Vaên Kieän Cuûa UÛy Ban Thaàn Hoïc Quoác Teá :

Vaên kieän naøy ñaõ do moät tieåu ban cuûa UÛy Ban Thaàn hoïc Quoác teá (=UBTHQT) soaïn thaûo, döôùi quyeàn höôùng daãn cuûa Ñöùc Cha Walter Kasper, luùc ñoù coøn laø giaùo sö ñaïi hoïc Tubingen vaø nay laø giaùm muïc giaùo phaän Rottenburg-Stuttgart. Tieåu ban goàm caùc thaønh vieân giaùo sö sau ñaây: Ambaum, Colombo, Corbon, Gnilka, Leùonard, Nagy, de Noronha Galvaõo, Peter, Schonborn vaø Wilfred. Laø ñeà taøi baøn thaûo cuûa khoaù hoïp khoaùng ñaïi trong caùc ngaøy töø 3 ñeán 8 thaùng 10, 1988, vaên kieän ñaõ ñöôïc chaáp nhaän in forma specifica (theo ñuùng theå thöùc aán ñònh) trong khoaù hoïp khoaùng ñaïi thaùng 10, 1989. Ñuùng theo ñieàu leä cuûa UBTHQT, vaên kieän ñaõ ñöôïc coâng boá vôùi söï pheâ chuaån cuûa Ñöùc Hoàng Y Giuse Ratzinger, laø chuû tòch cuûa UÛy Ban. Nguyeân baûn baèng tieáng Ñöùc.

Toùm Löôïc:

Vaên kieän chia laøm ba phaàn:

A. Vaán ñeà ñaët ra: taàm quan troïng cuûa lòch söû, nghóa laø cuûa truyeàn thoáng trong vieäc thaáu hieåu tín ñieàu; vieäc caàn phaûi côûi boû nhöõng hình thöùc giaûn löôïc cuûa moät vaøi khuynh höôùng chuù giaûi ngaøy nay ñeå höôùng tôùi moät khoa chuù giaûi sieâu hình; nhöõng khoù khaên trong vieäc truyeàn ñaït caùc tín ñieàu cho nhöõng ngöôøi thuoäc caùc neàn vaên hoùa khaùc (Phi chaâu, AÙ chaâu).

B. Neàn taûng thaàn hoïc (töùc laø caùch thöùc lòch söû laøm chöùng cho maïc khaûi): tieán trình lieân tuïc cuûa truyeàn thoáng trong lòch söû caùc tín ñieàu; caùc tuyeân ngoân cuûa Huaán quyeàn keå töø coâng ñoàng chung Trentoâ cho ñeán coâng ñoàng chung Vatican II vaø vieäc giaûi thích caùc laäp tröôøng giaùo lyù thôøi tröôùc giöõa boái caûnh cuûa caùc dieãn tieán môùi trong thôøi nay; truyeàn thoáng mang laïi cho ngoân ngöõ loaøi ngöôøi moät yù nghóa saâu saéc hôn khi duøng ngoân ngöõ naøy ñeå dieãn ñaït ñöùc tin.

C. Tieâu chuaån cho vieäc giaûi thích: tính chaát nhaát thoáng cuûa Kinh Thaùnh, truyeàn thoáng vaø coäng ñoàng hieäp thoâng trong giaùo hoäi; vieäc caàn phaûi coù moät caùch giaûi thích thöùc thôøi vaø caùc nguyeân taéc höôùng daãn cho moät loái giaûi thích nhö theá.

A. Vaán Ñeà Ñaët Ra

I. Vaán Ñeà Ñaët Ra Trong Laõnh Vöïc Trieát Hoïc

1. Vaán Ñeà Caên Baûn Trong Vieäc Giaûi Thích

Vaán ñeà giaûi thích laø moät trong nhöõng vaán ñeà ñaàu tieân ñaët ra cho con ngöôøi. Bôûi vì, ñaõ laø ngöôøi, ai ai cuõng ñeàu muoán tìm hieåu veà theá giôùi vaø veà chính con ngöôøi cuûa mình. Vaø khi phaûi ñoái dieän vôùi vaán ñeà söï thaät cuûa thöïc taïi, khoâng ai coù theå baét ñaàu töø soá khoâng. Chính qua caùch giaûi thích nhôø heä thoáng kyù hieäu cuûa moät neàn vaên hoùa naøo ñoù maø chuùng ta tieáp nhaän ñöôïc moät caùch cuï theå, chaân lyù caàn tìm hieåu. Heä thoáng kyù hieäu naøy toû hieän ñaëc bieät nhaát laø qua ngoân ngöõ. Nhö theá, söï lónh hoäi cuûa con ngöôøi coù quan heä vôùi lòch söû cuûa coäng ñoàng mình soáng. Do ñoù, ñeå coù theå giaûi thích thì caàn phaûi thaâu nhaän vaø am töôøng nhöõng chöùng cöû do truyeàn thoáng ñeå laïi.

Moái lieân ñôùi giöõa giaûi thích vaø truyeàn thoáng cho thaáy roõ raøng laø caàn phaûi vöôït ra cho khoûi thaùi ñoä duy thöïc ngaây thô. Khi nhaän thöùc, khoâng bao giôø chuùng ta gaëp moät thöïc taïi thuaàn tuùy tröøu töôïng caû, nhöng ngöôïc laïi, bao giôø chuùng ta cuõng chæ hieåu ñöôïc moät thöïc taïi sinh ñoäng giöõa boái caûnh vaên hoùa cuï theå cuûa con ngöôøi, trong caùch thöùc noù ñöôïc giaûi thích theo doøng truyeàn thoáng vaø vôùi yù nghóa hieän taïi cuûa noù.

Theá thì, vaán ñeà caên baûn trong vieäc giaûi thích coù theå toùm löôïc nhö theá naøy: laøm theá naøo ñeå trong khi chuù giaûi, chuùng ta coù theå thaät söï quan taâm tôùi voøng giao thoa (cercle hermeùneutique) giöõa chuû theå vaø khaùch theå maø khoâng bò rôi vaøo trong thaùi ñoä duy töông ñoái chæ bieát chaêm chaêm chuù chuù giaûi thích caùc giaûi thích, ñeå roài nhöõng giaûi thích môùi nhaát ñeán löôït chuùng, cuõng vaãn khoâng ngôùt caàn tôùi nhöõng giaûi thích môùi khaùc? Khoâng theå tìm thaáy ñöôïc vaø taát nhieân khoâng phaûi laø ôû ngoaøi maø laø ôû chính trong tieán trình lòch söû cuûa vieäc giaûi thích moät chaân lyù tuyeät ñoái hay sao? Vaäy laø coù theå nuoâi kyø voïng ñaït tôùi chaân lyù tuyeät ñoái ñöôïc? Coù phaûi laø coù nhöõng chaân lyù phaûi ñöôïc chaáp nhaän hoaëc laø phaûi bò choái boû trong moïi neàn vaên hoùa vaø trong moïi hoaøn caûnh lòch söû hay khoâng?

2. Hai Lyù Do Noùi Leân Tính Chaát Thôøi Söï Cuûa Vaán Ñeà Giaûi Thích

Ngaøy nay, vaán ñeà giaûi thích ñöôïc ñaët ra moät caùch beùn nhaïy hôn. Vì nhöõng ñoå vôõ vaên hoùa, hoá chia caùch giöõa caùc chöùng tích cuûa truyeàn thoáng vaø hoaøn caûnh vaên hoùa hieän taïi cuûa chuùng ta, ñaõ trôû thaønh saâu roäng hôn. Caùch rieâng, trong theá giôùi Taây phöông, söï kieän aáy ñaõ ñöa tôùi vieäc thay ñoåi thaùi ñoä ñoái vôùi chaân lyù, ñoái vôùi caùc giaù trò vaø nhöõng quan nieäm truyeàn thoáng, cuõng nhö ñöa tôùi vieäc ñôn phöông löôïng ñònh laïi giaù trò cuûa hieän taïi ñoái vôùi nhöõng gì thuoäc quaù khöù, vaø töø ñoù coøn ñi tôùi quan nieäm moät chieàu ñeà cao caùi môùi, coi ñoù laø tieâu chuaån cuûa suy tö vaø haønh ñoäng. Trong trieát hoïc hieän ñaïi, chính nhôø Marx, Nietzsche vaø Freud maø khoa chuù giaûi theo loái ña nghi ñaõ chieám ñöôïc öu theá: loái chuù giaûi naøy coi truyeàn thoáng khoâng coøn nhö laø yeáu toá trung gian giöõa thöïc taïi nguyeân thuûy vaø hieän taïi, roài hôn nöõa, laïi coøn caûm thaáy ñoù laø moät hình thöùc tha hoùa vaø aùp böùc. Nhöng neáu vöùt boû kyù öùc saùng taïo cuûa truyeàn thoáng ñi, thì con ngöôøi seõ lieàu lónh lao mình tôùi choã hö voâ. Cuoäc khuûng hoaûng hieän nay trong laõnh vöïc truyeàn thoáng - moät cuoäc khuûng hoaûng toaøn dieän bao truøm caû theá giôùi - ñaõ trôû thaønh moät trong nhöõng thaùch ñoá coäi reã nhaát veà maët thieâng lieâng trong thôøi ñaïi chuùng ta.

Coäng vôùi cuoäc khuûng hoaûng truyeàn thoáng, ngaøy nay coøn coù hieän töôïng gaëp gôõ trong khaép theá giôùi giöõa caùc neàn vaên hoùa vaø giöõa nhöõng truyeàn thoáng khaùc bieät nhau cuûa chuùng. Vì theá, vaán ñeà giaûi thích khoâng phaûi chæ ñöôïc ñaët ra nhö laø yeáu toá laøm trung gian giöõa quaù khöù vaø hieän taïi maø thoâi, nhöng coøn nhö laø phaän vuï phaûi tìm cho ra caùch theá khaû dó taïo neân moái trung gian giöõa caùc truyeàn thoáng vaên hoùa khaùc nhau nöõa. Hieän nay, moät loái chuù giaûi sieâu vaên hoùa nhö theá ñaõ trôû thaønh moät ñieàu kieän cho söï soáng coøn trong hoøa bình vaø töï do cuûa nhaân loaïi.

3. Caùc Loaïi Chuù Giaûi Khaùc Nhau

Coù theå tìm thaáy nhieàu loaïi chuù giaûi khaùc nhau.

Loaïi chuù giaûi theo khuynh höôùng duy thöïc nghieäm ñöa tính chaát khaùch theå leân haøng ñaàu. Loái chuù giaûi naøy ñaõ ñoùng goùp nhieàu cho vieäc nhaän thöùc thöïc taïi ñöôïc toát ñeïp hôn; tuy nhieân, vì chæ moät chieàu coi nhaän thöùc cuûa con ngöôøi thuaàn tuùy nhö laø moät chöùc naêng keát tinh töø nhöõng yeáu toá töï nhieân, töùc laø nhöõng yeáu toá sinh hoïc, taâm lyù, lòch söû vaø kinh teá xaõ hoäi, cho neân loái chuù giaûi naøy ñaùnh maát ñi yù nghóa cuûa tính chaát chuû theå con ngöôøi trong tieán trình cuûa hieåu bieát.

Loaïi chuù giaûi theo khuynh höôùng coi con ngöôøi laø trung taâm (anthropocentrique) thì boå khuyeát cho thieáu soùt vöøa ñeà caäp treân ñaây. Tuy nhieân, ñoái vôùi loái chuù giaûi naøy, tính chaát chuû theå chính laø yeáu toá ñôn phöông quyeát ñònh trong taát caû; theá neân, caùch thöùc chuù giaûi naøy bieán vieäc nhaän thöùc thöïc taïi thaønh vieäc tìm hieåu yù nghóa cuûa thöïc taïi ñoù ñoái vôùi caûm nhaän chuû quan cuûa con ngöôøi; vaø luùc ñoù, vaán ñeà tìm hieåu chaân lyù cuûa thöïc taïi trôû thaønh vaán ñeà tìm hieåu yù nghóa cuûa thöïc taïi ñoái vôùi con ngöôøi.

Loaïi chuù giaûi goïi laø vaên hoùa thì nhaän thöùc thöïc taïi qua trung gian caùc thaønh töïu vaên hoùa coù tính caùch khaùch quan cuûa noù, naèm ôû nôi caùc theå cheá cuûa loaøi ngöôøi, ôû trong phong tuïc, taäp quaùn, vaø ñaëc bieät laø ôû trong ngoân ngöõ, bôûi leõ vieäc hieåu bieát chính mình vaø theá giôùi caùch chuû quan laø neùt baåm sinh cuûa moïi neàn vaên hoùa cuõng nhö cuûa moïi heä thoáng giaù trò trong caùc neàn vaên hoùa. Khoâng ai phuû nhaän giaù trò cuûa loái chuù giaûi naøy; chæ coù ñieàu laø noù chöa giaûi quyeát xong vaán ñeà lieân quan ñeán caùc giaù trò sieâu vaên hoùa cuõng nhö ñeán chaân lyù veà tính chaát ñaëc thuø con ngöôøi (humanum), laø nhöõng gì lieân keát moïi ngöôøi laïi vôùi nhau baát chaáp moïi dò bieät vaên hoùa.

Khaùc vôùi caùc hình thöùc coù tính caùch nhieàu ít giaûn löôïc neâu treân ñaây, loái chuù giaûi theo phöông thöùc sieâu hình ñaët ngay vaán ñeà veà chính chaân lyù cuûa thöïc taïi. Loái chuù giaûi naøy ñi töø nhaän ñònh cho raèng chaân lyù toû hieän ngay trong vaø qua trí thoâng minh con ngöôøi, ñeán ñoä chính chaân lyù cuûa thöïc taïi choùi ngôøi leân trong aùnh saùng cuûa trí thoâng minh con ngöôøi. Vaø bôûi thöïc taïi thì luoân luoân to lôùn vaø saâu thaúm hôn taát caû moïi caùch dieãn dòch vaø moïi yù nieäm chuùng ta coù veà noù tuøy vaøo nhöõng ñieàu kieän lòch söû vaø vaên hoùa nhaát ñònh, cho neân nhaát thieát phaûi caàn ñeán moät loái giaûi thích coù tính caùch pheâ bình, khoâng ngöøng ñöôïc ñoåi môùi vaø ñaøo saâu, ñeå öùng duïng cho caùc truyeàn thoáng vaên hoùa lieân heä.

Vì theá, nhieäm vuï chính cuûa chuùng ta coù theå ñöôïc moâ taû nhö sau: qua caùc dòp gaëp gôõ vaø caùc laàn thaûo luaän vôùi giôùi chuù giaûi hieän ñaïi cuõng nhö vôùi giôùi ñaïi dieän caùc khoa hoïc nhaân vaên taân tieán, chuùng ta phaûi coá thöïc hieän cho ñöôïc moät cuoäc canh taân ñaày saùng taïo trong laõnh vöïc sieâu hình hoïc cuõng nhö trong caùch thöùc sieâu hình hoïc ñaët vaán ñeà veà chaân lyù cuûa thöïc taïi. Vaán ñeà caên baûn ñöôïc ñaët ra ôû ñaây laø vaán ñeà cuûa moái töông quan giöõa chaân lyù vaø lòch söû.

4. Vaán Ñeà Caên Baûn: Chaân Lyù Trong Lòch Söû

Khi ñeà caäp tôùi caùc moái töông quan giöõa chaân lyù vaøø lòch söû, thì theo nguyeân taéc maø noùi, dó nhieân con ngöôøi khoâng laøm sao hieåu bieát ñöôïc neáu khoâng coù moät soá ñieàu kieän tieân quyeát; hôn theá nöõa, moïi hoaït ñoäng tri thöùc cuûa con ngöôøi vaø moïi thöù ngoân ngöõ ñeàu phaûi chòu nhöõng giôùi haïn coá höõu cuûa cô caáu tieàn nhaän thöùc (structure de preùcompreùhension) vaø cuûa nhöõng thieân kieán caáu truùc (preùjugeùs structurels). Tuy nhieân, trong taát caû nhöõng gì con ngöôøi hieåu bieát, noùi naêng vaø haønh ñoäng, vaø cuõng laø nhöõng gì chòu nhöõng ñieàu kieän cuûa lòch söû, ñoâi luùc vaãn nhaän ra ñöôïc tieân trieäu cuûa moät caùi gì ñoù mang saéc thaùi toái haäu, vöôït ra ngoaøi moïi thöù ñieàu kieän vaø coù tính caùch tuyeät ñoái. Trong moïi noå löïc doø hoûi vaø tìm kieám chaân lyù, coù moät ñieàu chuùng ta coi laø tieân quyeát, ñoù laø: chaân lyù cuõng nhö moät soá caùc chaân lyù caên baûn (nhö nguyeân taéc maâu thuaãn chaúng haïn) haèng toàn taïi luoân maõi. Vaø nhö theá, aùnh saùng cuûa chaân lyù luoân luoân ñi tröôùc chuùng ta; noùi caùch khaùc, khi trí tueä chuùng ta khaûo saùt thöïc taïi, thì chaân lyù toû hieän ra trong noù moät caùch hieån nhieân vaø khaùch quan. Theo Stoaø (tröôøng phaùi khaéc kyû) thôøi coå, thì loaïi khaúng ñònh caên baûn coù tính caùch ñònh ñeà nhö theá, vaø nhöõng yeáu toá tieân quyeát noùi treân, ñöôïc goïi baèng danh töø dogma (quan ñieåm - giaùo ñieàu). Trong möùc ñoä ñoù vaø theo moät yù nghóa haõy coøn raát toång quaùt, coù theå noùi raèng töï baûn chaát, con ngöôøi ñöôïc caáu taïo theo "moâ daïng giaùo ñieàu".

Vaø bôûi vì loái lónh hoäi, caùch suy tö vaø yù muoán cuûa chuùng ta thì luoân luoân haïn ñònh moät caùch taäp theå bôûi caùc neàn vaên hoùa lieân heä, vaø nhaát laø bôûi ngoân ngöõ, theá neân, "cô caáu giaùo ñieàu" baåm sinh naøy cuûa con ngöôøi lieân can tôùi khoâng nhöõng töøng caù nhaân rieâng reõ maø thoâi, nhöng coøn caû ñeán coäng ñoäng xaõ hoäi nhaân loaïi nöõa. Veà laâu veà daøi, khoâng moät coäng ñoàng xaõ hoäi naøo coù theå soáng coøn neáu khoâng coù nhöõng xaùc tín vaø nhöõng giaù trò caên baûn chung ñeå xaùc ñònh tính chaát cuõng nhö ñeå laøm neàn taûng cho vaên hoùa cuûa mình. Ngoaøi ra, tình ñoaøn keát, moái caûm thoâng laãn nhau vaø söï chung soáng hoøa bình cuõng nhö thaùi ñoä nhìn nhaän nhau coù chung cuøng moät phaåm giaù con ngöôøi, coøn noùi leân ñieàu tieân quyeát taát yeáu naøy laø baát chaáp nhöõng dò bieät saâu ñaäm giöõa caùc neàn vaên hoùa, vaãn coù moät soá giaù trò nhaân baûn chung, vaø do ñoù, moät chaân lyù chung cho taát caû moïi ngöôøi. Ngaøy nay, xaùc tín naøy toû hieän roõ, ñaëc bieät laø qua vieäc thöøa nhaän caùc quyeàn phoå quaùt vaø khoâng theå töôùc ñoaït ñöôïc cuûa moãi con ngöôøi.

