HUAN QUYEN VA VIEC PHAN NH LUAN LY

Xavier Thevenot, s.d.b.

Bai viet ang trong tap ch ETUDES, Paris, fevrier 1985 (362/2) 231-244. Tac gia la giao so than hoc luan ly tai Institut Catholique de Paris, va la chuyen gia ve cac van e luan ly gii tnh.

Khong can phai la ngi chuyen mon theo sat cac van e trong Giao hoi cong giao th cung nhan thay c la hien nay ang co kha nhieu cach biet, nhat la trong lanh vc luan ly, gia nhng g c Giao Hoang va cac giam muc " tc la Huan quyen " xac nh nh la lap trng chnh thc, va nhng g giao dan hay linh muc tham tn va song thc s trong cach c x hang ngay. Va neu co ni nao, nhng cach biet kia hien ro mon mot hn ca, th o chnh la trong lanh vc gii tnh va tnh cam. Gia boi canh ay, bc thong iep Humanae vitae cua c Phaolo VI, cong bo nam 1968, a c coi nh la bien co anh dau iem khi au cua phong trao oi khang trong Giao hoi: nhieu tn hu cong giao, ke ca nhng nha than hoc, a at van e oi vi mot so iem trong giao thuyet Huan quyen a ra. Theo mot so cuoc ieu tra th ac biet ke t khi ban bo bc thong iep noi tren ban ve van e ieu hoa sinh san, nhieu tn hu cong giao a bat au cong khai noi len thai o bat ong y kien cua mnh oi vi nhng li le cua c Giao Hoang, va bc vao mot cuoc oi khang ve mat thc te, oi vi giao huan chnh thc. Tuy nhien, chuyen co ve ngc i la neu trong nhng lan bay to lap trng oi vi cac van e thuoc lanh vc luan ly gii tnh, Huan quyen a gap phai nhieu phan ng nghi hoac oi at lai van e, [1] th mgc lai, qua nhng vu can thiep thuoc pham vi ao c xa hoi, huan quyen thng c anh gia cao. Cac thong iep cua c Gioan XXIII va c Phaolo VI, e cap en cac van e do tnh trang kem m mang gay ra, cung nh nhng can thiep don dap cua c Gioan Phaolo II a ra nham co xuy cho cac nhan-quyen, a gay c anh hng rong ln trong gii kito hu cung nh gia ca nhng tang lp ngoai Giao hoi na. Co nhng van kien khac " chang han nh cac van kien cua cac hoi ong giam muc Hoa ky, c hay la Phap, noi ro lap trng oi vi viec dung vu kh hat nhan e t ve " a mot o khi day trong d luan the gii nhng phan ng tiep nhan rat khac nhau tuy theo quan iem chnh tr cua moi ngi. Tom lai, cac van kien Huan quyen a ra, a c cac thanh phan "be di" on nhan vi nhng thai o rat khac nhau. Can phai ngh g ve tnh trang co nhieu khac biet nh the? o co phai la dau ch cho thay rang ngi kito mot khi a at en mot mc van hoa cao hn va a quen vi loi song dan chu, th cam thay mnh c phep dung kha nang phan nh phe bnh lanh manh cua mnh ma ong gop vi s mang cua Huan quyen trong lanh vc luan ly ao c? Hoac gia, ngc lai, o ch la trieu chng cua mot tnh trang mat han tinh than giao hoi, hay hn na " nh co ngi van chu trng " o la hau qua cua s kien cac tang lp cong giao a chu qua nhieu anh hng cua t tng tin lanh en o t t i en cho hanh ong theo "t do sat tn"? e thoat cho khoi vong lan quan hep hoi lo ro qua hai cau hoi at ra tren ay, cung nh e tranh gay ra tranh luan nh thng thay moi khi ban ti vai tro cua giao hoang va cac giam muc, th ay, toi ch xin da theo mot quan iem thc tien ma khao sat ve cho ng cua nguyen tac lay Huan quyen lam iem quy chieu, trong viec phan nh luan ly. Cuoc khao sat nay tien hanh theo hai giai oan: trc tien, can phai lu y en cach kieu m ho trong loi dung t, va tiep en, can phai tm hieu cho ro ve tam quan yeu cua chc nang huan quyen.

T Ng "Giao Huan": Mot Loi Dung Ch Thieu Chnh Xac

Neu e y theo doi cac sach bao than hoc, th se nhan ra nga rang co nhieu tac gia than hoc hien ai ang co tranh dung t ng "Giao huan" trong cac van ban cua ho. Neu co dung t ng nay, th ho thng ghep kem vi no mot bo ng khac, nh la: giao huan cua giao hoang, giao huan cua nha than hoc. Bi v, theo dong lch s qua cac thi ai cach dung t ng ay a chuyen bien mot cach nguy hiem, i t cho nhan manh nhieu en chnh chan ly, coi o la uy the e da vao ma nhan chan chan ly c tin, nh thng thay trong cac the ky au, e dan dan dng lai cho at het tam quan trong vao ni uy quyen cua nhng ngi truyen day chan ly va "minh nh" no. D nhien, Tan c va Truyen thong ban s trong Giao hoi a danh rieng cho cac chu chan mot v tr het sc ac biet trong lanh vc hoc hoi tm hieu e co the thc s trung thanh vi Li Chua. Tuy nhien, o khong phai la mot v tr oc chiem. Hnh nh phai ke t thi "Phan cai cach" th nguyen tac quy chieu vao Li cua Hang giao pham mi tr thanh thiet yeu e a cac tn hu en cho tha nhan mot giao thuyet. Va t o phat xuat ra le loi phan biet gia Giao hoi chu huan (Eglise enseignante) va Giao hoi thu huan (Eglise enseignee) [2] ; roi v the ma dan dan nhng li chan ly co the phun trao len do tac ong cua Thanh Linh, t mieng cua nhng tn hu khong tha hanh mot tac vu nao co chc thanh trong Giao hoi, khong con c chu y ti na. Cuoi cung roi, t ng "Giao huan" ch c dung e ch cac giam muc " va ac biet la e ch v giam muc Roma gia cac giam muc " theo y ngha nh the nay: "cac giam muc kiem nhiem quyen ieu hanh toan bo lanh vc lien quan en long trung tn cua Giao hoi oi vi Li Chua. Ta nh bang mot th oc quyen, va chu trng quan niem theo cach thc ay, Giao huan (ra Huan quyen) quyen tap trung vao trong quyen han cua mnh het thay moi trach nhiem cua moi th "giao huan". [3]

