S SONG LAI CUA CHUA KITO

Hay La Cuoc Song au Gia S Song Va S Chet

 Jean Milet

Jean Milet la giao s than hoc tai Institut Catholique de Paris. Bai viet nay trch t tap ch Esprit et Vie, 1988, trang 97-104, 121-124, 133-139. Chung toi ghi n tap ch Esprit et Vie a cho phep dch va in bai nay.

Trong bai nay chung ta se e cap en mot van e rat phc tap la s song lai cua c Kito: sau khi chu chet tren thap gia nh mot c ch yeu thng hoan toan e lam chng cho s mang cua ngai, c Kito a khong b ri vao ach cua s Chet mot cach vnh vien (v neu khong, s mang cua ngai se la mot that bai). Chung ta nghe noi: ngay th ba, sau khi chu kho hnh, ngai a song lai va ra khoi mo. Nhng ieu nay co y ngha g ? o la ieu chung ta co gang suy t di ay.

Trc tien, chung ta can e y ti tam quan trong cua van e c Kito phuc sinh. Mot cuoc song au quyet liet, toan dien va sau am a dien ra trong vu nay. Van e ay la xem s Chet - von la ke thu ma chung ta khong the tranh noi trong than phan lam ngi - co chien thang trong trng hp cua c Kito hay khong: neu s Chet chien thang, th c Kito se b liet vao hang pham nhan ma thoi, cho du s mang cua ngai cao ca en au i na. Neu s Chet chien thang trong cuoc song au nay, th khong con van e nhn nhan ngai la Thien Chua nhap the lam ngi na. V vay, ay la van e rat quan trong. No co quan he ti toan bo s mang cua c Kito, va ti toan bo c tin cua chung ta. Thanh Phaolo a co ly khi qua quyet: Neu c Kito khong song lai, th tat ca li giang cua chung toi eu la vo ch (1 Cor. 15,14).

Chung ta a nghe noi: Hnh nh c Kito a song lai ra khoi mo. Sau khi ngai qua i, ngi ta a gap lai ngai, a noi chuyen vi ngai, a nhan biet cuoc song that cua ngai. Tat ca nhng ieu o co ngha g? Chung ta co the coi nhng s kien o la hoan toan vng chac khong? Va neu chac nh vay, th chien thang cua s song tren s chet c quan niem nh the nao? T tng con ngi thi nay co the phan ng the nao oi vi nhng li xac quyet o? Chung ta se ban ti van e nay ve mat triet ly va, neu can, th ca ve mat khoa hoc na.

I. NHNG D KIEN KINH THANH

Trc khi i vao van e, thiet tng cung can nhac lai ay nhng d kien kinh thanh e da theo o chung ta se suy t di kha canh triet ly.

ay, chung toi khong can lap lai nhng nghien cu toan dien ve nhng d kien kinh thanh lien quan en viec song lai cua Chua Kito, v a co hang tram, hang ngan cuon sach viet ve van e nay (xin an c mot trong nhng cuon sach gan ay viet ve van e nay: M. Georges Galichet, La Resurrection: fiction ou realite?, Ed. Resiac,1988). Chung toi ch liet ke nhng ieu dng nh a c cac hoc gia coi la chac chan, sau bao nhieu nghien cu phe bnh lch s, trong the ky 19 va 20. Chung toi lam noi bat cac d kien co the gi len nhng suy t hoan toan co tnh cach triet ly. Di ay la nhng d kien cot yeu nhat.

1. c Kito Thc S a Chet Sau Khi Chu Cc Hnh

Ngay nay khong ai con tranh luan, nghi ng hoac ngh rang c Kito ch trong tnh trang hon me, na song na chet khi c mai tang, va ngai a tnh day trong ngoi mo mat lanh na. Nhng cc hnh ngai phai chu, nhng phan ng sau cung cua ngai, thai o cua cac ly hnh va cac nhan chng, nhng chi tiet lien quan en cuoc an tang,v.v. tat ca nhng ieu o xac nhan rang ngi chu hanh hnh a chet thc s. Thi hai ma ngi ta an tang qua thc la mot xac chet va ngi ta a khoc thng mot ngi a qua i thc s. T ngay th sau au thng o, qua thc la moi s a hoan tat.

Tnh trang sau tham, thai o tuyet vong cua nhng ngi than yeu cua c Kito, roi thai o man nguyen va ac thang cua nhng oi thu Ngai (va cho en ca nhat ong ma mot trong nhng ngi am mu giet Ngai a am vao canh sn ngai), tat ca nhng d kien o xac nhan s Chet a chien thang. Nhan vat a ai thang khi lam cho song bien yen lang, khi cha tr hang tram benh nhan va phuc sinh cho ca nhng ngi a chet na, nay a b that bai e che. S Chet - ke thu gian ac cua loai ngi - rot cuoc a at c u the hn Ngai. S that bai sau cung nay dng nh a xoa nhoa tat ca nhng thanh cong trc o cua ngai. Ngi t nhan la Con Thien Chua rot cuc ch la mot pham nhan nh bao nhieu ngi khac. Khong con phai tranh luan ve than tnh cua ngai na, bi v mot than linh au co chet c !

2. S Kien Mo Trong

Chung ta biet chi tiet nhng s kien nay. Viec an tang a c c hanh voi va, va sau ngay Sabbat trung vao le Vt qua, tc la ngay th ba ke t khi an tang, cac phu n en mo e hoan tat viec tam thuoc thm nh a d tru trc va hoan tat nhng nghi thc an tang co truyen. Nhng kinh hoang thay, than xac ngi a chu cc hnh khong con trong mo na, va ngoi mo trong trn. Trc o cac phu n ngh rang ho se thay mot thi hai, nhng luc nhn vao trong mo ho ch thay nhng tam khan liem. Va roi nhng nhan vat la en noi vi ho: Ngi ma cac ba tm kiem khong con ay na.

Ngi ta co ly khi nhan manh en tam quan trong ac biet cua s kien mo trong. V gia s cac phu n thay trong mo mot thi hai a hoi sinh, th ngi ta co the noi ng s a khong chet hoan toan, nhng ch co ve chet ben ngoai va nay a hoi sinh. Trong trng hp nh the, ngi ta cung co the so sanh s hoi sinh nay vi s song lai cua ong Ladaro hay cua con trai ba goa thanh Naim. Nhng thc te, ngi ta a khong the neu len cac gia thuyet o. V thi hai hoan toan bien mat khoi mo va ngoi mo trong rong.

Nhng co nhieu ngi cho rang thi hai a b lay mat va mang i khoi mo. ay la mot gia thuyet co xa t 20 the ky nay. Gia thuyet nay hau nh a c lien tuc a Celso (the ky th hai) cho en Harnack (the ky mi chn) va Bultmann (the ky hai mi). Ho cho rang thi hai c Giesu a b mot so mon e cuong tn lay i, va nhng mon e nay co tnh am mu lam cho ngi ta tin rang s phu cua ho a chien thang s Chet va v the thien tnh cua ngai khong he han g.

Nhng chung ta biet tat ca nhng cau chuyen ai loai nh va noi a c phan tch va phe bnh hang tram lan va rot cuc b bac bo. Ly do v tnh trang that vong va mat tinh than cua cac mon e, s thieu nhng dau ch ro ret bien minh cho nhng gia thuyet va noi, chng ta can am cua cac mon e san sang chap nhan cai chet e lam chng ve s phuc sinh cua Thay mnh, o la nhng s kien bac bo nhng loi giai thch khong ng vng noi tren.

3. Rat Nhieu Ngi a Gap Lai c Kito Sau Khi Ngai Chu Chet Va Ho Thay Ngai Van Song

S kien thi hai c Kito bien mat khoi mo t no khong u e xac quyet ngai a chien thang s chet. Ngi ta can phai biet chac chan rang ngai a tm lai c s song, t la di mot hnh thc song nao o. ay la ieu a c xac quyet bi nhng cuoc tai hien ra cua ngai trong may tuan le sau khi ngai bien mat. Nhng cuoc tai xuat hien o xay ra nhieu lan: vi Maalena va cac phu n thanh thien khac; vi cac mon e tren ng Emmaus; vi cac tong o trong phong hoi tren gac, trong khi ca nha ong kn. Ban au tong o Toma vang mat, nhng sau o ong cung co mat trong cuoc hoi nh vay; Ngai cung hien ra tren b ho Genezareth, vi Simon Phero, roi vi hn 500 mon e khac, va ngai van con hien ra vi cac tong o cho en giay phut cuoi cung, trc khi ngai thang thien.

Ngoai nhng cuoc hien ra hu hnh the ly o, con co nhng cuoc hien ra than b qua dong lch s sau o, danh cho mot so nhan vat, t thanh Phaolo tren ng amas, cho ti thanh Phanxico thanh Assisi, t thanh n Margarita Maria cho ti cac nha than b c n chu in cac thng tch hay c ong hoa vi cuoc kho nan cua c Kito (nh thanh n Angela thanh Foligno va nhieu ngi khac na).

