Toi Nguyen To

T loi hai ba thap ky tr lai ay, van e "Toi nguyen to" (toi to tong, nguyen toi) a tr thanh au e ban thao soi noi va soi bong gia gii than hoc gia trong Giao Hoi. Viec at lai van e nay ch lien he ti cach hieu tn ieu ve nguyen toi, ch khong trc tiep ung cham g ti noi dung chan ly cua tn ieu. Trong qua kh, v thieu phan biet cho ro, nen nhng g cach hieu, loi giai thch va quang dien tn ieu ve nguyen toi trnh bay, a dan dan c coi nh la chnh giao ly minh nh cua Giao hoi.

Cac ly do a dan ti viec at lai van e ve nguyen toi co the c thu gon vao trong ba lanh vc chnh: khoa hoc, Kinh thanh va than hoc. Du cha hoan toan chac chan va ay u, th nhng phat hien mi cua khoa hoc, ac biet la cua cac khoa co sinh vat hoc va nhan loai hoc, cung a giup cho con ngi ngay nay biet nhieu ieu hn ve nguon goc cua vu tru va loai ngi, va v the, cung oi con ngi thi nay phai co mot tam nhn lch s sao cho mi me, ro rang va chnh xac hn. Con oi vi. Kinh Thanh, th khoa chu giai c khoa khao co hoc ho tr manh me, cung a tien nhng bc that dai va a tm ra nhng tieu chuan phan nh tinh vi hn, chang han nh la nguyen tac giai thch theo nhng the van khac nhau c dung trong cac sach cua Kinh Thanh; v the, khong con co the c khang khang tm cach giai thch Kinh Thanh theo kieu "van t", hoac nh la mot "bo s ky" ghi lai cac s viec khong thieu mot cham mot phay c na. Roi en lt ca than hoc na: cang ngay cac nha than hoc cang nhan thay rang cach trnh bay nguyen toi theo loi co ien co the gay thng ton nang en tnh chat duy nhat cua nhiem cuc cu o ma Thien Chua a quyet nh tien hanh trong c Kito, la tam iem cua lch s nhan loai va la ang trung gian co mot khong hai gia Thien Chua va loai ngi. Lay ly g ma lam nh la c Kito ch giong mot ngi th may en e "sa cha" nhng "h hong" do Aam a l gay ra cho ke hoach nguyen khi cua Thien Chua! The th, neu Aam a chu ngoan hn mot chut, han Ngoi Hai khoi co can phai Nhap The cc nhoc, hoac la phai chet tren thap gia nhoc nha nh vay lam chi! Nhng t au anpha en cuoi omega, ke hoach cua Thien Chua duy ch co mot, khong oi thay, sai chay, khong he han, st me.

Trc tnh canh chuyen bien noi tren, co the muc kch nhan ra hai loai thai o chnh, o la: lang thinh va noi ra. Lang thinh v khong con tin chi na vao "nhng chuyen nham nh cac cu x gia thng ke"; lang thinh v khong con cho giao ly ve nguyen toi co mot tam c quan trong nao oi vi i song c tin kito; hoac la v khong dam a ong ti mot van e rac roi con qua xng xau nh the. Noi ra cung co nhieu cach e noi: noi e to giac, e bai bac mot hoc thuyet cam chac la nguy hai lan buon ci, a c mot "au nau bat lng" (thanh Augutino!) dng ng at ba ra; noi ra e tiep tuc trnh bay giao ly nguyen toi theo loi cu, v khong he hay biet g en nhng nghien cu va kham pha mi trong than hoc thi nay, hoac la v s b "lac ao" neu co phai trnh bay theo mot cach thc nao o khac i; cuoi cung, noi ra vi tat ca tinh than tung phuc oi vi Huan quyen, noi ra e ao sau, e thau hieu Kinh Thanh va giao ieu a c minh nh, cho ung vi chan ly mac khai hn, cung nh e cach thc trnh bay giao ly c chat che, phu hp hn vi toan bo cac van e trong than hoc, vi yeu cau cua khoa hoc hien ai, va vi nao trang cua ngi thi nay, nhat la cua gii tre; v co nh the, mi hong tranh c khong t nhng nghi van, nhng nghi hoac - neu khong noi la khung hoang - co the bung len xau xe long tin cua ngi kito.

Noi ra nh the khong phai la v cho rang van e a c hoan toan giai ap sang to. Neu co nhieu iem a c soi sang, th cung con nhieu iem gia thiet khac ang nam trong lo th nghiem cua cong oan Giao hoi, ch thi gian anh gia, ch Huan quyen cua Giao hoi tham nh. Kham pha va khai trien noi dung giao ly c tin chnh la the! Va o la ieu can thiet va hang c theo uoi suot trong tien trnh dai cua lch s Giao hoi, ke t thi cac Tong o.

Bai viet sau ay cua Philippe Bacq ch muon n thuan e ra cho cac ngi day giao ly, mot cach thc - giong nh la mot th du - e th trnh bay ve nhng iem chu yeu trong phan giao ly lien quan en nguyen toi, ch khong chu y ban ti van e mot cach sau rong, vi het moi chieu kch than hoc.

NTM.

 

Philippe Bacq

Tac gia la mot linh muc Dong Ten, hien lam giam oc Trung tam Lumen Vitae, ben B. ay la bai viet ang trong Tap ch Lumen Vitae, so VT 45 (1990) 377-393.

Neu thc s co mot van e tri tru at diet, khong ai dam e cap ti, khong ai a a ong g, th o chnh la van e nguyen toi (toi nguyen to/toi to tong). Tin rang Thien Chua a trc tiep dng nen Aam va Eva, la tc khac phai oi au vi ca mot van e het sc rac roi roi. Con tin rang hai ong ba nguyen to a truyen lu cho con chau ve sau ca mot toi trang c coi nh la cau giai ap cho nhng tai hoa khon on ang don dap trut o xuong tren au nhan loai, th o la chuyen con qua ang hn na: khong the nao chu noi c! He c mao hiem trnh bay van e nh the, la giao ly vien se au n nam chac phan bai. Va khong rieng g ca nhan giao ly vien, ma ca tnh cach ang tin cua Giao hoi va niem tin vao Thien Chua la Cha cua c Giesu Kito, cung chuoc lay luon tham bai na.

Do o, can phai tm cho ra cach thc e thay ro, hay t ra la e m mot loi i kha d giup nhan ra c phng hng trong mot van e hien ang gap phai rat nhieu nghi van do ngi thi nay at ra [1] .

Quan iem Co Truyen

Co the oc thay giao thuyet co truyen nay trong (cac) Sach Giao ly (Sach bon/ Catechisme), la tap cam nang a tng ong gop lau dai cho viec ao luyen hang loat the he ngi kyto trc thi Cong ong chung Vaticano II. Can ban cua noi dung cuon giao ly nay bat nguon t Cong ong chung Trento (1545-1563) [2] . Xin nhac lai cac iem chu yeu cua giao huan ay mot cach van tat nh sau:

Thien Chua a tao dng Aam va Eva, la hai thuy to cua loai ngi: Ngai a tao dng ong ba trong tnh trang n sung vi hanh phuc ve ca phan hon lan phan xac, va a at ong ba trong vn a ang. Ngai a ban cho ong ba n thanh sung, nh o ho c lam con Thien Chua, c quy hng ve vi cu canh toi hau, tc la ve vi tnh trang c hng kien va thau hieu Ngai i i tren thien ang. Thien Chua cung ban cho nhng n hue ngoai thng lam cho ong ba tranh khoi tnh trang ngu dot, khoi b nghieng chu ve pha s ac, cung nh khoi phai chu canh kho au va chet choc. Ong ba phai truyen lu tnh trang ay cho toan the mieu due cua mnh ve sau.