Nhöõng chaân lyù mang tính chaát phoå quaùt ñoái vôùi khoâng gian vaø thôøi gian nhö theá, vaø vì vaäy maø coù giaù trò maõi maõi, thì chæ ñöôïc ñaùnh giaù ñuùng möùc trong nhöõng hoaøn caûnh hay laø trong nhöõng dòp thaûo luaän ñaëc bieät coù tính caùch lòch söû maø thoâi, vaø tröôùc tieân laø qua cuoäc gaëp gôõ giöõa caùc neàn vaên hoùa. Tuy nhieân, caàn phaân bieät roõ giöõa moät beân laø boái caûnh cuûa moät hoaøn caûnh haïn ñònh trong ñoù con ngöôøi tìm hieåu vaø khaùm phaù, vaø beân kia laø thöïc taïi cuûa moät giaù trò tuyeät ñoái dính lieàn vôùi chính chaân lyù maø con ngöôøi hieåu bieát. Ñaõ laø chaân lyù thì töï baûn chaát phaûi laø duy nhaát, vaø do ñoù coù tính caùch phoå quaùt. Theá neân, khi moät ñieàu ñaõ ñöôïc nhìn nhaän laø chaân lyù, thì cuõng phaûi ñöôïc coi laø maõi maõi coù giaù trò vaø chaân thaät.

Qua vieäc rao giaûng Phuùc aâm duy nhaát ñöôïc maïc khaûi ra trong thôøi gian, nhöng laïi daønh cho moïi ngöôøi vaø moïi thôøi, giaùo hoäi coù khaû naêng tieáp xuùc vôùi phaàn chuû choát aáy cuûa trí tueä con ngöôøi, laø tri naêng ñaët trong giôùi haïn cuûa moät thôøi gian lòch söû nhaát ñònh, nhöng ñoàng thôøi cuõng môû roäng ra cho tính chaát phoå quaùt khoâng bieân giôùi. Giaùo hoäi coù khaû naêng thanh luyeän vaø daãn ñöa trí tueä con ngöôøi ñaït ñeán möùc hoaøn bò saâu saéc nhaát cuûa noù.

II. Nhöõng Vaán Ñeà Thaàn Hoïc Hieän Thôøi

1. Vaán Ñeà Ñaëc Bieät Cuûa Coâng Taùc Phuùc AÂm Hoùa Vaø Taùi Phuùc AÂm Hoùa

Thaàn hoïc coâng giaùo ñi töø xaùc tín cuûa nieàm tin tuyeân xöng raèng Paradosis Truyeàn thoáng soáng ñoäng: töø ñöôïc duøng trong nguyeân baûn baèng tieáng Ñöùc cuûa giaùo hoäi cuõng nhö caùc tín ñieàu maø giaùo hoäi truyeàn thuï, ñeàu laø nhöõng lôøi khaúng ñònh chính thöùc veà chaân lyù ñaõ ñöôïc chính Thieân Chuùa maïc khaûi trong Cöïu vaø Taân Öôùc. Giaùo hoäi cuõng khaúng ñònh raèng chaân lyù maïc khaûi, ñöôïc truyeàn thuï qua Paradosis cuûa giaùo hoäi, thì coù giaù trò phoå quaùt vaø khoâng theå bieán ñoåi trong baûn chaát.

Ñoái vôùi caùc tín ñieàu, nieàm xaùc tín aáy ñaõ bò ñaët laïi vaán ñeà trong thôøi Caûi caùch hoài theá kyû XVI. Roài döôùi moät hình thöùc gay caán hôn vaø trong nhöõng hoaøn caûnh khaùc haún, nieàm xaùc tín ñoù ñaõ rôi vaøo moät tình traïng khuûng hoaûng toaøn dieän do yù thöùc heä aùnh saùng (les Lumieøres) vaø yeâu saùch ñoøi töï do cuûa thôøi môùi gaây ra. Trong thôøi hieän ñaïi, tö töôûng tín lyù vaãn thöôøng bò chæ trích laø duy giaùo ñieàu maø khoâng caàn thuû tuïc xeùt xöû loâi thoâi gì caû, vaø do ñoù bò baùc boû. Khaùc vôùi nhöõng gì ñaõ xaûy ra trong caùc theá kyû tröôùc cho vaên hoùa Taây phöông ñöôïc ñaùnh daáu saâu roäng bôûi ñöùc tin kytoâ, trong vaên hoùa tuïc hoùa hieän nay cuûa chuùng ta, ngoân ngöõ tín lyù coå truyeàn trong giaùo hoäi xem ra khoâng coøn coù theå hieåu deã daøng ngay ñöôïc, neáu khoâng noùi laø coù nguy cô gaây hieåu laàm cho caû chính ngöôøi kytoâ. Thaäm chí moät soá ngöôøi coøn coi ngoân ngöõ ñoù nhö laø moät chöôùng ngaïi cho vieäc truyeàn thuï ñöùc tin moät caùch soáng ñoäng.

Vaán ñeà caøng trôû neân traàm troïng, khi giaùo hoäi tìm caùch ñeå ñi saâu vaøo trong caùc neàn vaên hoùa chaâu Phi vaø chaâu AÙ vôùi caùc tín ñieàu cuûa mình: nhöõng tín ñieàu maø xeùt veà maët thuaàn tuùy lòch söû, thì ñaõ ñöôïc ñuùc keát neân trong moâi tröôøng vaên hoùa Hy La vaø Taây phöông. Coâng trình hoäi nhaäp naøy ñoøi hoûi nhieàu hôn laø vieäc laøm ñôn giaûn cuûa coá gaéng chuyeån dòch caùc tín ñieàu; ñeå ñaït ñöôïc thaønh coâng trong coâng trình hoäi nhaäp vaên hoùa, thì yù nghóa nguyeân thuûy cuûa tín ñieàu phaûi ñöôïc thaáu hieåu laïi trong boái caûnh cuûa moät neàn vaên hoùa khaùc. Vì theá, ngaøy nay, vaán ñeà giaûi thích caùc tín ñieàu ñaõ trôû thaønh moät vaán ñeà chung cuûa coâng taùc phuùc aâm hoùa, vaø ñaëc bieät laø cuûa coâng taùc taùi phuùc aâm hoùa.

2. Nhöõng Giaûi Ñaùp Khoâng Ñaày Ñuû Cuûa Thaàn Hoïc Chuù Giaûi

Ngay töø ñaàu theá kyû naøy, khoa thaàn hoïc duy taân (moderniste) ñaõ muoán ñaët vaán ñeà chuù giaûi cho chính mình. Nhöng caùc coá gaéng giaûi ñaùp khoa thaàn hoïc naøy ñöa ra khoâng mang laïi ñöôïc caâu traû lôøi thoûa ñaùng; nhö theá vì nhieàu lyù do khaùc nhau, nhöng hôn caû laø vì loái hieåu thieáu soùt veà maïc khaûi cuõng nhö vì quan nieäm duy thöïc duïng ñoái vôùi caùc tín ñieàu.

Thaàn hoïc hieän ñaïi coù khuynh höôùng chuù giaûi thì tìm caùch baéc moät nhòp caàu giöõa truyeàn thoáng tín lyù vaø tö töôûng hieän ñaïi, baèng caùch neâu leân caâu hoûi veà yù nghóa vaø taàm quan troïng cuûa caùc tín ñieàu ñoái vôùi con ngöôøi ngaøy nay. Nhöng neáu laøm theá, thì töøng coâng thöùc tín lyù seõ bò taùch rôøi ra khoûi moái lieân keát maät thieát cuûa noù ñoái vôùi Paradosis, vaø seõ ñöùng rieâng reõ beân leà ñöùc tin soáng ñoäng cuûa giaùo hoäi. Laøm nhö theá laø bieán tín ñieàu thaønh nhöõng baûn theå; ngoaøi ra, vì coi yù nghóa thöïc tieãn, hieän sinh hoaëc laø xaõ hoäi cuûa tín ñieàu laø chính yeáu, cho neân ngöôøi ta khoâng coøn löu yù gì tôùi chính chaân lyù cuûa tín ñieàu nöõa.

Ñoù cuõng laø vaán naïn gaëp phaûi khi chæ coi tín ñieàu thuaàn tuùy nhö laø moät ñieàu quy öôùc, nghóa laø nhö theå chæ coù phaän vuï ñaùp öùng quy luaät cuûa ngoân ngöõ nhaø ñaïo, caàn cho moái hieäp nhaát, nhöng töï caên baûn chæ laø taïm thôøi vaø coù theå thay ñoåi. Neáu theá thì tín ñieàu bò töôùc maát ñi phaän vuï laøm trung gian caàn thieát ñeå daãn tôùi chaân lyù maïc khaûi.

3. Tính Chaát Hôïp Phaùp Vaø Giôùi Haïn Cuûa Nhöõng Caùch Thöùc Giaûi Quyeát Môùi Trong Quan Heä Vôùi Lyù Thuyeát Vaø Thöïc Haønh

Ñoái vôùi thaàn hoïc giaûi phoùng, vaán ñeà chuù giaûi tín ñieàu ñöôïc ñaët ra treân caên baûn cuûa ngheøo khoå, cuûa tình traïng aùp böùc xaõ hoäi vaø chính trò ñang hoaønh haønh taïi nhieàu vuøng thuoäc theá giôùi thöù ba; vaø luùc ñoù, vaán ñeà chuù giaûi trôû thaønh vaán ñeà quan heä giöõa lyù thuyeát vaø thöïc haønh. Vì vaäy, moät khía caïnh quan troïng trong yù nieäm kinh thaùnh veà chaân lyù thöôøng ñöôïc nhaán maïnh, töùc laø phaûi "thöïc thi chaân lyù" (Ga 3, 21). Dó nhieân laø coù moät loaïi thaàn hoïc giaûi phoùng phuø hôïp vôùi Phuùc aâm, ñöôïc troïn quyeàn soáng ôû trong giaùo hoäi; loaïi thaàn hoïc naøy ñi töø vieäc daønh öu tieân cho söù meänh truyeàn giaûng phuùc aâm cuûa giaùo hoäi, nhöng ñoàng thôøi cuõng nhaán maïnh tôùi nhöõng ñieàu kieän tieân quyeát vaø nhöõng haäu quaû xaõ hoäi gaén lieàn vôùi söù meänh aáy. UÛy Ban Thaàn Hoïc Quoác Teá, Promozione umana e salvezza cristiana [1976], hoaëc: Documenta/Documenti [1969-1985], Libreria Editrice Vaticana, Cittaø del Vaticano 1988,161-203.

Ngöôïc laïi, trong thaàn hoïc giaûi phoùng coù khuynh höôùng caáp tieán, coâng taùc giaûi phoùng veà maët kinh teá, xaõ hoäi vaø chính trò trôû thaønh yeáu toá quyeát ñònh cho taát caû; coøn moái quan heä giöõa lyù thuyeát vaø thöïc haønh thì ñöôïc hieåu theo nghóa cuûa yù thöùc heä duy vaät Maùc-xít. Trong caùch thöùc ñoù, söù ñieäp veà ôn thaùnh vaø veà cöùu caùnh cuûa söï soáng cuõng nhö cuûa theá giôùi seõ tan bieán ñi maát. Ñöùc tin vaø caùc coâng thöùc tín lyù veà döùc tin seõ khoâng coøn ñöôïc nhaän thöùc theo noäi dung ñaëc thuø cuûa chuùng laø noùi leân chaân lyù nöõa, nhöng seõ ñöôïc nhaän ñònh nhaân danh thöïc trraïng kinh teá laø yeáu toá ñoäc nhaát ñaùng keå theo kieåu nhìn naøy. Coâng thöùc tín lyù chæ coøn ñöôïc trao cho phaän vuï duy nhaát laø laøm ñoäng cô trong tieán trình giaûi phoùng chính trò caùch maïng.

Hieän nay, coøn coù nhieàu loaïi chuù giaûi khaùc nöõa; vaø duø coù nhieàu neùt dò bieät, caùc loaïi chuù giaûi naøy ñeàu gaëp nhau ôû ñieåm sau ñaây: di chuyeån taâm ñieåm ñuùng cuûa chuù giaûi trong töông quan vôùi chaân lyù cuûa höõu theå - hay noùi caùch khaùc trong töông quan vôùi maïc khaûi nhö laø nguoàn phaùt sinh yù nghóa - ñeán moät yeáu toá caáu taïo khaùc tuy töï baûn chaát thì chính ñaùng nhöng chæ laø caù bieät, thieáu haún tính chaát phoå quaùt, vaø ñaët yeáu toá naøy laøm troïng taâm cuõng nhö laøm tieâu chuaån cho toaøn boä. Ñoù laø tröôøng hôïp cuûa thaàn hoïc giaûi phoùng phuï nöõ theo khuynh höôùng caáp tieán. Ñoái vôùi phaùi thaàn hoïc naøy, caùc döõ kieän maïc khaûi khoâng coøn phaûi laø neàn taûng vaø quy taéc cho caùc noå löïc nhaèm naâng cao phaåm giaù phuï nöõ nöõa: ñoù laø ñieåm quan troïng vaø chính ñaùng caàn neâu roõ. Ngöôïc laïi, moät yù nieäm giaûi phoùng naøo ñoù ñaõ trôû thaønh chìa khoùa chuù giaûi duy nhaát vaø chung quyeát trong vieäc giaûi thích Kinh thaùnh cuõng nhö truyeàn thoáng.

Nhö theá, vieäc giaûi thích caùc tín ñieàu ñaët chuùng ta ñöùng tröôùc nhöõng vaán ñeà caên baûn cuûa thaàn hoïc. Xeùt cho cuøng, vaán ñeà naèm ôû ñaèng sau taát caû vaãn laø vaán ñeà thaáu hieåu chaân lyù vaø thöïc taïi theo thaàn hoïc. Ngay caû veà maët thaàn hoïc, vaán ñeà ñoù cuõng ñoå doàn vaøo trong vaán ñeà caùc moái quan heä giöõa moät beân laø moät chaân lyù phoå quaùt vaø maõi maõi coù giaù trò, vaø beân kia laø tính chaát lòch söû (tuøy thuoäc vaøo thôøi gian) cuûa caùc tín ñieàu.

Cuï theå maø noùi, vaán ñeà laø ôû choã naøy: laøm sao ngaøy nay giaùo hoäi coù theå duøng quyeàn löïc coù tính caùch cöôõng baùch maø truyeàn thuï giaùo lyù ñöùc tin cuûa mình ñeå roài nhôø ñoù, töø kyù öùc cuûa truyeàn thoáng, böøng leân nieàm hy voïng cho hieän taïi cuõng nhö cho töông lai. Tröôùc nhöõng hoaøn caûnh vaên hoùa xaõ hoäi dò bieät trong ñoù giaùo hoäi ñang sinh soáng, cuõng coøn moät vaán ñeà khaùc nöõa ñöôïc ñaët ra lieân quan tôùi tính chaát vöøa duy nhaát vöøa ña daïng cuûa caùch thöùc tín lyù trình baøy chaân lyù vaø thöïc taïi cuûa maïc khaûi.

B. Nhöõng Neàn Taûng Thaàn Hoïc

I. Neàn Taûng Kinh Thaùnh

1. Truyeàn Thoáng Vaø Vieäc Giaûi Thích Kinh Thaùnh

Ñöôïc chöùng thöïc trong Kinh thaùnh, maïc khaûi ñaõ thaønh töïu qua ngoân töø vaø söï kieän noùi leân lòch söû nhöõng moái lieân heä cuûa Thieân Chuùa vôùi con ngöôøi. Cöïu öôùc laø tieán trình cuûa moät caùch thöùc giaûi thích laïi vaø nghieäm ñoïc laïi khoâng ngöøng ñoåi môùi, vaø Cöïu öôùc chæ tìm ra ñöôïc lôøi giaûi thích caû toái haäu laãn chung quyeát ôû trong moät mình Ñöùc Gieâsu Kytoâ maø thoâi. Bôûi vì, maïc khaûi maø Cöïu öôùc chuaån bò, ñaõ chæ ñöôïc thöïc hieän moät caùch troïn veïn trong Ñöùc Gieâsu Kytoâ khi thôøi vieân maõn ñeán (Dt 1, 1-3 ñem so saùnh vôùi Gl 4, 4; Ep 1, 10; Mc 1, 15). Trong tö caùch laø Lôøi cuûa Thieân Chuùa laøm ngöôøi, Ñöùc Gieâsu laø ngöôøi giaûi thích (phieân dòch) cuûa Thieân Chuùa Cha (Ga 1, 14-18), laø Chaân lyù hieän thaân (Ga 14, 6). Trong con ngöôøi vaø trong cuoäc soáng cuûa Ngaøi, qua nhöõng gì Ngaøi noùi vaø caùc daáu chæ Ngaøi thöïc hieän, ñaëc bieät laø qua söï vieäc Ngaøi chòu cheát, soáng laïi vaø ñöôïc toân vinh, cuõng nhö qua vieäc Ngaøi ban taëng Thaùnh Thaàn chaân lyù (Ga 14, 17), Ñöùc Gieâsu luoân ñöôïc traøn ñaày aân suûng vaø chaân lyù (Ga 1, 14; xem Dei Verbum: DV soá 4).

Chaân lyù ñöôïc maïc khaûi moät laàn cho maõi maõi, khoâng theå ñöôïc nhaän bieát vaø tieáp thuï neáu khoâng phaûi laø trong ñöùc tin do Thaùnh Linh ban cho. Theo yù nghóa ruùt töø Kinh Thaùnh, ñöùc tin aáy laø nieàm tín thaùc caù nhaân con ngöôøi ñaët ôû nôi Thieân Chuùa laø Ñaáng töï maïc khaûi mình ra (DV 5). Nieàm tin naøy bao haøm thaùi ñoä gaén boù ñoái vôùi ngoân töø vaø söï kieän trong maïc khaûi, cuõng nhö bao haøm caû vieäc tuyeân xöng chuùng, vaø ñaëc bieät laø loøng gaén boù ñoái vôùi Ñöùc Kytoâ cuõng nhö ñoái vôùi ñôøi soáng môùi Ngaøi ban taëng. Bôûi theá, ñöùc tin aáy vöøa laø haønh ñoäng qua ñoù con ngöôøi tin (fides qua), vöøa laø noäi dung nhöõng gì con ngöôøi tin nhaän (fides quae creditur). Noù laø "baûo chöùng cho nhöõng ñieàu ta hy voïng vaø laø baèng chöùng cuûa nhöõng thöïc taïi ta khoâng xem thaáy" (Dt 11, 1).

Ñöôïc caùc toâng ñoà löu truyeàn moät laàn cho maõi maõi, ñöùc tin ñöôïc caån thaän gìn giöõ ôû trong giaùo hoäi nhö laø depositum fidei (kho taøng ñöùc tin: 1Tm 6, 20; 2Tm 1, 14). Thaät vaäy, giaùo hoäi laø thaân mình Ñöùc Kytoâ ñöôïc linh ñoäng bôûi Thaùnh Linh, vaø ñaõ nhaän ñöôïc lôøi Ñöùc Gieâsu Kytoâ höùa seõ maõi maõi ñöôïc Thaùnh Linh höôùng daãn ñeå ñaït tôùi chaân lyù toaøn veïn (Ga 16, 13). "Phuùc aâm cuûa chaân lyù" (xem Ep 1, 13) ñaõ ñöôïc trao phoù cho giaùo hoäi theo tö caùch laø daân Chuùa ñang treân ñöôøng löõ haønh. Baèng cuoäc soáng cuûa mình, baèng vieäc tuyeân xöng ñöùc tin vaø qua vieäc cöû haønh phuïng vuï, giaùo hoäi phaûi laøm chöùng cho ñöùc tin tröôùc maët theá giôùi. Coù theå goïi giaùo hoäi laø "truï coät vaø laø neàn moùng cuûa chaân lyù" (1Tm 3, 15). Dó nhieân, baây giôø chuùng ta chæ hieåu bieát chaân lyù nhö thaáy trong göông soi vaø chæ ñöôïc moät phaàn; chæ luùc ñeán thôøi thaønh töïu caùnh chung, chuùng ta môùi seõ thaáy Thieân Chuùa dieän ñoái dieän (giaùp maët), töùc laø Ngaøi sao thì chuùng ta thaáy vaäy (1Cr 13, 12; 1Ga 3, 2). Nhö theá, söï hieåu bieát chaân lyù cuûa chuùng ta ñang ôû trong theá caêng thaúng giöõa caùi "ñaõ" vaø caùi "seõ".