Luc o, giao huan cua nha than hoc ch c thi hanh qua viec uy quyen cua Huan quyen, cung nh ch c thi hanh chu yeu la e ung ho nhng g giao hoang va cac giam muc khang nh. V the, trong thc te, viec cac giao dan va linh muc tiep nhan cac van kien chnh thc, khong con c coi nh la mot trong nhng tieu chuan e da vao o ma nhan thc c rang cac van kien ay thc s la nhng li giai thch va truyen at Li Chua mot cach chnh thc. T o, mot c nguy xay en cho cac gii chc cua Huan quyen, o la c nguy at nh nhng giao thuyet ma khong may ma e y ti y kien va cach x s trong cuoc song thc te cua cac kito hu. C nguy ay cang tr thanh tram trong hn trong lanh vc luan ly. Va luan ly la g, neu khong phai nh thanh Toma Aquino a mieu ta mot cach tai tnh, la "hieu biet thc tien ve cac cach x s cua con ngi"? Du sao th khi oc bai viet nay, xin cac oc gia hieu cho rang t ng "Huan quyen" dung e ch giao hoang va cac giam muc theo chc nang giao huan cua cac ngai " va cung c dung ti trong bai nay v no a tr thanh co ien, xet cho cung th cung ch la mot cach dien at cha c thoa ang cho lam, bi le no co the a ti cho quan niem sai lech ve Giao hoi. Ma cam thc cho ung an ve Giao hoi th het sc chu cht oi vi no lc tien hanh viec phan nh luan ly, la chu e cua bai viet nay. Chung toi se co dp nhac lai iem nay khi e cap en tam trong yeu cua vai tro huan quyen trong lanh vc luan ly ao c.

Tam Quan Yeu Cua Chc Nang Huan Quyen Trong Lanh Vc Luan Ly

e co the hieu ro vai tro can thiet cua chc nang huan quyen trong lanh vc luan ly ao c, th can phai tr lai vi xac tn than hoc chu chot nay la: theo quan iem kito th t goc re, luan ly mang mot chieu kch giao hoi. Kinh Thanh va dong Truyen thong ln nhat trong Giao hoi, khong bao gi trnh bay nhng co gang trong i song luan ly nh la nhng hanh ong cua mot ca nhan rieng re ch dung duy co sc lc cua y ch ban than mnh e n oc tm cach giai phong cho chnh mnh. Ngc lai, nhng co gang ay c hieu nh la hoa trai nay sinh t t do cua Thanh Linh; chnh Ngai la ang dan dat cac ca nhan, la nhng phan t trong cong oan giao hoi, i en cho nhan chan mot cach tron ven a v cua mnh la lam dng t cua Thien Chua. V la an hue cua Thanh Linh, cho nen hanh ong luan ly theo y ngha kito "giao hoi hoa" nhan tran, tc la thong chuyen tnh chat giao hoi cho the gian. Noi cach khac, tieu ch nen luan ly kito nham ti trc tien, khong phai la at cho c cac nhan c, nhng la lam vinh danh Thien Chua qua no lc xay dng Giao hoi, Than Mnh c Kito. V vay, moi hanh ong luan ly ch thc theo y ngha kito eu phai minh chng cho pham chat ao ly cua mnh qua niem hiep thong trong Giao hoi. Chnh trong o, Huan quyen gi mot cho ng chu yeu. Gom nhng thanh phan trong Giao hoi co trach vu lo gn gi cho Dan kito c luon hiep nhat chung quanh ang Phuc sinh, Huan quyen la mot trong nhng gii cap tham quyen co u uy the e ngi a chu phep ra toi co the da vao o ma kiem chng ve giao hoi tnh cua ng loi ao ly mnh, tc la kiem chng xem ng loi ao ly ay co lien ong vi dien mao cua Mac khai to hien ro trong Kinh Thanh va Truyen thong hay khong. [4]

Tuy nhien, khong can phai ni tam c cua Huan quyen rong ra ngoai gii mc ma chnh Huan quyen a t at cho mnh, neu khong th se trech vao trong nhng lech lac tram trong khien cho cac anh em Tin lanh phai kho chu. Chang han, ay la mot trng hp lech lac: coi Huan quyen nh la mot loai Sieu-Giao hoi trong Giao hoi. Va o la ieu Cong ong Vaticano II a co tranh, khi xac nh ro cac quyen hanh va nhng gii han cua mnh. Hien che Dei Verbum noi rang do nhien "trach nhiem giai thch Li Chua mot cach chnh thc, Li viet cung nh Li tng truyen, a c uy thac cho ch mot mnh Huan quyen song ong trong Giao hoi ma thoi"; tuy nhien "Huan quyen nay khong thang the tren Li Chua; no phuc vu Li Chua bang cach chuyen lo giang day ch nhng g a c truyen thu ma thoi, v tha lenh Chua va nh Thanh Linh tr giup, Huan quyen thanh knh lang nghe Li Chua". [5] Cau cuoi cung nay lam cho noi bat han len iem sau ay: hoat ong cua Huan quyen ch thc s co y ngha khi biet m rong ra e on nhan Thanh Linh hau phuc vu Ngoi Li la ang lam cho hoat ong kia ton tai (1Cr 1, 17). [6] Li mi goi au tien ma xac tn than hoc tren ay gi en cho Huan quyen la: hay "tien bc theo Thanh Linh" (Ga 5, 16), tc la hay lo dung nhng phng thc chac chan nhat cua khoa chu giai phe bnh ma cat van Kinh Thanh, la quy pham cua c tin, cung nh hay biet da theo nhng ong gop theo chu e cua khoa so hoc hien ai ma oc lai Truyen thong. Xac tn kia cung muon noi rang Huan quyen khong co quyen giang nhng quyet nh bat than nh "t tren tri rt xuong". Huan quyen phai biet lang nghe Li Chua bang cach chu tam e y en cac dau ch cua Thanh Linh, v Ngai hang khong ngng hoat ong gia toan Dan kito; co nh the th mi nhan ra c "cam thc c tin" cua Dan Chua, v cong ong Vaticano II noi rang: "bi a c Thanh Linh xc dau, cho nen xet theo toan bo, oan nguy cac tn hu khong the nao sai lam trong c tin c; va ho bieu lo ac tnh ay qua cam thc sieu nhien ve c tin cua toan the Dan Chua, khi 't cac giam muc cho ti ngi giao dan rot nhat' eu ong y ve nhng iem lien quan en c tin va phong hoa" (GH 12). Qua viec chnh on lai tnh trang chuyen bien nguy hiem ve mat than hoc noi ti tren ay, cong ong Vaticano II cho thay la Huan quyen can phai chu y rat nhieu en cach thc toan bo cac kito hu on nhan mot giao thuyet. [7]

