N CU O

TRONG CAC TON GIAO KHONG KITO [1]

Battista Mondin

Giao Ly Co Truyen

  T ban chat, Giao hoi la truyen giao. Cong  ong chung Vaticano II a xac nh lai nh sau: "T   ban chat cua mnh, Giao hoi l hanh gia  tran gian co s mang phai truyen giao, v Giao hoi  phat sinh t chnh s mang cua Chua Con va Chua Thanh  Than, theo y nh cua Thien Chua Cha. [...] c Thien Chua phai gi en vi muon dan e nen nh  "b tch  cu o pho quat", Giao hoi co em het sc mnh ma mang s iep Tin mng en cho het moi ngi: lam thetc  la ap ng nhng oi hoi can ban cua cong giao tnh, cung nh la e chu toan menh lenh ac biet cua  ang Sang Lap [xem Mt 16, 15]" (TG 2 va 1).

Giao hoi la than mnh c Kito, va v the la hien  than lien tuc cua ang Cu o loai ngi. Giao hoi  la tieng noi loan Tin mng, la ngon s cong bo n cu o,  la v to te thong ban n cu o ay. Giao hoi la hoa  trai au mua cua Vng quoc cong ly, tnh thng va hoa bnh, ngha la cua thi ai n cu o. Giao hoi  la tau cu vt ma Thien Chua a gi en cho loai ngi,  e moi dan nc co c mot ni an nau an toan. Ngoai c  Kito va ngoai Giao hoi cua Ngi, khong the co n cu  o (Xem Cv 4, 12).

o la nhng chan ly lam nen tang cho a truyen giao hang say a manh me ong vien Giao hoi trong thi cac Tong o cung nh trong thi cac v to ao, trong thi cac oi binh thanh gia cung nh trong thi chinh phuc tan the gii Chau My va the gii th ba, roi ngay ca trong thi  anh chiem cac thuoc a cung nh trong thi hau thuoc  a. Nh co nhiet huyet truyen giao mc ay, nen Giao  hoi a thc s tr thanh la cong giao trong thc te,  ch khong phai ch mang danh ngha nh the tren ly thuyet  ma thoi. Nhieu dan nc a han hoan on nhan Tin mng va a tr thanh nhng phan to trong yeu hu hnh trong Nc Thien Chua.

Tuy nhien, trong may thap nien gan ay, a hoat ong truyen  giao a sut giam i mot cach co the noi la ot ngot,  va ngay ca s iep cu o cua Giao hoi cung xem  ra mat sc thu hut va tnh chat nhay ben i rat nhieu trc  nhng thach o kinh hoang do hien tong tuc hoa gay ra trong  Tay phng, va do cac ton giao ln neu len trong ong phng.  V theo gia thuyet chu trng khong can biet en  Thien Chua va v at het ca niem tin vao ni con ngi  nay a trng thanh t lap, nen hien tong tuc hoa quet  sach het moi y niem ve n cu o trong i sau, vt ra  ngoai lch s hay la sieu nhien. Loai cu o duy  nhat ma ngi tuc hoa lo at cho c, la hoan toan nam  trong mc gii cua thi gian, la trong cuoc song  tren mat at nay; do o, ngi tuc hoa khong tha thiet g  en mot s cu o canh chung,tc la trong i sau, nh  Giao hoi hang loan truyen; kieu cu o ay la cai tha.

oi vi nhng ngi theo cac ton giao co truyen ngoai Kito  giao, tai nhng ni cac ton giao nay co anh hng  ln, th cung vay, cho du ly do co khac i: chang han,  cac ton giao manh tai toan vung A Chau thng t gii thieu la "ao", roi ong thi day rang "ao"  la nhng con ng cu o cho i sau va nhng con ng nay c coi la chac chan cung ang tin cay khong kem g  con ng cua Giao hoi Kito; do o, Giao hoi tr thanh tha; con ng cua Giao hoi khong con c coi la can thiet (Toi a viet ve iem nay trong quyen L'eresia  del nostro secolo, Borla, 1971).

oi dien vi nhng tr ngai ln lao nh vay, co ngi  cam thay nan long, bo cuoc rut lui, hoac la thay oi chieu hng, bo viec truyen giao e lam viec cu  trtthien, hay con te hn na: e hoat ong chnh tr,  co khi con ket be vi cac chnh ang chng ton giao,  chng kito ra mat na.