2. Nhöõng Vieãn AÛnh Chuù Giaûi Trong Kinh Thaùnh

Caùch thöùc caàn phaûi theo luùc giaûi thích söù ñieäp kinh thaùnh, baét nguoàn töø chính baûn chaát cuûa söù ñieäp. Bôûi vì, chaân lyù maïc khaûi ñöôïc Kinh Thaùnh truyeàn daïy, laø chaân lyù cuûa Thieân Chuùa, Ñaáng haèng toû ra trung tín suoát trong tieán trình cuûa lòch söû (emeth): xeùt cho cuøng, ñoù laø söï vieäc Thieân Chuùa Cha thoâng truyeàn chính mình trong Ñöùc Gieâsu Kytoâ ñeå nhaém tôùi moät hoaït ñoäng thöôøng xuyeân trong Thaùnh Linh. Lôøi noùi, vieäc laøm vaø toaøn boä cuoäc soáng cuûa giaùo hoäi laøm chöùng cho ñieàu aáy. Vì theá, ñoái vôùi moät kytoâ höõu, Ñöùc Gieâsu Kytoâ laø Lôøi duy nhaát, hieän dieän trong voâ soá lôøi noùi khaùc nhau; taát caû nhöõng gì Cöïu cuõng nhö Taân Öôùc khaúng ñònh, ñeàu phaûi ñöôïc hieåu theo moái quan heä vôùi Ngaøi vaø nhö laø quy höôùng veà Ngaøi. Ñoù laø lyù do cho thaáy taïi sao chuùng keát thaønh moät toång theå duy nhaát. Do ñoù, caàn phaûi giaûi thích Cöïu öôùc trong aùnh saùng cuûa söï kieän noù ñaõ thaønh töïu vieân maõn ôû trong Taân öôùc, vaø ñoàng thôøi Taân öôùc cuõng phaûi ñöôïc hieåu trong aùnh saùng cuûa caùc lôøi tieân höùa trong Cöïu öôùc.

Cöïu cuõng nhö Taân öôùc phaûi ñöôïc caét nghóa vaø hieän dieän hoùa nhôø Thaùnh Linh haèng coù maët ôû trong giaùo hoäi. Vôùi ôn nhaän ñöôïc "theo möùc ñoä ñöùc tin", do Thieân Chuùa ban taëng, moïi ngöôøi ñeàu phaûi hôïp taùc vaøo trong coâng trình xaây döïng thaân mình Ñöùc Kytoâ, laø giaùo hoäi (Rm 12, 4-8; 1Cr 12, 4tt). Chính vì theá maø ngay Thö thöù hai cuûa thaùnh Pheâroâ (1, 20) cuõng ñaõ leân tieáng ñeà cao caûnh giaùc choáng laïi nguy cô cuûa vieäc giaûi thích Kinh Thaùnh moät caùch töï yù.

Chaân lyù maïc khaûi haèng mong muoán ghi daáu ñaëc thuø cuûa mình treân cuoäc soáng cuûa nhöõng ngöôøi tieáp nhaän noù. Theo thaùnh Phaoloâ, tuyeân xöng cuoäc soáng trong Ñöùc Kytoâ vaø trong Thaùnh Linh töùc laø chaáp nhaän ñoøi hoûi phaûi tieán böôùc ngay töùc khaéc vaøo trong cuoäc soáng môùi. Ñieàu quan troïng laø ôû laïi trong chaân lyù, vaø khoâng nhöõng chæ thu nhaän noù ngaøy caøng saâu roäng hôn baèng trí tueä maø thoâi, nhöng coøn caàn phaûi ñöa noù thaám nhuaàn saâu xa vaøo trong cuoäc soáng nöõa, töùc laø caàn phaûi "thöïc thi noù" (Ga 3, 21). Nhôø theá, chaân lyù toû hieän nhö laø ñieàu tuyeät ñoái chaéc chaén, vaø nhö laø neàn taûng choáng ñôõ ñôøi soáng con ngöôøi. Hôn taát caû nhöõng gì khaùc, phuïng vuï cuõng nhö kinh nguyeän laø moâi tröôøng chuù giaûi quan troïng ñoái vôùi vieäc thaáu hieåu chaân lyù vaø ñoái vôùi vai troø trung gian cuûa chaân lyù.

3. Caùc Coâng Thöùc Tuyeân Xöng Ñöùc Tin Trong Kinh Thaùnh

Nhöõng gì chuùng ta ñaõ ñeà caäp cho tôùi baây giôø, khoâng phaûi laø khoâng coù giaù trò lôùn ñoái vôùi caùc coâng thöùc tuyeân xöng ñöùc tin (homologies) ñoïc thaáy ngay ôû nhöõng phaàn kyø cöïu nhaát cuûa Taân öôùc. Caùc coâng thöùc naøy noùi leân loøng tin nhaän Ñöùc Gieâsu laø Ñaáng Kytoâ (Mt 16, 16 vaø caùc ñoaïn song song), laø Kyrios (Chuùa: Rm 10, 9; 1Cr 12, 3; Pl 2, 11) vaø laø Con Thieân Chuùa (Mt 14, 33; 16, 16; Ga 1, 34. 49; 1Ga 4, 15; 5, 5, v.v.). Chuùng chöùng giaùm cho loøng tin vaøo söï vieäc Ñöùc Gieâsu chòu cheát vaø soáng laïi (1Cr 15, 3-5; 1Tx 4, 14; Rm 8, 34; 14, 9; v.v.); chuùng coâng boá söù meänh cuûa Ngaøi vaø söï vieäc Ngaøi sinh ra (Gl 4, 4), vieäc hieán teá ñôøi Ngaøi (Rm 4, 25; 8, 32; Gl 2, 20, v.v.) cuõng nhö vieäc Ngaøi seõ trôû laïi trong vinh quang (1Tx 1, 1; Pl 3, 20 vaø caùc caâu tieáp theo sau). Thieân tính cuûa Ñöùc Gieâsu, cuoäc Ngaøi nhaäp theå vaø vieäc Ngaøi ñöôïc toân vinh, ñeàu ñöôc ca möøng qua caùc thaùnh thi (Pl 2, 6-11; Cl 1, 15-20; 1Tm 3, 16; Ga 1, 1-18). Taát caû nhöõng ñieàu ñoù ñöa tôùi keát luaän naøy: loøng tin cuûa caùc coäng ñoaøn trong thôøi Taân öôùc thaønh hình khoâng döïa treân vieäc laøm chöùng chæ coù tính caùch rieâng tö cuûa moät vaøi caù nhaân, nhöng laø döïa treân vieäc tuyeân xöng ñöùc tin chung cuûa taát caû, vaø coù tính caùch vöøa coâng khai laãn baét buoäc.

Chuùng ta gaëp thaáy vieäc tuyeân xöng ñöùc tin nhö theá ôû trong Taân öôùc, nhöng khoâng phaûi laø theo moät hình thöùc ñoäc ñieäu nhaøm chaùn. Traùi laïi, chaân lyù duy nhaát ñöôïc dieãn taû moät caùch raát phong phuù, qua nhieàu coâng thöùc ña daïng. Hôn theá nöõa, trong Taân öôùc, coøn coù nhöõng coâng thöùc cho thaáy roõ möùc tieán boä trong vieäc hieåu bieát chaân lyù: thaät vaäy, nhöõng chaân lyù ñöôïc Taân öôùc chöùng giaùm thì coù theå boå tuùc vaø giuùp ñaøo saâu laãn cho nhau, chöù khoâng bao giôø töông phaûn nhau. Bôûi vì maõi maõi ñoù vaãn laø maàu nhieäm cöùu ñoä duy nhaát cuûa Thieân Chuùa trong Ñöùc Gieâsu Kytoâ, bieåu hieän ra döôùi nhieàu hình thöùc vaø khía caïnh khaùc nhau.

II. Tuyeân Ngoân Vaø Leà Loái Haønh Ñoäng Cuûa Huaán Quyeàn Giaùo Hoäi

1. Caùc Tuyeân Ngoân Huaán Quyeàn Ñöa Ra Lieân Quan Ñeán Vieäc Giaûi Thích Tín Ñieàu

Ñoaïn ñöôøng lòch söû keå töø coâng ñoàng chung Ni-xeâa I (325) cho ñeán caùc coâng ñoàng chung Conxtantinoáp I (381), EÂ-pheâ-xoâ (431), Canxeâñoâ (451), Conxtantinoáp II (553) vaø caùc coâng ñoàng keá tieáp trong giaùo hoäi thôøi xöa, cho thaáy raèng lòch söû caùc tín ñieàu laø tieán trình cuûa vieäc giaûi thích truyeàn thoáng moät caùch lieân tuïc vaø soáng ñoäng. Coâng ñoàng chung Ni-xeâa II ñaõ toång keát giaùo lyù saùng ngôøi cuûa caùc giaùo phuï laïi: theo giaùo lyù naøy thì Phuùc aâm ñaõ ñöôïc truyeàn thuï qua Paradosis cuûa giaùo hoäi coâng giaùo haèng coù Thaùnh Linh höôùng daãn (Denz.-Schonm. 600, 602tt, 609).

Coâng ñoàng chung Trentoâ (1545-1563) ñaõ baûo veä giaùo lyù aáy: coâng ñoàng ñeà cao caûnh giaùc caùc tín höõu choáng laïi moät loái giaûi thích Kinh Thaùnh sai leäch vaø coù tính caùch rieâng tö, roài löu yù theâm raèng vieäc xaùc ñònh yù nghóa chính thöùc cuûa Kinh Thaùnh vaø giaûi thích Kinh Thaùnh laø thuoäc thaåm quyeàn cuûa giaùo hoäi (DS 1501, 1507). Coâng ñoàng chung Vatican I (1869-1870) ñaõ khaúng ñònh laïi giaùo lyù cuûa coâng ñoàng Trentoâ (DS 3007). Vaø coøn ñi xa hôn, coâng ñoàng cuõng ñaõ thöøa nhaän laø coù theå khai trieån caùc tín ñieàu, mieãn laø ñieàu ñoù tieán haønh trong cuøng moät ñöôøng höôùng vaø theo cuøng moät yù nghóa (eodem sensu eademque sententia). Trong caùch thöùc ñoù, coâng ñoàng daïy raèng ñoái vôùi caùc tín ñieàu, caàn phaûi giöõ nguyeân yù nghóa ñaõ ñöôïc giaùo hoäi minh ñònh moät laàn cho taát caû. Vì lyù do aáy, coâng ñoàng leân aùn taát caû nhöõng ai ñi xa ra khoûi yù nghóa ñoù, vieän côù vaø nhaân danh moät loaïi hieåu bieát naøo ñoù cao sieâu hôn, hoaëc laáy lyù laø caùc khoa hoïc ñaõ phaùt trieån, hoaëc ñeå mong giaûi thích coâng thöùc trình baøy tín lyù cho saâu saéc hôn, hay laø ñeå toân troïng moät böôùc tieán khoa hoïc naøo ñoù (DS 3020, 3043). Tính chaát khoâng theå ñaûo ngöôïc vaø khoâng theå thay ñoåi aáy tieàm aån ôû trong ñaëc aân baát khaû ngoä cuûa giaùo hoäi luoân ñöôïc Thaùnh Linh höôùng daãn, ñaëc bieät laø ôû nôi ñaëc aân khoâng sai laàm cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng trong laõnh vöïc ñöùc tin vaø phong hoùa (DS 3074). Ñaëc aân naøy ñaët neàn taûng treân söï kieän sau ñaây: trong Thaùnh Linh, giaùo hoäi thoâng phaàn vaøo tính chaát chaân thaät cuûa Thieân Chuùa laø Ñaáng khoâng theå sai laàm cuõng nhö khoâng theå löøa doái ñöôïc (qui nec falli nec fallere potest: DS 3008).

Huaán quyeàn giaùo hoäi ñaõ baûo veä giaùo lyù ñoù choáng laïi loái hieåu caùc tín ñieàu trong moät caùch thöùc thuaàn tuùy bieåu töôïng vaø thöïc duïng, theo chuû tröông cuûa caùc ngöôøi thuoäc phaùi duy taân (modernisme: DS 3401-3408, 3420-3466, 3483). Trong thoâng ñieäp Humani generis, Ñöùc Pioâ XII ñaõ moät laàn nöõa leân tieáng caûnh caùo choáng laïi moät loaïi hoïc thuyeát töông ñoái trong laõnh vöïc tín lyù chuû tröông boû rôi caùch thöùc laáy töø ngöõ haèng bieán ñoåi theo gioøng lòch söû maø dieãn dòch noäi dung ñöùc tin, töùc laø caùch thöùc thoâng duïng trong giaùo hoäi (DS 3881-3883). Töông töï nhö theá, trong thoâng ñieäp Mysterium fidei (Maàu nhieäm ñöùc tin [1965]) Ñöùc Phaoloâ VI ñaõ nhaán maïnh ñeán vieäc caàn phaûi giöõ y nguyeân caùc dieãn ngöõ (expressions) chính xaùc ñaõ ñöôïc truyeàn thoáng quy ñònh trong caùc tín ñieàu.

2. Giaùo Lyù Coâng Ñoàng Chung Vatican II

Coâng ñoàng chung Vatican II ñaõ trình baøy giaùo lyù coå truyeàn cuûa giaùo hoäi theo moät boái caûnh roäng raõi hôn, vaø nhö theá coâng ñoàng cuõng ñaõ ñeà cao giaù trò chieàu kích lòch söû cuûa caùc tín ñieàu. Coâng ñoàng daïy raèng: xeùt veà maët toaøn boä, daân Chuùa thoâng döï vaøo chöùc vuï ngoân söù cuûa Ñöùc Kytoâ (Lumen gentium: LG 12), vaø nhôø Thaùnh Linh phuø trôï, vieäc thaáu hieåu truyeàn thoáng toâng ñoà luoân tieán trieån trong giaùo hoäi (DV 8). Trong khuoân khoå söù maïng vaø traùch nhieäm chung cuûa taát caû, coâng ñoàng ñaõ maïnh meõ khaúng ñònh giaùo lyù veà huaán quyeàn chính thöùc cuûa rieâng caùc giaùm muïc (DV 8. 10), cuõng nhö veà ñaëc aân baát khaû ngoä cuûa giaùo hoäi (LG 25). Nhöng coâng ñoàng laïi coi caùc giaùm muïc tröôùc heát nhö laø nhöõng ngöôøi coâng boá Phuùc aâm, vaø ñaët taùc vuï laøm thaày (docteur) cuûa caùc ngaøi phuï thuoäc vaøo söù meänh phuïc vuï coâng cuoäc phuùc aâm hoùa (LG 25; xem Saéc leänh Christus Dominus, caùc soá 12-15). Vieäc ñeà cao tính chaát muïc vuï cuûa huaán quyeàn nhö theá ñaõ keùo chuù yù ñeán tính caùch khaùc bieät ôû giöõa moät beân laø kho taøng baát di dòch cuûa ñöùc tin, töùc laø caùc chaân lyù ñöùc tin, vaø beân kia laø caùch thöùc dieãn dòch chuùng. Ñieàu ñoù coù nghóa laø duø luoân luoân giöõ nguyeân cuøng moät yù nghóa vaø cuøng moät noäi dung, giaùo huaán cuûa giaùo hoäi caàn phaûi ñöôïc truyeàn thuï cho con ngöôøi moät caùch soáng ñoäng cuõng nhö xöùng hôïp vôùi nhu caàu thôøi ñaïi hoï (Gaudium et spes: GS 62; xem Gioan XXIII, Dieãn vaên khai maïc coâng ñoàng chung Vatican II, 11 thaùng 10, 1962, trong AAS 54 [1962], 792).

Tuyeân ngoân Mysterium Ecclesiae (Maàu nhieäm giaùo hoäi, 1973) ñaõ döïa vaøo söï phaân bieät ñoù, ñoàng thôøi cuõng ñaõ giaûi thích cho roõ vaø ñaøo saâu hôn nhaèm choáng laïi loái giaûi thích sai laïc cuûa chuû thuyeát töông ñoái trong laõnh vöïc tín lyù. Dó nhieân laø caùc tín ñieàu mang tính caùch lòch söû, nghóa laø yù nghóa cuûa chuùng "moät phaàn naøo ñoù tuøy thuoäc vaøo loái dieãn dòch ñaëc thuø cuûa moät ngoân ngöõ ñöôïc duøng trong moät thôøi ñaïi vaø trong nhöõng hoaøn caûnh nhaát ñònh". Nhöõng minh ñònh (tín lyù: deùfinitions) coù sau thì giöõ nguyeân vaø xaùc nhaän, nhöng ñoàng thôøi cuõng giaûi thích caùc minh ñònh ñi tröôùc, vaø thoâng thöôøng thì khi phaûi ñoái dieän vôùi nhöõng vaán ñeà môùi cuõng nhö vôùi nhöõng sai laàm, caùc minh ñònh môùi laøm cho nhöõng minh ñònh trong quaù khöù soáng haún daäy vaø coù söùc mang laïi hoa traùi toát laønh trong giaùo hoäi. Ñieàu naøy khoâng coù nghóa laø laøm cho ñaëc aân baát khaû ngoä trôû thaønh moät thöù chuû tröông baát ñoäng taän goác reã ñoái vôùi chaân lyù. Caùc coâng thöùc tín lyù khoâng minh ñònh chaân lyù trong moät caùch thöùc khoâng xaùc ñònh, coù theå thay ñoåi hoaëc phoûng chöøng; caøng khoâng coù chuyeän caùc coâng thöùc ñoù bieán ñoåi hay laø boùp meùo chaân lyù ñi. Caàn phaûi gìn giöõ chaân lyù theo moät daïng thöùc xaùc ñònh haún hoi. Vaø chính ôû ñieåm naøy, yù nghóa lòch söû cuûa caùc coâng thöùc tín lyù môùi toû roõ vai troø troïng yeáu cuûa mình (soá 5). Môùi ñaây, qua toâng thö Ecclesia Dei (Giaùo hoäi cuûa Chuùa, 1988), Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ maïnh meõ khaúng ñònh laïi yù nghóa ñoù cuûa moät truyeàn thoáng soáng ñoäng. Tuy nhieân, moái quan heä giöõa coâng thöùc vaø noäi dung caùc tín ñieàu coøn caàn phaûi ñöôïc laøm cho saùng toû hôn (lieân quan ñeán vaán ñeà naøy, xem phaàn III, ñoaïn 3 döôùi ñaây).

3. Caùc Ñònh Möùc Thaàn Hoïc (Qualifications Ou Notes Theùologiques)

Vì truyeàn thoáng laø moät thöïc taïi thaät söï soáng ñoäng, neân chuùng ta gaëp thaáy raát nhieàu tuyeân ngoân cuûa huaán quyeàn vôùi taàm quan troïng lôùn nhoû cuõng nhö vôùi möùc ñoä baét buoäc nhieàu ít khaùc nhau. Ñeå coù theå ñaùnh giaù cho ñuùng möùc vaø ñeå giaûi thích caùc tuyeân ngoân aáy, thaàn hoïc ñaõ nghó ra hoïc thuyeát caùc ñònh möùc thaàn hoïc; moät phaàn cuûa hoïc thuyeát naøy cuõng ñaõ ñöôïc huaán quyeàn giaùo hoäi xöû duïng. Nhöng raát tieác laø trong nhöõng thôøi gian gaàn ñaây, hoïc thuyeát ñaõ bò rôi vaøo queân laõng. Duø sao hoïc thuyeát caùc ñònh möùc thaàn hoïc vaãn coøn höõu ích cho vieäc giaûi thích tín ñieàu vaø caàn phaûi ñöôïc caûi taân cuøng khai trieån theâm nöõa.