Nhng ay, chung ta ch chu y ti nhng cuoc hien ra t sau khi c Kito chu chet ngay th sau tuan bi tham ay cho en ngay ngai thang thien: ay la nhng trng hp cac chng ta noi rang ho a c thay c Kito van con song. Nghien cu ky lng cac s kien o, chung ta thay trc het cac tac gia trnh bay nhng d kien "the ly", co the cam nghiem c. c Giesu ma ngi ta gap lai khong phai la bong ma, mot th kien noi tam hay mot giac m. Ngi ta thay ngai nh mot ngi song that, cung noi, cung nghe, cung di chuyen, va ngi ta co the ong cham en ngai, nh ong Toma a lam; ngai cung an uong, nh a dung ca nng tren b ho. Tiep en, ngai thi hanh quyen bnh thc s: ngai khch le, ban hanh menh lenh, sai cac mon e i rao giang ("cac con hay i, giang day muon dan, ra toi cho ho..."). Ngai khi day niem hy vong ni cac mon e, ngai ha ban Thanh linh cho ho.

Tren ay la nhng s kien, tuy chung co ve la lung nhng ngi ta khong the phu nhan chung cha ng s that lch s: c Kito a phuc sinh"; o la "t ng" ho dung sau nay; ngai a t coi chet tr lai coi song cua nhan tran, hoan toan song ong hn bao gi het. S kien nay xac thc en o cac nhan chng a san sang chu chet e lam chng cho s that o. Ho chang tha chu chet, chu b tra tan, con hn choi bo nhng s kien ma ho a chng kien. Christos anesthi, Chua Kito a song lai, o la cau noi ma cac mon e cua c Kito van khong ngng lap lai qua bao the ky: o cung la li chuc mng cac tn hu chnh thong van dung e chao nhau trong mua phuc sinh.

Nh the, thc s c Kito a song lai, a ra khoi mo a chien thang s chet. Ke thu muon thu nay van hang chien thang con ngi yeu uoi, chien thang ca nhng ngi hung manh nhat, nhng nay s chet a gap phai mot oi thu chien thang c no. T than hi, ac thang cua ngi au? c Kito la ang hang song. o la niem tin cua moi chng nhan thi cac tong o xa kia va o cung la niem tin ma ho truyen lai cho chung ta ngay nay, qua bao chng ngai va tranh au, va chung ta tiep nhan niem tin o nh mot bao chng t hau ve thien tnh cua c Kito.

II. Y NGHA CAC S KIEN

Trc khi tm hieu y ngha cac s kien kinh thanh tren ay, thiet tng cung can nhac en va phe bnh cac van nan a c mot so ngi neu len e phu nhan s phuc sinh cua Chua Kito.

1. Nhng Van Nan Va Phe Bnh

Co rat nhieu van nan a c neu len e phu nhan s song lai cua Chua Kito ngay t thi ky au cua ao Kito cho en ngay nay. ay, chung toi ch nhac lai nhng van nan ac sac nhat co the gop phan cho cuoc thao luan triet hoc va khoa hoc. Tuy thi ai khac nhau, ngi ta a a ra nhng gia thuyet sau ay:

Ao giac cua cac mon e: Mot so mon e cua c Kito co long nhiet thanh say me ngai en o ho khong the chap nhan s phu cua ho a b s chet e bep va phai chu chung mot so phan nh cac pham nhan khac c. Ho ngh rang: Khong! khong the xay ra c! Mot cach nao o ngai a phai thang s chet; cho nen ngai van con song; ngai a khong chet vnh vien. V vay, hnh nh ni cac mon e c Kito a xay ra hien tng ao giac tap the. Niem tin cua ho manh en o ho xac tn ngi ta a gap ngai song lai. V du nh nhng phu n thanh thien, von la nhng ngi nhay cam, t buoi sang th nhat ho tng tng a gap thay ngai van con song; roi en cac tong o nhiet thanh nhat cung co cung mot xac tn o; rot cuoc tat ca cac mon e khac cung eu chap nhan nh vay.

That ra loi giai thch tren ay rat co xa. Gia thuyet nay cung la ieu ma nhng ngi a nghi, trc tien la cac tong o a ngh ra, khi nghe cac phu n thanh thien ke lai ho a gap Chua phuc sinh. Tiep en, nha cam quyen Roma cung ngh nh the. Roi en phan ln nhng ngi a nghi qua cac the ky... v du nh Renan vao the ky 19. Ong cho rang hnh anh c Kito con song manh me trong tam hon cac tn hu en o ho tin rang ho con nhn thay ngai tan mat. Chnh niem tin a tao ra hnh anh o.

Van nan tren ay a b bac bo hang tram lan trong lch s. Ly do la v sau khi c Kito Kito chet, cac mon e au con tin tng manh me na. Trai lai ho trong tnh trang that vong, chan nan va khiep am khi thay s phu cua ho b chet tham thng nh vay. Co the noi ho a anh mat niem tin. Tong o Toma la th du ien hnh cho thai o cng long tin ban au cua cac mon e: ai cung biet ong cham tin va ch tin khi thay ro bang chng. Mat khac chnh y tng song lai cung la ieu xa la oi vi con ngi thi o. Ni nhng ngi Do thai (bat au t nhng ngi Sauxeo) cung nh ni nhng ngi Hy lap (qua cuoc gap g cua ho vi thanh Phaolo Hoi trng Areopago thanh Athene). Dau sao ngay nay gia thuyet ao giac tap the hau nh khong con c nhac en na, v ngi ta a a ra nhieu gia thuyet khac co ve de chap nhan hn.

Lng gat: Nhng ngi chu trng gia thuyet nay cho rang cac tong o a anh cap xac c Giesu va dng ng len mot cau chuyen dien ta ngai song lai, e lam cho ngi ta tin rang s phu cua ho khong b tham bai vnh vien, nhng a chien thang c s chet. Gia thuyet nay cung rat co xa, nhng ngi ta ch con gi gn no lai nh mot chuyen tieu thuyet. Neu s viec Chua song lai khong co cac bang c vng chac thc nghiem ma ch la chuyen ba at th chac chan t lau ngi ta a vach tran c s lng gat cua cac tong o va nhng ngi nay a b nhao ci tham te roi. Nhng thc te con o. Cac chng nhan lam chng ve s thc ho a thay tan mat va a chu chet e minh chng s that o. Ngi ta au co ai dam chu chet v muon benh vc mot ieu ba at.

Huyen thoai do cac cong ong Kito tien khi tao ra: Luan e nay co ve tinh vi hn nhng gia thuyet tren ay, va do nhng ngi chu trng cac trng phai ben c khai trien va giai thch da tren Formgeschichte. Luan e nay c e xng vao cuoi the ky 19 va pho bien trong the ky 20 nay. Ngi ta cho rang c Kito song manh me trong tam hon cac tn hu thuoc nhng the he au tien. Ngai song manh en o lam cho long sot sang cua tn hu to lo ro qua nhng loi dien ta tng tng, nhng cau chuyen ay huyen thoai, va dan dan nhng huyen thoai ngu ngon tr thanh nhng cau chuyen co tnh chat lch s thc s. T o a phat sinh nhng trnh thuat ve nhng cuoc hien ra, nhng cuoc gap g gia c Kito vi cac mon e sau khi phuc sinh. Nhng cuoc oi thoai c trang iem bang nhng hnh anh; va the la boi canh toan dien c ve ra: vi thi gian, nhng van ban o dan dan c a vao truyen thong tong o va the la chung c coi nh co gia tr chng t lch s.

Luan e tren ay qua that la tinh vi, v trong thc te a co bao nhieu la cau chuyen c ghi vao s sach va c coi nh tai lieu lch s co thc, nhng thc ra o ch la nhng net oc ao trong van th c ngi ta bien thanh s lieu (v du nh Bai ca Roland a keo dai tieu s cua hoang e Charlemagne). Trong luan e tren ay, chung ta thay anh hng chu thuyet duy tam cua c. Theo thuyet nay, bien gii gia ieu tng tng va s that khong con na. D nhien la Loi giai thch nay t lau a c cac nha chu giai tranh luan.

Ngi ta liet nhng oan kinh thanh cho la khong co tnh cach s that lch s vao loai van midrash. Tuy nhien can phai nhan rang s phan loai nay co gii han, v t lau ngi ta a ac biet chng to rang khong co ly do g e coi cac van ban phuc am, cac van ban cua cac thanh tong o la midrash hn la cac van ban lch s cac tac gia thi ky ay, nh Julius Cesar, Titus Livius, Tacitus, v.v. Va lai chung ta cung can phai nhac lai rang nhng chng nhan a muc kch cac s kien ay ho chu chet e lam chng cho nhng ieu ho thay. Ngi ta khong khoi ngac nhien khi thay ho khong he nghi ng ve nhng s kien o khi b e doa giet chet. Khong ai dam chu chet v mot gia thuyet tng tng; ngha la khong ai dam chu chet e bao ve mot midrash, mot cau chuyen ngu ngon.

Nhng d kien lien quan en s phuc sinh cua c Kito ch co y ngha tng trng: ay la phat minh gan ay vi muc ch mac cho s song lai cua c Kito nhng chieu kch nhan tran e de c ngi ta chap nhan. Nhng ngi chu trng gia thuyet nay cho rang s viec cac tong o va cac mon e rao giang s song lai cua Chua Kito, ch la mot kieu noi cua cac v ma thoi, va v the can phai hieu cau noi Chua song lai theo ngha tng trng, ngha la mot kieu noi bong bay nham dien ta niem tin manh me oi vi tnh cach trng cu cua s iep Kito. Can phai oc cac trnh thuat ve cuoc song lai cua ngai nh nhng ban tuyen xng c tin, nhng tieng keu xuat phat t con tim, c dien ta qua nhng thanh ng bong bay tng hnh. Chnh danh t s song lai cung phai c hieu la s duy tr long ngng mo vo bien oi vi c Kito, ch khong co ngha la mot s that lch s. V the ng tm nhng bang chng ve s song lai hoac dung s kien mo trong e chng minh Chua song lai, v chng minh nh the la uong cong vo ch; va cung khong nen coi s song lai la mot phep la, trai lai ch nen nhan manh en chieu kch tng trng cua cac trnh thuat o ma thoi.