Nhng o ch la cach xoay x cua mot so ca nhan le te, ch khong the nao c coi nh la ng loi cua chnh Giao hoi. Neu lam nh the, th Giao hoi se i ngc  lai vi ban chat cua chnh mnh va se phan  boi V Sang lap nen mnh, la ang a phai gi Giao hoi i khap the gian e loan bao Tin mng cho moi tao vat: "Cac con hay i keu goi muon dan lam mon e cua Thay, ra toi cho ho nhan danh Cha va Con va Thanh Than,  day cho ho gi tat ca nhng ieu Thay a truyen cho  cac con" (Mt 28, 19"20).

Neu s menh truyen giao cua Giao hoi van mai co  gia tr, th ieu o khong co ngha la thai o cua cac tn hu kito oi vi cac ton giao khong kito va cac  tn o cac ton giao khac phai co tnh cach chung quyet,  khong the thay oi c. Nh  moi ngi eu a ro, mai cho  en Cong ong chung Vaticano II, lap trng chung cua cac  nha than hoc kito (cong giao, chnh thong giao va tin lanh)  oi vi cac ton giao khong kito mi thoat ra khoi c  thai o choi bo thang thng va len an gay gat. Van  con o va cung nen nh lai nhng g Clemente thanh Alexandria viet trong cuon Protrepticos  (Huantviet  cho dan Hy lap vao hau ban the ky th hai) va thanh  Augutino noi trong mi cuon au cua tac pham De  Civitate Dei, e khat khe bai bac cac ton giao khong kito.  Tat ca cac nha than hoc,tthi Trung co cho en thi  Hien ai, eu ong y nhan rang Giao hoi la con thuyen duy  nhat co the a loai ngi en ben cu o, va coi cac ton  giao khac nh la nhng hien tong xau xa ma quai.

Lap Trng Mi

Nhng sau Cong ong chung Vaticano II, trong bau kh ci m va oi thoai gia cac tn hu cong giao va cac tn  o khong nhng cua Chinh Thong giao, cua Tin Lanh  ma ca cua cac ton giao ln khac trong the gii na  (chang han nh cuoc gap g cau nguyen vi c Gioan  Phaolo II tai Assisi hoi nam 1986), cung nh nh hoc biet  sau rong hn ve cac ton giao khong kito, ac biet la ve  Hoi giao, An o giao va Phat giao, cac nha than hoc  cong giao a i en cho bo han hay t ra la xet lai  hoc thuyet ve "moi xung khac gia c Kito vi cac ton  giao khong kito khac", va co tm cho ra nhng cau  giai ap, nhng lap trng mi.

Theo Paul Knitter phan tch (xem P. Knitter, La Teologia delle  religioni ad un crocevia, trong "Concilium", ban tieng  Y, 22 [1986] 1, tr. 133"143; ban t. Phap: La theologie  catholique des religions  a la croisee des chemins, Conc. N.  203/1986, 129"138) th cac lap trng mi nay co the xep  thanh ba loai: a) c Kito trong cac ton giao;  b) c Kito vt len tren cac ton giao;  c) c Kito vi cac ton giao.  Hay th xem xet ky tong loai mot.

c Kito Trong Cac Ton Giao

Gia thuyet au tien nay c tung ra tai ai hoi ve chu e Kha nang cu o cua cac ton giao  khong kito nhom hop tai thanh pho Nagpur, An o,  hoi nam 1971.  ai hoi a nhan nh rang: " viec mac khai va thc thi ke hoach cu o pho quat cua Thien Chua oi vi loai ngi th ky cu hn bc khi au cua Giao hoi, va bao la bat ngat hn la bon ngan nam lch s han hep mot chieu cua Do thai va Kito giao" (xem D.S. Amalorpavadass,  Traditions religieuses,  developpement et liberation, trong "Theologies du Tiers  Monde", tr. 213, L'Harmattan, Paris 1977). Giao hoi khong the om tron het ca hoat ong cu o cua c Kito bieu dng qua Thanh Linh cua Ngai c. Do o, khong the coi cac ton giao A chau la tien"kito, la hng"ve"kito,  va cang khong phai na la khong"kito.  Mot phan nao o, cac ton giao ay co tnh cach kito"giao. e cho vo to hn, th gia thuyet nay a goi cac ton giao nay la "ton giao the gii"  hay la "cac truyen thong ton giao cua loai ngi".

