Tieáp theo cuoán Töø Vöïng Trieát Thaàn Caên Baûn Phaùp - Vieät (= TVTTCB / PV — Lexique Philosophique et Theùologique, Français - Vietnamien) xuaát baûn hoài muøa Xuaân 1994, chuùng toâi xin ñöôïc haân haïnh giôùi thieäu ñeán Quyù Vò cuoán Töø Vöïng Trieát Thaàn Caên Baûn Anh - Vieät (= TVTTCB / AV — English - Vietnamese Philosophico-Theological Lexicon) ñôn thieån naøy, nhö laø moät böôùc sô phaùc trong coâng taùc chuyeån töø noùi chung, vaø caùch rieâng trong vieäc chuyeån töø trieát thaàn töø tieáng Anh sang tieáng Vieät. Mong laø cuoán TVTTCB Anh-Vieät naøy seõ öùng ñaùp ñöôïc phaàn naøo nhöõng yeâu caàu hoái thuùc maø chuùng toâi nhaän ñöôïc töø nhieàu giôùi ñang raát quan taâm ñoái vôùi coâng taùc chuyeån töø vaø thoáng nhaát ngoân ngöõ trong caùch bieåu trình tö töôûng Kitoâ baèng tieáng Vieät, hoaëc chuyeån trình sang tieáng Vieät leà loái dieãn ñaït phoå bieán cuûa giaùo lyù vaø caùc hoïc thuyeát kitoâ. Vaén goïn, moái quan taâm ñoù khoâng gì khaùc hôn laø: laøm sao ñeå, khoâng coøn phaûi chôø laâu theâm nöõa, tieáng Vieät coù ñöôïc moät leà loái ñaëc thuø vaø thích ñaùng trong caùch bieåu ñaït tö töôûng Kitoâ.

Leà loái phoå bieán aáy ñaõ coù theå gaëp thaáy ñöôïc ôû trong caùc thöù tieáng kyø cöïu cuûa theá giôùi Kitoâ Giaùo: moät leà loái tuy ñaõ saün coù, nhöng cuõng khoâng ngöøng cao toác bieán phaùt, nhaát laø trong nhöõng thaäp kyû vöøa qua cho ñeán nay, vaø ngaøy caøng maëc laáy nhöõng hình thaùi ña daïng hôn theâm. Ñuùng theá. Ngaøy tröôùc, khi maø caùc moân hoïc thaùnh kitoâ ñöôïc truyeàn thoâng qua La ngöõ hay moät soá raát ít ngoân ngöõ khaùc, - khoâng khaùc xa La ngöõ laø maáy, - thì vieäc duøng töø, chuyeån töø xem ra khaù ñôn giaûn vaø thöïc söï nhaát trí, neáu khoâng noùi laø nhaát loaït. Nhöng, ngaøy nay thì khaùc haún: doàn thuùc bôûi ñaø tieán phaùt nhanh roäng cuûa xaõ hoäi loaøi ngöôøi, cuûa caùc ngaønh khoa hoïc kyõ thuaät vaø nhaân vaên - coù taàm aûnh höôûng saâu roäng ñeán ñôøi soáng cuõng nhö giaùo thuyeát kitoâ, - vaø bôûi vieäc duøng moät caùch phoå bieán, - ngay caû töø nhöõng thôøi tieàn coâng ñoàng Vaticanoâ II, - caùc thöù tieáng baûn xöù ñeå laøm coâng cuï cho vieäc truyeàn thoâng kia, cuøng ñöôïc aùnh saùng môùi cuûa coâng ñoàng chieáu soi cho thaáy roõ hôn veà thöïc traïng hieäp nhaát ña daïng trong Kinh Thaùnh, trong khoa ngaønh caùc moân hoïc thaùnh cuõng nhö trong toaøn boä cuoäc soáng Giaùo Hoäi, thuaät ngöõ kitoâ ñaõ phaûi bieán phaùt - vaø phaûi bieán phaùt nhanh - nhaèm öùng ñaùp cho kòp nhöõng ñoøi hoûi cuûa ñaø tieán chung, cuõng nhö ñaõ maëc laáy nhöõng hình thaùi ngaøy caøng ña daïng hôn theâm, tuøy theo phong caùch vaø nhu caàu cuûa caùc moâi tröôøng ngoân ngöõ, vaên hoùa vaø moân ngaønh maø noù phuïc vuï. Ñoù khoâng phaûi laø chuyeän laï, vì thuaät ngöõ laø sinh ngöõ, vaø ñaõ laø sinh ngöõ, taát thuaät ngöõ kitoâ cuõng phaûi bieán phaùt theo nhòp soáng cuûa loaøi ngöôøi vaø cuûa Giaùo Hoäi. Theá neân, hieän nay, ngay trong cuøng moät thöù tieáng, trong cuøng moät mieàn xöù hoaëc cuøng moät khoa ngaønh thuoäc thaàn hoïc, trieát hoïc hoaëc moät ngaønh moân naøo khaùc, thì cuõng vaãn coù theå ñoïc thaáy nhieàu boä töø ñieån hay baùch khoa töø ñieån, v.v. khaùc nhau. Vì vaäy, coâng taùc chuyeån töø hay taïo töø khoâng phaûi laø moät vieäc laøm chæ caàn tieán haønh moät laàn laø xong, nhöng traùi laïi, ñoù laø moät coâng trình caàn ñöôïc lieân tuïc thi coâng, caàn ñöôïc caûi thieän vaø caûi tieán khoâng ngöøng, vaø dó nhieân laø vôùi söï hôïp taùc gaàn xa cuûa caùc baäc hoïc giaû uyeân thaâm. 