Cung khong the hoan toan phu nhan la khong co nhng trng hp cac v chu chan buoc phai chong lai nhng g c ai a so tan ong, t nhat la tam thi; o la phan vu cua "ngi tuan canh" se c ban ti sau, trong bai viet nay. Tuy nhien, theo quy tac chung, phai nhan rang neu khong c toan bo hay mot so ln cac Giao hoi on nhan, th cac quy pham do Huan quyen a ra, rat co the la khong hoan toan phu hp vi dien mao cua Mac khai, hay t ra, can phai c trnh bay cho tinh vi hn sau khi a nghien cu ky lng hn ve mat than hoc. Neu chac chan la "Truyen thong, Kinh thanh va Huan quyen trong Giao hoi... lien ket va phoi hp vi nhau en noi khong thc the nao trong ba, co the ng vng mot mnh c" (MK 10), th ro rang la khi c thi hanh mot cach chnh thc, t ban chat, phan vu.

Huan quyen co lien he mat thiet vi kinh nghiem i song luan ly trong cac Giao hoi. ieu o muon noi la ch trong mot bau kh oi thoai ay tin tng gia hang giao pham va cac thanh phan khac cua Dan Chua, th Huan quyen mi co the thi hanh trach vu phan nh ve mat luan ly ao c mot cach co hieu lc c. Th phac hoa s ra ay nhng ieu kien can thiet cho mot oi thoai nh the.

ieu Kien Can Co Cho Cuoc oi Thoai Gia Huan Quyen Va Cac Tn Hu Kito

Ve pha Giao pham: hang giao pham phai vt len tren nhng net khac biet khong the tranh khoi c ve mat van hoa, e co nhan chan cho ro nhng ng hng can ban cua no lc tm kiem trong lanh vc luan ly ni cac Giao hoi a phng. Lam nh the mi tranh khoi c huynh hng anh gia qua cao mot trng phai than hoc nao o, e roi khong con lu y ti cac trng phai khac cho ay u. Trong ba thap nien va qua, a thay co nhng tien bo ro rang trong co gang va noi. Thai o t do phat bieu cang ngay cang hien ro va ln manh dan trong cac Giao hoi a phng. V the, sc sang tao than hoc trong cac Giao hoi ngoai chau Au a bat au gay c anh hng theo mot chieu hng tot ep.

Cac trao lu than hoc giai phong phat xuat t ben chau My Latinh, minh chng ay u cho ieu nay. Tuy nhien, cuoc tranh luan xay ra gia nhng ngi ung ho than hoc giai phong mot ben, va ben kia la cac gii chc thuoc Bo giao ly c tin, [8] cung cho thay rang oi vi Huan quyen, khong phai la chuyen de e co the ci bo nhng ieu kien rang buoc cua lch s va van hoa, ma chu y lang nghe mot loi dien at than hoc phat sinh t mot kinh nghiem xa hoi va kito tan goc re khac han vi kinh nghiem cua Giao hoi ben Tay Phng. Cai khac biet bao gi cung lam cho ngi khac lung tung. [9]

ieu o ung oi vi cai khac biet van hoa, nhng cung con ung oi vi ca cai khac biet do nhng phat minh khoa hoc em ti na: ac biet la nhng phat minh co sc m ra nhieu moi trng hoat ong rong ln va hoan toan mi me oi vi lch s loai ngi. Chang han, co the nh lai nhng xao tron xay ra tiep theo sau cac phat minh ve sinh vat hoc a en cho tach biet ba chc nang khac nhau cua gii tnh: chc nang lien he (fonction relationnelle), chc nang hng duc (fonction erotique) va chc nang sinh san (fonction procreatrice); hoac la cac van e tram trong cha tng thay a bung len vi cac tien bo y khoa va ky thuat chan oan trong nganh di truyen hoc, vi cac cuoc nghien cu ve ky thuat phan ra hat nhan (phan hach, fission nucleaire), cung nh vi a phat trien cua khoa tin hoc va cua nhng ky thuat mi trong nganh truyen thong... Tat mot li, o la ca nhng lanh vc rong ln cua kinh nghiem con ngi thi ai chung ta: khong con co the c mot mc trc tiep da theo kho tang khon ngoan cua truyen thong loai ngi hay giao hoi ma soi sang chung c na. The mi hieu tai sao cai khac biet ma kinh nghiem lau dai trong qua kh cua con ngi cha bao gi gap thay va nhan loai ang song qua, ch biet giong len nhng li cat van gi en cho Huan quyen, ch khong biet lam sao hn c. Lam luc, Huan quyen khong con co the anh long lap i lap lai nhng cau giai ap quy pham co xa cua qua kh c na, v chung khong con u sc e soi sang cho nhng loi x s hien nay. Khong the nao hap tap a ra nhng quy tac hanh ong ro rang c, Huan quyen cam thay can phai gi bnh tnh ma nhan nh cho ky lng ve kinh nghiem co trach nhiem cua cac kito hu cung nh cua tat ca "nhng ai thanh tam thien ch". Thiet tng ch co thai o "biet lang nghe" kinh nghiem nh the th mi co the a en cho phac hoa ra c nhng quy pham cu the va thch ang, khong mang mui v kho chu cua mot th san pham gia tao xuat x t tri cao cua nhng nguyen tac tru tng va muon thu bat di dch.