oan van can ban cua ai hoi Nagpur ang c trng  dan rong rai nh sau ay: "Trong cac ton giao (the  gii) ay, chung toi nhan ra c Kito va an sung cua Ngai ang hoat ong. Di nhieu hnh thai va nhieu cach  thc khac nhau, mau nhiem khon ta ang hoat ong   gia long moi dan toc tren tran gian e lam cho cuoc song va nhng nguyen vong cua loai ngi co c mot y ngha  tuyet oi toi hau. c goi bang nhieu ten khac nhau ma khong mot ai co u kha nang e dien ta no cho chnh xac, mau nhiem ay a c ven m han va a  c thong truyen ra trong c Giesu thanh Nadaret. V  co mot ang Quan phong pho quat ang hng dan moi ngi ve vi nh menh cuoi cung cua mnh, va v khong mot ngi nao co the dung sc rieng cua mnh  e at ti c n cu o ma khong can Thien Chua tr  giup, cho nen s viec Thien Chua t thong truyen chnh mnh  ra cho con ngi khong ch gii han trong pham vi cua  truyen thong do thai"kito, nhng con m rong ra cho toan  the nhan loai, theo nhng cach thc va mc o khac nhau  trong cung mot ke hoach cu o duy nhat cua Thien Chua.  Bi v co nhng ngi c cu o (nh an sung Thien Chua ban cho) trong boi canh truyen thong ton giao rieng cua mnh, the nen tuy theo nhieu mc o khac nhau, cac sach thanh va cac nghi thc phung t cua cac  truyen thong ton giao trong the gii co the la nhng cach thc Thien Chua dung e bieu lo chnh mnh ra, va do o  cung co the a dan en n cu o. Tat ca nhng  nhan nh tren ay khong gay mot st me nao en  tnh chat oc nhat vo nh cua ke hoach cu o kito,  la ke hoach a c giao pho cho s menh gn gi cung  loan bao li chung quyet ma c Kito a cong bo cho the  gii, va x dung cac phng thc cu o ma chnh Ngai  a kien tao ra"  (xem D.S. Amalorpavadass nh trong ghi chu trc ay, tr. 215).

Gia thuyet tren ay, tung ra tai ai hoi Nagpur, a chiem c long cua nhieu nha than hoc A chau va lam  cho cac v nay phai xac nhan rang qua that c Kito ang hien dien trong cac ton giao the gii, cho du khong co Giao hoi can d. Va cac truyen thong ton giao nh the can phai c coi nh la nhng "ao",tc  la nhng con ng cu o oi vi nhng ai ang i tren o.  Tuy nhien, theo thien y cua toi, cach giai thch tren ay cho du co gia tr trong nhng g a noi len, th cung cha noi het nhng g can phai noi ti, ngha la gap phai thieu sot giong het nh luan thuyet cua  linh muc K. Rahner ve "Kito giao vo danh" a gap; v  chnhtluan thuyet nay ma loi giai thch kia khi nguon  hng. Qua that, oi vi ngi tin vao c Kito la ang Cu o duy nhat cua nhan loai, th cac ton giao kia ch la nhng san pham cua van hoa,tc la phat sinhttai nang cua mot dan toc: t no, chung tot lanh v tao nen c gia long con ngi, nhng thai  o knh trong, vang phuc va knh men Thien Chua; noi cach  khac: o la nhng hnh thc the hien cua "conversio  ad Deum (thai o quay ve vi Thien Chua); do o, Thien  Chua co the on nhan chung nh la li ng ap (ng thuan)  oi vi thanh y va ke hoach cu o cua Ngai a ra.  Nhng, chnh v la san pham cua loai ngi, cho nen cac ton giao kia phai chu tnh canh bat  hao, va nh the phai can en anh sang cung an sung cua c Kito th mi c cu chuoc va c bien  hnh oi dang. Va du co nam trong chan tri het sc  menh mong cua an sung Ngai, cac ton giao ay cung  cha gap c c Kito. Muon c hoan toan trong c  Kito, cac ton giao ay can phai c gan lien vao than  the cua Ngai,tc la can phai tr nen thanh  phan cua Giao hoi Ngai.  ieu nay khong the co c  ma khong trai qua mot cuoc hoan cai sau rong.