Loi giai thch "tng trng" tren ay a b nhieu ngi phe bnh. Tai sao ch coi cac van ban co xa la co tnh cach tng trng ma khong ap dung cung mot phng phap nh vay cho cac van ban gan ay hn? Tnh cach khach quan von la qui luat cua moi thi ai ch khong phai ch co thi ai gan ay ma thoi. Va tai sao ngi ta ch u tien ap dung viec giai thch tng trng cho cac van ban kinh thanh, ma lai khong muon ap dung cung mot ng loi o cho cac van ban lch s cung thi? Tai sao lai coi cac tai lieu lch s cung thi vi cac van ban kinh thanh tan c la tai lieu lch s ch thc, trong khi o lai coi nhng trnh thuat ve cuoc phuc sinh cua c Kito ch co tnh cach tng trng ma thoi?

Mot nhan xet khac cung can c neu len ay: thng thng can phai mat mot thi gian dai e mot Loi giai thch tng trong co the xuat hien. V du phai mat hn mot the ky e nhng s kien va hanh ong cua Roland, chau cua hoang e Charlemagne c ghi vao trong boi canh tng trng cua Bai ca Roland. The ma chung ta biet ngi ta bat au nhan thc rang cac van ban phuc am au tien - t la nhng nguon mach (Quellen), nhng oan trnh thuat ri sau nay hop thanh toan bo sach phuc am- a c viet ra trong khoang 20 nam (co the la sm hn na) sau khi c Kito qua i. V the viec giai thch cac s kien o theo ngha tng trng khong co thi gi e xuat hien. Nhng nhan chng trc tiep ve cuoc i cua c Kito, nhng ngi a chia xe nhng thang tram trong cuoc song cua ngai va biet hoan canh cai chet cua ngai, nhng ngi o con song sot cho en nhng nam au cua the ky th hai. Lam sao nhng ngi o lai khong co phan ng trc s tng trng hoa cuoc i cua c Giesu ra cai goi la phuc sinh?

2. Loi Giai Thch Co The Chap Nhan c

Sau khi phe bnh va bac bo cac loi giai thch tren ay, chung ta can nhn nhan gia tr lch s cua cac s kien lien quan en s phuc sinh cua c Giesu nh cac phuc am a thuat lai. Trong phan sau cua bai nay, chung ta se nghien cu cac s kien o di kha canh tam ly, triet hoc va ca khoa hoc na. V the, bay gi chung ta can trnh bay cac s kien o mot cach chnh xac, e co the xac nh ro ret ieu ma ngi ta goi la toan bo van e phuc sinh.

A. Tnh Trang Cac S Kien c Ghi Lai

Theo cac chng t thu thap c, ngi ta xac nhan rang c Giesu a hien ra vi nhieu ngi trong nhng tuan le sau khi ngai a chet. Trc tien can minh xac rang, trong trng hp c Kito, ngai khong phai la mot cai xac c hoi sinh (nh trng hp ong Lazaro). Cac nhan chng khong thay tan mat canh tng mot thi hai tm lai c s sinh ong t nhien trc kia. Ngi ta khong thay thi hai o bat au c ong lai, vt bo cac khan liem sang mot ben. Ngi ta ch nhan thay ngoi mo trng trn sang sm ngay th ba sau khi c Giesu chu chet. Trong nhng lan ngai xuat hien sau o, ngi ta thay ngai la mot nhan vat rat song ong, hien hien trong vai gi, vai ngay, tai nhng a iem khac nhau: chang han nh tren ng Emmau hoac tren b ho Tiberiat... Trang thai the ly cua ngai c mo ta ro ret. Ngai van co voc dang va c ieu nh thng: ngi ta nhan ra ngai qua c ieu (va o khong phai la mot giac m, hay mot ao tng). Ngi ta co the ong cham en ngai (nh tong o Toma a lam). Ngai noi va ngi ta nghe c. Ngai m au cuoc oi thoai vi ngi khac. Ngai ban hanh menh lenh (Cac con hay i giang day muon dan!). Ngai tham d vao i song thng ngay cua nhng ngi tiep nhan ngai, ngai an vi ho, i vi ho. Tat ca nhng chi tiet o cho chung ta ngh rang ay qua thc la mot nhan vat hu hnh, mot con ngi; va hn na, o la ngi hoan toan giong nh ngi ma ngi ta a gap biet trc khi ngai chu chet.

Tat ca nhng nhan to e nhan nh can cc cua mot nhan vat eu c ap dung ay. Tuy nhien phai nhan rang co nhng ac tnh mi c them vao nhng ac tnh cua nhan vat ay, va khac biet vi nhng pham nhan khac. Ngai co the hien ra va bien i, khong chu nhng han che va bo buoc cua khong gian va thi gian. Tat ca nhng s kien o qua thc la mi me, va v the co mot van e ac biet can c neu len ay.

B. Van e Song Lai

Chung ta nhan thay nhng ac tnh mi me o dng nh t ben ngoai a c them vao cho cach c x hanh ong bnh thng cua c Giesu sau khi ngai song lai.Con ngi cua ngai khong he lam cho ngi oi thoai nghi ng g. Ngi ta noi vi ngai cung giong nh khi noi chuyen vi moi ngi khac. Ngi ta khong cam thay phai kinh s, nh khi ng trc mot bong ma. Tiep xuc cua ngai vi ngi khac co tnh cach trc tiep va khong gay nen van e g. V du, ngai a ra nhng d phong tng lai cho toan the cac mon e : Cac con hay day do ho, ra toi cho ho..., Cac con hay i Thanh linh.... Ngai con day mot so ieu quan trong e bo sung cac giao huan cua ngai trc khi chet.

Nhng ac tnh kha la lung chung ta va neu len ay thoat au co the gay ngac nhien. Nhng cac chng nhan dng nh a quen thuoc ngay vi nhng ac tnh o. Ho keu len Chua ay ! khi thay ngai xuat hien bat thnh lnh. V vay van e c at ra la can phai tm hieu xem ly tr loai ngi co the chap nhan c s viec c Kito, do ban tnh Thien Chua cua ngai, co the nhap the mot cach khac sau khi a chu chet tren thap gia hay khong? Noi khac chung ta can tm hieu xem s nhap the sau khi c Giesu chu chet co the co nhng tnh chat khac vi s nhap the trc khi ngai chu chet hay khong? o la ieu ma chung ta can khach quan va khiem ton tm hieu sau ay.

III. Y NGHA TAM LY VA TRIET LY CUA S SONG LAI

Cau hoi c at ra ay la: cac tong o va cac mon e a cam thay the nao khi ho gap ang Phuc Sinh? D nhien, ban au ho to ra do d, va o la thai o de hieu. Dng nh phan ng au tien cua ho la tng mnh ang ng trc mot bong ma hoac ngh rang mnh b ao giac. Nhng sau khi loai bo c phan ng ho o o va sau khi a kiem chng s kien, ho to ra co thai o rat khach quan. Ho xac nhan ung la c Giesu ang gia ho. Ho co the noi vi ngai, song vi ngai... nh trc.

1.Y Ngha Tam Ly Cua S Song Lai

Trc tien chung ta can xet cac s kien song lai di kha canh tam ly, sau o chung ta se ban en y ngha cac s kien o di kha canh triet hoc. Trc het, chung ta nhan thay rang trong nhng cuoc tiep xuc gia c Kito va cac mon e ngai sau bien co song lai cung co nhng ieu kien tam ly thng tnh giong nh trong moi tiep xuc gi a con ngi vi nhau. ay cung co s trao oi cai nhn, trao oi cau chuyen, c ch. c Kito thc s hien dien nh mot con ngi, bieu lo y tng qua nhng Loi dien ta cua con ngi. o la nhng s kien hien nhien trc mat chung ta, khi chung ta oc cac van ban phuc am mot cach khach quan va bnh tnh.

D nhien la co nhng loi c x mi so vi cung cach cua c Giesu trc khi ngai chu chet. V du nh chung ta thay s di chuyen cua c Giesu sau khi phuc sinh tr nen mau le va nh t phat hn. Ngai xuat hien mot cach tc khac, nhanh chong hn... Nhng chung ta phai noi rang nhng ieu o xay en mot cach khong thng xuyen. o la s ot phat cua nhng tiem nang sieu nhien von an canh nhng kha nang t nhien cua ngai. Mot vai hien tng o cung a xay ra trong cuoc i cong khai giang ao cua c Kito. V du nh khi tren nui Tabor, ngai a bien hnh, vt ra ngoai nhng ieu kien bnh thng cua con ngi; hoac khi i tren mat bien, dng nh ngai a khac phuc c trong lc cua con ngi bnh thng. ay cung la nhng hien tng ngi ta thay xay ra ni ngai sau khi song lai.