Theo giaùo lyù cuûa giaùo hoäi, "caàn phaûi tin vôùi loøng tin ñoái vôùi Chuùa (de fide divina) vaø vôùi ñöùc tin coâng giaùo (de fide catholica), taát caû nhöõng gì ñöôïc chöùa ñöïng trong Lôøi vieát cuûa Chuùa hoaëc trong Lôøi Chuùa töông truyeàn qua truyeàn thoáng, vaø ñöôïc giaùo hoäi hoaëc duøng quyeàn phaùn quyeát long troïng hoaëc duøng huaán quyeàn thoâng thöôøng vaø phoå quaùt maø ñeà ra ñeå phaûi ñöôïc tin nhaän nhö laø do Thieân Chuùa maïc khaûi" (DS 3011). Nhö theá laø nhöõng chaân lyù ñöùc tin (theo nghóa heïp) cuõng nhö nhöõng chaân lyù lieân quan ñeán ñôøi soáng luaân lyù ñöôïc maïc khaûi chöùng giaùm ñeàu thuoäc veà toaøn boä credendum (nhöõng gì caàn phaûi tin) naøy (DS 1051, 3074: fides et mores; LG 25: fides credenda et moribus applicanda).

Khi caùc chaân lyù töï nhieân vaø nhöõng hoïc thuyeát luaân lyù töï nhieân haøm chöùa moät moái lieân heä taát yeáu vaø noäi taïi vôùi caùc chaân lyù ñöùc tin, thì chuùng coù theå giaùn tieáp thuoäc veà giaùo lyù coù tính caùch baét buoäc cuûa giaùo hoäi (LG 25: tantum patet quantum patet divinae revelationis depositum, sancte custodiendum et fideliter exponendum). Tuy nhieân, coâng ñoàng chung Vatican II vaãn phaân bieät roõ giöõa giaùo lyù ñöùc tin vaø caùc nguyeân taéc luaân lyù töï nhieân, baèng caùch duøng töø ngöõ "loan baùo" vaø "laáy quyeàn maø daïy doã" khi ñeà caäp tôùi giaùo lyù ñöùc tin; coøn khi noùi ñeán caùc nguyeân taéc luaân lyù thì chæ duøng caùc caùch noùi nhö "laáy quyeàn maø giaûi thích" vaø "xaùc nhaän" (Dignitatis humanae: DH 14).

Vì giaùo huaán cuûa huaán quyeàn laø moät toång theå soáng ñoäng, cho neân thaùi ñoä chaáp nhaän cuûa caùc tín höõu khoâng theå naøo chæ giôùi haïn ôû nôi nhöõng chaân lyù ñöôïc roõ raøng minh ñònh maø thoâi. Caùc khaúng ñònh khaùc cuûa huaán quyeàn duø khoâng phaûi laø nhöõng minh ñònh chung quyeát, nhöng laø do Ñöùc Giaùo Hoaøng, hoaëc thaùnh boä giaùo lyù ñöùc tin hay laø caùc giaùm muïc ñeà ra, thì cuõng phaûi ñöôïc ñoùn nhaän vôùi nhöõng möùc ñoä khaùc nhau cuûa loøng tuøng phuïc ñaïo ñöùc (religiosum obsequium). Nhöõng khaúng ñònh nhö theá laø thuoäc thaåm quyeàn cuûa huaán quyeàn chính thöùc neáu trong ñoù yù höôùng muoán duøng huaán quyeàn maø daïy doã ñöôïc neâu roõ; yù höôùng naøy toû roõ "ñaëc bieät qua baûn chaát cuûa vaên kieän, qua nhòp ñoä ñeà caäp ñeán cuøng moät dieåm giaùo lyù vaø qua caùch thöùc duøng ngoân töø trong loái dieãn taû" (LG 25; xem DS 3044 vaø soá tieáp). YÙ nghóa chính xaùc cuûa lôøi coâng ñoàng Vatican II tuyeân boá treân ñaây coøn caàn ñöôïc giaûi thích moät caùch saâu roäng hôn nöõa veà maët thaàn hoïc. Ñeå traùnh cho uy tín huaán quyeàn khoûi bò söùt meû moät caùch voâ ích, sôû nguyeän ñaàu tieân laø mong thaáy chính huaán quyeàn cuûa giaùo hoäi chæ roõ töøng laàn theå thöùc vaø möùc ñoä cöôõng cheá (baét buoäc) cuûa caùc tuyeân ngoân huaán quyeàn ñöa ra.

4. Leà Loái Haønh Ñoäng Cuûa Huaán Quyeàn

Leà loái haønh ñoäng cuûa huaán quyeàn trong giaùo hoäi phaûi höôùng ñeán choã hoøa nhòp vôùi tính chaát muïc vuï cuûa noù. Chính thöùc laøm chöùng cho chaân lyù veà Ñöùc Gieâsu Kytoâ laø phaän vuï cuûa leà loái haønh ñoäng huaán quyeán: phaän vuï naøy naèm trong söù maïng roäng lôùn hôn cuûa coâng taùc cura animarum (lo cho caùc linh hoàn). Ñuùng vôùi baûn chaát muïc vuï cuûa noù, söù maïng naøy phaûi duøng khoân ngoan vaø nhaän ñònh maø ñöông ñaàu vôùi caùc vaán ñeà môùi trong laõnh vöïc xaõ hoäi, chính trò vaø giaùo hoäi.

Nhöõng theá kyû gaàn ñaây, tröôùc nhöõng tieán trieån môùi, töø phía huaán quyeàn giaùo hoäi ñaõ thaáy coù nhöõng tröôøng hôïp ñöa ra lôøi giaûi thích lieân quan tôùi moät soá laäp tröôøng vaãn giöõ tröôùc ñaây, ñaëc bieät laø khi moät döõ kieän phöùc taïp ñaõ ñöôïc phaân tích vaø laøm saùng toû ñaày ñuû. Thí duï: thaùi ñoä ñoái vôùi caùc vaán ñeà xaõ hoäi coù quan heä vôùi nhöõng khaùm phaù môùi trong caùc ngaønh khoa hoïc thieân nhieân hieän ñaïi; thaùi ñoä ñoái vôùi quyeàn con ngöôøi vaø ñaëc bieät ñoái vôùi quyeàn töï do toân giaùo; thaùi ñoä ñoái vôùi phöông phaùp pheâ bình söû hoïc; thaùi ñoä ñoái vôùi phong traøo ñaïi keát, ñoái vôùi loøng toân troïng caùc giaùo hoäi Ñoâng phöông cuõng nhö ñoái nhieàu yeâu caàu cô baûn cuûa caùc nhaø Caûi caùch, v.v.

Bôûi phaûi soáng ôû giöõa moät xaõ hoäi mang tính chaát ña daïng vaø trong moät coäng ñoàng giaùo hoäi coù nhöõng neùt dò bieät saâu ñaäm hôn, neân caøng ngaøy huaán quyeàn caøng caàn phaûi duøng tôùi luaän chöùng nhieàu hôn maø thöïc thi söù maïng cuûa mình. Trong hoaøn caûnh nhö theá, gia taøi ñöùc tin chæ coù theå ñöôïc truyeàn thuï khi naøo huaán quyeàn cuøng caùc ngöôøi coù troïng traùch trong laõnh vöïc muïc vuï vaø thaàn hoïc saün saøng cuøng nhau laøm coâng taùc luaän chöùng (ñeå trình baøy lyù leõ cuûa caùc chaân lyù ñöùc tin). Neáu ñeå yù tôùi nhöõng nghieân cöùu khoa hoïc vaø kyõ thuaät tieán haønh trong thôøi gian gaàn ñaây, thì thieát töôûng vieäc traùnh xaùc ñònh thaùi ñoä moät caùch quaù haáp taáp laø vieäc laøm thích ñaùng trong luùc naøy; vaø ngöôïc laïi, neân haäu ñaõi nhöõng quyeát ñònh ña daïng vaø coù tính caùch môû ñöôøng daãn loái, ñaëc bieät laø ñeå nhaèm tôùi nhöõng quyeát ñònh chung quyeát cuûa huaán quyeàn veà sau.

III. Suy Tö Caên Baûn Theo Thaàn Hoïc Coù Heä Thoáng

1. Tín Ñieàu ÔÛTrong Paradosis Cuûa Giaùo Hoäi

Ñieåm chuû yeáu trong vieäc coâng boá ñöùc tin kytoâ laø ôû choã tuyeân xöng ra raèng töø tröôùc vaø trong moät caùch thöùc phaân taùn, Ñöùc Logos (Ngoâi Lôøi) haèng chieáu saùng röïc rôõ trong moïi thöïc taïi, vaø cuoäc giaùng theá cuûa Ngaøi ñaõ ñöôïc tieân höùa moät caùch cuï theå trong Cöïu öôùc; chính Ñöùc Logos aáy ñaõ xuaát hieän döôùi moät boä maët lòch söû cuï theå, trong Ñöùc Gieâsu Kytoâ (Ga 1, 3tt. 14) vôùi taát caû söï sung maõn cuûa mình. Vaøo thôøi vieân maõn (Gl 4, 4), söï sung maõn cuûa Thieân Chuùa ñeán cö nguï trong Ñöùc Gieâsu Kytoâ theo hình thöùc theå lyù (Cl 2, 9). Trong Ngaøi tieàm aån taát caû moïi kho taøng khoân ngoan vaø thoâng hieåu (Cl 2, 3). Chính Ngaøi laø ñöôøng, laø söï thaät vaø laø söï soáng (Ga 14, 6).

Do doù, söï hieän dieän cuûa vónh cöûu döôùi moät boä maët cuï theå ôû trong lòch söû laø ñieàu thuoäc caáu truùc caên baûn cuûa maàu nhieäm cöùu ñoä kytoâ. Trong maàu nhieäm naøy, khaû naêng trieån khai voâ ñònh cuûa con ngöôøi ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa xaùc ñònh moät caùch cuï theå. Vieäc xaùc ñònh cuï theå vaø khoâng chuùt maäp môø naøy cuõng phaûi laø yeáu toá quyeát ñònh trong vieäc tuyeân xöng ñöùc tin cuûa chuùng ta vaøo Ñöùc Gieâsu Kytoâ. Vì theá, coù theå noùi laø töï trong chính baûn chaát cuûa noù, kytoâ giaùo laø tín lyù.

Chaân lyù cuûa Thieân Chuùa nôi Ñöùc Gieâsu Kytoâ, ñaõ khoâng ñi vaøo ñöôïc trong lòch söû moät caùch troïn veïn vaø chung quyeát, neáu trong Thaùnh Linh laø Ñaáng haèng nhaéc nhôû cho chuùng ta veà Ñöùc Gieâsu Kytoâ vaø daãn ñöa chuùng ta ñaït tôùi söï thaät toaøn veïn (Ga 14, 26; 16, 3), chaân lyù aáy ñaõ khoâng ñöôïc coäng ñoàng caùc tín höõu ñoùn nhaän vaø tuyeân xöng moät caùch coâng khai. Trong Ñöùc Maria vaø trong lôøi thöa "Xin vaâng" voâ ñieàu kieän maø Ngöôøi ñaõ thay maët loaøi ngöôøi ñeå thöa leân vôùi yù ñònh cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa, giaùo hoäi nhaän ra maãu goác lôøi "Xin Vaâng" mình thöa leân trong ñöùc tin. Trong Thaùnh Linh, giaùo hoäi laø thaân mình Ñöùc Kytoâ: trong ñoù vaø qua ñoù söï khoân ngoan muoân maët cuûa Thieân Chuùa ñöôïc loan baùo cho taát caû moïi ngöôøi (Ep 3, 19tt; xem Rm 16, 25tt; Cl 1, 26tt). Trong truyeàn thoáng, söï kieän Thieân Chuùa Cha thoâng truyeàn chính mình qua Ñöùc Logos vaø trong Thaùnh Linh, vaãn luoân hieän dieän giöõa loøng giaùo hoäi döôùi nhieàu hình thaùi khaùc nhau: trong ngoân töø vaø trong haønh ñoäng, trong phuïng vuï vaø trong kinh nguyeän cuõng nhö suoát trong caû ñôøi soáng cuûa giaùo hoäi (DV 8). Caùc minh ñònh tín lyù chæ laø moät yeáu toá naèm trong toaøn boä bao quaùt hôn nhieàu cuûa truyeàn thoáng aáy. Nhö theá, chính nhôø giaùo hoäi, ñöôïc Thaùnh Linh naâng ñôõ vaø ban sinh khí, laøm chöùng, chuùng ta môùi "chieám höõu" ñöôïc thöïc taïi vaø chaân lyù veà Ñöùc Kytoâ. Khoâng coù giaùo hoäi, chuùng ta khoâng "coù" ñöôïc Ñöùc Kytoâ, Phuùc aâm vaø Kinh Thaùnh. Moät thöù kytoâ giaùo phi tín lyù caét ñöùt ra khoûi söï trung gian cuûa giaùo hoäi thì chæ laø moät thöù ñoà giaû vôùi veû haøo nhoaùng beân ngoaøi maø thoâi.

Paradosis cuûa giaùo hoäi thaâu nhaän tính chaát roäng môû vaø phoå quaùt, nhöõng hình aûnh cuõng nhö yù nieäm cuûa ngoân ngöõ loaøi ngöôøi laøm cuûa mình, ñoàng thôøi thanh luyeän vaø bieán caûi chuùng nhaèm mang laïi cho chuùng yù nghóa chung quyeát cuûa chuùng. Ñeå ñaùp öùng töông xöùng cho thöïc taïi cuûa cuoäc saùng taïo môùi, taát caàn phaûi coù moät ngoân ngöõ môùi, qua ñoù moïi daân toäc môùi hieåu nhau vaø trong ñoù tình traïng hieäp nhaát cuûa nhaân loaïi môùi trong thôøi caùnh chung môùi ñöôïc söûa soaïn. Ñieàu naøy coù theå thöïc hieän ñöôïc bôûi vì Paradosis hieän ñang hoäi nhaäp vaøo trong caùc bieåu töôïng vaø caùc ngoân ngöõ cuûa moïi daân toäc, ñang thanh luyeän vaø bieán caûi nhöõng tieàm naêng phong phuù cuûa chuùng ngoõ haàu thu gheùp chuùng vaøo trong nhieäm cuïc cöùu ñoä duy nhaát (Ep 3, 9). Trong tieán trình lòch söû naøy, giaùo hoäi khoâng theâm thaét moät ñieàu gì môùi (non nova) vaøo trong Phuùc aâm caû, nhöng chæ loan baùo tính chaát môùi meû cuûa Ñöùc Kytoâ trong moät caùch thöùc luoân luoân môùi meû (noviter). Vaø töø kho taøng cuûa mình, giaùo hoäi haèng ruùt ra nhöõng yeáu toá tuy môùi, nhöng vaãn luoân luoân hoøa hôïp vôùi nhöõng ñieàu cuõ (DH 1).

Vaø cuoái cuøng roài, söï lieân tuïc trong noäi boä tieán trình aáy cuûa Paradosis soáng ñoäng ñaët neàn taûng ôû nôi söï kieän naøy laø giaùo hoäi naém giöõ moät nieàm tin vöôït leân treân khoâng gian vaø thôøi gian. Vì lyù do aáy, trong moïi thôøi ñaïi, giaùo hoäi coù boån phaän phaûi giöõ cho lòch söû ñöùc tin mình luoân hieän dieän trong memoria (kyù öùc) ñaày sinh khí Thaùnh Linh cuûa mình, vaø phaûi laøm cho kyù öùc aáy sinh ñoäng vaø phong phuù leân moät caùch tieân tri, cho hieän taïi cuõng nhö cho haäu theá.

2. Giaùo Lyù Giaùo Hoäi (Tín Ñieàu Theo Nghóa Roäng)

Trong toaøn boä nhöõng gì laøm neân Paradosis cuûa giaùo hoäi, tín ñieàu theo nghóa roäng laø vieäc giaùo hoäi laøm chöùng trong laõnh vöïc giaùo lyù vaø coù tính caùch baét buoäc, veà chaân lyù cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa ñöôïc tieân höùa trong Cöïu öôùc vaø ñöôïc Ñöùc Gieâsu Kytoâ maïc khaûi moät caùch chung quyeát vaø vieân maõn; nhôø Thaùnh Linh, chaân lyù aáy luoân hieän dieän ôû trong giaùo hoäi. Ñieàu khoâng coøn coù theå nghi ngôø ñöôïc nöõa laø töø thôøi khai nguyeân Taân öôùc, yeáu toá caáu taïo aáy cuûa giaùo lyù ñaõ coù maët ôû trong lôøi rao giaûng ñöùc tin. Chính Ñöùc Gieâsu ñaõ töï giôùi thieäu nhö laø moät ngöôøi thaày (Rabbi). Vaû ngöôøi ta cuõng ñaõ xöng hoâ vôùi Ngaøi nhö vaäy. Chính Ngaøi cuõng ñaõ daïy doã vaø phaùi göûi moân ñoà cuûa mình ñi giaûng daïy (Mt 28, 20). Trong caùc coïng ñoaøn ñaàu tieân, ñaõ thöïc söï coù nhöõng thaày tieán só (Rm 12, 7; 1Cr 12, 28; Ep 4, 11). Neân löu yù laø hình nhö ñaõ coù moät loái giaûng daïy ñaëc bieät ñi keøm theo Paradosis lieân quan ñeán pheùp thanh taåy (Rm 6, 17). Taàm quan troïng aáy cuûa giaùo lyù coøn noåi baät roõ raøng hôn trong nhöõng baûn vieát cuûa toâng ñoà xuaát hieän chaäm hôn veà sau (1Tm 1, 10; 2Tm 4, 2tt; Tt 1, 9, v.v.).

Vieäc laáy traùch vuï giaùo huaán maø trình baøy maïc khaûi laø moät caùch thöùc laøm chöùng cho Lôøi Chuùa trong vaø qua lôøi con ngöôøi. Vieäc laøm ñoù chia xeû tính chaát chung quyeát vaø caùnh chung cuûa chaân lyù xuaát hieän trong Ñöùc Gieâsu Kytoâ, nhöng ñoàng thôøi cuõng mang laáy tính chaát lòch söû vaø tính caùch giôùi haïn cuûa moïi thöù ngoân ngöõ loaøi ngöôøi. Chæ vôùi ñöùc tin, giaùo lyù cuûa giaùo hoäi môùi ñöôïc thaáu hieåu vaø giaûi thích ñuùng ñaén ñöôïc. Vì theá, phaûi nhaän raèng:

- Caàn phaûi giaûi thích caùc tín ñieàu nhö moät verbum rememorativum , nghóa laø caàn phaûi hieåu chuùng nhö moät lôøi töôûng nieäm, nhö moät noå löïc giaûi thích ñeå nhaéc nhôû laïi caùc magnalia Dei (caùc vieäc vó ñaïi Chuùa laøm) maø caùc chöùng cöû trong maïc khaûi loan baùo. Do ñoù, caàn phaûi ñi töø Kinh Thaùnh vaø truyeàn thoáng ñeå thaáu hieåu chuùng, cuõng nhö phaûi nhôø Kinh Thaùnh vaø truyeàn thoáng ñeå caét nghóa chuùng. Caàn phaûi giaûi thích chuùng theo toaøn boä Kinh Thaùnh Taân vaø Cöïu öôùc, döïa theo phöông thöùc töông suy toaøn boä ñöùc tin (analogie de la foi: xem DV 12).