c Kito Vt Len Tren Cac Ton Giao

Khong hai long vi luan thuyet cua Rahner, mot so cac  nha than hoc qua quyet rang cac ton giao khac (khong  kito) co mot gia tr oc lap; cho du, theo ho, c Kito  khong phai la nguyen nhan duy nhat cua n cu o,  th Ngai van " tren tat ca moi  ton giao va moi dan toc. e giai cu tn ieu ve tnh chat oc nhat vo nh (unicita),  tnh chat cu canh (finalita) va quy pham (normativita)  cua c  Kito, cac nha than hoc nay a dung en nhieu cach giai  thch khac nhau. Co ngi cho rang c Kito la ngi  "xuc tac duy nhat oi vi ca cac ton giao khac na; linh  muc Geffre th cho rang v la Ngoi Li Thien Chua lam ngi, nen c Kito co quyen pho quat tren tat ca moi dan toc; trong khi o, v nam trong lch s loai ngi, nen Kito giao khong co c quyen ay (xem G.  Geffre, "La mission de l'Eglise a l'age de l'oecumenisme interreligieux,"  Spiritus  , tr. 6, 1987).

Tuy nhien, toi thay rang ngay ca gia thuyet nay cung  khong the chap nhan c hoan toan, v no anh gia nhe y ngha chieu hng lch s cua ke hoach cu  o: ke hoach nay van con tiep dien vi va trong  Giao hoi, ch khong phai a cham dt vi cuoc song  dng the cua c Giesu Kito. Chnh the, Giao hoi khong  phai n thuan la dau ch n cu o a hoan thanh, nhng  con la loi ngo chnh yeu va can ban thong ban an sung  c Kito mang lai, va chnh v the ma c goi la "nhiem tch cu o ai ong cho muon dan".

c Kito Vi Cac Ton Giao

Co nhng nha than hoc ac biet quan tam en nhng oi hoi cua no lc oi thoai ai ket, th ngh rang no  lc nay khong the nao at ti cho thanh tu c neu mot ben trong hai pha oi thoai c cho la mnh nam gi chan ly tuyet oi.  Khong nhng la quan iem ve xung khac gia Kito giao va cac ton giao khac ma thoi, nhng ca cac gia thuyet ve "c Kito trong cac ton giao" va "c Kito vt len tren cac ton giao" na cung eu b cac nha than hoc nay coi la cha thoa ang.  Theo cac nha than hoc nay th e co the oi thoai, ieu  kien tien quyet la moi pha phai bnh ang. ieu kien  o c hoi u neu biet chap nhan quyen toi cao tuyet  oi cua Thien Chua oi vi tat ca moi s gia cua Ngai, va biet nhn nhan quyen bnh ang can  ban gia tat ca cac v "thien sai".

Theo ong R. Panikkar la ngi bien ho hung hau va co the gia nhat cho gia thuyet va noi tren, th can phai  phan biet ro gia c Kito lch s va c Kito "vu tru", roito phan biet gia c Giesu thanh Nadaret va Ngoi Li (c Kito hoan vu). Ch co mot c  Kito T te vu tru, chieu sang khap ni, mang lai nguon hng cho khap ni; con viec Ngoi Li nhap the th khong phai  ch co mot lan.  Ngoi Li-Kito hang hu va hoan vu a nhap  the lam ngi trong c Giesu thanh Nadaret. Tuy nhien, cuoc  nhap the ay khong phai la cuoc nhap the duy nhat va cung khong phai la tuyet oi. Trong nhng nam gan ay,  Panikkar van qua quyet rang khong mot ten tuoi lch  s nao co the bieu at c Kito mot cach toi hau c.