Nhng Aam a khong tuan thu mot huan lenh nghiem cach cua Thien Chua: ong a pham mot loi nang, toi bat phuc tung va kieu cang. Do o, ong a anh mat n thanh sung cung nh cac n ngoai nhien, va a truyen lu tnh canh nay en cac the he con chau cua mnh. Tnh trang nay c goi la nguyen toi (toi to tong/toi nguyen to), bi v no khong phai do mot hanh ong cua y ch ca nhan ma co, nhng la do nguon goc phat sinh ra con ngi, va bi v no theo con ng di truyen ban tnh loai ngi ma lu chuyen en moi the he nhan loai. Tuy nhien, nh chap nhan chu au kho va chu chet tren thap gia, c Giesu Kito a chuoc toi va mang lai n cu o cho moi ngi. B tch ra toi ng dung cong nghiep cua c Kito cho con ngi, va giai phong con ngi khoi tnh trang toi loi bam sinh cua mnh. Du vay, con ngi van con mang am dau vet cua nhuc duc hang quyen ru con ngi i theo ng ac.

ai e la the. ung: nhng van nan at ra th nhieu va te nh. Chang han: viec phan biet (hoac phan chia) gia hon va xac, gia t nhien va sieu nhien, co gia tr g? Phai hieu the nao ve iem giao ly lien quan ti viec chuoc toi va ng dung cong nghiep cua c Kito cho con ngi? Nhng xet theo phng dien day giao ly, th o khong phai la nhng van nan kho khan nhat gap thay ngay t au. Nhng la chnh "cau chuyen" thuat ve ong Aam va ba Eva; roi t o, ca tnh chat co can c cua Kinh Thanh cung b ng vc luon. Ke lai cau chuyen nh the ch la viec lam n gian, nhng kho noi la kho ma lam cho ngi ta nuot troi c. V the, van e tien quyet nhat thiet can phai at ra la: cho ti mc nao, chung ta co bon phan phai tin vao mot giao thuyet xem ra a qua loi thi nh the? Co the thay oi giao thuyet o i c khong? Neu co, th can phai lam theo nhng tieu chuan nao?

Tnh Chat Tng oi Cua Cac Bieu e nh Thc- c Tin (enonces de la foi)

Thong thng th cac tn ieu c coi la khong thay oi. Chung bieu at s viec Thien Chua mac khai chnh mnh ra c ma? Chung a chang c chnh ac an bat kha ngo cua Giao hoi am bao cho o sao? Tuy nhien, chnh Huan quyen cua Giao hoi cung a tm cach ieu hoa hau lam cho loi suy luan duy van t kia (fondamentaliste) giam du bt i. Cong ong chung Vaticano II cung nh Tuyen ngon Mysterium Ecclesiae [3] a e ra mot loi phan biet chu yeu: phan biet gia mot ben la y ngha cua cac cong thc tn ly, mot y ngha "mai mai trung thc va ong nhat vi chnh mnh", va ben kia la hnh thc dien at Mac khai, mot hnh thc mang tnh chat tng oi, tc la le thuoc vao mot thi ai lch s nhat nh. Va nh the, co the xay ra la "chan ly trong mot tn ieu thoat au ch c bieu at mot cach cha ay u - ch khong phai la sai lac -, roi ve sau, nh c nhan nh lai trong mot boi canh sau rong hn cua c tin hoac cua cac hieu biet nhan ban, mi c trnh bay mot cach tron ven va ay u hn". Vai tro cua than hoc gia chnh la cho biet "neu ro gii mc chnh xac cua chu y giao huan thc s tiem an trong cac cong thc giao ly khac nhau".

Van ban tren ay se lam kim ch nam cho ng hng suy t cua chung ta. Khong co g buoc ngi kito phai em het tinh than "sao y ban chanh" ma co kh kh gi nguyen loi quang dien giao ly c dung ti trong "cuon sach bon ong au" ca. Trai lai, ngi kito c mi goi e biet rut ra nhng g Giao hoi thc s muon ch day cho mnh qua mot hnh thc trnh bay co the la qua o. e lam nh vay, ngi kito co the da theo nhng hieu biet nhan ban a tr thanh sau rong hn trong thi nay. V the, trong khi giang giao ly, giao ly vien co the dung en cac d kien khoa hoc mi me. Hn the na: o con la khi iem ma giao ly vien phai nam lay e x dung luc bat au trnh bay giao ly; neu khong, th ngay t au, giao ly vien se mat het uy tn oi vi c toa ang nghe mnh, va a ho en cho quy ket cho rang ung la co mot moi tng phan sng sng ng chan gia c tin cua Giao hoi va nhng g ho hoc biet c t cho khac. [4]

Quan iem Cua Cac Khoa Hoc Hien ai

Vay th, ngay t khi iem, chung ta chap nhan thuyet "Big Bang" ien hnh (vu no ln, luc vu tru bat au thanh hnh), cho du thuyet nay van cha hoan toan nga ngu, [5] va ca thuyet sinh vat tien hoa tren mat at na. [6] Cac thuyet nay tiep noi va bo tuc cho nhau. T luc nhng hat nhan hiro va heli au tien thanh hnh ch loi mot giay sau vu no ban au xay ra cach ay khoang mi lam ty nam, cho ti khi con auxtralopitec (vn phng nam),- co the c coi nh la ong to loai ngi - xuat hien tren trai at cach ay gan ba trieu sau tram ngan nam, a thc s co mot qua trnh tien trien tiep dien lien tuc. Qua nhieu cuoc bien oi lien tiep va treo dan tng bc len tren nhng bac cap khac nhau ngay cang phc tap hn, cac nguyen to au tien a sinh ra vu tru, roi en cac sinh vat tren trai at, roi en loai ngi nh van con thay ngay nay. Khong muc kch thay mot khuc gian oan nao trong qua trnh tien hoa dai dang dac kia, ma ch lien tiep nhan thay nhng ngng anh dau a phat trien ngay cang phc tap them len. Moi chang tien hoa eu cho thay la can thiet cho chnh cai luc no xay ra, e roi khi ti lt mnh, loai ngi co u ieu kien ma xuat au lo dien.7 [7] au la nguon goc cua nhan loai? Chac chan la loai ngi a phat nguyen t mot loai giong (phylum) tien hoa duy nhat, t cung mot chung loai duy nhat. Bang chng la het thay moi chung toc hien song tren trai at eu co the truyen sinh lam cho nhau thu thai c ca. Nhng ang khac, cung hau nh chac chan la loai ngi a khong phat nguyen t mot "oi uyen ng" duy nhat (nh gia thuyet oc to - monogenisme - van chu trng), ma noi cho ung hn, la t cung mot giong toc rong hn (theo chu trng cua gia thuyet a to: polygenisme).