- Caàn phaûi hieåu caùc tín ñieàu nhö laø moät verbum demonstrativum (lôøi trình dieãn). Caùc tín ñieàu khoâng phaûi chæ noùi leân caùc coâng trình cöùu ñoä trong quaù khöù maø thoâi, nhöng coøn muoán bieåu döông söï kieän ôn cöùu ñoä ñang mang laïi hieäu quaû ngay taïi ñaây vaø trong giaây phuùt naøy. Chuùng muoán trôû thaønh aùnh saùng vaø söï soáng. Vì vaäy, caàn phaûi giaûi thích chuùng nhö laø chaân lyù cöùu ñoä, vaø caàn phaûi truyeàn ñaït chuùng trong moät caùch thöùc soáng ñoäng, haáp daãn vaø ñaày kích löïc ñoái vôùi ngöôøi cuûa töøng thôøi ñaïi.

- Caàn phaûi giaûi thích caùc tín ñieàu nhö laø moät verbum prognosticum (lôøi tieân löôïng). Nhö laø chöùng töø cuûa chaân lyù vaø cuûa thöïc taïi ôn cöùu ñoä caùnh chung, caùc tín ñieàu laø nhöõng lôøi khaúng ñònh coù tính caùch baùo tröôùc nhöõng gì seõ xaûy ra trong thôøi caùnh chung. Chuùng phaûi daáy hy voïng leân, vaø do ñoù phaûi ñöôïc caét nghóa tuøy theo cöùu caùnh toái haäu, tuøy theo söï thaønh töïu caàn ñaït tôùi cuûa con ngöôøi vaø cuûa theá giôùi (DS 3016), cuõng nhö phaûi ñöôïc hieåu nhö laø lôøi taùn tuïng.

3. Tín Ñieàu Theo Nghóa Heïp

Giaùo huaán cuûa huaán quyeàn veà chaân lyù maïc khaûi coù theå ñöôïc ñeà ra döôùi nhieàu hình thöùc cuõng nhö vôùi nhieàu möùc ñoä minh thò vaø cöôõng cheá khaùc nhau (LG 25). Theo nghóa heïp (töùc laø nghóa chæ môùi ñöôïc xaùc ñònh loái ñaàu thôøi ñaïi môùi thoâi), tín ñieàu laø moät ñieåm giaùo lyù qua ñoù giaùo hoäi ñeà ra moät chaân lyù maïc khaûi moät caùch chung quyeát vaø vôùi yù höôùng buoäc toaøn theå giaùo daân kytoâ tin nhaän, ñeán ñoä vieäc phuû nhaän chaân lyù aáy seõ bò coi nhö laø laïc giaùo vaø seõ bò leân aùn vôùi vaï tuyeät thoâng. Tín ñieàu theo nghóa heïp goàm hai thaønh toá: thöù nhaát laø thaønh toá giaùo lyù, vaø thöù ñeán laø thaønh toá kyû luaät. Nhöõng khaúng ñònh giaùo lyù töông töï thuoäc thaàn luaät thì coù caên baûn khoâng choái caõi ñöôïc ngay trong Kinh Thaùnh, ñaëc bieät laø trong quyeàn caàm buoäc vaø thaùo gôõ maø Ñöùc Gieâsu ñaõ trao ban cho giaùo hoäi, laø quyeàn coù hieäu löïc luaät phaùp ngay caû ôû treân trôøi, nghóa laø ngay caû tröôùc maët Thieân Chuùa (Mt 16, 19; 18, 18). Ngay caû ñeán vaï tuyeät thoâng cuõng coù neàn taûng ôû chính trong Taân öôùc (1Cr 16, 22; Gl 1, 8tt; xem 1Cr 5, 2-5; 2Ga 10, v.v.).

Vieäc nhaán maïnh vöøa veà maët giaùo lyù vöøa veà maët phaùp lyù treân chæ moät meänh ñeà nhö theá, laø ñieàu töông xöùng vôùi tính chaát cuï theå vaø döùt khoaùt cuûa ñöùc tin kytoâ. Nhöng ñoàng thôøi vieäc nhaán maïnh nhö theá cuõng keùo theo nguy cô rôi vaøo thaùi ñoä duy thöïc nghieäm vaø duy toái thieåu trong laõnh vöïc tín lyù. Ñeå traùnh hai moái nguy aáy, thì caàn phaûi tieán haønh moät cuoäc hoäi nhaäp song ñoâi:

- Hoäi nhaäp taát caû caùc tín ñieàu vaøo trong toaøn boä giaùo lyù vaø cuoäc soáng cuûa giaùo hoäi. Bôûi vì "qua giaùo lyù, ñôøi soáng vaø vieäc phuïng töï cuûa mình, giaùo hoäi baûo toàn vaø löu truyeàn cho moïi theá heä taát caû nhöõng gì laøm neân baûn chaát cuûa mình cuõng nhö taát caû nhöõng gì mình tin" (DV 8). Do ñoù, caàn phaûi giaûi thích caùc tín ñieàu theo boái caûnh chung cuûa cuoäc soáng vaø giaùo lyù giaùo hoäi.

- Hoäi nhaäp töøng tín ñieàu moät vaøo trong toaøn boä taát caû caùc tín ñieàu. Caùc tín ñieàu chæ coù theå hieåu ñöôïc qua moái lieân keát noäi taïi cuûa chuùng (nexus mysteriorum: DS 3016) vaø trong cô caáu toaøn dieän cuûa chuùng maø thoâi. Trong vaán ñeà naøy, caàn phaûi löu yù ñaëc bieät tôùi thöù töï, töùc laø tôùi "giai traät caùc chaân lyù" trong giaùo lyù coâng giaùo. Giai traät naøy döïa treân nhöõng caùch thöùc khaùc nhau cuûa moái lieän heä maø moãi tín ñieàu coù ñoái vôùi caên baûn kytoâ hoïc cuûa ñöùc tin kytoâ (Unitatis redintegratio: UR 11). Ñaõ haún laø moïi chaân lyù maïc khaûi ñeàu phaûi ñöôïc tin nhaän vôùi loøng tin thaàn khaûi; tuy nhieân, yù nghóa vaø taàm troïng yeáu cuûa chuùng thì khaùc bieät nhau tuøy theo moái lieân heä cuûa chuùng ñoái vôùi maàu nhieäm Ñöùc Kytoâ.

4. YÙ Nghóa Ñoái Thaàn Cuûa Caùc Tín Ñieàu

Xeùt cho cuøng, noùi tôùi maïc khaûi töùc laø noùi tôùi söï vieäc Thieân Chuùa Cha veùn môû vaø thoâng truyeàn chính mình qua Ngoâi Con vaø trong Thaùnh Linh, ñeå cho chuùng ta ñöôïc tieán vaøo trong söï thoâng hieäp vôùi Ngaøi (DV 2). Vì theá, Thieân Chuùa laø ñoái töôïng duy nhaát cuûa ñöùc tin vaø cuûa thaàn hoïc: ñoái töôïng bao haøm taát caû (Thaùnh Toâma tieán só). Do ñoù, ñuùng laø "actus credentis non terminatur ad enuntiabile, sed ad rem" (haønh ñoäng tin khoâng chaám döùt ôû nôi lôøi phaùt bieåu, nhöng laø ôû nôi söï vieäc: Toång luaän thaàn hoïc, cuoán II phaàn II, chöông 1, ñoaïn 2, soá 2). Phuø hôïp vôùi nhaän ñònh treân ñaây, truyeàn thoáng thaàn hoïc thôøi Trung coå ñaõ xaùc ñònh nhö theá naøy veà tín khoaûn (article de foi) : "articulum fidei est perceptio divinae veritatis tendens in ipsam" (tín khoaûn laø vieäc nhaän thöùc chaân lyù cuûa Thieân Chuùa höôùng tôùi chính chaân lyù aáy: ñöôïc tröng daãn nôi phaàn luaän chöùng Sed contra trong boä Toång luaän thaàn hoïc, cuoán II phaàn II, chöông 1, ñoaïn 6). Ñieàu ñoù muoán noùi raèng tín khoaûn laø vieäc thöïc söï nhaän thöùc chaân lyù cuûa Thieân Chuùa moät caùch ñích thöïc: ñoù laø theå thöùc giaùo lyù laøm trung gian ñeå chöùng giaùm cho chaân lyù mình chöùa ñöïng. Chính vì chaân thaät, cho neân vöôït haún chính mình, tín khoaûn daãn ñöa ñeán taän maàu nhieäm chaân lyù cuûa Thieân Chuùa. Vì vaäy, cuõng nhö moïi loaïi giaûi thích khaùc, vieäc giaûi thích tín ñieàu laø moät tieán trình ñöa daãn töø lôøi dieãn dòch beân ngoaøi ñi vaøo taän trong yù nghóa chính yeáu cuûa lôøi aáy, vaø cuoái cuøng laø ñöa ñeán taän Lôøi duy nhaát vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. Bôûi theá, vieäc giaûi thích tín ñieàu khoâng ñi töø moät ngoân töø hoaëc moät coâng thöùc rieâng reõ ñeå ñaït tôùi nhöõng caùch noùi khaùc ñi, maø laø ñi töø nhöõng lôøi leõ, nhöõng hình aûnh vaø nhöõng yù nieäm ñeå ñaït tôùi chaân lyù cuûa söï vieäc maø chuùng dieãn dòch. Keát quaû laø moãi böôùc hieåu bieát veà ñöùc tin laø moät böôùc tieân nghieäm veà tình traïng dieän kieán Thieân Chuùa trong cuoäc soáng vónh cöûu. Töø yù nghóa ñoái thaàn nhö theá cuûa caùc tín ñieàu, coù theå ruùt ra nhöõng nhaän ñònh sau ñaây:

- Cuõng nhö taát caû moïi lôøi dieãn dòch con ngöôøi duøng ñeå baøn veà Thieân Chuùa, caùc tín ñieàu caàn phaûi ñöôïc hieåu trong caùch thöùc loaïi suy (töông töï), nghóa laø caùc taïo vaät coù phaàn gioáng Thieân Chuùa, nhöng luoân luoân laïi coù phaàn khaùc bieät lôùn hôn (DS 806). Loaïi suy laø haøng raøo cuøng moät luùc chaän ñöùng caùch nhaän thöùc ñöùc tin vaø caùc tín ñieàu theo loái khaùch theå hoùa vaø duy thöïc ngaây thô, cuõng nhö loaïi thaàn hoïc phuû ñònh quaù khích chæ coi caùc tín ñieàu thuaàn tuùy nhö laø nhöõng "maät maõ" aùm chæ moät tính chaát sieâu vieät maø xeùt cho cuøng roài cuõng khoâng sao hieåu thaáu noåi vaø do ñoù khoâng bieát gì tôùi tính chaát lòch söû vaø cuï theå cuûa maàu nhieäm cöùu ñoä kytoâ.

- Khoâng neân laãn loän tính chaát loaïi suy cuûa caùc tín ñieàu vôùi quan nieäm thuaàn tuùy bieåu töôïng coi tín ñieàu nhö laø caùch thöùc khaùch theå hoùa trong thôøi sau, moät kinh nghieäm toân giaùo soáng qua trong thôøi nguyeân thuûy, hoaëc laø moät leà loái haønh ñoäng xaõ hoäi hay toân giaùo naøo ñoù. Nhöng traùi laïi, caàn phaûi hieåu caùc tín ñieàu nhö laø moät daïng thöùc giaùo lyù coù tính caùch baét buoäc thích ñaùng vôùi chaân lyù cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa, ñöôïc ñeà ra cho chuùng ta. Chuùng laø daïng thöùc giaùo lyù coù noäi dung chöùa ñöïng Lôøi vaø chaân lyù cuûa chính Thieân Chuùa; vì theá, caùch thöùc thaàn hoïc laø caùch thöùc tröôùc tieân caàn phaûi duøng tôùi ñeå giaûi thích tín ñieàu.

- Theo giaùo thuyeát cuûa caùc giaùo phuï, vieäc giaûi thích tín ñieàu theo caùch thöùc thaàn hoïc khoâng chæ laø moät dieãn tieán thuaàn tuùy tri thöùc. Saâu xa hôn nhieàu, ñoù laø moät bieán coá linh thieâng, töùc laø ñöôïc naâng ñôõ bôûi Thaàn chaân lyù, vaø khoâng theå coù ñöôïc neáu tröôùc ñoù khoâng chòu thanh luyeän "caëp maét cuûa con tim". Vieäc giaûi thích tín ñieàu cuõng ñoøi phaûi coù aùnh saùng ñöùc tin Thieân Chuùa ban cho, cuõng nhö vieäc thoâng döï vaøo caùc söï thaùnh cuûa Chuùa vaø kinh nghieäm thieâng lieâng veà thöïc taïi maø chuùng ta tin nhaän. Ñoù laø coâng trình Thaùnh Linh laøm neân trong chuùng ta. Chính vì ñöôïc hieåu theo yù nghóa saâu saéc hôn nhö theá, neân vieäc giaûi thích tín ñieàu phaûi laø moät vaán ñeà bao goàm caû lyù thuyeát laãn thöïc haønh, vaø dính lieàn moät caùch khoâng theå chia lìa ñöôïc vôùi cuoäc soáng thoâng hieäp cuøng Ñöùc Gieâsu Kytoâ trong giaùo hoäi.

C. Nhöõng Tieâu Chuaån Giaûi Thích

I. Tín Ñieàu Vôùi Kinh Thaùnh

1. YÙ Nghóa Caên Baûn Cuûa Kinh Thaùnh

Caùc vaên baûn cuûa Cöïu cuõng nhö Taân öôùc ñeàu ñöôïc vieát ra do taùc ñoäng cuûa Thaùnh Linh, nhaèm mang laïi "lôïi ích cho vieäc giaûng daïy, bieän baùc, tu chænh vaø giaùo huaán ñöùc coâng chính" (2Tm 3, 16). Caùc vaên baûn naøy ñöôïc thu thaäp laïi ôû trong quy ñieån. Duøng huaán quyeàn, giaùo hoäi ñaõ coâng nhaän chöùng töø veà ñöùc tin caùc toâng ñoà löu truyeàn laïi ôû trong quy ñieån aáy, coi ñoù laø loái dieãn taû ñöùc tin cuûa giaùo hoäi nguyeân thuûy moät caùch chính thöùc cuõng nhö chaéc chaén, vaø giaùo hoäi vaãn khoâng ngöøng coâng nhaän nhö vaäy (DS 1502-1504; 3006; 3029). "Giaùo hoäi haèng toû loøng toân kính ñoái vôùi Kinh Thaùnh gioáng heät nhö laø ñoái vôùi chính Thaân mình cuûa Chuùa, baèng caùch khoâng ngöøng, ñaëc bieät laø qua phuïng vuï, laáy baùnh ban söï soáng töø baøn tieäc Lôøi Chuùa vaø Mình Chuùa ñeå töï nuoâi soáng vaø ñeå trao ban cho caùc tín höõu" (DV 21). Vì theá, toaøn boä lôøi rao giaûng trong giaùo hoäi caàn "phaûi ñöôïc nuoâi döôõng vaø ñieàu chænh bôûi Kinh Thaùnh" (DV 21). Vieäc hoïc hoûi Kinh Thaùnh cuøng moät luùc phaûi laø linh hoàn cuûa thaàn hoïc cuõng nhö cuûa moïi lôøi rao giaûng (DV 24; Optatam totius : OT 16). Chöùng töø cuûa Kinh Thaùnh vì theá cuõng phaûi laø khôûi ñieåm vaø laø neàn taûng cho vieäc thaáu hieåu caùc tín ñieàu.

2. Cuoäc Khuûng Hoaûng Vaø Nhöõng Thaønh Quaû Tích Cöïc Cuûa Khoa Chuù Giaûi Hieän Ñaïi

Cuoäc xung ñoät giöõa khoa chuù giaûi vaø moân tín lyù laø moät hieän töôïng cuûa thôøi hieän ñaïi. Tieáp theo sau "theá kyû AÙnh Saùng" (tk 18), caùc caùch thöùc duøng tôùi trong phöông phaùp pheâ bình lich söû hoïc ñaõ ñöôïc khai trieån cuõng ñeå nhaèm muïc ñích coå vuõ vieäc thoaùt ra khoûi quyeàn haïn cuûa khoa tín lyù vaø cuûa giaùo quyeàn. Phöông phaùp pheâ bình naøy caøng ngaøy caøng trôû thaønh quaù khích hôn. Roài chaúng bao laâu sau, vaán ñeà khoâng chæ coøn quay quanh cuoäc xung ñoät giöõa Kinh Thaùnh vôùi tín ñieàu maø thoâi: ngöôøi ta baét ñaàu ñem chính vaên baûn cuûa Kinh Thaùnh ra ñeå moå xeû pheâ bình vôùi muïc tieâu neâu leân ngay trong Kinh Thaùnh nhöõng choã goïi laø "ñöôïc tín lyù sôn pheát laïi". Caùc phöông phaùp pheâ bình theo caùch thöùc chính trò xaõ hoäi vaø taâm lyù ñaõ tieán haønh trong chieàu höôùng ñoù, vaø ñaõ khaûo saùt vaên baûn Kinh Thaùnh haàu tìm cho ra nhöõng moái kình ñòch trong laõnh vöïc chính trò xaõ hoäi, hay laø nhöõng döõ kieän doàn neùn taâm thaàn. Maãu soá chung cuûa caùc khuynh höôùng khaùc nhau trong phöông phaùp pheâ bình naøy naèm ôû choã chuùng ñeàu nghi ngôø tín ñieàu cuûa giaùo hoäi vaø caû chính Kinh Thaùnh nöõa, cho raèng tín ñieàu vaø Kinh Thaùnh che daáu ñi thöïc taïi nguyeân thuûy maø chæ coù caùch phaân tích theo phöông thöùc pheâ bình môùi tìm ra ñöôïc.

Ñaõ haún, khoâng ñöôïc coi thöôøng moái quan taâm cuûa thôøi ñaïi AÙnh Saùng ñoái vôùi thöïc nghieäm vaø thaønh quaû cuûa phöông phaùp pheâ bình duøng ñeå khaûo cöùu truyeàn thoáng. Phöông phaùp pheâ bình Kinh Thaùnh theo caùch thöùc söû hoïc ñaõ thaønh coâng trong vieäc neâu cho thaáy roõ raèng chính Kinh Thaùnh cuõng mang tính chaát giaùo hoäi, vì ñaõ ñaâm reã saâu ôû trong Paradosis cuûa giaùo hoäi sô khôûi, vaø vieäc xaùc ñònh bieân giôùi quy ñieån cho Kinh Thaùnh noùi leân moät tieán trình thaåm ñònh trong giaùo hoäi. Vaø nhö theá, vieäc chuù giaûi Kinh Thaùnh laïi daãn chuùng ta veà vôùi tín ñieàu vaø truyeàn thoáng.

Tuy nhieân, phöông phaùp pheâ bình lòch söû hoïc ñaõ khoâng ñi tôùi choã keát luaän raèng Ñöùc Gieâsu Kytoâ laø tuyeät ñoái "phi tín lyù" (phi giaùo ñieàu: khoâng tuøy thuoäc vaøo moät ñieàu kieän tieân quyeát naøo). Ngay caû ñoái vôùi phöông phaùp pheâ bình theo caùch söû hoïc gay gaét nhaát, thì cuõng vaãn coøn moät phaàn lòch söû noøng coát veà thöïc taïi cuoäc soáng Ñöùc Kytoâ nôi döông theá, vaø laø phaàn noøng coát raát coù yù nghóa vì nhöõng lyù leõ khoâng theå choái caõi ñöôïc cuûa noù. Thuoäc veà phaàn noøng coát naøy goàm nhöõng gì toû loä qua lôøi noùi vaø vieäc laøm cuûa Ñöùc Gieâsu, töùc laø lôøi Ngaøi khaúng ñònh veà söù maïng, veà thaân theá cuõng nhö veà moái quan heä cuûa Ngaøi vôùi Thieân Chuùa laø "Abba" (Cha) cuûa Ngaøi. Nieàm töï haøo aáy ngaàm chöùa caû doøng tieán hoùa töøng hieän dieän ngay trong Taân öôùc cuõng nhö vaãn tieáp dieãn veà sau trong laõnh vöïc tín lyù, vaø laøm neân phaàn noøng coát cuûa taát caû caùc minh ñònh tín lyù. Bôûi vaäy, hình thöùc sô khôûi cuûa tín ñieàu kytoâ xuaát hieän vôùi vieäc tuyeân xöng naèm ôû chính taâm ñieåm cuûa Taân öôùc, tin nhaän raèng Ñöùc Gieâsu Kytoâ laø Con Thieân Chuùa (Mt 16, 16).