Du co nhng net sieu nhien c them vao cung cach bnh thng nh the, chung ta cung phai nhan rang trong nhng cuoc gap g vi cac tong o sau khi song lai, c Kito a bieu lo thc tnh cua ngai cung giong nh trc o trong i song cong khai cua ngai. Cac mon e tren ng lang Emmau a nhan ra c mot so ac tnh o ni ngi ong hanh cua ho, giong nh trong ba nam trc o khi ho song canh Thay mnh. Cung vay, tong o Toma a xo c ngon tay vao nhng lo anh ban tay , ban chan, va vao canh sn cua c kito ni li ong a am thau qua. Chung ta co the gia thiet rang nhng vet thng o mot phan a thanh seo nhng van con nguyen ven. Tren ay la nhng d kien a c ke lai trong Phuc am.

Nhng ieu kien tam ly a c ton trong, va ngi ta khong ngac nhien khi thay c Kito phuc sinh tiep tuc song chung mot cach mi vi cac tong o va cac mon e. Trong thi ky 40 ngay o, c Kito a noi lai nhng lien lac vi cac mon e a b gian oan v cuoc kho nan va cai chet au thng cua ngai tren thap gia. o la ieu ma ngi ta cam thay c ve mat tam ly, khi oc cac trnh thuat cua Phuc am.

2. YNgha Triet Hoc Cua S Song Lai

Chung ta co the th suy ngh sau xa hn na va tm hieu: lam the nao e co the giai thch nhng s kien s song lai? Chung ta th tm cach tra li cau hoi nay ve phng dien triet ly va khoa hoc. Chung ta e cap en van e nay khong phai e thoa man oc to mo cua chung ta cho bang e phong nga nhng li phe bnh cho rang s song lai la ieu khong the nao chap nhan c na.

Trc tien chung ta can biet rang kho khan trong viec chap nhan s song lai khong phai la ieu mi co gan ay.

Ngay thanh Phaolo cung a gap phai kho khan o tai hoi trng thanh Athene. Bay gi thanh nhan ang thao thao noi ve giao ly cu o do c Kito mang lai, va cac thnh gia ang cham chu lang nghe ngai: ho la nhng ngi Hy lap ham chuong kien thc va van hoa. Ho muon c biet ve mot hoc thuyet mi en t ong phng. Nhng khi thanh Phaolo bat au noi vi ho ve s song lai cua c Giesu Kito va s song lai mai sau cua cac mon e Chua, th nhng ngi Hy lap o ci am len, che nhao va noi: Thoi u roi... chung toi se nghe ong noi tiep lan ti. o qua la mot that bai e che cho Phaolo.

Phan ng nh tren cua ngi Hy lap d nhien se con xay ra trong dong lch s. Bat c ngi nao co oc duy ly mot chut cung khong the nao chap nhan c y tng co s song lai sau khi chet. Ngi ta con cho rang that la ieu ang tiec v mot giao ly cao ca nh giao huan cua c Kito, von gay c thien cam ni moi ngi, lai kem theo mot niem tin la lung va lo bch nh giao thuyet ve s song lai. Mot so ngi khac cho rang ao Kito a b mat tn nhiem v day ngi ta phai tin c Kito a song lai.

Nh chung ta a noi tren ay: s song lai cua c Kito la ieu rat quan trong trong chng trnh cu chuoc cua Chua: Neu c Kito khong song lai, th toan the nhng li giang cua chung toi la vo ch het", nh thanh Phaolo a tng noi. Neu c Kito khong song lai, th co ngha la quyen lc S Ac a chien thang c ngai, va nh vay th con lam g c na? V the ly tr con ngi phai can am ng au vi van e nay, lam sao chng minh c rang nhng s kien lien quan en s song lai la nhng s kien co the chap nhan c, cho du khong the giai thch hoan toan c.

Qua thc ay chung ta ang ng trc nhng s kien hau nh vt ra ngoai gii han cua ly tr con ngi va chung ta cung phai nhan rang trong lanh vc nay co nhieu tnh chat mau nhiem. Dau vay cung phai lam sao chng to c rang cac s kien lien quan en s song lai la nhng ieu ma ly tr con ngi co the chap nhan c. Khi iem cua nhng kho khan chung ta gap phai ay la s kien ly tr con ngi von quan niem s chet la mot cai g vnh vien, khong the lat ngc c. Theo truyen thong triet hoc sau Platon, ngi ta co the chap nhan rang linh hon van song sau khi than xac nay chet i. Nhng ngi ta khong chap nhan xac loai ngi lai phuc sinh sau khi hon a la khoi xac roi. o la xac tn chung cua moi ngi. Cai g von la mot hp the khi con song, th sau khi chet no se b tan ra.

Tuy nhien, ay can ghi nhan rang tan ra khong co ngha la tr nen h vo va s chet khong huy diet, nhng bien oi. Nhng nhan to trc kia cau thanh mot vat nao o, khi vat o tan ra i, th chung lai ket hp vi nhng nhan to khac e lam thanh nhng thc the khac. Nh the co ngha la s chet ao lon, phan tan, tai phan phoi cac nhan to, ch no khong tao nen h vo.

Sau khi chap nhan nguyen tac tren ay roi, chung ta co the de dang e cap en van e song lai, ac biet la trng hp cua c Kito. Tren nguyen tac: mot ieu g nhat thi b phan tan, no van co the c ang Toan nang, v mot nhu cau nao o, tap hp chung lai, lam cho chung c tai hiep nhat nh trc. o la ieu chung ta co the tng tng c. Trong trng hp c Kito, ngai von la ang co quyen nang tren cac nguyen to, nen ngai co kha nang tai lap s toan ven cua than xac ngai sau khi a chet. Trong trng hp nay, co mot ly do khan cap, o la e chng to cho moi ngi thay S Chet (tc la quyen lc s Ac) a khong chien thang mot cach chung ket. c Kito khong the nao xuat hien nh ke chien bai trong cong trnh Cu chuoc c, trai lai ngai xuat hien nh ngi ai thang. Khi chien thang s chet, c Kito chng to ngai a thang s d, ngai a thang toi loi.

c Kito a bieu lo chien thang cua ngai bang cach tai hien ra nhieu lan, va luon song ong trc mat moi ngi. Tat ca nhng ai muon en gan ngai eu co the thay, nghe va ong cham en ngai c. Va nhng ieu o a dien ra trong may tuan le. ay chung ta ch noi rang : ieu ma c Giesu co the thc hien c qua cuoc bien hnh, qua bien co khien bao tap yen lang, hoa banh ra nhieu... th ngai cung co the thc hien c trong viec tai hp nhng nguyen to song ong a b cai chet phan tan. Co the noi viec song lai nh vay cung la mot cuoc tai nhap the, trong mot cach thc khac.

S nhap the trc va sau khi c Kito chu chet, thc ra van la mot, tuy co nhng sac thai hi khac nhau. V vay, can phai xac quyet rang c Kito, trong nhng tuan le sau khi song lai, van co cung mot ban sac nh trong cuoc nhap the au tien m man cho cuoc song 33 nam tren tran the cua ngai. Va ngi ta cung phai nhan rang giao huan ngai ban sau khi song lai cung co cung mot gia tr nh giao huan ngai a day trong cuoc song cong khai trc o. V the, ngai a truyen day cho cac mon e. Cac con hay i giang day muon dan... hay ra toi cho ho... Qua thc, ngi ta nhan thay co mot vai khac biet trong giong noi ngai x dung. Trong thi ky giang ao, trc khi chu t nan, ngai e ngh, mi goi, thuc giuc cac thnh gia cua ngai: ngai biet ro uy tn cua ngai tuy thuoc nhng hoan canh, va ngai a cam thay mot s e doa nao o oi vi tnh mang khi hanh ong (v du cau ngai noi: Con Ngi se b bat, b ket an t hnh...).

Trai lai, trong thi ky sau khi a song lai, tat ca nhng e doa o khong con na. V the, c Kito noi trong t cach cua mot ngi a chien thang, vi xac tn t nay ngai a thu ac c n Cu o cho toan the nhan loai.

Tren ay la mot s nhan xet triet ly ve s song lai cua c Kito. Chung toi thiet ngh nhng suy t o khong giai thch tng tan c mau nhiem song lai, v ay la mau nhiem khon lng, nhng t ra chung ta co the chap nhan c nhng s kien o, chap nhan vi s khon ngoan, khiem ton va vi thai o khach quan hoan toan.

Bay gi, nhiem vu con lai cua chung ta la tm hieu y ngha ch thc cua s song lai, trc het la y ngha sieu hnh, roi en y ngha thieng lieng. Chung ta can tm hieu xem au la nhng gia tr ma c Kito muon neu bat khi ngai song lai ra khoi mo? Phung vu sang ngay le Phuc sinh van vui mng hat trong bai ca tiep lien: Mors et vita duello conflixere mirando: Vay au la ban chat cuoc song au oc nhat vo nh o gi a s Song va s Chet? au la tam quan trong cua cuoc song au va s chien thang cua s Song?