Nhng ieu kien ve gien (conditions genetiques) can hoi u e toan the nhan loai phat nguyen t cung mot "oi uyen ng" nguyen s oc nhat th thc s qua ac biet va kho ma co the co c, en o "hoa hiem lam lam mi gap thay". [8] Nhom ngi giong toc nay a t t thanh hnh sau mot tien trnh dai co the la ti hang tram ngan nam. V the, khong the nao xac nh cho chac chan va ro rang c la con ngi a xuat hien t bao gi. That vay, neu viec phat minh cac o dung anh dau mot mc y thc a at en mot o tien hoa kha cao, th cung van cha co the xac nh g c ve qua trnh bien hoa cham chap trc o, tc la thi gian ma cac ong vat linh trng (ong vat thuoc bo kh: primates), thng c coi la nguon goc xa xa cua loai ngi, ch mi at ti c mot mc y thc con rat tho s, cha u sc ma e lai nhng dau vet ac thu kha d tao cho nhng co gang su tam ngay nay co c may nhan ra lai c.

o la nhng ket luan chnh rut ra t hien trang hieu biet cua cac nganh khoa hoc ngay nay. Va d nhien la cac ket luan nay se giong len cho le loi trnh bay c tin theo kieu "sach bon" co ien, mot cau hoi het sc can ban. Tin rang t ban s, Thien Chua a dng nen mot cap uyen ng "trng thanh san", va Ngai a gn gi ho cho khoi ngu dot, khoi b hng chieu ve con ng ac cung nh cho khoi kho au va chet choc; tin rang oi uyen ng o a pham toi, va loai ngi phat sinh t ho, [9] se phai ganh chu tnh trang that sung (etat de disgrace): la chuyen khong the tng tng noi oi vi au oc cua ai a so nhng ngi thi nay.

Vay Phai Hieu S iep Kinh Thanh Nh The Nao?

Can phan biet ro gia cac khoa hoc thc chng va than hoc.

Trc tien, can phai biet phan biet ro gia cac khoa hoc thc chng va than hoc. [10] Bi v hai lanh vc nay co hai mc o khac nhau trong cach kieu nhan thc thc tai: Khoa hoc thc chng th phan tach cac t dien bien xay ra ke tiep nhau trong qua trnh tien hoa, roi giai thch cung nh tm cho thay cac nguyen nhan lam phat sinh ra cac hien tng nghien cu, va a ra nhng gia thiet nam c nhieu hay t phan chac la tuy mc o anh gia trong bnh dien lien he cua nganh chuyen mon rieng.

Con c tin th khong xen vao trong lanh vc ay, bi v c tin hoat ong tren mot bnh dien khac han: bnh dien cua nhng y ngha can phai c mang lai cho cac hien tng ma khoa hoc nghien cu. au la y ngha cua qua trnh tien hoa dai dang dac nh the kia? Tai sao (v ch nham g) ma s ac lai gam mon lch s loai ngi i nh vay?

Hai bnh dien noi tren, bnh dien cua "the nao" va bnh dien cua "muc ch" khong the nao thay the cho nhau c, cung nh khong the nao chong cheo xen lan lan nhau c. Do o, ng tren bnh dien ly thuyet ma noi, th khong bao gi co chuyen c tin lai i xung ot vi cac thanh qua cua khoa hoc thc chng ca. [11]

Loi phan biet tren ay la mot b quyet nhan nh co tam quyet nh oi vi viec giai thch cho chnh xac cac ban van cua Kinh Thanh, [12] cung nh cua Huan quyen. ung the, cac tac gia cua cac van ban nay ch da theo nhng d lieu khoa hoc thi ho ma cong hien cho chung ta thay y ngha cua lch s loai ngi. Ho a ra cho chung ta biet ve ly do "tai sao" cua cac hien tng trong lch s ay. Ho tuyen xng long tin cua mnh oi vi chan ly ve "nguyen toi" bang cach tran thuat cho chung ta nghe ve cau chuyen cua Aam va Eva. The nen, neu khong the nao y ngha cua Kinh Thanh va cua truyen thong giao hoi i ngc lai vi cac d kien khoa hoc, th khong phai v the ma hnh thc tran thuat "lch s" lam khung cho c tin, lai khong ung chan vao trong vong giao thoa xung ot vi khoa hoc, v no cung dien ra tren cung mot bnh dien nhan thc nh cac khoa hoc. Nhng tnh cach tng khac ay ch la mot hien tng bieu kien, i dnh lien vi hnh thc trnh bay c tin, ch khong phai vi ban chat thuan tuy cua chnh c tin. Trong anh sang ay, sau ay, chung ta th tm hieu ve cau chuyen tran thuat trong Sach Sang the, thng c dung ti nhng khi trnh bay giao ly.

Hnh thc tran thuat lch s trong cac chng 2-3 cua Sach Sang the

Theo y ngha nao th cau chuyen ke lai cong cuoc tao dng va toi loi luc ban s co the c coi la co tnh cach lch s? Nhng tien bo mi trong khoa chu giai co the giup e lam cho cau hoi nay sang to. [13]

Qua that, cau chuyen ke lai trong Sach Sang the, cho thay mot chuoi lien canh ac biet ma Cu c se con tai dien mot oan tran thuat khac, khi noi ti s viec dan traen c ac tuyen va giao c Giave ky ket vi ho. Vay, cau chuyen trong Sach Sang the ke lai rang: Thien Chua "cam lay" con ngi (nam lay: ST 2,15; 3,19.23), roi "at e" con ngi vao trong vn (2,8) va "cho" con ngi "mot th thc an": "ngi c an moi cay trai trong vn"(2,16). n hue o lai co mot "cam lenh" i kem theo nham bao ve s song con ngi chong lai s chet: "ngi khong c an t cay trai cua kha nang nhan thc lanh d, v ngay nao ngi an no, th tat ngi phai chet"(2,17). Nhng con ran lai gieo "ng vc" chong lai li can day ay: "vay th Thien Chua a noi la ngi khong c an mot th cay trai nao trong vn ca, phai khong?" (3,1). Va nh the, no rot vao trong long ngi n thai o khong tin va long "ham muon": "ngi an ba nhan thay qua la ung: cay an ngon that va nhn th sng mat" (3,6). Tiep theo o la hanh ong "vi pham"cam lenh (3,6) keo theo tnh trang "h hong" n hue: "hai ong ba nhan biet mnh tran truong" (3,7). Tuy nhien, du co noi ro nhng hau qua cua toi loi con ngi, th Giave Thien Chua cung van "ha ban" cho ngi n mot mieu due u sc anh thang con ran (3,15).

Mat khac, chuoi lien canh kia cung gi lai nhieu ky niem lch s cua dan traen. Chang han, t "cam lay" c dung e ch tnh trang ac tuyen. The nen, Abraham a c Thien Chua "cam lay" e khai sinh ra dan toc (ST 24,7), roi sau o Ngai a "nam lay" avt e at lam vua cho dan nay (TV 78,70) va chnh dan toc nay cung a c "cam lay", a c chon t gia cac dan nc (Ed 36,24). Hn na, viec noi ket hai ong t "cam lay" va "at e" la mot loi dung t co ien e noi ve s kien dan toc nh c ni at ha (xem Ed 36,24; 37,21...). Lanh a nay la mot vung at ph nhieu xanh tot, co sa va mat ong lai lang (Ds 13,20-25; Xh 3,8.17; 13,5...) va tran tre "thc an" vo ke.

Li e ngh m giao c ma thc s Giave a ky ket vi dan Ngi, cung a co mot "cam lenh" i kem theo nham bao ve cho giao c c ven toan: o la Luat ban bo tren nui Sinai tiep theo sau cuoc giai phong khoi Ai cap (Xh 20; nl 5,6-21; Xh 19,4-6). Qua the, cac gii ran eu c m au bang li nhac nh ve cuoc giai phong ma Giave a thc hien cho traen. Du vay, luon luon Le Luat van lam nh la au moi a ng vc va "th thach" ti cho traen (Xh 20,20. Xem ca nl 8,2-3; Tv 78,17-20), cung nh at traen trong the phai chon la gia Li cua Giave va noi quyen ru cua long "ham muon". Va thc s, cung nh the va con nhieu hn na, traen a "vi pham" Le Luat ma ang le ra can phai c coi nh la thanh luy bao ve cho mnh. traen a xe bo giao c ky ket vi Giave qua hanh ong t chon lay mot v vua e c "giong nh cac dan nc khac", cung nh qua s viec ton knh cac ngau than. Ket qua la phai song qua ca mot lch s soi ong vi "chet choc": dan toc b chia re thanh hai vng quoc chong choi nhau; ho chia cach ngay cang ln rong dan gia gii quyen the va am quan chung b boc lot khai thac, gia cac thanh phan giau va ngheo. Lanh tho t do a bien thanh mot vung at no le. Dau vay, Giave van mai trung thanh vi "li ha" cung Abraham. Ngai khong ngng nhac nh lai cac oi hoi cua giao c cung nh gn gi cho dan Ngai song trong hy vong: se co ngay Ngai ch than en e cu giai dan Ngai thoat khoi canh chet.