3. Giaùo Lyù Cuûa Coâng Ñoàng Chung Vatican II Veà Vieäc Giaûi Thích Kinh Thaùnh

Coâng ñoàng chung Vatican II ñaõ laáy laïi nhöõng öu tö chính ñaùng do phöông phaùp pheâ bình lieåch söû hoïc cuûa thôøi hieän ñaïi neâu leân. Coâng ñoàng nhaán maïnh raèng giaûi thích Kinh Thaùnh laø "caån thaän tìm hieåu ñieàu caùc thaùnh söû thöïc söï coù yù trình baøy vaø ñieàu Thieân Chuùa muoán baøy toû qua lôøi leõ cuûa hoï". Ñeå tìm ra cho ñöôïc ñieàu ñoù, thì caàn am töôøng veà hoaøn caûnh lòch söû cuõng nhö nhöõng caùch suy nghó, dieãn taû vaø trình thuaät cuûa caùc thôøi ñaïi lieân heä. Loái giaûi thích theo phöông phaùp pheâ bình vaø söû hoïc phaûi ñöôïc thu nhaän vaøo trong caùch thöùc chuù giaûi cuûa thaàn hoïc vaø cuûa giaùo hoäi, nhö laø moät ñoùng goùp coù giaù tri. "Bôûi vì Kinh Thaùnh caàn phaûi ñöôïc nghieäm ñoïc vaø giaûi thích vôùi söï trôï giuùp cuûa Thaùnh Linh laø Ñaáng ñaõ linh öùng ñeå Kinh Thaùnh ñöôïc vieát ra, [...] cho neân cuõng caàn phaûi löu yù khoâng keùm ñeán noäi dung vaø tính chaát nhaát thoáng cuûa toaøn boä Kinh Thaùnh" (DV 12).

Vieäc giaûi thích Kinh Thaùnh theo thaàn hoïc phaûi xuaát phaùt töø Ñöùc Gieâsu Kytoâ laø taâm ñieåm cuûa Kinh Thaùnh. Ngaøi laø nhaø chuù giaûi ñoäc nhaát (exegeùsato) cuûa Thieân Chuùa Cha (Ga 1, 18). Ngay töø ñaàu, Ngaøi ñaõ thoâng chia söù maïng giaûi thích aáy cho caùc moân ñoà baèng caùch ñöa hoï vaøo trong loái soáng cuûa mình; Ngaøi trao phoù cho hoï söù ñieäp cuûa mình, vaø trang bò hoï vôùi quyeàn naêng cuûa chính mình cuõng nhö vôùi Thaùnh Linh cuûa mình laø Ñaáng seõ ñöa hoï ñaït tôùi chaân lyù troïn veïn (Ga 16, 13). Vôùi söùc maïnh cuûa Thaùnh Linh, caùc toâng ñoà vaø moân ñoà caùc ngaøi ñaõ töôøng thuaät vaø truyeàn löu laïi chöùng kieän veà Ñöùc Gieâsu. Vì theá, vieäc giaûi thích chöùng kieän veà Ñöùc Gieâsu dính lieàn moät caùch khoâng theå taùch rôøi ñöôïc vôùi hoaït ñoäng cuûa Thaùnh Linh Ngaøi trong tieán trình lieân tuïc laøm chöùng veà Ngaøi (keá nhieäm toâng truyeàn), vaø vôùi caûm thöùc ñöùc tin cuûa daân Chuùa.

Nhö theá, noùi ñeán tín ñieàu trong giaùo hoäi töùc laø noùi ñeán vieäc giaûi thích Kinh Thaùnh cho ñuùng ñaén. Trong coâng taùc giaûi thích Kinh Thaùnh theo caùch thöùc tín lyù vaø coù tính caùch baét buoäc, huaán quyeàn khoâng vöôït leân treân Lôøi cuûa Chuùa, maø chæ nhaèm phuïc vuï Lôøi Ngaøi (xem DV 10). Huaán quyeàn khoâng pheâ phaùn Lôøi Chuùa, nhöng thaåm ñònh tính chaát chính xaùc trong vieäc giaûi thích Lôøi aáy. Moät thôøi ñaïi khoâng coù quyeàn ñi thuït luøi laïi ñaèng tröôùc nhöõng gì ñaõ ñöôïc Thaùnh Linh quy ñònh trong tín ñieàu nhö laø chìa khoùa ñeå tìm hieåu Kinh Thaùnh. Tuy nhieân, ñieàu ñoù khoâng phuû nhaän söï kieän coù theå gaëp thaáy nhöõng quan ñieåm môùi cuõng nhö nhöõng caùch thöùc trình baøy môùi xuaát hieän trong moät thôøi ñaïi veà sau. Sau cuøng, ñieàu giaùo hoäi minh ñònh trong laõnh vöïc ñöùc tin thì khoâng ngöøng ñöôïc ñaøo saâu nhôø coâng taùc chuaån bò cuûa caùc nhaø chuù giaûi cuõng nhö nhôø vieäc chaêm chuù söu taàm nhöõng gì Kinh Thaùnh muoán dieãn taû (DV 12).

4. Ñöùc Kitoâ Laø Trung Taâm Cuûa Kinh Thaùnh: Ñoù Chính Laø Tieâu Chuaån

Baát chaáp taát caû nhöõng gì hoïc hoûi ñöôïc trong thôøi ñaïi môùi vaø nhöõng bieán ñoåi taän goác reã trong laõnh vöïc thieâng lieâng xaûy ra tieáp theo sau "thôøi kyø AÙnh Saùng", söï kieän sau ñaây vaãn maõi toàn taïi baát di dòch: Ñöùc Kytoâ laø maïc khaûi chung quyeát cuûa Thieân Chuùa, vaø khoâng coøn caàn phaûi troâng ñôïi nhöõng thôøi môùi naøo nöõa, töùc laø moät thôøi ñaïi cöùu ñoä môùi naøo coù söùc troåi vöôït hôn thôøi ñaïi Ñöùc Kytoâ, cuõng nhö khoâng coøn caàn phaûi troâng chôø moät Phuùc aâm naøo khaùc nöõa. Thôøi gian traûi daøi töø ñaây cho tôùi luùc Ñöùc Kytoâ trôû laïi vaãn khaéng khít dính lieàn moät caùch cô baûn vôùi bieán coá lòch söû "moät laàn cho taát caû" (ephaùpax) veà Ñöùc Gieâsu Kytoâ, cuõng nhö vôùi truyeàn thoáng cuûa Kinh Thaùnh vaø cuûa Paradosis trong giaùo hoäi, laø nhöõng yeáu toá laøm chöùng veà Ngaøi. Cho duø ñang aån daáu, quyeàn chuû teå cuûa Ñöùc Gieâsu Kytoâ vaãn laø möïc thöôùc vaø laø phaùn quyeát ñeå ngay töø baây giôø, cöù theo ñoù maø phaùn ñònh ñaâu laø chaân lyù vaø ñaâu laø doái traù. Vaø cuõng caàn phaûi döïa vaøo Ñöùc Gieâsu Kytoâ thì môùi phaân ñònh ñöôïc giöõa nhöõng gì trong caùc phöông phaùp môùi cuûa kyõ thuaät giaûi thích Kinh Thaùnh, coù theå giôùi thieäu Ñöùc Kytoâ chaân chính, vôùi nhöõng gì khoâng nhaän ra ñöôïc Ngaøi, hoaëc teä hôn, xuyeân taïc söï thaät veà Ngaøi.

Coù nhieàu vieãn aûnh ñöôïc phöông phaùp pheâ bình vaø söû hoïc, hoaëc caùc phöông phaùp khaùc gaàn ñaây hôn (lòch söû ñoái chieáu caùc toân giaùo, thuyeát caáu truùc, kyù hieäu hoïc, lòch söû xaõ hoäi, taâm lyù chieàu saâu) môû ra cho töông lai, coù theå ñoùng goùp ñeå laøm cho dieän maïo Ñöùc Kytoâ noåi baät hôn leân tröôùc maét cuûa ngöôøi thôøi ñaïi chuùng ta. Tuy nhieân, taát caû caùc phöông phaùp naøy chæ mang laïi ñöôïc thaønh quaû toát khi chuùng ñöôïc xöû duïng vôùi thaùi ñoä toøng phuïc ñöùc tin vaø khoâng chuû tröông töï trò. Coäng ñoàng hieäp thoâng trong giaùo hoäi laø moâi tröôøng giuùp cho vieäc giaûi thích traùnh ñöôïc khoûi moái nguy bò caùc traøo löu rieâng cuûa thôøi naøy hay thôøi noï khuynh ñaûo ñi.

II. Tín Ñieàu Trong Truyeàn Thoáng Vaø Trong Coäng Ñoàng Thoâng Hieäp Giaùo Hoäi

1. Moái Lieân Keát Khoâng Theå Caét Ñöùt Ñöôïc Giöõa Kinh Thaùnh, Truyeàn Thoáng Vaø Coäng Ñoàng Thoâng Hieäp Giaùo Hoäi

Ñöôïc Ñöùc Gieâsu Kytoâ maïc khaûi moät laàn cho maõi maõi, vôùi taát caû sung maõn, vaø laø möùc thaønh töïu myõ maõn cuûa caùc lôøi tieân höùa trong Cöïu öôùc, Phuùc aâm duy nhaát muoân ñôøi vaãn laø nguoàn maïch cuûa moïi chaân lyù cöùu ñoä vaø cuûa moïi giaùo huaán luaân lyù (DS 15011). Nhôø Thaùnh Linh trôï giuùp, caùc toâng ñoà vaø moân ñoà cuûa caùc ngaøi ñaõ duøng lôøi giaûng, göông saùng vaø nhöõng theå cheá caùc ngaøi laäp neân maø löu truyeàn Phuùc aâm aáy; nhôø chính Thaùnh Linh linh öùng, caùc ngaøi cuõng ñaõ kyù thaùc noù cho caùc vaên baûn (DV 7). Vaø nhö theá, Kinh Thaùnh vaø truyeàn thoáng cuøng nhau laøm thaønh moät kho taøng duy nhaát cuûa ñöùc tin (depositum fidei): kho taøng aáy, giaùo hoäi coù boån phaûi lo gìn giöõ cho trung thaønh (1Tm 6, 20; 2Tm 1, 14). Vaäy, khoâng phaûi Phuùc aâm ñöôïc giao phoù cho giaùo hoäi nhö moät môù chöõ khoâng hoàn, chæ vieát leân treân giaáy da; traùi laïi, noù ñaõ ñöôïc chính Thaùnh Linh vieát vaøo taän trong con tim cuûa caùc tín höõu (2Cr 3, 3). Nhö theá, nhôø Thaùnh Linh, Phuùc aâm haèng thöôøng xuyeân hieän dieän giöõa coäng ñoàng giaùo hoäi, trong giaùo lyù cuõng nhö trong cuoäc soáng vaø nhaát laø trong phuïng vuï cuûa giaùo hoäi (DV 8).

Bôûi theá, Kinh Thaùnh, truyeàn thoáng vaø coäng ñoàng thoâng hieäp giaùo hoäi khoâng phaûi laø nhöõng thöïc taïi ñöùng rieâng bieät nhau; traùi laïi, chuùng laøm thaønh moät toaøn boä duy nhaát (DV 9tt; xem caùc phaàn B, I, 1; C, I, 2 treân ñaây) maø neàn taûng saâu xa nhaát phaûi ñöôïc tìm thaáy ôû nôi vieäc Thieân Chuùa Cha cuøng moät luùc phaùi göûi Ngoâi Lôøi vaø Thaùnh Linh cuûa mình tôùi ñeå mang chuùng ñeán cho chuùng ta. Thaùnh Linh thöïc hieän nhöõng coâng trình cöùu ñoä troïng ñaïi: Ngaøi keâu goïi caùc tieân tri vaø linh öùng cho hoï ñeå hoï loan baùo vaø giaûi thích veà caùc coâng trình ñoù; Ngaøi gaày döïng neân moät daân toäc ñeå hoï laáy ñöùc tin maø tuyeân xöng chuùng vaø ñeå hoï laøm chöùng veà chuùng. Ñeán thôøi vieân maõn, Ngaøi tieán haønh coâng cuoäc nhaäp theå cuûa Ngoâi Lôøi haèng höõu trong Thieân Chuùa (Mt 1, 20; Lc 1, 35); duøng bí tích thanh taåy, Ngaøi xaây döïng giaùo hoäi laø thaân mình Ñöùc Kytoâ (1Cr 12, 13), Ngaøi khoâng ngöøng nhaéc cho giaùo hoäi nhôù laïi lôøi noùi, vieäc laøm vaø con ngöôøi cuûa Ñöùc Kytoâ, vaø daãn ñöa giaùo hoäi ñi vaøo trong chaân lyù toaøn veïn (Ga 14, 26; 15, 26; 16, 13tt).

Nhôø taùc ñoäng cuûa Thaùnh Linh, lôøi noùi beân ngoaøi trôû thaønh "tinh thaàn vaø söï soáng" beân trong caùc tín höõu. Chính Thieân Chuùa ban ôn xöùc daáu maø daïy doã (1Ga 2, 20. 27; Ga 6, 45). Thaùnh Linh thöùc tænh vaø nuoâi döôõng sensus fidelium (caûm thöùc cuûa caùc tín höõu), töùc laø söï caûm nhaän töø beân trong qua ñoù, döôùi söï chæ ñaïo cuûa huaán quyeàn, daân Chuùa nhaän ra ôû nôi lôøi giaûng daïy khoâng phaûi chæ laø lôøi ngöôøi traàn, nhöng laø chính lôøi cuûa Thieân Chuùa, vaø gìn giöõ laáy vôùi moät loøng trung thaønh khoâng heà mai moät (LG 12; xem LG 35).

2. Truyeàn Thoáng Duy Nhaát Vaø Nhieàu Truyeàn Thoáng Khaùc Nhau

Xeùt cho cuøng, truyeàn thoáng (Paradosis) khoâng laø gì khaùc hôn vieäc Thieân Chuùa Cha töï thoâng truyeàn chính mình qua Ñöùc Gieâsu Kytoâ, trong Thaùnh Linh, ñeå hieän dieän ôû giöõa coäng ñoàng giaùo hoäi döôùi nhöõng hình thöùc luoân luoân môùi meõ. Ngay töø ñaàu, truyeàn thoáng soáng ñoäng aáy ôû trong giaùo hoäi ñaõ mang raát nhieàu hình thöùc khaùc nhau nôi caùc truyeàn thoáng rieâng ôû nhieàu nôi (traditiones). Kho taøng phong phuù khoân löôøng cuûa noù toû loä qua nhieàu hình thöùc giaùo lyù, qua caùc baøi thaùnh ca, caùc bieåu töôïng vaø caùc nghi thöùc, cuõng nhö qua caùc hình thöùc kyû luaät vaø caùc theå cheá khaùc nhau. Truyeàn thoáng cuõng cho thaáy khaû naêng doài daøo cuûa mình khi "hoäi nhaäp" vaøo trong caùc giaùo hoäi ñòa phöông khaùc bieät nhau, tuøy theo hoaøn caûnh vaên hoùa cuûa töøng nôi. Nhöõng truyeàn thoáng ña daïng ñoù chæ thöïc söï chính thoáng, neáu chuùng trung thaønh laøm chöùng cho truyeàn thoáng toâng ñoà duy nhaát vaø lo chu ñaùo löu chuyeån truyeàn thoáng duy nhaát naøy.

Vì theá, vieäc nhaän ñònh thaàn loaïi (1Cr 12, 10; 1Tx 5, 21; 1Ga 4, 1) laø moät phaàn thuoäc hoaït ñoäng cuûa Thaùnh Linh ñöa daãn vaøo "trong chaân lyù toaøn veïn". Ñoù laø vaán ñeà phaân bieät truyeàn thoáng ñoùn nhaän töø Chuùa Kytoâ (1Cr 11, 23) vôùi nhöõng truyeàn thoáng loaøi ngöôøi (Mc 7, 8; Cl 2, 8). Vì ñöôïc Thaùnh Linh khoâng ngöøng trôï giuùp ñeå gìn giöõ cho nguyeân tuyeàn, neân truyeàn thoáng toâng ñoà trong giaùo hoäi khoâng bao giôø coù theå bò suy suyeån veà caên baûn ñöôïc. Maø vì trong giaùo hoäi, duø laø thaùnh thieän thì cuõng goàm nhöõng con ngöôøi toäi loãi, thöôøng xaûy ra laø coù nhöõng truyeàn thoáng loaøi ngöôøi len loûi vaøo laøm truyeàn thoàng toâng ñoà suy giaûm ñi, hoaëc thoåi phoàng moät vaøi khía caïnh trong truyeàn thoáng aáy leân quaù möùc ñeán ñoä laøm cho phaàn noøng coát bò lu môø ñi, cho neân giaùo hoäi luoân luoân caûm thaáy nhu caàu caàn phaûi thanh luyeän, saùm hoái vaø canh taân ñoái vôùi caùc truyeàn thoáng ôû giöõa loøng cuoäc soáng mình (LG 8). Caùc tieâu chuaån ñeå "nhaän ñònh thaàn loaïi" nhö theá phaûi ñöôïc ruùt ra töø chính baûn chaát cuûa truyeàn thoáng:

- Bôûi vì chæ coù moät Thaùnh Linh duy nhaát hoaït doäng suoát trong caû tieán trình lòch söû cöùu ñoä, trong Kinh Thaùnh, trong truyeàn thoáng cuõng nhö trong toaøn boä cuoäc soáng cuûa giaùo hoäi qua caùc thôøi ñaïi, theá neân tieâu chuaån caên baûn ñeå nhaän ñònh laø tính chaát lieân ñoàng (coheùrence) noäi taïi cuûa truyeàn thoáng. Tính chaát lieân ñoàng naøy ñöôïc ñaûm baûo nhôø söï kieän Ñöùc Gieâsu Kytoâ laø taâm ñieåm cuûa truyeàn thoáng. Vaäy Ñöùc Gieâsu Kytoâ chính laø ñieåm nhaát thoáng cho truyeàn thoáng vaø cho caùc hình thöùc khaùc nhau cuûa truyeàn thoáng; Ngaøi laø tieâu chuaån cuûa vieäc phaân ñònh vaø giaûi thích. Ñuùng theá, caàn phaûi döïa theo taâm ñieåm aáy maø khaûo saùt vaø giaûi thích Kinh Thaùnh vaø truyeàn thoáng cuõng nhö caùc truyeàn thoáng rieâng khaùc trong moái töông hôïp vaø lieân heä cuûa chuùng.

- Bôûi vì ñöùc tin ñaõ ñöôïc löu truyeàn cho chuùng ta moät laàn cho taát caû (Gñ 3), neân giaùo hoäi maõi maõi gaén boù chaët cheõ vôùi gia taøi caùc toâng ñoà ñeå laïi. Do ñoù, tính chaát toâng truyeàn laø moät tieâu chuaån chuû yeáu. Giaùo hoäi caàn phaûi khoâng ngöøng canh taân chính mình qua vieäc hoài töôûng laïi nguoàn goác cuûa mình moät caùch soáng ñoäng, vaø phaûi giaûi thích caùc tín ñieàu trong aùnh saùng nguoàn goác aáy.