IV. CUOC SONG AU GIA S SONG VA S CHET

I. Chua Kito, Mau Nhiem S Song

c Kito thng t ong hoa mnh vi s song. Ta la ng, la s that va la s song; Ta en e ho c song, va song sung man (Gioan 10, 10). Va dng nh nhng qua quyet nh vay rat c cac ngi than can cung nh am ong dan chung lang nghe. Moi ngi cam nghiem c y ngha cua nhng xac quyet o. V ngi ta y thc c s song la g: s song nh nong cot cuoc song cua moi ngi. Ng vng Aram cung nh tieng Do thai eu dien ta s song giong nh mot hi th, va tieng la tinh cung theo ng hng o va dien ta s song la linh hon (anima), la cai g lam cho sinh vat c linh hoat (animat) cho en hi th cuoi cung (spiritus do ch spirare la thoi hi). Tieng Hy lap co tnh chat phan tch hn va phan biet ro rang gia bios, zoon, pneuma, psykhe" v.v... Noi chung, nhng ngi nghe c Giesu giang th ho hieu s song nh mot nang lc noi tai lam cho cuoc song cua moi hu the c sung man, nhng hu the ma ngi ta goi la sinh vat, va nhng sinh vat nay khong ngng b e doa tr lai tnh trang bat ong (quan tnh) la s chet.

ay chung ta chu y tm hieu y ngha cua s kien: c Kito, khi song lai a lam cho S Song chien thang S Chet. Viec xac nh y ngha nay la ieu hu ch va can thiet neu chung ta muon lam cho van e Song lai khong nhng c con ngi ngay nay chap nhan, nhng con tr thanh kch lc cho i song thieng lieng cua moi tn hu na. Trc khi tm hieu s song lai, chung ta can minh nh s song la g.

1. S Song La G?

Con ngi ngay nay t hoi: phai chang s song la mot thc tai rieng biet hay no ch la mot tnh trang phc tap hn cua vat chat bat ong ma thoi? ay chung ta can lam sang to van e nay.

Ngi ta a che nhao nhieu nh ngha cua nha sinh vat hoc Bichat, hoi au the ky 19 . Theo ong th s song la toan the nhng chc nang chong c lai s chet (Recherches physio-logiques sur la vie et la mort: Nghien cu sinh ly hoc ve s song va s chet, 1800). nh ngha o co ve la mot ieu qua hien nhien khong a ra them ieu g la. Nhng thc ra, nh ngha nay t nhat cung co cong at ro van e. ieu la lung trong s song, o la no chong lai quan tnh cua moi vat chat. V vat chat neu e nguyen, th chung ch bat ong. Hn na, vat chat con co khuynh hng suy thoai, bi v trong chung co nang lng: xu hng bam sinh cua thien nhien (t khi thuy Big Bang) la tien dan ve trang thai bat ong.. ngha la tien dan ve s chet. Noi khac i, vu tru c sinh ra e chet i.

Trong boi canh o, s song la nang lc chong lai s suy thoai, chong lai quan tnh. S song nang vat chat len , e vat chat c trong nhng trang thai mi; s song lao mnh vao trong vo van nhng cuoc phieu lu sang tao mi. S Tien hoa tr thanh sang tao nh mot sc thieng, (vis a tergo": Bergson). S song giup duy tr nhng c cau phc tap, va neu khong co s song th nhng c cau vat chat o lai ri vao trang thai u ly bat ong.

ac iem noi bat trong hien tng s song la thach o phai ng au lien tuc vi s chet va quan tnh, ngha la s song chong lai xu hng t nhien cua van vat la tien dan en tnh trang bat ong, en gan s chet. Nhng s kien tren ay soi sang cho chung ta trong viec suy t ve s song lai. Khi khang nh la sau cuoc song au mau nhiem gia S Song va S Chet, c Kito a chien thang S Chet, ngi ta co the noi rang c Kito a biet ng au vi thach o cua s chet, ieu ma khong ngi pham nao co the thc hien c. Ngai a ng au vi thach o cua s chet khong nhng trong cuoc song tran the, nhng ngai con ng au vi s chet trong giai oan cuoi cung na. Trong khi moi pham nhan khac, luc ket thuc cuoc i, eu b quan tnh thu hut, eu b luat bat ong e bep, th c Kito a chien thang S chet, a tm lai c S Song vnh cu. S chien thang cua c Kito la ieu rat hp ly, v ngai la Ngoi Li nhap the, ni ngai co s song (thanh Gioan), nen ngai khong the tham bai chung ket c trong cuoc chien au vi s chet. Ngoi Li phai chien thang, v ngai la nguon mach S Song.

2. S Song Chien Thang S Chet

Chien thang cua S Song tren s Chet co mot y ngha ac biet trong trng hp c Kito. Noi ung ra, c theo quyen nang tuyet oi cua ngai, Chua co the bieu lo s Toan nang cua ngai tren S Chet mot cach thc khac, thay v chu kho nan va chu chet tren thap gia. V du nh Ngai co the ket thuc s mang cua ngai trong luc bien hnh tren nui Tabor e khoi phai chu cc hnh the tham. Tuy nhien, c Kito a muon dung s au kho va cai chet e bieu lo long gan bo cua ngai vi s mang xay dng Nc Thien Chua, nh le qui cua thanh le a ghi nhan rat ung: Ngai a nop mnh chu kho hnh.

Ngha la c Kito ch muon bieu lo huy hoang kha nang chien thang cua ngai tren s chet, sau khi chu kho va s chet. Qua nhng au kho, qua cai chet the ly, c Kito muon bieu lo cho moi ngi thay ngai la chu te tuyet oi cua van vat, ngai t ban lay cho minh mot s song the ly mi, la mot th thach thc triet e nhat cho s chet va quan tnh cua moi s.

Khi song lai, c Kito a tai tr thanh nguon mach cua S Song. Teilhard de Chardin a oan ung; nhng cac s kien Phuc Am la u e hieu mau nhiem phuc sinh mot phan nao. Khi song lai, c Kito a ai thang s Chet: vay, cuoc chien thang nay co y ngha g?

II. c Kito, Ngi Chien Thang S Chet

Hi s chet, chien thang cua ngi au?, o la li thanh Phaolo keu len, da theo mot kieu noi rut t Cu c. Chung ta phai quan niem the nao ve s chien thang cua Chua Kito tren S chet? Trong lch s co nhieu luan e c a ra e giai thch van e nay.

1. Loi Giai Thch Bien Chng Phap: S Song Lai La Mot ieu Tat Nhien Phai Xay Ra V C Cau oi Hoi Nh Vay

Co nhng ngi muon giai thch bien co c Giesu song lai cung nh moi hien tng lch s khac, da tren

bien chng phap: e, phan e va hp e. Cac nha than hoc thuoc khuynh hng nay (th du: Bonhoeffer) giai thch moi bien co trong cuoc i cua c Kito theo khuon mau bien chng, ngha la, theo ho, bien c i sau la mot phan ng. oi vi bien co i trc o, cung nh trong the gii, cac hien tng i t phan ng nay ti phan ng khac vay. Ngi au tien a ap dung phng phap giai thch bien chng vao cuoc i cua c Kito, la triet gia Hegel, trong cuon sach noi danh Cuoc i Chua Giesu (1795).

Theo ong, neu Thien Chua (e) a sang tao the gii (Phan e), th phai co s Nhap the, phai co s gap g gia tao vat va Tao Hoa, va ay la ieu a xay ra trong trng hp c Giesu Kito. Tien trnh nay c tiep tuc gia c Giesu va nhan loai pham tran, a en s phat sinh Giao hoi, v.v...

Da theo khuon mau tren ay, cac nha than hoc gan ay, ac biet la Bonhoeffer va mot so ngi khac, a giai thch rang cuoc song au gi a S Song va S Chet, tat nhien a ti mot hp e la s Song lai. i vao chi tiet hn, cac nha than hoc nay noi rang: trong s Nhap the, Thien Chua (e) ng trc the gii do ngai tao dng (Phan e), a t bieu lo trong c Kito, ang va la Thien Chua va la loai ngi (Hp e). Tiep en c Kito (e) a gap cai chet (Phan e), va a troi vt len thanh Chua Kito phuc sinh (Hp e). Theo Loi giai thch nay, th s song lai cua c Kito la ieu tat nhien phai xay ra, v o la mot mot giai oan can thiet trong tien trnh cu o.

Phe bnh van tat loi giai thch tren ay, chung ta co the noi rang viec cau ne s dung luat oi nghch (e, Phan e va Hp e) la ieu mang nang tnh chat gia tao. Nhng s oi nghch ma nhng nha than hoc bien chng nay chu trng, that ra ch la nhng s khac biet ma thoi.

2. Loi Giai Thch Truyen Thong: Chua Kito Chien Thang S Chet

Phuc am thuat lai rang sau khi chu chet tren thap gia cai chet c nhieu nhan chng xac nhan va kiem chng c Kito a bat au mot cuoc song mi sau o. ieu nay co ngha la g ? Va au la y ngha s song mi o ? Toan the y ngha chng trnh cu o phan ln tuy thuoc vao nhng cau tra li cac cau hoi tren ay.