Va nh the, co the nhan ra ro rang hn, cach thc tac gia nguon Giave (thuoc nguon tai lieu goc dung ten Giave trong van ban:(Yahviste) [14] bien soan cau chuyen cua mnh: e giai thch thc trang toi loi trong the gian, tac gia a khong bat au i t kinh nghiem cua Aam va Eva ma suy luan, nhng la a chuyen v vao trong thi khi thuy loai ngi, kinh nghiem thu an va boi phan ma traen song qua suot trong ca dong lch s cua mnh. Lan ve tr lai vi nguon coi nh the, tac gia a pho quat hoa lch s cua dan mnh ra cho toan the nhan loai. Di ngon but cua tac gia, Aam va Eva khong nhng ai dien cho dan traen va v vua cua dan nay, ma con cho ca moi dan toc va moi vua chua, [15] moi ngi nam cung nh n trong loai ngi.

Suy luan nh the la chuyen rat de hieu oi vi au oc th toc cua cac bo lac song trong sa mac, va o cung la cach suy luan ma tac gia cau chuyen sang the s dung: tac gia hnh dung Aam nh la ong to cua mot th toc bao gom toan the nhan loai. Ma trong nhan quan t duy nay, th khong co chuyen phan biet ro rang gia v to phu va toan bo th toc. Va d nhien la tat ca nhng g th toc song qua th eu c coi nh la chnh kinh nghiem cua v to phu, va ngc lai. [16] The nen, toi cua traen tr thanh toi cua Aam, va giong nh la do sc doi lai cua mot a va cham, hanh ong loi pham cua Aam ban tung toe tr lai tren toan the nhan loai. o khong phai la s kien truyen lu toi va theo loi mot chieu, cho bang hien tng xoay vong cua s ac. Toi loi hien gi cua dan toc la toi loi cua v to phu cung nh cua loai ngi phat nguyen t ong.

Tuy nhien, nhng g co the chap nhan c theo quan niem cac bo lac ngay trc, khong con co the chap nhan c na trong nen van hoa khoa hoc thi ai ngay nay. Nhng mat khac, cung khong the c viec n thuan em Aam cua thi van hoa th lac, ong hoa vi mau vn phng nam (auxtralopitec) ma gia thuyet tien hoa nhac ti va a bien mat khoi trai at cach ay ca ba trieu sau tram ngan nam roi c. Khong, hai nhan vat o khac nhau, cho du co ve nh la mot. Cung khong the n thuan long Aam cua Sach Sang the vao trong y niem tan thi cua chung ta ve toi cua ca nhan, la y niem phat nguon t mot mau thc van hoa khac han. oi vi tac gia nguon Giave (J), toi cua Aam vi toi cua dan traen ch la mot. Cung khong bao gi co ai ngh en chuyen gan cho mau vn phng nam toi loi cua ca loai ngi chung ta. Khi tm hieu cho biet vn phng nam a co the loi pham nh the nao theo y thc va chm n cua mnh vao thi ban s cua lch s loai ngi, la chung ta muon noi ti mot loai toi pham hoan toan khac vi loai c Sach Sang the e cap ti. ong hoa chung thanh mot toi ma thoi, "toi cua thi nguyen s nhan loai", la lan lon hai bnh dien giai thch khac han nhau.

ang khac, cung nen lu y la Cu c con e ra nhieu cach thc khac e nhan thc ve "toi cua thi nguyen s nhan loai". Chang han, khong thuoc anh hng cua quan niem th toc nh ngi viet theo nguon Giave, tac gia t te (P) e tam nhieu hn en viec khai trien y niem ve mot toi loi a t t lan rong dan ra tren khap mat at, ke t sau cuoc tao dng van vat cho ti lut ai hong thuy (St 6,11-12). [17] Loi nhn nay i gan vi cach chung ta quan niem ve lch s hn. V the, ieu quan trong la khong nen tuyet oi hoa quan iem cua tac gia nguon Giave.

Y ngha cua cac oan St 2-3

ang sau hnh thc tran thuat theo kieu lch s, au la y ngha ch thc cua cau chuyen Sach Sang the ke lai? No co nhan nhu g quan trong cho cuoc song c tin cua chung ta hom nay khong? [18] Trc tien: no noi len mot niem xac tn trong c tin. Toan the nhan loai ma Aam la bieu tng, a c ch mot mnh Thien Chua duy nhat dng nen, e at bc vao trong mot tien trnh lch s dan en s song. Qua the, li au tien ang Tao hoa noi vi con ngi mi lot khoi long ban tay tao dng cua mnh, la mot li khai ao cho tat ca nhng g la kha d: "Ngi co quyen an moi cay trai trong vn" (2,16), ngay ca cay s song nam gia vn. Thien Chua cua an hue, cua nhng khong: Ngai khong biet en tnh toan hn thiet va khong danh gi g rieng cho mnh ca. Ngai at nh cho con ngi mot mang li quan he a dang: quan he vi chnh Giave, vi at ai, vi loai vat va cuoi cung la vi ngi phu n la ca the ma khi oi dien vi, th con ngi at c ti kha nang phat bieu bang li noi, va phat hien ra ban sac ac thu cua mnh. oi vi tac gia cau chuyen, s song nam chnh trong cac moi quan he ay. Hn the na, chnh Thien Chua con ch than m giao c vi thu tao cua mnh; Ngai tiep tay hanh ong vi sinh hoat cua con ngi e s song nay sinh len: Ngai se lam cho ma ri, nhng canh tac at ai la cong trnh con ngi (2,5). Ngai nan tao loai vat nen, nhng viec at ten cho chung la phan cua con ngi (2,19). Cuoi cung, Thien Chua a ra mot cam lenh hau am bao cho mang li quan he kia c nguyen ven. Ngai cam con ngi khong c nem mui cay co sc toan nang ao tng (tc la ch theo li con ran noi ba, ch khong phai co that), v trai cua cay ay se a ti tnh trang quan he hon on: neu con ngi muon tr thanh tat ca cung mot luc, khong con biet ton trong nhng g khac biet phan cach mnh vi Thien Chua, th con ngi se gay ra chet choc tham hai cho chnh mnh. Tiep dien trng ky theo dong lch s, cong trnh tao dng la the. Xac tn c tin theo kieu mau nay se tay tr het moi loi quan niem Thien Chua nh la mot chu nhan ong khinh khnh ng nhn mot ten no le khep nep thuc thu toi nghiep. Ngc lai, oi vi tac gia nguon Giave, Thien Chua va con ngi la thanh vien lien i chung sc tien bc tren cung mot tien trnh lch s.