Khong mot nhan vat lch s nao rieng mot mnh,  co the "khach the hoa va hien vat hoa" thc the  c Kito mot cach tron ven c. Trong khi o, Kito giao phai manh me xac quyet rang c Kito hoan vu a tr thanh xng thanh tht cu the trong c Giesu, va rang oi vi cac tn hu cua mnh, c Giesu la hnh thai toi hau cua c Kito (xem R. Panikkar,  The Unknown Christ of Hinduism, Maryknoll, N.Y. 1981).

Khong The Chap Nhan c

Theo toi ngh  th gia thuyet tren ay cua ong Panikkar  khong the nao chap nhan c, bi v no i ngc lai vi cac tn ieu kito hoc a c Giao hoi minh nh  mot cach dt khoat khong the xoa bo c tai cac cong ong chung Nikea, Ephexo, Khalkeon va Constantinop.  Theo cac tn ieu nay, c Giesu thanh Nadaret khong phai ch la mot hnh thc hien linh (to lo mnh ra) nao o cua Ngoi Li, nhng chnh la Con Mot cua Thien Chua Cha, la Ngoi Li a nhap the mot lan duy nhat va bang mot cuoc nhap the khong bao gi con tai dien lai. Nh  the, c Kito cung la ang Cu The duy nhat, la con ng hy vong co mot khong hai.

Thanh Augutino a trnh bay ve chan ly nay khi viet  nh sau trong cuon  De Civitate Dei (IX, 15): "V  phai chet, nen tat yeu moi ngi eu phai song qua canh khon kho; bi vay, can phai tm cho ra  mot v trung gian hoi u ieu kien lam ngi ma va la Thien Chua, ngo hau cai chet hong phuc cua v trung gian moi gii ay se dan a loai ngi itcho  khon kho chet choc en tnh trang trng sinh bat to: va trc o, v trung gian khong c do d ne ha chap  nhan canh song chet choc, nhng ong thi cung khong  c cam chu gi mai than phan phai chet cua  mnh. D nhien la v trung gian lam ngi hay chet,  nhng khong v the ma lam cho thien tnh cua Ngoi Li  b suy suyen i; ngc lai, v ay om tron ca noi yeu hen cua xac pham vao trong con ngi cua  mnh, nhng khong song mai than phan hay chet trong cai xac pham a tong c chnh ngi lam cho song laitcoi chet; bi v thanh qua cong trnh moi gii cua ngi trung gian chnh la lam sao e ngay ca nhng  ke c ngi lam moi gii, cung khong phai chu  than phan tram luan trong coi chet i i, du ch la ve mat xac pham. V the, a can en mot V Trung gian  gia chung ta va Thien Chua, hoi u cac ieu kien nay la: va mang tnh chat tam thi hay chet, va co ac tnh  hng phuc vnh vien, e co the qua trung gian cua yeu to tam thi ma tiep xuc vi nhng ke hay chet hau chuyen a ho ve vi yeu to vnh vien".

Trong cung mot tac pham, thanh Augutino a a ra nhan  nh ve nhng con ng cu o do cac triet gia va cac ton giao the gii e ra, va noi rang cac con ng ay ch  c danh cho mot so t ngi loi lac, hay ch cho rieng  mot dan toc nao o. Roi thanh nhan viet tiep: "Ngoai con ng ay (cua c Kito) --con ng luon luon  rong m trc mat loai ngi: v a c tien bao cho hau the hoac la v a c loan bao luc thanh tu--  khong bao gi co mot ai hoac a, hoac ang hay la se co the at en c n cu thoat" (Th. Augutino,  De Civitate Dei, X, 32).

Giai Phap Mi Me Va Sau Rong Hn

Neu luan thuyet co truyen cho rang gia c Kito va cac  ton giao khac co mot moi xung khac khong the nao san bang  c, va neu cac luan thuyet mi chu trng c Kito trong hay la tren cac ton giao khong kito, hoac  la cac ton giao trong c Kito: eu khong giai ap van e gay can neu tren cho thoa ang c, th th hoi co the tm ra c mot giai phap nao kha d cung luc am bao c mot ben la tnh chat nguon goc oc nhat va khong the thay the c cua c Kito, va ben kia la phan ong gop cu o trong cac  ton giao khong kito hay khong ?