S song lai cua c Kito khong phai la mot hanh vi bo buoc, tat yeu, nhng la mot hanh vi t y nhng khong cua ngai. Cung nh c Kito a t y i vao cuoc kho nan, chung ta cung co the noi rang ngai a t y phuc sinh. Theo mot y ngha nao o, s song ma c Kito lay lai khi phuc sinh cung co tnh cach loai suy so sanh vi s song trc o cua ngai khi nhap the. Cuoc song trc va sau khi chet ni c Giesu ch la hai trang thai cua cung mot s song. V ngi ta nhan ra o la cung mot nhan vat, cung mot can cc. Ngai noi vi cac mon e khi hien ra sau khi a song lai: Ta ay. Cuoc nhap the khong the chia xe c. Noi tom lai, s song cua Chua van lien tuc keo dai mai mai. Khi c Kito trut hi th cuoi cung va roi c an tang trong mo be ngoai o la mot cuoc that bai hoan toan. Trc kia ngai ch biet co chien thang: chien thang benh tat, oi khat, chien thang s nhao ci cua cac oi thu, chien thang thien nhien. Nhng nay, than xac ngai b tang trong mo san sang lam moi cho h nat. Cac mon e ngai bo tron het. Ho b phan tan, s hai, phai an nap. Nhng chnh trong boi canh o chung ta hieu c rang s Song lai co the thay oi tat ca. Khi ngi ta kham pha ra c Kito a song lai va hien ra vi cac mon e, th tat ca s mang cua ngai noi len tron ca y ngha toan ven cua no. Ngai la ang khong the b huy diet, ngai la ang chien thang mai mai.

o la y ngha cua s song lai, xet ve kha canh nhan ban, thieng lieng, lch s va triet hoc. Chnh s song lai a bieu lo mau nhiem ln lao cua c Kito. Hnh anh ch thc ma moi the he mai sau phai gi mai ve Chua Kito, o la hnh anh ngai la ang a chien thang s chet va ra khoi mo la ang Hang song. Cac nha tu c ong cung nh Tay phng a hieu ro ieu o nen a nhan manh rang: cai chet hom th sau tuan thanh khong he tach biet khoi chien thang cua ngay Phuc sinh. Hai bien co nay khong the tach ri nhau.

V. Y NGHA CHIEN THANG CUA S SONG TREN S CHET... VI CHUA KITO PHUC SINH.

Thng thng s song van la ieu c ngi ta ca ngi. Nhng cung co mot so ngi cam thay s song khong phai la ieu hu ch, va trong gii khoa hoc ngay nay, danh t s song bao ham nhieu y niem hon on, m ho. V the, ay chung ta can tm hieu xem co phai s song thc s t no la mot gia tr t cao hay khong? au la y ngha cua s song?

1. S Song, Vinh Quang Cua Cong Trnh Sang Tao

oi vi ai a so ngi Tay phng, s song la mot ieu phuc li t Tri xuong. Nhng oi vi nhieu ngi ong phng, nhat la nhng ngi chu anh hng cua truyen thong Veda va Vedanta, ac biet la anh hng cua phat giao, th cuoc song nay c coi la ieu bat hanh, i la be kho. Moi kho au bat hanh chung ta gap phai eu phat sinh t long ham song tiem an trong moi sinh vat. Ham muon a ti lam than nhieu hn la ti hanh phuc. Tai Tay phng, vao the ky 19, triet gia Schopenhauer, cung a khai trien e tai nay da tren triet hoc ong phng, va t tng cua ong van con thu hut c mot so ngi tay phng. Schopenhauer noi rang: "Song la hanh ong; hanh ong la co gang; co gang la au kho; vay song tc la au kho. Triet gia nay i xa ti o khuyen ngi ta t t nh la mot cach hanh ong khon ngoan: Ngi khon ngoan phai biet thoat ra khoi cuoc song nh thoat ra khoi can phong ay khoi.

Nhng quan niem tren ay ve cuoc song van con thnh hanh ni mot so ong ngi A chau (va ni mot thieu so ngi tay phng). o cung la mot trong nhng ly do giai thch tai sao co mot hang rao ngan can s cam thong gia nhng nha truyen giao en t tay phng vi ai a so dan A chau. Cac dan toc A chau nay khong he ca ngi s song, v lam nh vay co ngha la ha dan a ngi ta ti lam than kho s (Xem bai giang cua c Phat Benares: i la be kho...). Nhieu khi ngi ta khong e y ti nhng hang rao ngan cach s thong cam o gia ai a so dan A chau vi c tin Kito giao. Gi a hai ben co s hieu lam khong the giai tr c. ac biet khi nha truyen giao rao giang rang khi song lai, c Kito a bieu lo chien thang chung cuc cua S Song tren s chet, ho thng gap thai o ng ngang cua dan A chau.

Lam sao chung ta co the noi c rang s song t no la mot cuoc chien thang va la mot ieu tot ep? e tra li cau hoi nay, chung ta co the nh ti khoa hoc, nhat la khoa co sinh vat hoc. Theo s hieu biet cua chung ta hien nay trong lanh vc nay, th lch s s song a bat au cach ay hai ty ri nam tren trai at cua chung ta. Hien tng nay la mot th phi pham huyen b. S song a va van luon la mot tien trnh t phat va noi tai, chiem hu lay vat chat trong tnh trang bat ong, nh kieu noi cua mot tre em: bat thnh lnh hat cat bat au ong ay. Mot kch lc noi tai ot nhien c bieu lo trong mot hu the, va vat o hoan thanh mot cai g o co mot y ngha. Hien tng nay that la ky dieu, ky dieu en o tat ca cac quan sat vien t Jean Rostand cho en Teilhard de Chardin va Huxley a phai kinh ngac thot len li ngng mo trc phep la s song o. Co hai phep la cha c giai thch va dng nh khong giai thch c, a xay ra trong lch s hanh tinh cua chung ta: o la s xuat hien cua s song cach ay khoang hai ty ri nam; tiep en la s xuat hien cua t tng, cach ay Loi hai, ba trieu nam. ay la hai giai oan ln trong lch s hanh tinh cua chung ta. ay, chung ta khong muon chu giai, bnh luan ve nhng bien co ln lao o, nhng ch muon tm hieu: au la chien thang cua s song ? Tai sao khi chien thang s chet va song lai, c Kito la ai sinh vat, la ang hang song, va ngai hien tr mai mai ?

2. S Song, Trung Tam Mau Nhiem Van Vat

S xuat hien cua s song anh dau mot giai oan thiet yeu trong hoat ong cua Ngoi Li Tao hoa (trong khi ch i s xuat hien cua T tng). Chung ta nen dng lai trc s huy hoang cua mau nhiem nay. Suy ngh cho cung, chung ta thay s song t no la mot hien tng huyen dieu, la lung. V t mot oi tng vat the ot nhien no tr thanh chu the oc lap: no hng ve mot muc ch nao o. No xac nh hanh ong cua mnh. Cac triet gia van co gang tm hieu xem ai la ngi hng dan hoat ong cua cac sinh vat o, nhng ho ch neu len c van e ma khong giai quyet c. Triet gia Aristote xa kia a noi: S song la mot chuyen ong t phat va noi tai. T o en nay, ngi ta van cha noi hn c, tuy rang ngi ta a mac cho cau noi nay nhng sac thai khac nhau. Ngi ta cung khong hoan toan giai thch c no. Va, nh Bichat a noi tren ay, khi chung ta qua quyet: S song la toan the nhng chc nang chong lai s chet, noi nh the, la chung ta ch a ra mot nhan xet thc te, ch chung ta khong giai thch g ca. Chung ta ch ghi nhan rang s song luon luon chong lai quan tnh (ve phng dien nhiet ong, ly hoa va nang long), ma khong giai thch hoan toan c hien tng huyen b o.

ay, e ton trong hoan toan s khach quan, chung ta cung phai e cap en nhng co gang gan ay cua nhng nha bac hoc, nham giai quyet mau nhiem s song. V du nh nhng phan tch noi danh do nha vi sinh vat hoc (microbiologiste) Jacques Monod a ra vao nam 1971, trong cuon sach noi tieng cua ong, ten la Le hasard et la necessite. S song ch la cai phat sinh t s ket hp cua hang ty ty nhng nhan to theo hang ty ty nhng phu hp khac nhau, va s song phat trien mot cach tnh c. Xet v co vo van nhng phan t c ket hp vi nhau, nen chung nhat thiet phat sinh ra nhng hu the co mot hng ch nao o.

Luan e tren ay a co thi c coi la thanh cong. Nhng t lau sau, cung vao nam 1971, mot nha vi sinh vat hoc khac, (Francois Jacob) cung tng c giai Nobel (vi giao s Lwoff), a vach ro nhng gii han va khuyet iem trong luan e cua ong Monod. Trong cuon La logique du vivant, cung noi danh nh cuon cua Monod, F. Jacob minh chng rang neu len s tnh c e giai thch nguon goc s song la ieu vo ch. V s song khong phai ch la mot kch ong thuan tuy cua cac phan t. V ngay trong cac phan t, ngi ta a thay co trat t roi (nh cai goi la integron), ch khong phai la tnh c. ay co mot th hng ch (telenomie). V the, s song la mot d an, la mot y muon hien hu va hien hu tot ep hn, ch khong phai la ket qua cua s tnh c.

Da tren nhng d kien tren ay, chung ta suy t ve y ngha cua s Song lai, di kha canh triet ly. ay, c Kito xuat hien nh mot ai sinh vat. Hn na, nh ngai a noi nhieu lan, ngai en e mang lai s song: Ta en e ho c song, va c s song doi dao (Gioan 10, 10). Do o, S Song lai phai c chung ta quan niem nh mot cuoc tuyen dng s song. Nhng s tuyen dng nay xay ra theo ngha nao ?

3. Tuyen Dng S Song... Trong S Song Lai

Trong t tng va hanh ong cua c Kito ngi ta khong he thay dau vet bi quan nao, nh trong t tng Phat giao. Ngai khong ngng tuyen dng s song: s song cua chim tri, cua suc vat ngoai ong; s song cua nhng ngi hoat ong Galilea hay Giudea: nhng ngi chai li, nhng bach quan quan, nhng cong chc; s song cua nhng ngi sap chet can hoi sinh, hoac nhng ngi a chet can cho song lai. Ngai tuyen dng tnh yeu va v chong man con. Ngai coi s chet la mot that bai: v the chien thang la lam cho a con trai ba goa c phuc sinh va giao lai cho ba me anh ta, hoac phuc sinh mot ngi than cua ngai nh ong Ladaro.