Ngoai ra, e ra cam lenh la Giave muon nhac nh cho con ngi y thc ve t do va trach nhiem cua mnh. Con ngi co t do e on nhan hoac t choi Li ch bao giup cho mnh tranh khoi s chet. Nhng loai ngi khong bao gi chu tin vao Li cua Giave, va o la nguyen nhan gay ra tham hoa cho con ngi. oi vi tac gia nguon Giave, s d va s chet khong phai la hoa trai cua mot nh menh tat yeu. T khi iem cua nhng o v xay ra trong lch s loai ngi, a co nhng hanh ong t do, hanh ong cua nha vua va cua nhan dan, cua ngi nam va cua ngi n: ho a ong loat sa lay vao trong giac m chiem hu cho c mot th toan nang tnh ao tng nhng lai cha ay ac lc tan pha oc hai; ho huy hoai lan nhau; tap the ong tnh, ho dan nhau i en cho chet. Giave au co trach nhiem g oi vi nhng th ay; Ngai a khong he gan long s d va chet choc vao trong ban tnh con ngi. Chnh con ngi a dung t do ma tac hoa cho chnh mnh. Nhng du sao th niem tham tn ve trach nhiem nh the cua con ngi cung em lai c nhieu hy vong; bi v, neu con ngi la nguyen nhan cua s ac, th con ngi cung co the kien tao nen c mot cuoc giai phong cho chnh mnh. Loai ngi khong nhat thiet phai la con moi thieu than cho mot nh menh mu quang. oi dien vi s ac, tac gia cau chuyen a biet loai bo i moi y ngh quy trach cho pha Thien Chua, cung nh moi thai o chu bai va tat nh (deterministe) oi vi lch s loai ngi.

Co phai ch can oan ket chung sc la co the be gay c vong bao lc troi chat con ngi vao ach s chet hay khong? Tac gia nguon Giave a biet la van e khong qua n gian nh the. D nhien la con ngi co t do, nhng con ngi a b me hoac va la bp e roi khong sao nen noi ma khong chay theo ao vong "tr thanh ong tri". Hoai vong nay xuat x t mot gii nam han ben tren con ngi, [19] va no anh ong vao tan trong ni sau tham cua long con ngi; no at cau truc nen tang cho cac moi quan he cua con ngi. Loai ngi khong the lam g hn c trc trang huong ay, va lch s cua moi dan nc tren mat at chng minh cho thay qua ro ieu o. Con ngi c mai khang khang tng rang s song nam ben pha danh vong cao sang, ben pha che ng va thong tr the gii: "Tr thanh giong cac than linh"! Du, ngay qua ngay, lch s co chng minh ro cho thay hoai vong kia ch la mot ao tng, th con ngi cung c tiep tuc e cho ao vong ay quay ray mnh, vay bua va troi chat mnh vao trong mang li cua no. No phan hoa va xo ay con ngi en cho diet vong. The nen, du co oan ket hiep lc e giai phong cho chnh mnh i na, th bat lc, loai ngi cung se khong lam sao thoat noi vong chi phoi vu bao cua no.

Nhng nh the co phai la Giave a b chnh tho tao cua mnh at vao the b hay khong? Co phai s song ban ra tran ay a lat ngc can can mot cach vo phng cu cha, e tr thanh mot canh chet choc phai bo tay ma chu hay khong? [20] Nhng khong phai la ch n gian nh the. V toi loi con ngi khong chan ng noi an hue cua Giave. Mac cho gai goc co moc len ay (3,17-18), con ngi cung khong ngng canh tac ruong at va thu hoach hoa mau lam thc an. Ngi nam va ngi n van thu hut lan nhau trong niem quy trong cac khac biet cua nhau (2,23), cho du moi quan he gia ho co b thoi them muon va thong tr lam loang lo i (3,16). Giave van tiep tuc tao dng s song trong moi hp ong vi con ngi, nh ba Eva a cong nhan luc Ca-in chao i (4,1), cho du sau nay Ca-in se giet chet em mnh. T nay, gia lch s loai ngi, t trong tham sau cua ban chat, song va chet se luon luon ket chat vi nhau. S song c ban ra doi dao, nhng t nay, no ch dien ra ngap ngng vi vien anh kinh hoang cua mot canh chet bat buoc phai song qua nh mot cuoc bt nho va chia la ay au thng ang cay. o chnh la tac pham cua toi loi con ang hoanh hanh ngay gia long s song.

Vay, s chet a thang c cuoc roi o sao? Khong con co mot tia hy vong hoa giai nao ca hay sao? Khong qua en nh vay! Tuy nhien, neu hoa bnh a c ban tang lai cho con ngi, th no cung ch en t mot chon cao tham ben kia the gii con ngi. Loai ngi a b ngan van bo mat quyen ru cua s chet me hoac tram trong en o khong con co the t cu giai cho chnh mnh c. Can phai co mot khi iem mi, mot s song mi khong may may ong loa vi s chet. Can phai co mot hanh ong can thiep mi cua Thien Chua Tao hoa. Va thc s, mot luong ai phong hy vong a thoi manh en, nang han toan bo lch s loai ngi len cao: Giave a ha ban mot mieu due co sc anh thang con ran.

ai e, o la nhng cam ngh chu chot ma tac gia nguon Giave a co oi vi tien trnh lch s loai ngi. Nhng suy ngh nay bao gom ca s song lan s chet, ca t do lan nhng g rang buoc lam mat t do, ca cuoc song thc te cc nhoc hang ngay lan niem hy vong cho ngay mai. Trnh bay theo cach thc ay, th cac suy t kia mi co the thc s at van e cho ngi ln cung nh cho tre em, bi v trong o, ho se nhan ra chnh kinh nghiem cua rieng ca nhan mnh, cho du ho co khong tin vao Thien Chua la ang Tao Hoa i na. Va nhng cam ngh ay cung co the giup dan loi a en tan mc vien man cua niem tin oi vi cong trnh cua c Kito Cu The.

oc Lai Thanh Phaolo Di Anh Sang Cua Cac Nhan nh Tren ay

Thng thng cac th cua thanh Phaolo t c dung ti trong cac lp giao ly. Ai cung tha biet tai sao roi! Phan ln cac th nay thuoc loai kho hieu. ay, ch xin th tm hieu mot oan trong Th gi tn hu Roma: o la oan ngay t buoi au cua lch s truyen thong, a soi dan Giao hoi trong co gang suy t tm hieu ve nguyen toi:

The nen, cung nh ch v mot ngi (Aam), ma toi loi a ot nhap vao trong tran gian; va v toi loi, nen ca s chet cung ot nhap nh the na; va vay la s chet a lan truyen qua het moi ngi, bi le moi ngi eu a pham toi,... th n cua Thien Chua, n ban qua mot ngi la c Giesu Kito, con day tran hn biet bao tren vo so ngi (Rm 5,12 va 15b).

Trong Aam, moi ngi eu la toi nhan

oi tng Phaolo chu tam en trc tien, khong phai la Aam, ma la c Giesu Kito. Thanh nhan muon cho thay rang c Kito song lai a ch than mang n cu o ti cho toan the nhan loai. e trnh bay cho de hieu, thanh nhan a da theo cau chuyen Sach Sang the ke lai, va giai thch no theo quan niem th toc cua tac gia. oi vi Phaolo cung nh oi vi tac gia nguon Giave, Aam la nguyen to cua loai ngi. Vi danh ngha o, Aam mang toan the loai ngi trong con ngi cua mnh; con toi cua ong th truyen lan ti het tat ca moi ngi: cai chet the ly do toi ma ra, la dau hieu cua mot cai chet tuyet oi hn, tc la cua s viec nhan loai b dt khoat tach ri ra khoi Thien Chua Hang song, coi nguon cua s song.