Theo toi ngh th co the co mot giai phap ap ng thoa ang cho nhng oi hoi cua ca hai pha noi tren; va o la giai phap neu len s phan biet ro gia con ng lch s cua ke hoach cu o va chan tri toan dien cua n cu o. Con ng lch s cua n cu o i ngang qua cac To phu va dan toc  traen, e tong ket trong c Kito va Giao hoi la Nhiem the cua Ngai. Con chan tri toan dien cua n cu  o th bao gom het thay nhan loai ke t thi cac to tien cho en tan the. Con ng lch s n cu  o th rieng biet, nhng co tac dung pho quat cho muon  dan v n cu o nay toa rong en het moi ngi. Du the, cac ton giao van la nhng con ng u viet qua o an sung cua c Kito tuon tran ra ngoai Giao hoi. Do o, cac ton giao khac nhau trong the gii khong phai ch ong vai tro von ven nhan ban hay van hoa ma  thoi, nhng con gi ca vai tro cu o na. o la luan  thuyet se c trnh bay ro hn sau ay.

Chan tri toan dien cua n cu o c chon lam khi  iem: y nh cu o pho quat cua Thien Chua bao  trum ca nhan loai ke t thi khi nguyen.  Khong  ai co the choi cai c la co mot thi trc c Kito va mot thi sau c Kito, nhng khong the noi la co mot  thi co n cu o va mot thi khong co n cu o. Rat  nhieu oan van trong Kinh Thanh dng nh cung to y bien  ho cho ieu o. ac biet la nhng oan sau ay: "Thien  Chua thng men cac dan toc" (nl 33, 3); "Tnh thng Chua chan hoa mat at" (Tv 32, 5); "Khon ngoan va Than kh Ngai yeu thng toan coi trai at" (Kn 1, 7).

Thanh Phaolo cong bo c Kito la nen tang va la khoi  a nh vom cua toan bo lch scon ngi: moi s a c tao dng bi Ngai va trong Ngai, moi s ton tai nh Ngai, va moi s eu quy hng ve vi Ngai;  trong Ngai, Thien Chua a muon giang hoa muon vat vi  chnh mnh (xem Cl 1, 15"20) . Thanh Gioan gii thieu c Kito nh la Chua te can khon: trong oan m au Phuc am th  bon, tac ong cua c Kito c mo ta theo hai chieu kch song oi: mot ang la qua  s hien dien   cua Ngai trong the gii nh la anh sang va s song than  linh cua moi ngi, va ang khac la qua  s kien lch s Ngai en  trong nhan the, tc la trong "nha cua  Ngai"; va trong Sach Khai huyen, c Kito, "ang  au het va Sau het, la ang Hang song" (1, 18), c  gii thieu nh la Chien Con a b sat te va a toan thang ngay t thu tao thien lap a (13, 8), ang  nam trong tay cuon sach ghi chep nhung b quyet cua lch s (5, 6"9).

Trong pham vi chan tri toan dien cua n cu o, Thien  Chua hanh ong theo mot "ke hoach da tren khon ngoan",  con trong con ng lch s cua ke hoach cu o,  th Ngai hanh ong qua tac ong b tch. T ng "ke  hoach da tren khon ngoan" muon ch ve hanh ong cua Thien Chua trien khai trong the gii "qua trung gian cua s Khon ngoan va Thanh Linh cua Ngai, nh a c mo ta trong bo sach ln goi la cac sach khon ngoan, cung  nh trong cac chng au tien cua sach Sang the, cua sach e nh luat, sach cac Tien tri va cua cac van ban Tan c" (P. Rossano, "Teologia e religioni: un  problema contemporaneo", trong  Problemi e prospettive di teologia  fonda" mentale  , tr. 372; xem them J. Danielou,  Saggi sul  mistero della storia, ttr. 128"134, Morcelliana, Brescia 1963).