- Ñöùc tin toâng truyeàn duy nhaát ban cho toaøn theå giaùo hoäi, baét ñaàu thöïc söï thaønh hình ôû giöõa caùc truyeàn thoáng khaùc nhau trong caùc giaùo hoäi ñòa phöông. Vì theá, coøn coù moät tieâu chuaån chuû yeáu khaùc nöõa, ñoù laø tính chaát coâng giaùo, töùc laø moái taâm ñaàu yù hôïp trong noäi boä coäng ñoàng thoâng hieäp cuûa giaùo hoäi. Moái ñoàng taâm nhaát trí nhö theá veà moät ñieåm giaùo lyù ñöùc tin khoâng ai nghi ngôø trong moät thôøi gian laâu daøi, laø daáu chöùng cho noùi leân chaát toâng truyeàn cuûa ñieåm giaùo lyù aáy.

- Moái quan heä maät thieát giöõa truyeàn thoáng vaø communio (coäng ñoàng hieäp thoâng) trong giaùo hoäi toû roõ vaø trôû thaønh hieän thöïc ñaëc bieät hôn caû qua vieäc cöû haønh phuïng vuï. Vì theá, lex orandi (nguyeän luaät) cuøng luùc cuõng laø lex credendi (tín luaät: DS 246). Phuïng vuï laø moâi tröôøng thaàn hoïc soáng ñoäng vaø toång hôïp ñeå dieãn dòch ñöùc tin. Nhö theá khoâng nhöõng bôûi moät lyù do hôøi hôït vì raèng caùc coâng thöùc duøng trong giaùo lyù vaø trong phuïng vuï töông öùng vôùi nhau, nhöng coøn hôn theá nöõa: bôûi vì phuïng vuï laøm cho "maàu nhieäm ñöùc tin" thöïc söï hieän dieän. Vieäc chòu laáy Thaùnh Theå Ñöùc Kytoâ coù taùc duïng xaây döïng nhieäm theå cuûa Chuùa laø coäng ñoàng giaùo hoäi, vaø laøm cho nhieäm theå aáy taêng trieån leân (1Cr 10, 17).

3. Vieäc Giaûi Thích Tín Ñieàu Trong Noäi Boä Coäng Ñoàng Hieäp Thoâng Cuûa Giaùo Hoäi

Giaùo hoäi laø bí tích cuûa Paradosis, nghóa laø giaùo hoäi vöøa laø nôi choán, vöøa laø daáu chæ vaø laø khí cuï cuûa Paradosis. Giaùo hoäi loan baùo Phuùc aâm veà caùc coâng trình cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa (martyria) , truyeàn thuï ñöùc tin soáng ñoäng cho nhöõng ai chòu pheùp thanh taåy töï tay mình (Rm 6, 17), tuyeân xöng ñöùc tin mình ra trong khi beû baùnh vaø trong kinh nguyeän (leiturgia: Cv 2, 42), vaø phuïc vuï Ñöùc Gieâsu Kytoâ trong nhöõng ngöôøi ngheøo khoù, nhöõng ngöôøi bò baùch haïi, bò caàm tuø, cuõng nhö trong nhöõng ngöôøi beänh taät vaø haáp hoái (diakonia, Mt 25). Caùc tín ñieàu laø caùch thöùc dieãn dòch ra trong laõnh vöïc giaùo lyù, chính cuøng moät truyeàn thoáng ñöùc tin aáy. Vì lyù do ñoù, khoâng theå taùch rôøi tín ñieàu ra khoûi boái caûnh cuoäc soáng giaùo hoäi ñeå roài chæ giaûi thích chuùng nhö laø nhöõng coâng thöùc thuaàn tuùy yù nieäm ñöôïc. Vaø noùi cho ñuùng hôn thì yù nghóa caùc tín ñieàu vaø vieäc giaûi thích chuùng mang tính caùch cöùu chuoäc hoïc (soteùriologie): chuùng coù phaän vuï gìn giöõ coäng ñoàng giaùo hoäi cho khoûi sai laàm, chöõa laønh caùc veát thöông trong coâng ñoàng vaø phuïc vuï tieán trình taêng tröôûng trong ñöùc tin soáng ñoäng.

Taùc vuï ñoái vôùi Paradosis vaø ñoái vôùi vieäc giaûi thích noù ñaõ ñöôïc uûy thaùc cho giaùo hoäi trong tö caùch laø ñoaøn theå. Giöõa loøng giaùo hoäi, caùc giaùm muïc laø nhöõng vò ñaõ ñöôïc caét ñaët theo keá nhieäm toâng truyeàn (LG 19), coù nhieäm vuï giaûi thích truyeàn thoáng ñöùc tin moät caùch chính thöùc (DV 10). Hieäp thoâng vôùi giaùm muïc Roma laø vò ñaõ ñöôïc giao phoù cho moät caùch ñaëc bieät taùc vuï lo cho hieäp nhaát, caùc giaùm muïc trong tö caùch laø ñoaøn theå, coù quyeàn minh ñònh tín ñieàu vaø giaûi thích chuùng moät caùch chính thöùc. Vieäc minh ñònh vaø giaûi thích naøy coù theå ñöôïc thöïc hieän hoaëc bôûi toaøn theå caùc giaùm muïc cuøng vôùi Ñöùc Giaùo Hoaøng, hoaëc laø bôûi moät mình Ñöùc Giaùo Hoaøng laø thuû laõnh cuûa giaùm muïc ñoaøn (LG 25).

Trong giaùo hoäi, vieäc giaûi thích caùc tín ñieàu cuõng thuoäc traùch vuï cuûa caùc "chöùng nhaân" vaø cuûa caùc baäc thaày giaûng daïy (docteurs) hieäp thoâng vôùi caùc giaùm muïc. Chöùng töø ñoàng taâm cuûa caùc giaùo phuï (unanimis consensus Patrum: DS 1507; 3007), chöùng cöû cuûa caùc vò chòu töû ñaïo vì ñöùc tin, cuõng nhö cuûa caùc vò ñaõ ñöôïc giaùo hoäi toân phong hieån thaùnh, vaø caùch rieâng laø chöùng töø cuûa caùc tieán só giaùo hoäi, mang moät yù nghóa raát ñaëc bieät.

4. Ñeå Phuïc Vuï "Consensus Fidelium" (moái ñoàng caûm thöùc nôi caùc tín höõu)

Coøn coù moät tieâu chuaån chuû yeáu khaùc cho vieäc nhaän ñònh thaàn loaïi, ñoù laø coâng trình xaây döïng hieäp nhaát trong nhieäm theå Ñöùc Kytoâ (1Cr 12, 4-11). Ñieàu naøy cho thaáy taïi sao hoaït ñoäng cuûa Thaùnh Linh trong giaùo hoäi cuõng coù theå nhaän ra qua vieäc "ñoùn nhaän laãn nhau". Kinh Thaùnh cuõng nhö truyeàn thoáng veùn môû cho thaáy yù nghóa cuûa mình tröôùc tieân laø qua söï kieän chuùng ñöôïc thaønh töïu vaø trôû thaønh thöïc söï hieän dieän ôû trong phuïng vuï. Coäng ñoàng giaùo hoäi ñoùn nhaän chuùng khi cöû haønh chuùng trong noäi cuoäc "maàu nhieäm ñöùc tin". Vieäc giaûi thích tín ñieàu laø moät hình thöùc trong taùc vuï cuûa consensus fidelium, trong ñoù daân Chuùa, "töø caùc giaùm muïc cho ñeán ngöôøi giaùo daân cuoái cuøng" (thaùnh AÂugutinoâ) ñeàu noùi leân moái ñoàng caûm thöùc chung cuûa mình trong laõnh vöïc ñöùc tin vaø phong hoùa (LG 12). Caùc tín ñieàu vaø vieäc giaûi thích chuùng coù phaän vuï cuûng coá moái consensus aáy cuûa caùc tín höõu qua vieäc tuyeân xöng "nhöõng gì chuùng ta ñaõ nghe thaáy töï ban ñaàu" (1Ga 2, 7.24).

III. Tín Ñieàu Vaø Phöông Thöùc Giaûi Thích Cho Thöùc Thôøi

1. Caàn Coù Moät Phöông Thöùc Giaûi Thích Thöùc Thôøi

Truyeàn thoáng soáng ñoäng cuûa daân Chuùa ñang treân ñöôøng löõ haønh ôû giöõa lòch söû, seõ khoâng döøng laïi nôi moät ñieåm nhaát ñònh naøo ñoù cuûa lòch söû: truyeàn thoáng aáy ñaõ ñaït tôùi giôø phuùt hieän taïi maø noù seõ vöôït qua ñeå tieáp tuïc tieán maõi vaøo trong töông lai. Vì theá, vieäc minh ñònh moät tín ñieàu khoâng chæ laø ñieåm keát cuûa moät coâng trình khai trieån hieåu bieát, nhöng luoân luoân coøn laø moät khôûi ñieåm môùi. Neáu moät chaân lyù ñöùc tin ñaõ trôû thaønh tín ñieàu, thì ñieàu aáy coù nghóa laø chaân lyù aáy ñöôïc muoân ñôøi keát gheùp vaøo trong Paradosis haèng khoâng ngöøng tieán tôùi. Bôûi vaäy, tieáp theo sau vieäc minh ñònh laø thaùi ñoä tieáp nhaän - töùc laø vieäc coäng ñoàng giaùo hoäi tin nhaän tín ñieàu aáy laøm thaønh phaàn sinh ñoäng cuûa cuoäc soáng mình, - vaø cuõng tieáp theo sau vieäc minh ñònh coøn coù böôùc nhaän thöùc saâu hôn veà chaân lyù maø tín ñieàu laøm chöùng. Vaø bôûi vì khoâng theå naøo laø taøn tích cuûa nhöõng thôøi dó vaõng xa xöa, neân nhaát dònh tín ñieàu seõ mang laïi hoa traùi cho ñôøi soáng giaùo hoäi. Vì theá, neáu chæ ñeå yù tôùi khía caïnh tieâu cöïc hoaëc coù tính caùch haïn cheá can ngaên cuûa tín ñieàu maø thoâi, thì thaät laø thieáu soùt; ngöôïc laïi, caàn phaûi hieåu tín ñieàu theo yù nghóa tích cöïc cuûa noù, töùc laø hieåu raèng noù môû roäng loái ñöa daãn tôùi chaân lyù.

Khi giaûi thích tín ñieàu nhö theá cho hieän taïi thì caàn phaûi löu yù tôùi hai nguyeân taéc maø thoaït tieân xem ra töông phaûn, ñoù laø: giaù trò vónh vieãn cuûa chaân lyù vaø tính chaát thöùc thôøi cuûa noù. Ñieàu aáy muoán noùi raèng khoâng ñöôïc choái boû hoaëc phaûn boäi truyeàn thoáng, nhöng ñoàng thôøi cuõng khoâng ñöôïc giaû boä trung thaønh ñeå chæ truyeàn thuï moät thöù truyeàn thoáng coå huû cöùng nhaéc. Caàn phaûi laøm sao ñeå töø kyù öùc cuûa truyeàn thoáng, hy voïng böøng leân cho hieän taïi cuõng nhö cho töông lai. Sau cuøng, sôû dó moät minh ñònh coù yù nghóa thöïc söï ñoái vôùi hieän taïi laø chæ vì noù chaân thaät vaø chæ vì tính chaát chaân thaät cuûa noù maø thoâi. Vì theá, giaù trò vónh vieãn cuûa chaân lyù vaø tính chaát thöùc thôøi cuûa noù töông can maät thieát vôùi nhau. Chæ coù chaân lyù môùi mang laïi ñöôïc töï do (xem Ga 8, 32).

2. Caùc Nguyeân Taéc Chæ Ñaïo Cho Phöông Thöùc Giaûi Thích Thöùc Thôøi

Bôûi vì theå hieän caû moät phaàn lòch söû vaãn tieáp dieãn cuûa truyeàn thoáng vaø caùc tín ñieàu, phöông thöùc giaûi thích tín ñieàu cho thöùc thôøi caàn phaûi ñöôïc höôùng daãn vaø xaùc ñònh bôûi nhöõng nguyeân taéc chæ ñaïo cuûa chính lòch söû aáy.

Ñieàu ñoù tröôùc heát muoán noùi raèng moät caùch giaûi thích thöùc thôøi nhö theá khoâng phaûi laø moät loái tieán haønh thuaàn tuùy tri thöùc, hoaëc chæ coù tính caùch hieän sinh hay laø xaõ hoäi; cuõng khoâng phaûi chæ nhaèm tôùi vieäc ñònh nghóa cho roõ hôn nhöõng yù nieäm rieâng reõ, hoaëc ñeå soaïn laïi hay saùng taùc ra nhöõng coâng thöùc khaùc. Nhöng ñoù laø caùch giaûi thích ñöôïc linh öùng, naâng ñôõ vaø daãn daét bôûi taùc ñoäng cuûa Thaùnh Linh hieän dieän trong giaùo hoäi vaø trong taâm loøng moïi kytoâ höõu. Noù tieán haønh trong aùnh saùng ñöùc tin; noù nhaän ñöôïc ñaø thuùc ñaåy töø caùc ñoaøn suûng vaø töø cuoäc soáng chöùng taù cuûa caùc thaùnh maø Thaùnh Linh Thieân Chuùa ban cho giaùo hoäi trong moãi thôøi ñaïi. Cuõng theá, sinh hoaït chöùng taù coù tính caùch ngoân söù cuûa caùc phong traøo thieâng lieâng vaø söï khoân ngoan noäi taâm xuaát phaùt töø kinh nghieäm thieâng lieâng cuûa caùc giaùo daân traøn ñaày Thaùnh Linh Thieân Chuùa (xem DV 8) cuõng phaûi ñöôïc ñaët vaøo trong chính boái caûnh aáy.

Heät nhö toaøn boä Paradosis trong giaùo hoäi, phöông thöùc giaûi thích thöùc thôøi caùc tín ñieàu cuõng tieán haønh trong vaø qua toaøn boä cuoäc soáng giaùo hoäi: töùc laø qua lôøi thuyeát giaûng vaø qua vieäc daïy giaùo lyù, trong vieäc cöû haønh phuïng vuï vaø trong ñôøi caàu nguyeän, qua coâng taùc phuïc vuï, cuõng nhö trong cuoäc soáng chöùng taù haèng ngaøy cuûa ngöôøi kytoâ, vaø caû trong laõnh vöïc phaùp lyù kyû luaät cuûa giaùo hoäi nöõa. Sinh hoaït chöùng taù coù tính caùch ngoân söù cuûa caùc kytoâ höõu hay cuûa caùc nhoùm seõ döïa theo thöïc taïi thoâng hieäp vaø möùc hieäp thoâng cuûa mình vôùi toaøn theå cuoäc soáng giaùo hoäi maø nhaän ra möùc quan yeáu trong vai troø cuûa mình; noùi caùch khaùc, sinh hoaït laøm chöùng theo tính caùch ngoân söù ñoù coù ñöôïc cuoäc soáng giaùo hoäi ñoùn nhaän vaø chaáp nhaän ñöa vaøo trong tieán trình thöôøng laø laâu daøi, vaø ñoâi luùc cuõng ñaày ñau thöông hay khoâng ?

Ñöùc tin vaø vieäc thaáu hieåu ñöùc tin moät caùch soáng ñoäng cuõng laø nhöõng haønh ñoäng con ngöôøi thöïc söï, duøng tôùi taát caû naêng löïc cuûa con ngöôøi: trí thoâng minh, yù chí vaø khaû naêng giaùc caûm cuûa con ngöôøi (xem Mc 12, 30, vaø caùc ñoaïn song song). Ñöùc tin coù phaän vuï phaûi cung öùng (apo-logia) cho moïi ngöôøi lyù do taïi sao (logos) laïi hy voïng (xem 1P 3, 15). Vì theá coâng taùc thaàn hoïc, vieäc nghieân cöùu söû hoïc veà caùc taøi lieäu goác, phaàn ñoùng goùp cuûa caùc khoa hoïc nhaân vaên, khoa chuù giaûi vaø moân ngöõ hoïc cuõng nhö trieát hoïc giöõ moät taàm quan troïng lôùn lao trong coâng trình giaûi thích caùc tín ñieàu cho thöùc thôøi. Taát caû caùc boä moân aáy coù theå coù taùc duïng kích ñoäng noå löïc laøm chöùng trong giaùo hoäi, cuõng nhö coù theå tieán haønh coâng taùc chuaån bò höõu ích cho vieäc giôùi thieäu coâng trình laøm chöùng ñoù cho thích öùng vôùi caùc ñoøi hoûi cuûa lyù trí. Nhöng trong coâng taùc phuïc vuï naøy, dó nhieân laø caùc boä moân naøy phaûi ruùt ra caên baûn vaø tieâu chuaån töø trong lôøi thuyeát giaûng, töø trong giaùo huaán vaø cuoäc soáng cuûa giaùo hoäi.

3. Giaù Trò Vónh Vieãn Cuûa Caùc Coâng Thöùc Tín Lyù

Vaán ñeà giaûi thích caùc tín ñieàu cho thöùc thôøi tích tuï caû ôû trong vaán ñeà giaù trò tröôøng cöûu cuûa caùc coâng thöùc tín ñieàu (xem UÛy Ban Thaàn hoïc Quoác teá: UBTHQT, Ñöùc tin duy nhaát vaø thaàn hoïc ña daïng [1972] trong Documenta , tr. 36). Taát nhieân laø caàn phaûi phaân bieät noäi dung luoân luoân coù giaù trò cuûa caùc tín ñieàu, vôùi hình thöùc dieãn dòch noäi dung aáy. Maàu nhieäm Ñöùc Kytoâ vöôït haún leân treân khaû naêng dieãn ñaït cuûa moïi thôøi ñaïi lòch söû, vaø vì theá thoaùt haún ra ngoaøi taàm tay cuûa baát cöù hình thöùc heä thoáng hoùa ñoäc chieám naøo (xem Ep 3, 8-10; UBTHQT, vaên kieän tröng daãn treân ñaây, tr. 32). Trong cuoäc gaëp gôõ tieáp xuùc vôùi caùc neàn vaên hoùa khaùc nhau cuõng nhö vôùi caùc daáu chæ thôøi ñaïi tieáp noái nhau dieãn ra, Thaùnh Linh khoâng ngöøng laøm cho maàu nhieäm Ñöùc Kytoâ hieän dieän trong saéc thaùi môùi meû cuûa noù.

Tuy nhieân, khoâng theå naøo phaân taùch noäi dung vaø hình thöùc dieãn dòch moät caùch roõ raøng ñöôïc. Heä thoáng bieåu töôïng cuûa ngoân ngöõ khoâng phaûi chæ laø moät lôùp traùt beân ngoaøi, nhöng trong moät caùch thöùc naøo ñoù coøn theå hieän thöïc söï chaân lyù noù muoán dieãn taû nöõa. Vì Lôøi vónh cöûu ñaõ nhaäp theå, neân nhaän xeùt treân ñaây veà ngoân ngöõ theå hieän chaân lyù öùng nghieäm moät caùch heát söùc chính xaùc trong vieäc giaùo hoäi tuyeân xöng ñöùc tin. Vieäc tuyeân xöng ñöùc tin thöôøng maëc moät hình thöùc cuï theå vaø theo khuoân maãu coâng thöùc, ñöôïc coi nhö laø loái trình baøy coù tính caùch vöøa thöïc söï vöøa bieåu töôïng, duøng ñeå dieãn taû noäi dung ñöùc tin: hình thöùc aáy chöùa ñöïng vaø hieän dieän hoùa ñieàu noù muoán bieåu thò. Vì theá, khoâng theå laãn loän thay ñoåi tuøy thích nhöõng hình aûnh vaø nhöõng yù nieäm noù duøng ñöôïc.