Trong c Kito, moi ngi eu c cu o

Tuy nhien, theo Phaolo, c Kito la phan e oi lai Aam. Trong Ngai, moi ngi eu c cu o, v c Kito song lai a tong hp toan bo lch s loai ngi vao trong chnh con ngi cua mnh (Ep 1,9-10). Noi the co ngha la g? Theo sat ngha en trong tieng Hy lap, t anakephalaiosasthai ("tong hp") co ngha la: "nam lay tr lai, t di len tren bang cach tr thanh cai au, tr thanh au moi". Do vay, trong mot cach nao o, c Kito i ngc tr lai dong thi gian, tr ve ang trc, ve pha cac to phu cua mnh la avt, Giacop, Abraham cho en au het, tc la cho en Aam. Thanh Luca minh hoa ieu o that tai tnh bang cach ke lai gia pha cua c Giesu (xem Lc 3,23-38). The nen, cuoc i, cai chet va s kien song lai cua c Kito co sc anh ong manh hn la toan dan Do thai hay la cong oan cac tn hu, va mang nhng chieu kch rong ln hn la mot giai oan ac biet nao o trong lch s loai ngi. ung la cac bien co ay mang mot tam voc vu tru. Trong c Giesu Kito song lai, s song tm thay mot khi iem mi, nh trong ngay au cua mot cuoc tao dng mi.

i ngc dong thi gian, c Kito nam lay lai dong lch s t ang di: qua the, Ngai a en "trong than phan xac pham toi loi cua chung ta" (Rm 8,3); v chung ta, Ngai a b "ong hoa vi toi loi" (2Cr 5,21). Cac Phuc am nhat lam a cu the hoa cac t ng phi thi gian nay bang mot noi dung tran thuat co tnh cach lch s. c Giesu Kito a en e keu goi nhng ngi toi loi (Mc 2,17 va cac oan song song): Ngai khong ch en e em an bnh va hoa giai cho nhng ngi co toi ca nhan, nh ngi phu n ngoai tnh hay nh ngi trom lanh chet tren thap gia ben canh Ngai ma thoi. Ngai thng hay co y i en vi cac tang lp xa hoi cong khai b xep vao hang nhng ngi toi loi, chang han nh la: cac ngi ngoai giao, cac ke an xin, cac ngi yeu au benh tat, cac ngi ngheo hen, cac ngi thu thue va cac co iem. Ngai co y gi giay lien i vi cac tang lp b xa hoi loai ra ngoai le nh the, v cac tang lp nay the hien nhng c cau to chc toi loi trong lch s thi ay. S viec Ngai chu phep ra gia nhng ngi thu nhan toi mnh (Mc 1,9-11) va chet tren thap gia gia hai ngi trom cp (Mc 15,27) la dau ch cua tnh lien i ay. Ngai a ong hoa vi ho, v Ngai muon dung "nhng g la hen ha, b khinh miet" ma cu toan the nhan loai thoat khoi s chet. o la ieu ma thanh Phaolo goi la "s ien ro cua thap gia" (1Cr 1,18-31).

Nh ho va vi ho, Ngai a lam cho lch s chuyen hng i len: Ngai a giai phong ho, a mang lai cho ho pham cach lam con Thien Chua, lam anh ch em cua Ngai, a khoi phuc cac quyen cua ho lai cho ho, va ket hp ho lai trong mot cong oan c tin, c cay cung c men. Cu o cac tang lp xa hoi b xo ay ra ngoai le cuoc i nh the: cac tang lp the hien cho nhng c cau toi loi trong loai ngi, la c Kito a giai cu ca toan bo lch s nhan loai; Ngai a m canh ca n cu o cho moi ngi: cho ngi ngheo cung nh ngi ngheo, cho ngi cong chnh cung nh ngi toi loi, cho ngi Do thai cung nh ngi ngoai Do thai giao. Khong con mot ai b loai ra ngoai, bi v khong con mot ai la khong c n cu o cua Ngai cham ti tan ni coi re sau tham nhat trong tam hon khc t cua mnh. T nay, n cu o se luon luon i t di len tren, t cai nho nhat en cai ln nhat, t ngoai le vao trong tam iem, t ngi ngheo en ngi giau. V, thay v muon tr thanh "nh ong tri", c Kito a tr thanh "ngi rot het", "ngi toi t va la ngi no le cua moi ngi" (Mc 10,35-43 va cac oan song song), va khong ganh t "giang cho c chc v ong hang cung Thien Chua" (Pl 2,1-11). Va nh the, Ngai a tr thanh thu lnh, ngi lanh ao, "Aam mi" (1Cr 15,45), khi iem mi cua lch s nhan loai: khi iem tuyet oi mi me, v bat chap tat ca nhng chia re va phan cach gia loai ngi, bat chap ca en s chet, Ngai tong hp toan the nhan loai lai trong Ngai. Va nh the, trong Ngai, lch s se lam nh i qua mot con ng tat e at en mc hoan thanh vien man cua mnh; trong Ngai, moi giao hoa chung cuc vi Thien Chua cung c thanh tu.

Noi ve n cu o cho thi ai hom nay

Ngay nay phai hieu nh the nao ve giao ly cua Giao hoi lien quan en nguyen toi, khi ma giao ly nay khong con mac hnh thc mieu ta thuoc nen van hoa nguyen goc cua no na? Co the quan niem nguyen toi nh la mot s dnh lu chung vao trong thc trang cua toi loi trong xa hoi loai ngi. Ngay giay phut mi tng thai trong long me, moi con ngi, nam cung nh n, eu phai bc vao trong mot the gii chu anh hng nang ne cua toi loi ke t luc nhan loai mi xuat hien. o la mot tnh trang khach quan, lu truyen t the he nay en the he no, va oi nghch lai vi ke hoach tao dng cua Thien Chua. V the, con ngi phai chu anh hng cua toi loi a tng an sau trong moi trng song cua mnh, ngay t trc khi sinh ra:

"Vay, s viec con ngi dnh lu vi toi loi khong phai ch la cai g nam ngoai con ngi, khong phai ch la mot gng xau, mot anh hng oc hai, mot moi trng quyen ru ma thoi, nhng o con la mot yeu to nam tan trong c cau noi tai cua moi con ngi, va co tam quyet nh tren thai o cua con ngi oi vi Thien Chua, oi vi ngi khac cung nh oi vi chnh mnh; qua y niem "tnh trang dnh lu vi toi loi" nay, mot y niem rut ra t cuoc song cu the cua con ngi hien hu thc s trong lch s, chung toi muon dien at tat ca nhng g cha ng trong thanh ng "toi nguyen to": ay la mot loi dung t de gay ngo nhan va khong may thch ang. Thanh ng "toi nguyen to" ham cha y ngha nay la: tnh trang pho quat co anh hng quyet nh t ben trong oi vi moi ngi, va theo thc te ma noi, th tnh trang nay i ngc lai vi y nh cu o nguyen s cua Thien Chua, la ang a tao thanh moi s bi c Kito va quyet nh hoan tat moi s trong c Kito". [21]

Vay, neu xet ve mat thc te ch khong phai ve mat ban chat, t ben trong, t do cua moi ngi trong nhan loai eu b nhuom nang anh hng cua khuynh hng khep kn mnh vao trong thai o t man, th co the hieu c rang con ngi khong co kha nang e t cu thoat mnh c:

"Neu nhng phan tch nghien cu tren ay la chnh xac, th no lc e giai thoat cho khoi tnh trang tha hoa hang bao vay con ngi nh a thay, ch co the xay ra c vi ieu kien la phai co mot s t bo en t ben ngoai khuon kho nhng d kien kha d cua lch s loai ngi. Qua the, tnh canh lien i chu chi phoi bi toi loi a gay ra thc trang nay la n cu roi mot khi a b mat i th khong the nao c tai tao lai noi do mot ca nhan hoac mot tap the song trong nhng ieu kien cua chnh lch s ay... Thay v cung nhau tm cach e co gang lam cho tien trnh trien n chung c thanh tu, th cac ca nhan ch biet pha hai lan nhau, khien cho nhng ieu kien thiet yeu oi vi viec s dung t do b tieu tan i, va xo ay moi ngi vao trong canh n oc tr trui cua mnh... Va nh the, lch s toi loi cua loai ngi phai ach ganh chu ca mot sc nang dnh chat vao ni ban chat cua mnh, va c buong theo khuynh hng t giam nhot mnh vao trong vong chuyen van eu an cua mot nh menh khoc hai". [22]