Hoc thuyet nay -- hoc thuyet cho rang trong lanh vc n  cu o, can phai phan biet gia mot ben la chan tri  rong ln bao trum het thay moi ngi, va ben kia la con ng trc hng en hoaa ong b tch trong mot  pham vi thu hep (pham vi Dan Thien Chua) -- la hoan toan  thoa ang oi vi cac oi hoi cua chan ly noi ve y nh cu o pho quat cua Thien Chua. Nhng hoc thuyet nay giai  thch nh the nao ve tn ieu minh  nh rang Giao hoi la nhiem tch pho quat cua n cu o, mot tn ieu chac chan khong kem g chan ly tren ay?  a giai  thch kha chnh: qua that, vai tro cua Giao hoi khong phai la vai tro cua nguon  goc, cua 'nguyen nhan tac thanh' chnh yeu cua n  cu o, nhng cua 'nguyen nhan dung cu' chnh (ma cung khong phai la chuyen nhat) va cua dau ch chac chan ve an sung Thien Chua ban; Giao hoi la nhiem tch ch cho thay, lam chng cho biet va bieu hien cho ro ve s viec n cu o a c ban ra au va trong cach thc nao.

Giao hoi co s menh lam nhiem tch cu o khong nhng oi vi tng ca nhan rieng re, nhng con oi vi ca cac oan the xa hoi, cac dan toc va cac quoc gia na. V  la Dan mi cua Thien Chua, nen Giao hoi cung la chiec  en sang chieu soi va hng dan cac dan toc khac, cac  nen van hoa va ca cac ton giao cua ho na, cho du cac ton giao nay von la nhng con ng cu o. Bi v cac ton giao nay ch la nhng con ng ngong ngoeo,  ay chong gai chng ngai gay lech lac do bi s kien tr tue con ngi kho ma hieu thau c cai "Linh vc";  va lai cang khong the dung cac nghi thc va cac le  bai phung t ma bat lay c.

Nhng hnh thc ton giao cua loai ngi, ke ca  nhng hnh thc tien bo tinh vi va tinh rong nhat cung khong khoi phan anh, qua nhieu kha canh khac nhau,  tnh trang hay sai lam bam sinh cua tr tue con ngi va cach thc lech lac trong loi x dung t do, cung nh thai o t de bao cua con ngi oi vi tac ong soi dan cua Thanh Linh. Cac van kien cua Cong ong chung Vaticano II a thang than noi en cac iem thieu sot kia trong cac hnh thc ton giao gia loai ngi va a vach ro cho o la vet tch cua anh hng Ac than (xem GH 16, 17; TG 9, 11.1). Do o, xet  ve mat than hoc, "cac ton giao lch s va noi dung giao ly cua chung khong nhng khong phan anh trung thc c chan ly thuan tuy va thc tai than hoc lam can ban cho chung, ma con cha ng nhieu hnh thc thieu sot, suy bien, sai lam va bai hoai ton giao.  V the, tnh cach map m nc oi cua nhng g la linh thieng cung nh cac ton giao" (H.Fries, "Das  Christentum und die Religionen der Welt", trong  Das Christentum  und die Weltreligionen, tr 24, Wurzbrg 1965).

Phan ong cac nha than hoc eu dng lai mc nhan  nh nay: mot ang, ho nhan rang ca cac ton giao khong kito cung co the la nhng con ng cu o va, ang  khac, ho khang nh rang cac ton giao nay nhat thiet  can en hoat ong cua Giao hoi la nhiem tch pho quat cua n cu o, e nh o ma c chnh on va tr thanh hoan b. Nhng chung toi xin ban xa hn nh sau:

Nhng tn o theo cac ton giao khong kito (nh Do thai giao,  Hoi giao, Phat giao, An giao, v.v...) at en n cu o trong cach thc tng t nh cac tn hu kito, ngha la nh viec thi hanh ba tac vu chnh cua ang Thien sai Cu  the; o la cac tac vu t  te, tac vu s ngon va tac vu  quan tr/hng ao: tac vu quan tr la khi  lam chu chnh mnh; tac vu s ngon la khi ho loan bao va pho bien cac gia tr ton giao cung nh tat ca moi gia tr trng ton gop phan lam cho nhan loai tien bo khong nhng ve mat vat chat ma ca ve mat tinh than  na; con tac vu t  te th bang cach tien hanh cac nghi thc phung t cua rieng moi ton giao.