Laø moät taäp töø vöïng caên baûn, chöù khoâng phaûi laø moät pho töø ñieån hay baùch khoa töø ñieån vôùi taát caû nhöõng gì caàn phaûi coù cho xöùng vôùi danh xöng aáy, cuoán TVTTCB / AV ñaõ khoâng coù yù - vaø cuõng khoâng theå - nhaèm ñeán vieäc giaûi thích noäi dung yù nghóa giaùo thuyeát vaø lòch söû... cuûa töøng töø moät, maø chæ ñôn thuaàn ñeà ra moät hay nhieàu töø tieáng Vieät töông öùng veà töø/ngöõ nghóa hay yù nghóa xeùt chung, vôùi töø tieáng Anh. Tuy nhieân, nhöõng khi thaáy caàn vaø coù theå laøm moät caùch ngaén goïn ñöôïc, thì chuùng toâi cuõng gheùp keøm theâm moät lôøi giaûi thích ñôn sô, ñaët trong ngoaëc. Ñaõ laø töø vöïng, taát phaûi chuyeån ngöõ caùc töø chuyeân moân, töùc laø caùc thuaät ngöõ. Tuy nhieân, bôûi chöa thaáy caàn phaûi ñaït cho tôùi möùc thuaàn tuùy chuyeân moân hay chuyeân moân cao ñoä, cuoán TVTTCB Anh - Vieät chæ xin döøng laïi ôû choã hieåu töø thuaät ngöõ theo moät nghóa roäng, vaø xin ñöôïc tieán haønh theo yù nghóa ñoù. Noùi caùch khaùc, caùc töø maø cuoán Töø Vöïng ñeà ra ñoâi luùc chæ laø nhöõng töø phoå duïng trong caùch noùi vaø hieåu hôi chuyeân moân cuûa ngoân ngöõ kitoâ xeùt chung (thöôøng duøng trong caùc sinh hoaït cuûa ñôøi soáng kitoâ, nhö laø trong: giaùo lyù, phuïng vuï, trieát hoïc, thaàn hoïc, luaân lyù, tu ñöùc, giaùo luaät, v.v....). Maët khaùc, chuùng toâi nhaän thaáy cuõng neân theâm vaøo moät soá - duø laø raát nhoû - caùc töø ít nhieàu chuyeân moân thöôøng gaëp cuûa caùc toân giaùo khaùc vaø cuûa caùc boä moân khoa hoïc ñôøi, ñeå coù theå baét ñaàu laøm quen, giao teá vaø ñoái thoaïi vôùi caùc toân giaùo vaø caùc laõnh vöïc khaùc trong ñôøi soáng; bôûi leõ thôøi ñaïi ngöôøi kitoâ ñang soáng ngaøy nay laø thôøi ñaïi ñaïi keát, laø thôøi ñaïi ñoái thoaïi, laø thôøi ñaïi töông quan ñoái taùc chaët cheõ giöõa heát moïi ngaønh nghieân cöùu vaø moïi kinh nghieäm hieåu bieát cuûa con ngöôøi, cuõng nhö giöõa heát moïi laõnh vöïc sinh hoaït cuûa toaøn theå coäng ñoàng nhaân loaïi. Laøm sao xaõ hoäi loaøi ngöôøi coù theå tieán böôùc theo moät con ñöôøng khaùc ñi ñöôïc, khi maø heát taát thaûy nhöõng gì hieän höõu ñeàu xuaát phaùt töø cuøng moät coäi nguoàn duy nhaát laø chính Thieân Chuùa! Ngoaøi ra, neáu ñaõ khoâng ghi leân nhöõng töø xem ra khoâng coøn ñöôïc duøng ñeán maáy trong thôøi nay, thì buø laïi, cuoán Töø Vöïng cuõng ñaõ coá gaéng toái ña theo söùc mình, ñeå thaâu löôïm nhöõng töø môùi, nhöõng kieåu noùi môùi gaëp thaáy trong caùc taùc phaåm phaùt haønh gaàn ñaây nhaát. Heät nhö cuoán Töø Vöïng Phaùp - Vieät, cuoán Töø Vöïng Anh - Vieät cuõng khoâng nhaán maïnh nhieàu ñeán vieäc phaân loaïi, chia gioáng caùc töø cho khuùc chieát vaø ñaày ñuû, vì coøn chôø yù kieán boå sung ñeå kieän toaøn. Trong luùc chôø ñôïi, chuùng toâi muoán daønh ñeå taâm löïc cho noäi dung ngöõ nghóa nhieàu hôn laø cho hình thöùc phuï tuøy; vaû ngoaøi noäi dung ngöõ nghóa ra, cuõng chöa thaáy coù gì khaùc caàn gaáp, vì trong tieáng Vieät, theo maët caù daïng cuûa moãi töø maø xeùt, thì khoâng thaáy coù quy caùch naøo ñeå chæ ñònh roõ veà loaïi, gioáng cuûa chuùng; muoán nhaän dieän vaø xaùc ñònh, thì caàn phaûi nhôø ñeán vieäc gheùp keøm caùc phuï töø, nhö: söï, caùi, con, keû, ngöôøi,... tính, thaùi ñoä, tình traïng, v.v... Ngoaøi ra, neáu coù ñi theo con ñöôøng ñôn giaûn nhö theá, thì cuõng chæ laø ñeå cho giai ñoaïn khôûi ñaàu naøy ñöôïc nheï nhaøng hôn ñoù thoâi, cuõng nhö ñeå daønh troïn töï do cho ngöôøi duøng trong vieäc nhaän dieän maø xaùc ñònh veà thöù loaïi caùc töø, cuøng choïn löïa phuï töø theo sôû kieán thích ñaùng cuûa mình.   