Vong nh menh a khoc hai lai cang khoc hai hn khi trai dai theo dong lch s, nhng hanh ong cua t do con ngi a ket tinh tham nhap sau am vao trong cac c cau bat cong cua xa hoi nhan loai: cac c cau c at nh mot cach khach quan nay e nang vi het sc ep cua mnh len tren cac ca nhan trong nhan loai, mac cho ho "co thien ch" en bao nhieu i na. Nhng tam trang tap the, nhng dang thc van hoa va nhng to chc kinh te cung chnh tr a xo ay, loai tr khong biet bao nhieu ngi ra ngoai le cuoc song, e roi cuoi cung giet chet ho i: o chnh la nhng g bieu hien cho thay "cac c cau toi loi" trong lch s loai ngi. [23] Cac c cau nay ghi anh hng sau am vao trong noi tam cua moi ngi, vao trong ni sau tham nhat cua t do ca nhan con ngi. Tuy nhien, toi loi khong phai la nh menh tat yeu, khong the thoat c; no khong nam " trong mau", trong ban chat cua con ngi. Cu o con ngi van la mot ieu kha d.

Khach quan ma noi, cuoc t nan va phuc sinh cua c Kito a mang lai cho con ngi mot phng thc cu o, thng c goi la n thanh hay n ban Thanh Linh. n hue nay ghi am dau vet vao trong noi tam con ngi ngay t trc khi con ngi at ti mc co u trng thanh e co the dung t do ma hanh ong. No at vao tam hon con ngi long khat vong va niem hng thu oi vi moi lien i ch thc ben re tan trong tnh yeu thng. Theo y niem khach the va cau truc, no cung c goi la "Nc Tri" hay Vng quyen Thien Chua". No ang hien dien o: ngay gia long lch s loai ngi nh la men trong bot (Mt 13,33), nh la hat giong gieo vao long at (Mc 4,26-29). V the, a nang ong cua toi loi a b lat ngc lai t ben trong. "Vong quyen Thien Chua" a at vao tan trong can can lc lng va vao gia cac c cau bat cong cua lch s, mot mam giong cua s song, cua cong chnh va hoa bnh. Neu hang ngay co the oc thay tren bao ch, nhng vet tch cua s viec moi ngi eu dnh lu vi toi loi trong tran gian (thong tr, khai thac, an ap, bao lc...), th het nh the, cung co the oc thay gia cuoc song hang ngay, nhng dau ch n cu o a c ban cho moi ngi qua va trong c Giesu Kito. Khong biet bao nhieu to chc, khong biet bao nhieu dan nc ang ra sc e lam cho viec phan phoi tai nguyen trong the gii c cong bang hn; nhng no lc nghien cu e cai tien cac cau truc xa hoi nham ay manh viec ton trong cac quyen con ngi va co vu cong ly va hoa bnh; nhng co gang ma khap ni trong the gii ang co oi vi cong tac bao ve moi sinh cua a cau: o la bao nhieu dau ch cho thay s hien dien cua Nc Thien Chua gia long the gii, mot s hien dien vt ca ra ngoai ranh gii hu hnh cua Giao hoi cung nh cua cac cong oan tn hu. Van e la cho co biet e y ma nhn hay khong: nhn vi mot cap mat c tin e co the nhan ra cong trnh cu o con ngi, hay la ch nhn vi thai o khong tin e roi ch biet ng ngang trc tnh trang con ngi phai thuc thu chu canh dnh lu vi toi loi.

Moi ngi trong nhan loai eu c mi goi e tiep nhan cho chnh mnh nhng kha nang mi, tc la phng thc cu o noi tren: o la kha nang song theo ng loi cua Nc Thien Chua. Bang cach nao? Bang cach ng song va hanh ong theo loi ca nhan n oc, ch cay da vao sc rieng cua mnh, v lam the la i vao ngo cut bat lc, nhng la biet song ket lien vi cong oan cac tn hu, trong niem tin vao c Kito song lai. Nh phep Thanh tay (Rm 6), con ngi c ghep vao trong than mnh cua mot cong oan song niem tin, long cay va tnh men. Trong o, con ngi ngup sau vao trong s chet va song lai cua c Kito e chet cho toi loi va nhan lanh s song mi c ban cho trong Thanh Linh (Rm cac chng 7-8).

Khang nh nh the ve niem tin oi vi giao ly nguyen toi co mot tam c quan trong nh the nao trong thc te? Trong bnh dien ca nhan, ngi kito se gang het sc mnh e t bo moi thai o, moi hanh ong co tnh ong loa vi toi loi trong the gian. Khoa day giao ly co truyen a nhan manh rat nhieu en iem nay cua c tin kito bang cach trnh bay giao ly ve "toi trong". V the, khong nen bo quen ma khong trnh bay cho thay rang iem giao ly nay co lien he chat che vi thc trang cac c cau toi loi a va ang thc s gay ra chet choc cho hang trieu ngi trong nhan loai; ca nhng thai o va hanh ong co tnh ong loa vi cac c cau nay cung la nhng g con ang tiep tuc gay ra chet choc. Vay, trong khi day giao ly, can phai trnh bay ve nhng kha canh can ban cua cac quyen con ngi, cung nh ve giao thuyet xa hoi cua Giao hoi. Va phai tranh cach kieu gii thieu c Kito nh la ang ch en e mang lai mot th "n cu o ca nhan bo tui" ma moi ngi co the chiem hu c nh oc kinh va chu cac b tch. Lam the la bo sot i moi giay lien i cu the ma c Kito hang gi ben chat vi nhng ngi b ruong bo vat vng ben le ng dai cua lch s.

Tuy nhien, neu ch co nh the thoi, th loi nhn kia van cha co the c coi la ay u, v no con nhan manh qua nhieu en tnh cach ca nhan cua toi loi. Trong khi o, oi dien vi cac c cau thong tr, con ngi lai khong the nao ng rieng re n oc ma khong b sa vao lay diet vong cua thc trang thuc thu bat lc, hoac cua thai o khoai ket toi cho chnh mnh, la mot thai o khong may lanh manh. Do o, can phai neu ro cho thay tam quan trong cc ky to ln cua mot hanh ong tap the va co tnh cach lien i, tc la nhan manh en tam quan trong cua cong oan kito va hoat ong ay sc manh giai phong ma cong oan kito ang trien khai ra gia long the gii loai ngi. Loi nhn giao ly theo con mat co ien thng noi chat cuoc song cong oan lai vi viec tham d b tch. Trong khi o lai khong coi trong cho u viec cac cong oan phai hoat ong e co vu cong ly va hoa bnh. Nhng ay lai la kha canh chu yeu. Ch thuc ay moi ngi phai lo cho ca nhan ho nen thanh ma thoi th cha u; con can phai cung nhau xay dng cac cong oan tnh yeu biet don no lc e lam nen sc manh hau oi pho vi cac c cau bat cong th mi c. Chnh khi biet cung nhau chung sc th chung ta mi co the lam cho Nc Thien Chua ang hien dien ngay o, trien n sung man c; chnh khi biet cung nhau nam tay th chung ta mi co the chet cho toi loi hang tran lan trong lch s, va mi co the tch cc on nhan n cu o ang hien dien trong chung ta c. Cung nhau va cung vi nhieu ngi khac, trong tinh than tng knh va oi thoai theo chan ly, co gat bo ra ngoai moi lang lo gi cho c the quan bnh lc lng, e moi ngi, nam cung nh n, co the song "theo hnh anh cua Thien Chua", c ton trong ung vi pham gia cua mnh: o la cach thc tch cc on nhan va hu hieu xay dng Nc Thien Chua vay.