Nhng ngoai s song the ly ra, Ngai con nham en s song cua linh hon na. V, noi theo kieu cua cac triet gia, c Kito biet ro s song tr thc la hnh thc cao nhat cua s song, vt len tren s song cam giac hay s song cua cay co. S song tr thc co tot nh la s chiem niem va ay la s song khan trng nhat va ong thi cung la s song oc lap nhat. V linh hon khi chiem niem, no ong vien moi nang lc cua con ngi va hng chung ve s sieu viet cua Thien Chua.

c Kito a noi ung va ngai thng minh chng rang Maria la ngi song ong hn, so vi Martha, tuy rang Martha lam viec nhieu: Maria a chon phan tot hn. Thc vay, chiem niem la hnh thc song cao hn ma c Kito se thc hien sau khi song lai. Ngai minh chng rang nhng thi ky trc o cua cuoc i ch la nhng giai oan e at ti tnh trang cao o o. Ngai a noi vi cac mon e tren ng lang Emmau: c Kito a chang phai chu au kho e at ti vinh quang hay sao?. oi vi tat ca moi ngi, s song lai cua ngai loan bao cho biet Than tr se en, Than tr yeu thng, Than tr s that; Than tr o la chnh hi th cua i song chiem niem.

Luon luon ke thu van la s chet: s chet lam son se, lam cho cng nhac va lanh leo, lam cho bat ong. Trang thai o oi ngc lai vi S song chiem niem, v s song nay von la long nhiet thanh, nong hau va phong phu thieng lieng. Qua cai chet va s phuc sinh, c Kito a tra lai moi quyen li cho s song, s song di tat ca moi hnh thc, t hnh thc thc vat, cam giac cho en s song tr thc va chiem niem. Khi lam nh vay, c Kito tr thanh chu te cua s song.

4. i Song Cua Chua Kito Phuc Sinh

au la ban chat s song cua c Kito phuc sinh? Chung ta can tm hieu van e nay, v co le s song cua ngai cung se la s song cua chung ta sau khi c song lai, nh ngai a ha cho chung ta.

A. Chua Kito Hien Dien Gia Cac Mon e Cua Ngai, Sau Khi Song Lai

au la trang thai the ly cua c Kito, sau khi ngai song lai va tai xuat hien gia cac mon e cua ngai? Tren ay chung ta a noi s hien dien cua ngai thc s co tnh cach the ly, ch khong phai la mot bong ma, hoac mot phong anh tng tng nao. c Kito van hien dien bang xng bang tht gia cac mon e cua ngai. Tuy nhien, s hien dien cua ngai trong hoan canh nay co mot sac thai ac biet: trong lc khong con gi vai tro quan trong na, s can tr cua vat chat cung khong con oi vi than xac ngai. Tuy nhien, tat ca cac ac tnh khac cua con ngi van con o: ngai hien dien trc mat ngi khac, noi, truyen lenh, yeu men, phan oan va co nhng kha nang khac nh moi ngi.

Chung ta phai ngh g ve tnh trang nh vay ? ay chung ta co the gi lai mot so nhan xet ve tnh trang the ly cua mot so nha than b noi tieng: v du nh thanh Phaolo c cam thay nh tang tri th ba; Thanh Phanxico Assisi c chu 5 dau thanh; Thanh n Terexa Avila va Thanh Gioan Thanh Gia c xuat than... Nhng trng hp nh the van con xay ra.

Tuy nhien, chung ta khong nen ngac nhien trc nhng trng hp la nh the. V th hoi qua thc chung ta biet g ve nhng tnh cach sau kn cua nang lng va vat chat? Chung ta ch quen nhan dien nhng trng hp thong thng cua vat chat. Nhng nhng trng hp nay rat la tng oi. Cac ly thuyet gia ve mon vi vat ly (microphysique) gan ay a bac bo nhng d kien trc kia van c coi la s that hien nhien. Ngi ta khong con do d g na khi noi en nhng hoat ong t khoang cach xa (than giao cach cam), ve tnh cach hoan chuyen c cua nhng nguyen nhan, ke ca thi gian cung co the hoan chuyen c.

Trng dan nhng d kien o ay, chung toi khong muon i sau hn vao van e nay, nhng ch muon noi rang nhng ieu chung ta a va ang biet ve cac thc the vat chat th that ra vo cung t oi so vi nhng ieu chung ta cha biet ve chung. ieu ma nhng ngi thng coi la khong the xay ra c, lai la ieu ma nhng nha ai chuyen mon coi la co the xay ra. Co le ay nen lap lai cau danh ngon: Biet t kien thc khoa hoc, ngi ta xa Thien Chua; cang i sau vao khoa hoc, ngi ta cang en gan ngai.

ieu ma chung ta ang biet ve c the con ngi, that ra rat t so vi nhng huyen nhiem con tiem an trong c the con ngi. Nhng tiem the cua no that la bao la so vi nhng ieu chung ta hieu biet hien nay. V the chung ta hay chap nhan rang trong mot so hoan canh, c the con ngi co the thoat c trong lc, vt c s can tr cua vat chat... Trong the gii vi vat ly hoc va vi sinh vat hoc, ngi ta noi nhieu en hien tng tam ly van ong (psychocinese) va coi ay la ieu co the chap nhan c. V the chung ta khong nen la loi, phan oi khi ngi ta noi en s tai sinh cua than the c Kito khi ngai song lai. Chung ta khong trong the gii ma thuat, nhng trong the gii sieu kinh nghiem. Va the gii nay khong co gii han.

Do o chung ta co the coi tnh trang the ly cua c Kito phuc sinh trong vien tng sieu-khoa hoc (ch khong phai la phi khoa hoc). Co the noi c c Kito phuc sinh trong trang thai tien ch i so vi toan the nhan loai. Ve phng dien triet hoc, khoa hoc va than hoc, chung ta co the noi c rang c Kito phuc sinh la mam mong s song lai cua chung ta trong tng lai.

Linh hon at ti mc o hien sinh khan trng en noi xam chiem toan the cac nhan to cau thanh than xac va mang lai cho chung nhng ac tnh cha c biet ti nhng van oan c. Chung ta hay ngh ti hanh ong cua nhng nha than b (v du nh thanh n Terexa Avila, thanh Gioan Thanh Gia, thanh n Catarina thanh Siena, hay thanh Angela de Foligno). Nhng s kien lien quan en cac nha than b o la nhng s kien lch s (nh ong Darmester, Shure, Bergson, v.v. a chap nhan), va no chng to rang khi linh hon xam chiem toan than xac, th co the xay ra nhng hien tng la thng. Noi tom lai, chung ta nhan thc rang tnh trang ma chung ta thay trc mat lien quan en chat the, than xac con ngi, ch la mot trang thai nhat thi, chong qua. S song en t nhng trang thai rat tho s cach ay hai ba ty nam (khoang thi gian nay dai kinh khung, vt ra ngoai oc tng tng cua tr khon); nhng s song o co the co nhng trang thai khac trong khoang thi gian dai hoac ngan hn thi gian va noi. Trong boi canh o, chung ta co the quan niem c s song lai cua c Kito la mot s bao trc s song cao hn nhieu so vi s song hien nay cua loai ngi.

Sc manh cua tinh than gia tang, va vat chat nh b thu hut vao tien trnh tinh than hoa nh vay. c Kito phuc sinh, noi theo kieu cua thanh Phaolo va cua Teilhard de Chardin, la pleroma" (s sung man) cua nhan loai, la hnh thc i song mai hau cua con ngi, sau khi cong trnh cu o hoan toan ket cuc. c Kito phuc sinh la hnh anh nhan loai se c vinh quang vao thi ai canh chung.

B. c Kito Song Lai La Mam Mong Cua Moi S Phuc Sinh Khac

Tat ca nhng g chung ta va noi tren ay co lien he trc tien ti c Kito. Nhng chung ta co the coi trng hp cua ngai la mau thc s song lai mai sau cua toan the nhan loai. Thc vay, nh chung ta a thay, c Kito phuc sinh cung co mot vai ac tnh cua than phan lam ngi. Trang thai than xac nh vay cung co the la tnh trang than xac cua loai ngi trong tng ngan nam sau nay. Nhng ngai con co mot than xac thieng lieng. Va rat co the, o cung la than xac cua con cai cua chung ta trong tng lai xa vi; gia thuyet nay au co vo ly.

Thanh Phaolo a noi: Chung ta se song lai vi than xac khong h nat na (1 Cr 15,54). T kinh nghiem nhng g a xay ra cho c Kito, chung ta co the rut ra c nhng y niem ve tng lai cua chung ta. ieu chac chan la than xac the ly nay se khong hoan toan bien mat; cho nen phai bo hoc thuyet cua Platon.

Ngi ta co the qua quyet chac chan rang chnh nhan v ch thc va tron ven cua chung ta se song lai. The ma nhan v chung ta c cau thanh bang ca xac lan hon. Chnh nh the xac ma chung ta c mot cho ng trong khong gian va trong thi gian . Chnh nh than xac ma chung ta ang ay va luc nay hic et nunc. S co mot cho ng trong khong gian va thi gian nh vay la ac iem rieng cua moi ngi chung ta. Nhan v cua chung ta nhat thiet va co xac va co hon. Khong the nao tng tng c co s tach biet hai nhan to o. Trong nhng ieu kien nh vay, cuoc song mai hau cua con ngi van phai bao gom hai nhan to xac the va linh hon, hay noi theo kieu triet hoc Hy lap, o la mot cuoc song tam vat ly (psycho-somatique). Chnh v the chung ta thay luan e cua Kito giao ve s song lai la ieu ma ly tr co the chap nhan c, cho du cac triet gia Hy lap co che nhao, nh a che nhao Phaolo Hoi trng thanh Athene xa kia. o la luan e ma moi nen triet hoc lanh manh va ca khoa hoc na cung co the chap nhan c. Tat ca eu gop phan bien minh cho s song lai cua than xac.