Cuoái cuøng, xin ñöôïc neâu laïi ôû ñaây sôû nguyeän maø chuùng toâi ñaõ coù dòp ghi leân trong Lôøi Noùi Ñaàu cuûa cuoán Töø Vöïng Phaùp - Vieät, ñoù laø: Mong seõ nhaän ñöôïc - töø Quyù Vò taát thaûy - nhieàu yù kieán chæ giaùo quyù baùu vaø nhaän ñònh xaây döïng phong phuù, ñeå coù theå ñi theâm nhöõng böôùc keá tieáp - vöõng chaéc hôn, hoaøn bò hôn - trong noã löïc bieân soaïn chuyeån töø naøy.

Caùc soaïn giaû.

Paris, ngaøy 01 thaùng 01, 1996

Kyù Hieäu Vieát Taét

cñ: coâng ñoàng

cg: coâng giaùo

ñk: ñieàu khoaûn (canon: Giaùo luaät)

ÑGH: Ñöùc Giaùo hoaøng

ÑK: Ñöùc Kitoâ

ÑM: Ñöùc Meï

GH: Giaùo hoäi

GM: Giaùm muïc

TGM: Toång Giaùm muïc

KT: Kinh thaùnh

LM: Linh muïc

n.: naêm

ng.: ngöôøi

TC: Thieân Chuùa

tk: theá kyû

tt.: vaø caùc soá tieáp theo

vv: vaân vaân

x.: xem