Va lam the nao e giup chnh on va hoi nhap cac ton giao khong kito: th o la cong trnh co the phat hien c bang cach phan tch ky lng nhng nguyen to khac nhau cau tao nen cac ton giao ay va em cac nguyen to o so sanh vi nhng g Thien Chua a ban cho Dan cua Ngai.

Chung ta biet rang chnh Thien Chua a lay long nhan lanh ma cung ng cho Dan Ngai (Dan cu cung nh Dan mi) nhng  yeu to can ban cua n Ngai cu o: au tien la vi Le Luat cua Mose, roi sau o vi Phuc Am Ngai a lam cho Dan Ngai biet cac chan ly chnh yeu lien quan en Thien Chua, en con ngi, en the gii, en lch s nhan loai cung nh lien quan en y ngha cua cuoc  song con ngi; Ngai a ven m cho Dan Ngai thau hieu  ve cac gia tr toi hau, a ban cho ho nhng luat le,  nhng nghi thc, nhng c cau to chc va nhng tac vu can  thiet. Tat ca nhng ieu ay lam tieu chuan giup ho co the cam can nay mc mot cach vng chac ma anh  gia, phe bnh cung nh hoan thien cac ton giao khong  kito.

Khi phan tch ky cac ton giao, th se nhan ra rang trong  tat ca cac ton giao khong kito, ke ca cac ton giao gan Kito giao nhat nh Do thai giao va Hoi giao, ngi ta gap thay nhng net d biet rat ln oi vi cac nguyen to can ban lam nen "nen van hoa ton giao" cua  Dan mi Thien Chua, "bi v trong nhieu iem, nhng loi hanh ong va cach thc song, nhng huan gii va giao thuyet cua cac ton giao kia khac han vi nhng g chnh Giao hoi tin nhan va e ra (NK 1).

Tuy nhien, du co nhng khac biet to ln, Cong ong chung Vaticano II cung khong tien thien gat bo i nhng net ac thu cua cac ton giao khac, nhng trai lai, gi mot  thai o knh can va coi trong nhat la oi vi cac gia tr ch thc, va khuyen cac phan t trong Giao hoi hay "lay  khon ngoan va bac ai ma oi thoai va hp tac vi tn o cac ton giao khac bang cach khong ngng lam chng cho c tin va cho i song kito, ngo hau gn gi va ay manh nhng gia tr thieng lieng, luan ly ao c cung nh  van hoa xa hoi gap thay trong cac ton giao ay"  (NK 2).

Ket Luan

T cuoc phan tch ve vai tro cu o cua cac ton giao khong kito, co the rut ra c ba nhan nh ket luan  nh sau:

1. Nguon suoi t o xuat phat n cu o la duy nhat, tc la co mot khong hai, va nguon suoi o chnh la c Giesu Kito: trong Ngai, vi Ngai va nh Ngai, Thien Chua a muon thiet lap mot moi quan he tnh yeu va an sung vi tat ca moi ngi;

2. Giao hoi, Dan mi cua Thien Chua, Than mnh cua c Kito, co nhiem vu chnh thc loan bao Tin mng va lam nhiem tch pho quat cua n cu o cho muon dan;

3. Cac ton giao khong kito cung la nhng phng the lu chuyen n cu o, co the dan a con ngi en vi  c Kito, vi ieu kien la a san co, hoac san sang on  nhan cac phng thc cu o phu hp vi y nh cua Thien Chua va a c rong ban cho Dan Ngai, la Giao hoi,  nh cong nghiep cua ang Cu The.

 

Sesto Quercetti Hoang Van Luc chuyen ng.



[1] Bai viet  cua Battista Mondin, mang ta e -La Salvezza nelle religioni  non cristiane-, ang trong tap ch CITTA DI VITA, Gen.-Feb. (1990) 5-14.