Sau cung, khi nhan thay rang mot van kien nao o cua mnh a ro rang la khong c ai a so kito hu "on nhan", th Huan quyen se phai yeu cau cac tn hu ay, ac biet la cac than hoc gia gia ho, lay tinh than hiep thong vi Giao hoi ma trnh bay cac ly le lam cho ho khong ong y nh the: mot cach t do, khong chut lo s oi vi bat c mot hnh thc che tai nao. Neu gia cac gii chc Huan quyen va tn hu cong giao quan niem khac vi cac gii chc noi tren, xay ra tnh trang "chong oi" ra mat, th o cung ch la mot bang chng cho toan dan kito cung nh cho cac ngi khong kito thay ro ve niem t do cua nhng ai biet thc thi Phuc am va tnh bac ai agape hang "mng vui khi gap thay s that" (1Cr 13, 6).

Con ve pha dan kito: nen lu y la muon co c mot cuoc oi thoai chan chnh vi Huan quyen, th can phai ci bo thai o nghi k tien thien, tc la quan niem cho rang "nhng ngi nam gi trong trach trong Giao hoi eu song qua xa cach vi quan chung e con co the co mot tieng noi bo ch trong lanh vc luan ly". Ngoai ra, e gi long trung thanh oi vi y niem cua Kinh Thanh, cac giao dan can phai xac tn tr lai hoac la phai xac tn cho manh me hn na oi vi chan ly nay la Thanh Linh hang ho tr mot cach ac biet nhng ngi ke v cac tong o trong so menh lam "ngi cong bo c tin va lam tien so chnh thc" (GH 25) a c uy thac cho. Trong i song luan ly, co mot cam do thng xuyen rnh chc, o la khep kn mnh lai, hay e noi nh triet gia E. Levinas, la song buong tha theo a hung bao cua nhng chon la oc oan, mong cho khoi b mau nhiem cua Tha V quay ray.

Trong khi o, Huan quyen co the a lai cho ngi kito mot c may hiem co: c ma e cho ngi khac bng mnh ra khoi cai the an v cua mnh. That vay, v phai lang lo cho ca Giao hoi toan vu, nen Huan quyen co mot the ng thuan li e phat hien gia cac quan iem luan ly ni mot vai Giao hoi va mot so nen van hoa, nhng y thc he at nen mong tren chu trng phu nhan nhng g la pho cap, tc la gat bo Tha V i. The nen, viec keu goi va nhac nh cua Huan quyen phai c cac kito hu quan niem nh la li mi goi thc thi nhan c chu ch t cua Kinh Thanh, tc la long hieu khach. Moi van ban cua Huan quyen cung can phai c quan niem tng t nh mot ngi khach mnh tiep on vao nha. Ngi khach lam xao tron nhng thoi quen, vach tran nhng nho nhen hep hoi, buoc chung ta phai to chc lai cho ci m hn khoang khong gian thuoc quyen s hu cua chung ta, va cuoi cung, don thuc chung ta i en vi oi thoai. Chnh v the, oi vi ngi kito, on nhan li cua Huan quyen khong may ma co ngha la trut bo trach nhiem cua mnh i, cung nh khong co ngha la tuan phuc mot cach thu ong, nhng la bat au di ong tr lai e co tien ti trong niem trung tn oi vi Li Chua. Tuy nhien, viec len ng nh the oi hoi can phai hieu ro ve cac quyen han cua Huan quyen trong lanh vc luan ly.

Cac Tham Quyen Cua Huan Quyen

Trc het, nen nh lai rang khong bao gi c coi li cua Huan quyen nh la mot thc tai lam bnh phong cho lng tam co the an nup ang sau hau tranh cho khoi phai co nhng quyet nh dt khoat trong cac vu ung o khong the tranh c ve gia tr, xay en cho cuoc song va hanh ong cua con ngi. Va, mot giao thuyet luan ly thng xuyen day rang: xet cho cung, luc nao con ngi cung van co bon phan phai nghe theo tieng lng tam cua mnh; [10] va co the xay ra la v ly do bao toan nhng gia tr xem ra can ban hn hoac la v quyet nh cua Huan quyen xem ra khong ung, nen lng tam truyen bao phai hanh ong ngc vi mot quyet nh cam ch do Huan quyen a ra. Neu mnh tng Huan quyen a quyet nh khong ung, th co the goi o la trng hp "lng tam khang bac" (objection de conscience). Chung toi se ban en trng hp te nh nay trong cac oan sau cua bai viet. Du sao th tham quyen cua Huan quyen cung khong bao gi nham vao chieu kch ca biet cua luan ly, [11] tc la khong nham vao quyet nh ma, tuyet oi mot mnh trc mat Chua, ngi kito co bon phan phai lam. ieu ma tham quyen cua Huan quyen nham ti la da theo phan vu ngon so ma nhac nh lai nhng yeu to nen tang cua i song luan ly va nhng nguyen tac pho quat hng dan i song ay, cung nh da theo cong vu khon ngoan ma hoach nh nhng quy pham hanh ong cu the hau giup soi sang cho sinh hoat trong cuoc song hang ngay. Xin c giai thch nh sau:

Cong tac au tien cua Huan quyen trong lanh vc luan ly la khong ngng nhac nh cho cac Giao hoi va cac dan nc biet rang le song ch thc va ly do hanh ong chnh ang cua con ngi phai c tm thay trong Thien Chua cua c Giesu Kito. V the, luc thuan luc nghch, Huan quyen co bon phan phai lam "ngi tuan canh" (Ed 3, 16-21), lam ngon so e cong bo cho moi ngi biet ve s can thiet cua tnh yeu thng va long knh trong oi vi tha nhan, e vach tran moi hnh thc con ngi boc lot con ngi, va moi hnh thc an ap ngi ngheo, cung nh e lap lai ma khong bao gi biet chan, cho con ngi y thc rang khon vang thc ngoc cua quan he ho tng do Phuc am e ra la con ng ma luan ly phai i qua. [12]

Thc ra, ngi kito khong bao gi at van e oi vi chc nang ay cua Huan quyen; trai lai ho con cau mong cho co no na. Tuy nhien, neu ch vi chng ay thoi ma c Giao hoang va cac giam muc a cam thay la ay u, th chac chan cac v se gap phai c nguy t ong khung vao trong tnh trang ieu khien theo khong tng; luc o se khong thieu ngi coi cac v nh la nhng "ngi song trong mong", va ho co ly e ngh the. Ngoai ra, li day ro rang va pho quat ve long yeu thng oi vi tha nhan lai co the de dang b leo lai mot cach tai ac cho en o Phuc am se khong con co the thc s thach thc c ai na. V the, Huan quyen con c uy thac cho mot chc nang khac na, ro rang hn nhieu, va co tnh cach khon ngoan.

o la chc nang hoach nh, hay t ra la chnh thc hoa cac quy luat hanh ong cu the e dan loi cho sinh hoat cua cac kito hu va cua "nhng ngi thanh tam thien ch" trong cac lanh vc rieng biet cua cuoc song (quoc phong, cach oi x vi ngi sap chet, nhng loi song mi,...). Chc nang khon ngoan cua Huan quyen se at ti cho tm ra nhng quy pham ro rang; chang han: ban co bon phan phai lam tat ca nhng g trong kha nang cua mnh e tranh pha thai. ay chnh la luc can phai nhan chan cho ky quyen han cua Huan quyen. Nh a lu y tren kia, quyen han nay co la do s viec Huan quyen biet trung tn vi Li Chua oc thay trong Kinh Thanh va trong Truyen thong, cung biet lang nghe niem cam thc c tin cua Dan Chua. Va t o, ngi ta thay ro la khi co mot moi hoa nhp thng ky gia Tan c, Truyen thong va thai o on nhan cua cac Giao hoi a phng, ve cac quy pham ay, th Huan quyen co the de dang biet chac c rang mot so cac quy pham mnh ban bo, thc s i ung vi nhng oi hoi cua Li Chua; chang han: ban co bon phan phai lo gi long trung tn trong i song hon nhan. Ngc lai, co nhng quy pham khac do Huan quyen e ra, nhng lai khong da len tren mot nen mong trc tiep nao cua Kinh Thanh ca, va rat kho ma co the bao ve c vi nhng chng co rut t Truyen thong, cung nh khong c cac Giao hoi a phng nhat tr on nhan; chang han: ban khong c dung en cac cach thc nga thai nhan tao. Toi ngh rang luc o Huan quyen cung phai chap nhan la nhng ly le mnh trong dan cha at ti c mc xac quyet can thiet va cha xoa tan cho het c moi nghi van.

Tuy nhien can phai hieu cho ung. Toi khong noi rang Huan quyen ch co quyen ban ti cac van e a c e cap en mot cach minh nhien trong cai ma Truyen thong goi la "kho tang mac khai". Chu trng nh the th chang khac chi coi Huan quyen nh la ch co phan vu nhai lai cac bai hoc cua qua kh ma thoi, va do o, i en cho phu nhan luon s viec Giao hoi co s mang em Tin Mng en cho moi hoan canh trong cuoc song con ngi, cho du nhng hoan canh ay co mi me en bao nhieu i na. Hn the na, chu trng nh the con co ngha la t choi khong nhan rang Thanh Linh hang khong ngng hoat ong e "kito hoa" toan bo the gii. V the, toi ngh rang a c uy thac cho s mang "ven m cho con ngi thay ro y ngha cuoc song cua mnh" (MV 41), th Huan quyen cung thc s co tham quyen ve mat than hoc, e e cap en cac van e luan ly Truyen thong khong noi ti. Co the da theo hai li khang nh sau ay e tm hieu ve nen tang cua quyen han ay. Mot ang, "mau nhiem ve con ngi ch c lam sang to thc s trong mau nhiem Ngoi Li nhap the" (MV 22). do o, Giao hoi co the cong hien mot phan ong gop quan trong e giup cho con ngi hieu biet ung an ve chnh mnh cung nh ve hoat ong mnh phai tien hanh trong the gii. ang khac, s viec ngi kito on nhan Nc Thien Chua luon luon c bieu at qua trung gian cua hanh ong luan ly, v "ai qua quyet noi rang mnh yeu men Thien Chua ma lai khong biet yeu thng anh em mnh, th la ke lam lac". The nen, Giao hoi co nhiem vu phai nhan nh e xem loi x the nao trong xa hoi la le loi phu hp vi tnh yeu thng theo Phuc am. e lam the th khong the nao Giao hoi ch mot mc vien dan Kinh Thanh ma thoi c, nhng con can phai nh en cac phat minh cua triet hoc cung nh cua cac khoa hoc nhan van, v chung co kha nang giup cho thau hieu c y ngha sau xa cua nhng loi x the trong xa hoi loai ngi.