V the chung ta co the noi c rang sau khi song lai, c Kito a xuat hien nh ngi va co xac lan hon; lam nh vay ngai cho chung ta biet o cung la tnh trang cua bat c s song lai nao. Chung ta co the chiem ngng ni ngai mau thc cuoc song lai mai sau cua chung ta. Ngai cung chng to rang ca chung ta na cung co the chien thang c s chet, von la ke thu truyen kiep cua loai ngi va moi sinh vat. Nh vay, c Kito phuc sinh chnh la bao chng va kieu mau cua s song lai mai sau cua chung ta. Chung ta cung se c song lai nh ngai. Chung ta cung se c mot hnh thc song mi va chung ta se song mai mai nh ngai.

VI. LINH AO PHUC SINH

Qua nhng phan tch tren ay, e giup nhan nh cho de chung ta a phai trnh bay s song lai cua Chua Kito nh mot s kien qua kh, va s song lai cua chung ta nh mot ieu se xay ra mai sau. Nhng thc te khong phai nh vay. Tat ca nhng hien tng ma chung ta a nghien cu tren ay, eu ngoai thi gian, vt ra ngoai nhng bo buoc cua thi gian va khong gian. Do o, chung ta co the noi c rang s song lai cua c Kito va cua chung ta la cung thi vi nhau, ngha la gia hai hien tng o khong co khoang cach.

V the, chung ta co the noi ve s song lai cua chung ta nh mot hien tng ngay t bay gi ang hien dien ni tham sau cua con ngi chung ta. Nh s song lai cua c Kito, chung ta c mang trong mnh moi tiem nang cua s song lai mai hau roi. Di ay chung toi noi ro hn ve iem nay.

1. Chua Kito, Bao Chng Chac Chan Chung Ta Se Song Lai

Tat ca nhng dau ch lien quan en cuoc song lai cua chung ta a c ghi trong s song lai cua c Kito roi. c Kito a tng tuyen bo ngai la S song va ngai en e cho nhan loai c song sung man. V the, ni ngai a cha ng moi nang lc e chien thang s chet. Song vi Chua va bi Chua, tc la bc vao trong nguon mach s song.

Ngoai ra, can phai noi them rang trong sau tham cua moi ngi chung ta a co tiem an nhng nguyen ly cua s song lai. Nguyen ly o a c ghi vao trong n goi cua moi ngi chung ta. Va nh the, s chet cua chung ta co tac dung thanh tay nhng chat phe thai vo ch va chong qua, e sau cung lam to lo ban sac sau xa cua chung ta, bieu lo ly do hien hu cua moi con ngi. ieu b tan bien trong cai chet cua chung ta, o la cai con ngi be ngoai cua chung ta, nhng nhan to gan lien chung ta vao v the a ly va lch s, la nhng nhan to phu thuoc. Sau cai chet, ban chat sau xa cua chung ta c to hien. V the s chet oi vi chung ta la mot s hoan tat.

V vay, s chet khong them khong bt g. No ch giup lam noi bat mot ban sac sau xa von tiem an trong moi ngi. Noi tom lai, o la n goi rieng cua moi ngi. Gioan Maria Vianney khong tr nen cha s ho Ars trong mot sm mot chieu. Ngai a phai loai tr rat nhieu ieu ni ngai, ngay t khi con nho. Trong moi giai oan cua tien trnh thanh tay nh vay, n goi cua ngai c cung co them. oi vi cac v thanh khac cung the. Chung ta cung co the noi nh vay c oi vi moi ngi: trong moi giai oan cua cuoc i, chung ta eu ang phac hoa cuoc song lai mai sau cua chung ta. Chung ta ang tien en s song lai. ay cung la y tng nong cot chung ta thay dien ta trong Kinh thanh. S song lai ang hien dien trong chung ta trang thai khi au quaedam inchoata vita, mot cuoc song a c bat au mot cach nao o.

2. Nhng Mam Mong S Song Lai Cua Chung Ta au?

Nhng lam sao e kham pha ra nhng mam mong s song lai cua chung ta? ay chung ta can tranh Loi giai thch de dang cua chu thuyet Platon. Chung ta ng tng rang mnh phai i tm cai g co ve la bat t trong con ngi chung ta. V lam nh the chung ta se i ti cho chon la nhng ac tnh nh t tng, luan ly, kien thc tru tng, la nhng ac tnh chung chung cua moi ngi, nhng khong phai la ac tnh rieng cua rieng tng ngi chung ta. ieu se song lai ni chung ta khong phai la tr tue, hieu theo ngha mot c nang; nhng la noi dung cua tr tue vi hnh dang chung ta a nan not nen. Noi khac i, chnh chu the t duy, hanh ong trong chung ta mot cach khong ai co the bat chc, chnh cai toi ac thu mot khong hai: ay la ban nga se song lai.

Chnh v the, chung ta phai i tm cai d an tien khi trong chung ta, sau tham nhat trong chung ta. Theo y ngha nay, th cau noi cua Socrate: Hi ngi, hay t biet mnh i, la cau noi rat thch hp ay. Noi khac i, chung ta hay tr thanh nhng ngi duy sang tao: ban a c tao dng e mang nhng dau vet rieng trong ban hp ca bao gom n goi cua toan the moi ngi, e ca ngi Thien Chua, huy hoang hn nhng v sao.

Noi cho cung chnh nhng sac thai phong phu cua cac n goi khac nhau o bieu dng vinh quang khon lng cua Thien Chua. ong ieu la ngheo nan, con khac biet thien hnh van trang la phong phu. Va moi ngi trong chung ta, du hen mon en au i na, eu mang lai mot tia sang mi ac biet gop vao trong vinh quang sang ngi cua Thien Chua.

e tm lai ban sac rieng cua moi ngi, can phai thanh tay, xua uoi bong em va moi may mu che phu khong cho chung ta nhan thay c ngon la t hon ay. o la cach thc tm ra nhng mam mng s song lai cua chung ta. e thi hanh ieu o, can phai bnh tnh, thinh lang, thanh than, suy t.. va cau nguyen. Cung can phai co thi gian na. Thanh Augutino a tm kiem lau nam. Pascal cung vay. Charles de Foucauld tm kiem con lau hn na. Nhng sau cung ho a thay. Chung ta hy vong khong phai i lau nh vay. Tm ra roi con phai trung thanh na, v o la cong trnh cua suot ca cuoc i.

3. Song Nh Ngi a Phuc Sinh

Neu ngon la t hon noi tam ay la n goi chung ta tien ve vnh cu, at chung ta phai don het y ch ve vi no. o chnh la ly do hien hu cua chung ta. Muc tieu cao ca o cung phai la nguon mach phat sinh moi t tng va hanh ong cua chung ta. Noi khac i s song lai a tiem an ni moi ngi chung ta va chung ta c mi goi phat huy n goi song lai nay. ay thiet tng cung nen lap lai cau danh ngon cua Hesiodo: Ban hay tr thanh cai ban ang la. Ngha la chung ta phai chu toan trong suot ca cuoc i chung ta muc ch bam phu cua chung ta. Thien Chua muon ban s ay cho ta. o la y ngha cua moi cuoc song; thiet tng t ay cung lo ra kha ro y ngha cua ca s chet na. Chnh khi chet la luc chung ta at ti s sung man cua chnh mnh. Co the s sung man nay rat gii han; co le toi nho be, nhng la chnh toi that. Chung ta biet cau noi cua thanh n Terexa thanh Lisieux: i sau, chac han la chung ta se khac biet nhau. Chung ta se nh nhng cai ly can phai o ay: co ly to ly nho, nhng tat ca eu c ay tran. Chung ta se c hoan toan sung man theo kha nang tinh than cua chung ta. Hnh anh nay that thch hp. S chet se la s hoan tat tat ca moi kha nang cua chung ta, cho du no be nho ti au i na, tr khi co s can d cua that bai la toi loi.

V vay, chung ta can xoa bo khoang cach gia s song va s chet. Chung ta khong bien tan, chung ta bc vao mot cuoc song mi. Vita mutatur, non tollitur: i song thay oi, ch khong b tieu diet. Chung ta at ti s sung man cua cuoc song. Chnh theo ngha o ma thanh Phaolo a noi: Quotidie morior, moi ngay toi chet dan. Moi ngay cai chet en gan ngha la nhng g cu ky trong toi dan dan tan bien, e nhng cho cho ban sac that cua con ngi toi c to hien, e cho mam mong s song lai trong toi c hoan toan trien n.

c Kito a song lai, ngai khong chet na. Kinh thanh qua quyet nh vay. S song lai cua Ngai bao trc va m ng cho s song lai cua chung ta. V the chung ta hay song nh nhng ngi ang mang trong mnh nhng mam mong cua s song lai: ngha la ngay t di the nay, chung ta hay song nh nhng ngi a song lai.

 

  TRADUCTEUR: J. Tran c Anh, O.P. chuyen y.