Neáu nghieân cöùu kyõ lòch söû caùc tín ñieàu thì seõ thaáy roõ raèng trong caùc tín ñieàu, giaùo hoäi khoâng phaûi chæ coù vieäc ñôn thuaàn laáy laïi nhöõng yù nieäm ñaõ ñeà ra tröôùc ñoù, cho baèng choïn caùc yù nieäm saün coù, thöôøng laø laáy töø ngoân ngöõ baäc kieán thöùc trong moâi tröôøng mình soáng, maø ñaët vaøo trong moät tieán trình thanh luyeän vaø bieán caûi, cuõng coù theå goïi laø tieán trình taùi bieán cheá, ngoõ haàu taïo neân moät ngoân ngöõ thích öùng vôùi söù ñieäp rieâng cuûa mình. Thöû nhôù laïi ñaây moät vaøi tröôøng hôïp daãn duï, chaúng haïn nhö: söï phaân bieät giöõa baûn theå, baûn chaát (substance , hay laø: baûn tính, nature) vaø thöïc theå, caù theå, (hypostase , ngoâi vò), cuõng nhö vieäc taïo neân yù nieäm veà ngoâi vò (personne) khoâng coù ôû trong trieát hoïc Hy laïp, nhöng laø thaønh quaû cuûa coâng trình suy nghieäm veà maàu nhieäm cöùu ñoä vaø veà ngoân ngöõ Kinh Thaùnh duøng.

Nhö theá, ngoân ngöõ tín lyù trong giaùo hoäi ñöôïc thaønh hình moät phaàn laø nhôø coù tranh luaän vôùi moät soá caùc trieát thuyeát, nhöng hoaøn toaøn khoâng bò raøng buoäc vôùi moät trieát thuyeát nhaát ñònh naøo. Trong caùch duøng ngoân töø maø dieãn dòch ñöùc tin, giaùo hoäi ñaõ saùng taïo ra ngoân ngöõ rieâng cuûa mình ñeå dieãn taû nhöõng thöïc taïi maø tröôùc ñoù ñaõ khoâng ñöôïc nhaän bieát vaø cuõng khoâng ñöôïc thaáu hieåu, nhöng baây giôø chính nhôø ngoân ngöõ ñoù maø thuoäc veà noäi dung cuûa Paradosis trong giaùo hoäi, vaø cuõng bôûi theá maø trôû thaønh gia saûn lòch söû cuûa nhaân loaïi.

Laø coäng ñoàng ñöùc tin, giaùo hoäi cuõng laø coäng ñoàng bôûi lôøi tuyeân xöng noùi leân loøng tin. Vì theá, cho duø coù xeùt nhöõng lôøi caên baûn duøng ñeå dieãn taû ñöùc tin theo ñaø bieán hoùa cuûa ngoân ngöõ hay laø chæ ñaët chuùng vaøo trong moät thôøi ñaïi nhaát ñònh, thì söï thoáng nhaát trong nhöõng lôøi aáy cuõng laø moät trong nhöõng thaønh phaàn caáu taïo neân moái hieäp nhaát trong giaùo hoäi. Nhöõng lôøi caên baûn aáy cuûa ñöùc tin mang tính chaát khoâng theå xeùt laïi ñöôïc, ngay caû vôùi lyù do laø ñeå laøm cho thöïc taïi chuùng dieãn taû khoûi bò queân laõng ñi. Ngöôïc laïi, caàn phaûi ra söùc am töôøng chuùng ngaøy caøng saâu roäng hôn, vaø tieán xa hôn maõi trong noå löïc giaûi thích chuùng, nhôø caû moät loaït hình thöùc rao truyeàn Phuùc aâm ñuû moïi saéc thaùi khaùc nhau. Caùch rieâng, vieäc ñöa Kytoâ giaùo hoäi nhaäp vaøo trong caùc neàn vaên hoùa khaùc nhau coù theå ñem laïi moät cô hoäi höùa heïn hoaëc taïo theâm moät nghóa vuï môùi cho nhöõng coá gaéng noùi treân. Chaân lyù maïc khaûi khoâng bao giôø thay ñoåi, "khoâng nhöõng trong baûn chaát maø thoâi, nhöng coøn caû trong caùc coâng thöùc ngoân ngöõ caên baûn döùt khoaùt duøng ñeå dieãn taû noù nöõa" (UBTHQT, vaên kieän "Ñöùc tin duy nhaát..." trích daãn treân ñaây, tr. 37).

4. Nhöõng Tieâu Chuaån Cho Caùch Giaûi Thích Thöùc Thôøi

Nhöõng tieâu chuaån trình baøy trong caùc phaàn treân ñaây, dó nhieân laø cuõng coù giaù trò ñoái vôùi tieán trình cuûa Paradosis vaãn ñang tieáp dieãn trong thôøi ñaïi chuùng ta. Vieäc chuû yeáu laø phaûi baûo toaøn cho troïn veïn "truïc kytoâ hoïc", laøm sao ñeå Ñöùc Gieâsu Kytoâ vaãn luoân laø khôûi ñieåm, taâm ñieåm vaø laø maãu möïc cuûa moïi caùch thöùc giaûi thích. Ñeå ñaûm baûo ñöôïc ñieàu aáy, thì tieâu chuaån veà nguoàn goác, töùc laø veà tính chaát toâng truyeàn cuõng nhö tieâu chuaån veà tính chaát coäng ñoàng thoâng hieäp (koinonia) , töùc laø ñaëc tính coâng giaùo, phaûi ñöùng haøng ñaàu (xem phaàn C, II, 2 treân ñaây).

Ngoaøi hai tieâu chuaån ñaõ ñöôïc ñeà caäp tôùi treân ñaây, coøn coù "tieâu chuaån nhaân chuûng hoïc", hieän ñang giöõ moät vai troø quan troïng trong phöông phaùp giaûi thích ngaøy nay. Dó nhieân, noùi theá khoâng coù nghóa laø chính con ngöôøi hay laø moät soá nhu caàu vaø quyeàn lôïi cuûa con ngöôøi, hoaëc ngay caû nhöõng xu höôùng theo thôøi trang cuõng coù theå laøm maãu möïc cho ñöùc tin vaø cho vieäc giaûi thích caùc tín ñieàu ñöôïc. Bôûi vì ñieàu ñoù ñaõ bò loaïi haún ra ngoaøi cuoäc bôûi chính söï kieän naøy: ñoái vôùi ngay chính mình, con ngöôøi cuõng coøn laø moät caâu hoûi chöa coù giaûi ñaùp, vaø chæ Thieân Chuùa môùi laø lôøi giaûi ñaùp troïn veïn cho caâu hoûi aáy (Gaudium et spes, GS 21). Chæ trong Ñöùc Gieâsu Kytoâ thì maàu nhieäm veà con ngöôøi môùi ñöôïc saùng toû: trong Ngaøi laø Con Ngöôøi môùi, Thieân Chuùa ñaõ maïc khaûi con ngöôøi ra cho chính con ngöôøi moät caùch sung maõn, ñaõ veùn môû cho con ngöôøi nhaän ra ôn goïi cao caû tuyeät vôøi nhaát cuûa mình (GS 22). Theá thì con ngöôøi khoâng phaûi laø maãu möïc, nhöng laø ñieåm quy chieáu cho vieäc giaûi thích ñöùc tin vaø caùc tín ñieàu. Con ngöôøi cuõng laø con ñöôøng giaùo hoäi ñi trong khi giaûi thích tín ñieàu mình ñeà ra (xem Gioan Phaoloâ II, Redemptor hominis: Ñaáng cöùu ñoä con ngöôøi, soá 14).

Ngay coâng ñoàng chung Vatican I cuõng ñaõ daïy raèng thaáu hieåu caùc maàu nhieäm ñöùc tin cho saâu saéc hôn laø ñieàu coù theå laøm ñöôïc, neáu bieát tìm hieåu chuùng theo caùch loaïi suy, töùc laø döïa theo tính caùch töông töï vôùi caùc kieán thöùc töï nhieân, vaø neáu bieát nhìn chuùng trong moái quan heä vôùi cöùu caùnh toái haäu cuûa con ngöôøi (DS 3016). Coâng ñoàng chung Vatican II ñeà caäp ñeán "nhöõng daáu chæ thôøi ñaïi" nhö laø nhöõng söï kieän moät ñaøng caàn döïa theo ñöùc tin maø giaûi thích, nhöng ñaøng khaùc cuõng coù theå daáy leân moät taàm hieåu bieát saâu roäng hôn veà ñöùc tin ñaõ ñöôïc truyeàn löu laïi (GS 3tt, 10tt, 40, 42tt, 44, 62, v.v.). Qua caùch thöùc aáy, giaùo hoäi mong laøm cho maàu nhieäm veà con ngöôøi ñöôïc saùng toû trong aùnh saùng cuûa Ñöùc Kytoâ, vaø coïng taùc vaøo coâng cuoäc tìm kieám caâu giaûi ñaùp cho caùc vaán ñeà böùc thieát nhaát cuûa thôøi ñaïi chuùng ta (GS 10).

5. Baûy Tieâu Chuaån Do J.H. Newman Ñöa Ra.

(Ñöùc Hoàng y) J. H. Newman ñaõ soaïn ra moät boä tieâu chuaån hoïc baøn veà tieán trình phaùt trieån caùc tín ñieàu; taäp naøy doïn ñöôøng cuõng nhö boå tuùc cho nhöõng gì ñöôïc trình baøy treân ñaây. Coù theå aùp duïng boä tieâu chuaån hoïc naøy theo tyû leä thích ñaùng, vaøo trong vieäc giaûi thích caùc tín ñieàu moät caùch saâu saéc hôn haàu laøm cho tính chaát thöùc thôøi cuûa chuùng noåi baät leân. Newman ñeà ra baûy nguyeân taéc, töùc laø caùc tieâu chuaån sau ñaây:

a). Vieäc baûo toaøn kieåu maãu (type), töùc laø hình thöùc caên baûn, caùc tyû leä vaø caùc moái quan heä giöõa caùc thaønh phaàn vôùi toaøn boä. Neáu cô caáu toaøn boä coøn nguyeân, thì kieåu maãu cuõng ñöôïc giöõ vöõng, cho duø moät vaøi yù nieäm rieâng reõ coù thay ñoåi ñi. Traùi laïi, cô caáu toaøn boä aáy coù theå trôû thaønh hö hoûng ngay caû khi caùc yù nieäm vaãn coøn y nguyeân, neáu caùc yù nieäm bò ñem gheùp vaøo trong moät toaøn cuïc hay moät heä thoáng yeáu toá phoái hôïp khaùc haún.

b). Tính chaát lieân tuïc giöõa caùc nguyeân taéc: baát cöù chuû thuyeát naøo trong caùc heä thoáng giaùo thuyeát khaùc nhau cuõng ñeàu coá gaéng laøm sao ñeå trình baøy caùc nguyeân taéc laïi cho saâu saéc hôn, cho duø thöôøng laø raát laâu veà sau, caùc nguyeân taéc môùi ñöôïc bieát tôùi. Cuøng moät ñieåm giaùo lyù, neáu bò taùch rôøi ra khoûi nguyeân taéc xaây döïng neân noù, thì coù theå giaûi thích theo nhieàu caùch khaùc nhau, vaø daãn tôùi nhieàu keát luaän ñoái nghòch nhau. Vì theá, tính chaát lieân tuïc giöõa caùc nguyeân taéc laø moät tieâu chuaån ñeå phaân bieät moät böôùc phaùt trieån ñuùng ñaén vaø hôïp thöùc, vôùi moät ñaø tieán hoùa sai leäch.

c). Khaû naêng thu nhaän: moät yù töôûng ñaày nhöïa soáng thì bieåu döông söùc löïc cuûa mình qua khaû naêng thaâm nhaäp vaøo trong thöïc taïi, qua khaû naêng thu nhaän caùc yù töôûng khaùc cuõng nhö qua khaû naêng vaän ñoäng suy tö vaø trieån döông mình ra maø khoâng maát ñi tính chaát thoáng nhaát noäi taïi cuûa mình. Khaû naêng hoäi nhaäp nhö theá laø moät tieâu chuaån giuùp nhaän ra ñaø phaùt trieån hôïp thöùc.

d). Keát luaän hôïp lyù (logic): ñaø phaùt trieån caùc tín ñieàu laø moät tieán trình coát töû quaù bao quaùt roäng raõi ñeán ñoä khoâng theå chæ ñöôïc coi nhö laø moät caâu giaûi thích hôïp lyù vaø nhö laø moät lôøi suy dieãn ruùt ra töø moät soá tieàn ñeà nhaát ñònh naøo ñoù. Tuy nhieân, nhöõng keát luaän cuûa ñaø phaùt trieån aáy phaûi aên khôùp maïch laïc moät caùch hôïp lyù vôùi caùc döõ lieäu ban ñaàu. Vaø ngöôïc laïi, coù theå döïa vaøo nhöõng keát quaû noù mang laïi maø thaåm ñònh moät böôùc phaùt trieån, vaø cöù döïa vaøo hoa traùi cuûa noù ñeå bieát noù coù hôïp thöùc hay khoâng.

e). Vieãn aûnh töông lai: duø raát laâu veà sau môùi trôû thaønh hieän thöïc vaø ñaït tôùi keát cuïc, nhieàu khuynh höôùng nghieân cöùu ñaùng chuù yù, cuõng sôùm cho thaáy ñoù nhö laø nhöõng hieän töôïng rôøi raïc vaø muø môø. Caùc vieãn aûnh töông lai laø nhöõng daáu chæ veà moái nhaát trí giöõa ñaø tieán trieån haäu lai vôùi yù töôûng nguyeân thuûy.

f). AÛnh höôûng baûo toàn quaù khöù: moät khuynh höôùng phaùt trieån bieán thaønh hö hoûng khi noù coù nhöõng chuû tröông maâu thuaãn vôùi giaùo lyù nguyeân thuûy hay laø vôùi nhöõng böôùc tieán trieån tröôùc ñoù. Moät coâng trình phaùt trieån chaân chính thì duy trì vaø baûo toaøn nhöõng böôùc tieán trieån cuõng nhö nhöõng caùch thöùc trình baøy coù tröôùc noù.

g). Hieäu löïc laâu beàn: hö hoûng daãn tôùi tan raõ. Nhöõng gì hö hoûng thì khoâng theå toàn taïi laâu daøi ñöôïc. Ngöôïc laïi, söùc soáng laâu beàn laø tieâu chuaån ñeå nhaän ra moät ñöôøng höôùng phaùt trieån coù trung thaønh hay khoâng.

6. Vai Troø Troïng Yeáu Cuûa Huaán Quyeàn Trong Phöông Thöùc Giaûi Thích Thöùc Thôøi

Caùc tieâu chuaån neâu ra treân ñaây seõ khoâng hoaøn toaøn ñaày ñuû neáu boû queân khoâng noùi ñeán vai troø cuûa huaán quyeàn trong giaùo hoäi, laø thaåm quyeàn ñaõ ñöôïc trao phoù cho troïng traùch giaûi thích Lôøi Chuùa moät caùch chính thöùc: Lôøi vieát cuõng nhö Lôøi töông truyeàn laïi qua truyeàn thoáng; vaø huaán quyeàn thi haønh nhieäm vuï aáy nhaân danh Ñöùc Gieâsu Kytoâ cuõng nhö vôùi söï trôï giuùp cuûa Thaùnh Linh (DV 10). Söù maïng cuûa huaán quyeàn khoâng chæ giôùi haïn ôû nôi vieäc pheâ chuaån vaø thaåm ñònh chung keát tieán trình giaûi thích trong giaùo hoäi nhö theå laø moät vò "chöôûng kheá" toái cao. Huaán quyeàn coøn coù boån phaän phaûi coå xuùy, thaùp tuøng vaø daãn loái cho tieán trình aáy; roài moät khi noù ñaït ñöôïc tôùi keát cuïc xaùc thöïc thì duøng theå thöùc höõu hieäu hoùa moät caùch chính thöùc maø xaùc nhaän uy theá khaùch quan vaø coù tính caùch baét buoäc phoå quaùt cuûa noù. Vôùi caùch aáy, huaán quyeàn seõ mang laïi ñöôøng höôùng vaø nieàm vöõng taâm cho tín höõu ñang phaûi ñöông ñaàu vôùi tình traïng roái reng coù ñuû thöù quan ñieåm cuõng nhö vôùi cuoäc caõi coï muoân thuôû trong thaàn hoïc. Huaán quyeàn coù theå tieán haønh ñieàu ñoù baèng nhieàu caùch thöùc khaùc nhau vaø theo nhieàu möùc ñoä baét buoäc khaùc nhau: töø lôøi thuyeát giaûng haèng ngaøy, töø vieäc huaán duï hay laø khích leä cho tôùi nhöõng tuyeân ngoân veà giaùo lyù coù tính caùch chính thöùc hoaëc laø coù caû tính caùch baát khaû ngoä nöõa.

"Tröôùc nhöõng loái trình baøy giaùo lyù maäp môø ñeán möùc ñoä traàm troïng, vaø coù theå noùi laø xung khaéc vôùi ñöùc tin cuûa giaùo hoäi nöõa, giaùo hoäi coù khaû naêng ñeå phaùt hieän ñieàu laàm laïc, vaø coù boån phaän loaïi boû noù ra, caû ñeán baèng caùch duøng tôùi phöông theá chính thöùc loaïi tröø vì laïc giaùo, coi ñoù nhö laø phöông döôïc cuoái cuøng phaûi aùp duïng haàu baûo toaøn ñöùc tin cuûa daân Chuùa" (UBTHQT, Ñöùc tin duy nhaát..., op. cit., tr. 34). "Neáu khoâng coøn ñuû khaû naêng ñeå noùi mình laø caùi gì, vaø caùi gì khoâng phaûi laø mình, cuõng nhö ñeå minh ñònh bieân giôùi mình ñi tôùi ñaâu, thì luùc ñoù Kytoâ giaùo khoâng coøn gì ñeå noùi nöõa caû" (Bình luaän veà caùc ñeà nghò cuûa UBTHQT ñöa ra naêm 1972, ñaêng trong Die Einheit des Glaubens und der theologische Pluralismus, Einsiedeln, 1973, tr. 48). Ngay caû cho tôùi ngaøy nay, phaän vuï tröøng phaït vôùi vaï tuyeät thoâng coù töø thôøi caùc toâng ñoà vaãn coøn laø moät trong caùc quyeàn thuoäc thaåm quyeàn giaùo huaán trong giaùo hoäi (xem ibid., tr. 50).

Moïi noã löïc giaûi thích tín ñieàu ñeàu phaûi nhaèm tôùi tieâu ñích duy nhaát naøy laø: laøm sao ñeå töø vaên töï cuûa caùc tín ñieàu, "tinh thaàn vaø söï soáng" phaùt sinh ra ôû giöõa loøng giaùo hoäi vaø trong loøng moïi tín höõu. Töø kyù öùc cuûa truyeàn thoáng trong giaùo hoäi, nieàm hy voïng phaûi böøng leân ôû giöõa loøng thôøi nay khoâng ngöøng ñoåi môùi; vaø ôû giöõa caùc dò bieät muoân hình thaùi cuûa nhöõng hoaøn caûnh soáng con ngöôøi, cuûa nhöõng boái caûnh vaên hoùa, kinh teá vaø chính trò, cuõng nhö ôû giöõa muoân vaøn chuûng toäc khaùc nhau, tính chaát duy nhaát vaø coâng giaùo phoå quaùt cuûa ñöùc tin phaûi ñöôïc cuûng coá vaø coå xuùy nhö laø daáu chæ vaø khí cuï xaây döïng hieäp nhaát vaø hoøa bình trong theá giôùi ña taïp. Ñieàu chính yeáu duy nhaát laø laøm sao ñeå con ngöôøi coù ñöôïc söï soáng ñôøi ñôøi "nhôø nhaän bieát Thieân Chuùa chaân thaät duy nhaát vaø Con cuûa Ngaøi laø Ñöùc Gieâsu Kytoâ" (xem Ga 17, 3)

 

    Nguyeãn Theá Minh phieân dòch.