Nhng neu the, th Huan quyen phai nhan rang khi ban en nhng van e cu the (van e nga thai, van e t quan [autogestion], van e quoc phong, v.v...) va can phai nh en triet hoc cung cac khoa hoc nhan van, quyen han cua mnh khong nhat thiet phai luon luon vt troi hn cac gii chc khac khong kito cung ang co gang e tm ra nhng phng thc tot nhat ma giup cho con ngi c nen ngi hn. ieu nay ong mot vai tro quan trong trong viec tng oi hoa mot cach ung an cac li day cua Huan quyen. V oi luc cung b chi phoi mot phan nao bi cac y thc he [13] giong nh cac gii chc khac noi tren ay, nen Huan quyen cung can phai biet nhn nhan s kien b chi phoi nh the ma lo ch than tng oi hoa lay chnh nhng li day cua mnh. Thc ra, Huan quyen van thng lam nh vay. Trong luc phan nh, ng lam tng la tat ca nhng g cha ng trong cac van kien cua Huan quyen, eu phai c anh gia ngang nhau. V the, thiet tng cung nen neu ra ay mot t tieu chuan ro rang e giup cho viec trong dan Huan quyen lam iem quy chieu trong lanh vc luan ly c chnh xac tot ep.

Tieu Chuan Hng Dan Cach X Dung Cac Giao Huan Cua Huan Quyen

Nh chnh cong ong Vaticano II a yeu cau, phan ng au tien cua ngi kito oi vi mot giao huan cua Huan quyen, phai la mot co gang e can nhac "tam quan yeu ve mat than hoc" cua giao huan ay: tam quan yeu nay c lng nh va anh gia tuy theo tnh chat cua cac van kien cung nh tuy theo mc o va nhp o nhan manh c Giao hoang va cac giam muc dung ma trnh bay cung mot giao huan ay (GH 25). Lien quan en iem nay, xin nhac lai ay nhng nh mc co ien ma than hoc dung e phan biet cac hnh thc khac nhau trong giao huan cua Huan quyen: thanh ng Huan quyen ac biet c dung e xac nh mc o giao ly cua nhng tn ieu c Giao hoang dung quyen toi cao cua mnh (ex cathedra) ma minh nh, hoac la c minh nh bi mot cong ong chung cung hiep thong vi c Giao hoang; con thanh ng Huan quyen thong thng va pho quat th e ch mc o giao ly cua nhng ieu a c cac giam muc trong khap the gii, lien ket vi c Giao hoang, cung ong y cho giang day.

Trong cac van kien thuoc lanh vc cai quan muc vu pho quat, do chnh Ngai trc tiep ban bo hay la c ban bo qua trung gian cac van phong trong giao trieu, thanh ng Huan quyen thong thng c dung e ch chnh c Giao hoang. Theo truyen thong, cac van kien nay mang nhieu hnh thc khac nhau va co nhieu mc o lien can khac nhau oi vi uy quyen cua c Giao hoang. Cac Tong hien va cac Thong iep la nhng hnh thc dien at long trong nhat cua loai Huan quyen nay. Ngc lai, mot so van kien chnh thc khac do cac c quan trong giao trieu (cac Bo, hay la Van phong th ky) a ra, th khong trc tiep lien can ti uy quyen ca nhan cua c Giao hoang. Cac tieu chuan hay nh mc than hoc co truyen nay khong c ng dung mot cach ro rang trong thi ai chung ta. Tt hn la phai tm xem au la nhng van kien a c trong dan hn ca trong cac tai lieu ban bo ve sau cua Toa Thanh, va ngc lai, au la nhng van kien khong con c nhac ti na.

Thanh ng huan quyen thong thng cung c dung e ch cac giam muc theo t the la nhng ngi co quyen bnh muc vu tren toan the cac tn hu thuoc giao phan cua mnh. Ngay nay, thong thng ma noi th cac giam muc hanh so trach vu ay mot cach lien i vi nhau, trong khuon kho cac hoi ong giam muc va theo nhieu the thc khac nhau (cac hoi ngh khoang ai, cac uy ban). Viec lu y en cac hnh thc khac nhau nh the trong cach trnh bay giao huan cua Huan quyen, se giup cho ngi kito phan nh chnh xac trong luc so dung quyen t do cua mnh. Qua the, khong phai Giao hoi ch dung co mot mc o uy the duy nhat e am bao cho li mnh noi qua nhng lan phat bieu khac nhau. Du xac tn rang khi dung Huan quyen ac biet hay Huan quyen thong thng va pho quat ma phat bieu la mnh trung thc truyen at Li chan that cua Thien Chua, Giao hoi cung van nhan rang khi ch dung Huan quyen thong thng ma phat bieu, th khong phai luc nao mnh cung hoan toan i ung con ng cua Phuc am. Noi cach khac, mi nhn qua th loi he thong hoa theo cac tieu chuan phan dnh nh the xem ra cau ky phc tap, chang khac chi kieu phan giai cac no lng tam re tien; nhng thc ra, neu hieu cho ung, th o chnh la ca thai o khiem ha cua Giao hoi biet nhan rang mnh cung co the sai lam, hay t ra mnh cung khong thoat ra khoi c vong tng oi cua lch s va van hoa. Va nh the, s kien co the co cach biet, nh Giao hoi hang nhn nhan, gia li cua Giao hoi va Li Chua, m ra ca mot chan tri thenh thang cho t do chan chnh cua ngi kito. V cam thay rang mnh ang c thoi thuc mot cach het sc manh me do cac van kien co tam trong yeu ln ve mat than hoc, th oi luc ngi kito cung van co the tham tn rang mnh co bon phan phai quyet nh khac vi nhng g c Giao hoang hay cac giam muc oi hoi qua mot van kien nao o cua Huan quyen thong thng. Chang han, o chnh la thai o cua mot so kha ong cac kito hu oi vi van kien Gagner la paix cua cac giam muc Phap, cong bo thang 11 nam 1983.

Tuy nhien, dung en mot van ban cua Huan quyen cho thch ang khong co ngha la ch lo xac nh cho ung tam quan yeu cua no ve mat than hoc ma thoi au; nhng con phai biet phan biet trong no, nhng g thuoc chieu kch pho quat cua luan ly (goi la "cac nguyen tac chung") [14] vi nhng g thuoc chieu kch rieng biet (tc la "cac ng dung cu the"). Ro rang la Huan quyen dung tron uy the cua mnh e am bao kinh nghiem mnh co ve Li Chua khi qua mot van kien, Huan quyen ban bo nhng quy tac ro rang, mong nh o ma dien at c no lc tham do nhng g la pho quat hang tiem an ni moi co gang tm kiem trong lanh vc luan ly. V du: trong van kien cua cac giam muc Phap ban ve van e can gian viec dung vu kh hat nhan, neu muon trung thanh vi Phuc am, th khong ai lai khong ong y vi cac quy tac khang nh la can phai co hoa bnh, cong bang xa hoi, thai o ton trong s song cua nhng ngi vo toi, v.v... Trai lai, Huan quyen y thc rang khi phai ng dung cac nguyen tac kia vao trong cuoc song cu the, th mnh b le thuoc rat nhieu vao cach thc mnh phan tch cac d kien chnh tr, xa hoi va nhng g khac. V the, khi a ra nhng huan lenh cu the, Huan quyen ch muon coi o nh la nhng li keu goi mang vet tch cua mot thi ai, cua mot nen van hoa: nhng li keu goi ma cac kito hu co bon phan phai lay het long nghiem chnh ma lang nghe, nhng cung co the xay ra la ho khong ong y vi chung. ay la mot van e rat te nh.

Nhng Vu Xung ot Lng Tam

Thc s, mot vai oi hoi luan ly do Huan quyen a ra, a gap phai phan ng khong thuan li ni mot so kito hu: ho thay kho chu en o a phai am tham - va ca cong khai na - i en cho chong oi cac quyet nh cua c Giao hoang va cua cac giam muc. Neu cac cuoc ieu tra thong ke phan anh ung s thc, th o chnh la trng hp cua phan ln nhng ngi kito ang dung en cac phng phap nga thai. Phai ngh lam sao ve thai o chong oi nh the? No phan anh mot tnh trang thieu tinh than gan bo vi giao hoi, hay ngc lai, no ch noi len mot kieu y thc ve quyen t do theo tinh than Phuc am? Tat nhien, khong the nao tra li thay cho tng ca nhan c: quyen phan xet nam trong ta mot mnh Thien Chua (1Cr 4, 4). Tuy nhien, van co the xac nh mot so tieu chuan e da theo o ma xet xem thai o gi quang cach nh the oi vi giao huan cua Huan quyen, co phai la mot thai o trung thanh oi vi Thien Chua, hay ngc lai, ch la mot thai o bat trung.

Trc tien, khi tm hieu mot van ban cua Huan quyen ban ve luan ly ao c, th can phan biet ro hai ieu: s tan ong oi vi cac iem ket luan va s tan ong oi vi nhng luan chng trong dan trong o. Trng hp nang gap thay la ngi ta co the tham tn ve tnh chat thch ang cua cac iem ket luan, nhng lai khong ong y vi cac luan chng c dung ti. Nhieu van kien giam muc e cap en van e pha thai, a gap phai trng hp tng t nh the. iem ket luan: "Thai o ton trong oi vi s song cua mot con ngi ang trong giai oan thai nghen, phai c ke vao gia nhng gia tr au tien nhat cua cuoc song con ngi" chiem c long ngng mo cua tat ca; nhng loi lap luan th oi luc xem ra khong c vng cho lam v khong chat che u ve mat triet hoc hay khoa hoc. Chuyen o khong co g ma phai b ng ca. Trong lanh vc luan ly nham ti viec ieu chnh hanh ong con ngi, v buoc phai ng au vi nhng g la m uc vay quanh hanh ong ay, nen khong thieu chi luc lng tam con ngi phai dung vn lieng nhan thc tong quat mnh co ve cuoc song, ma nan uc nen mot xac tn cho hanh ong cua mnh " mot xac tn ke la chnh xac" trc khi co the dung nhng luan chng tri thc ma tham xet lai cho thoa ang hn.

Nhng, cung co khi thai o bat ong khong ch dng lai ni cach thc lap luan ma thoi, nhng con bao trum ca cac iem ket luan luan ly na. o la luc ngi kito khong hieu tai sao lai phai lam theo mot huan lenh ma lng tam mnh khong chuan nhan. Nhong ay cung la luc can phai song manh tinh than giao hoi. Co mot yeu to nao phai dung ti e ieu hoa viec hanh so quyen t do, th o chnh la c ai (1Cr 13). c ai keu mi ngi kito can nhac ve nhng hau qua gan xa co the xay ra do cac quyet nh cua mnh. ac biet la trng hp cua nhng ai ngh rang mnh can phai oi khang vi gii chc tham quyen: ho co bon phan phai e y en cac hau qua ma thai o cua mnh se gay ra, va co the nen gng xau ln cho nhng ngi "yeu uoi" trong c tin. Va v the, co the xay ra nh thanh Phaolo a tng nhac ti (1Cr 8, 12-13), la mot khi a nhan thc c rang thai o bat tuan cua mnh se keo theo c nguy lam cho mot so anh ch em phai "sa nga", th cuoi cung roi ngi kito se i en cho quyet nh t trong ay long va theo lng tam cua mnh, la se khong to lo thai o bat ong y kien cua mnh ra mot cach cong khai. Tuy nhien, cang ngay cang thay kho ma ap dung cho c quy luat luan ly noi tren ay. V hai ly do. Mot ang la v the gii chung ta ang song, mang qua nang tnh chat a dang: th hoi lam sao co the hanh ong cho thc te ma van khong ung cham en mot ai ca c? ang khac la v rat kho ma nhan dien ra c ai la "ngi yeu uoi trong c tin"! Phai nhan la "ngi yeu uoi" thng b lan lon vi ngi khang khang bao thu truyen thong, va hau qua cua viec lan lon nh the la an phan i theo chu ngha bat ong trong cac lanh vc luan ly va muc vu. Trong khi o, ni cac xa hoi hau-kito hien nay, "ngi yeu uoi" chnh la ngi tin mot cach lech lac, hay la ngi ang mo mam tm Chua va rat nhay cong phan trc tat ca nhng g co ve la qua co xa loi thi trong lan Giao hoi len tieng khang nh lap trng lien quan en cac van e luan ly. The mi ro la quyet tam khong gay ra gng xau, mot trong cac thanh to can cho viec phan nh luan ly, cung can phai c van dung mot cach het sc te nh.

Tinh than giao hoi trong ngi kito co khuynh hng bat tuan oi vi Huan quyen, cung se thoi thuc e ngi nay lo ma than trong cho u trc khi noi len rang no lng tam khang bac mnh chu trng la chnh ang ve mat luan ly. Cach rieng, ngi ay phai nghiem xet lai e xem mnh co song trong bau kh cau nguyen thc s khong, bi v cau nguyen la tieng keu van cua Thanh Linh trong con ngi, va ch mot mnh Thanh Linh mi "ng ap toan ven c nhng y nh cua Thien Chua"(Rm 8, 27). Cung the, sau khi a can nhac ky lng tam quan trong ve mat than hoc cua cac van kien co quan iem khac vi lap trng cua mnh, ng s can phai tm cach e oi thoai vi gii chc tham quyen trong Giao hoi va vi cong oan, ngo hau nhan thc cho ro hn ve nhng g ben pha mnh, con khang c lai moi hiep thong theo tinh than Phuc am. ng s cung phai can than tm hieu ve mat tr thc e xem mnh co i theo mot y thc he nao khong. Sau cung, ng s phai lo gi thai o khiem ha: ieu nay co the a ng s en cho hoac la biet nhn nhan mnh a lam lan, hoac la biet tranh xa thai o ac thang kieu cang khi thay vi thi gian, lap trng cua mnh c cong nhan la ung.

Va cuoi cung, xin nhac lai ay nhng li canh giac thanh Phaolo a giong len khi noi ve niem t do ch thc cua ngi kito. Chung ta a c keu goi e hng t do, "nhng ng lam dung t do ma song theo xac tht" (Ga 5). V the, niem t do ch thc ch co mot: o la t do cua Thanh Linh (Ga 5, 16). Ma he " au co Thanh Linh cua Thien Chua, th ay co Giao hoi", [15] va thanh Augutino con qua quyet rang: "moi ngi nhan c Thanh Linh theo mc o tnh yeu mnh co oi vi Giao hoi". [16]

 

Nguyen The Minh chuyen dch.



[1] E. Sullerot ngh rang viec at lai van e oi vi Huan quyen nh the la mot trong nhng nguyen nhan lam phat sinh phong trao oi khang hien nay oi vi the che hon nhan: xem E. Sullerot, Pour le meilleur et sans le pire, Fayard, 1984, ttrr. 86-88)

[2] xem J.-M. Tillard trong Collectif, Introduction a la pratique de la Theologie, quyen I, Cerf, 1982, tt. 177-178; va ca Y. Congar, trong Concilium 117/1976)

[3] J.-M. Tillard, ibid.

[4] Tan c cho thay rat ro ve cong tac phuc vu hiep nhat nh the: khong phai ch trong pham vi giao ly thoi au, ma con ca trong lanh vc thc tien na.

[5] Mac Khai 10; toi at nhng ch nghieng.

[6] Theo y ngha nay, hoat ong cua Huan quyen ong vai tro thanh mau, ngha la tng t nh vai tro cua c Maria.

[7] Trong than hoc, y niem "on nhan" co ngha la hng chieu theo tac ong cua Thanh Linh ma chap nhan cac chan ly mac khai. Viec on nhan nh the con keo theo mot no lc ca nhan e bien cac chan ly ay tr thanh xac tn rieng, cung nh e bien cai chnh con ngi cua ke on nhan na. Xem G. Denzler, trong Concilium, 187/1983, tr. 31.

[8] . Xem Documentation Cath. so 17, ngay 7.10.1984, cot 890-900: "Instruction sur quelques aspects de la 'theologie de la liberation'. Congregation pour la doctrine de la foi.

[9] Va ngay ca cac linh muc na, cho du ho gi mot vai tro ac thu gia Dan Chua va co mot moi lien he ac biet vi cac giam muc.

[10] Co cau ngan ng cua trng phai thanh Toma noi rang "bao gi cung phai nghe theo lng tam cua mnh, cho du no co sai lam. Nhong khong phai la bao gi lng tam sai lam cung chay toi cho c, bi le ngi ta co the phai chu trach nhiem ve tnh trang sai lam cua lng tam mnh, v a l la khong lo soi sang cho no. The nen, bao gi cung can phai lo soi sang cho lng tam, ac biet la nh li cua Huan quyen".

[11] Lien quan en cac chieu kch: ca biet, rieng biet va pho quat cua luan ly xin oc them cuon sach toi viet: Reperes ethiques, Salvator, 1982, chng.

[12] Mt 7, 12: "Nhng g anh em muon ngi khac lam cho mnh, th anh em cung hay lam cho ngi khac nh the". Triet gia E. Kant cung a lay lai quy pham ay e a vao trong "menh lenh nhat quyet" cua ong, khi viet: "Bao gi cung phai hanh ong lam sao e nguyen tac hanh ong cua mnh co the tr thanh pho quat".

[13] C oc lai mot so van kien cua Huan quyen qua kh th se thay ro ieu o.

[14] Xem Documentation Catholique, so 14, ngay 24.7.1983, cot 712, chang han.

[15] Thanh Ireneo, Adversus Haereses, II, 24, 1.

[16] Thanh Augutino, trong Joan. Tract. 32, 8; P.L. 35, 1646