 

Nguyen The Minh chuyen ng.



[1] Cuon sach cua G. Martelet, mang ta e Libre reponse a un scandale, la faute originelle, la souffrance et la mort, Cerf, 1986, 1987 tai ban lan th ba, a phat ong mot luong tranh luan manh liet trong lanh vc than hoc. Cong trnh nghien cu cua Martelet a b P. Masset at lai van e trong bai viet ta e Reflexion philosophique sur le peche originel, ang tren Nouvelle Revue Theologique, 110, 1988, tt. 879-921; roi sau o cung a b B. Pottier phan bac qua bai mang ta e Interpreter le peche originel avec G. Fessard, ang trong NRT 1989, tt. 801-823. Gan ay, A. Chapelle a da theo quan iem than b ma nghien cu van e qua bai Meditations sur nos premiers parents, ang trong NRT 112/5, 1990. Cuoc tranh luan dien bien chung quanh iem chu chot nay la: lam sao e co the ieu hoa c cac c lieu khoa hoc hien ai vi giao thuyet co truyen cua Giao hoi, ac biet la giao thuyet day ve "tnh chat oc nhat cua toi loi au tien ma ca nhan mot Aam lch s a mac pham" va viec truyen lu toi loi ay en toan the nhan loai. ay chung toi se da theo ky thuat day giao ly va chu giai Kinh Thanh ma ban ti cac van e neu tren, va ky thuat nay se tien theo mot loi lap luan khac han.

[2] Xem Catechisme a l'usage de tous les dioceses de Belgique, Desclee De Brouwer, Les Presses St Augustin, Bruges, 1959, cau hoi 47-63, tt. 21-23, va Catechisme et Manuel national a l'usage des dioceses de France, Nouvelle edition, Mame, 1947, cau hoi 48-56, tt. 34-36.

[3] MV so 62; Tuyen ngon Mysterium Ecclesiae, trong La Documentation Catholique, so 1636, 15.07.1973, t. 667. Du con la van e cha nga ngu xet theo quan iem cac khoa hoc truyen thong, viec phan biet gia y ngha va hnh thc dien at van la phng thc thiet dung oi vi cong trnh giai thch Kinh Thanh va cac tn ieu. Lien quan en van e nay, xin xem: W. Kasper, La Theologie et l'Eglise, bo Cogitatio Fidei, 158, Cerf 1990, tt. 35-52. 87. 95-132, va R. Marle, La question du pluralisme en theologie, trong Gregorianum 71/3, 1990, tt. 463-486, ac biet la cac tt. 478-482)

[4] Xem P. Gibert, Peche originel ou probleme occidental? trong Etudes, (371/3), thang 09, 1989, t. 254: " vao mot thi ma tre em lp giao ly v long nao cung a tng nghe noi ti hoc thuyet tien hoa, neu c khang khang dung loi ap at len tren au nao cua chung nhng quan niem va hnh anh thuoc mot thi khac va hoan toan i ngc lai vi nhng g cac em hoc biet c t nhieu pha khac, e ma trnh bay ve nguon goc loai ngi, th chang khac chi la chu trng bop nghet cai the quan bnh cua c tin ni cac em cho chet mat i". Xin xem them MV so 62).

[5] Sach viet ve thuyet "Big Bang" th vo so! e co mot khai niem co tnh cach khoa hoc ve thuyet nay, ve nhng kho khan no gap phai, cung nh ve nhng hnh thc trnh bay no, xin oc J. Demaret va Ch. Barbier, Le principe anthropique en cosmologie, trong Revue des questions scientifiques, 1981, 152 trg, 181-222, va 461-509, cung nh J. Demaret, L'univers, la Physique et l'homme, trong Creation et salut, Publications des Facultes universitaires St Louis, bo Theologie, Bruxelles, 1989, tt. 45-74. Neu muon co mot loi trnh bay ai chung hn, th oc H. Reeves, Patience dans l'azur, l'evolution cosmique, bo Points, Sciences, S 55, Seuil, 1988, tai ban lan th hai, va L'heure de s'enivrer: l'univers a-t-il un sens?, Seuil, 1986. Lien quan en thuyet sinh vat tien hoa, xin xem Joel de Rosnay, Les origines de la vie, de l'atome a la cellule, bo Points, Sciences, S 10, Seuil, 1977; cuon nay a c bo tuc e tr thanh cuon L'aventure du vivant, bo Sciences ouvertes, Paris, Seuil,1988.

[6] Xem Ch. Montenat, Luc Plateau, P. Roux, Pour lire la creation dans l'evolution, Cerf, 1984; E. Bonne, Paleontologie et reconnaissance de l'homme, trong Etudes, janv. 1980, tt. 39-57.

[7] Gia cac kieu mau vu tru khac nhau co the co c, kieu vu tru that s hien hu nh ang thay trong thc te ay, la kieu oi phai hoi u nhng ieu kien het sc ac biet en o, tien nghiem (a priori) ma noi th rat kho e no co the tr thanh hien thc c. Vay th phai giai thch bien bach the nao ay ve s hien hu cua no? Co nhng nha vu tru hoc a a ra gia thiet cho rang: chnh s hien dien cua con ngi trong vu tru a la yeu to quyet nh cho cac ieu kien ban s cua vu tru c thanh hnh cung nh hoi u, va do o, cung la yeu to quyet nh cho ca tnh chat ang hng (isotropie) hien nay cua vu tru na. Thuyet nay c goi la "Nguyen tac duy nhan" (principe anthropique). Xem bai viet cua J. Demaret va C. Barbier, op. cit., tt. 461-509, va J. Demaret, op. cit., tt. 76-83. Cung xin xem them J. Ladriere, Approches philosophiques de la creation, trong La creation dans l'Ancien Testament, bo Lectio Divina, 127, Cerf, 1987, tt. 13-38.

[8] Xem Ch. Montenat, L. Plateau, P. Roux, Pour lire la creation dans l'evolution, Cerf, 984, tt. 49. 63-81.

[9] ieu nay se a en ket luan noi rang con chau cua cap v chong nay roi phai lay nhau e sinh ra loai ngi ve sau. ung the, thng thng cac tre em hoc giao ly a tc khac phan ng va ket luan nh vay. Neu the th ngay t thu khai sinh nhan loai, hanh ong tao dng a at viec loan luan nh la ieu kien can thiet cho a phat trien ve sau cua loai ngi. Ngi day giao ly khong the lam ng trc mot van e nh the c.

[10] Lien quan en cac van nan ma khoa sinh vat hoc at ra cho giao ly co truyen, xin xem C. Heddebaut, Biologie et peche originel, trong La culpabilite fondamentale, peche originel et anthropologie moderne, ban khao cu lien khoa xuat ban di quyen ieu hanh cua P. Guilluy, bo Recherches et synthese, Gembloux, Duculot, 1975, tt. 153-164.

[11] D nhien la tr khi co mot trong cac bo mon nay vt ra khoi lanh vc chuyen mon cua mnh, va t coi la co tham quyen tuyet oi oi vi cac thanh qua nghien cu cua mnh. o khong phai la chuyen hiem xay ra. Lien quan en viec phan biet gia hai bnh dien nh a noi tren, xin oc nhng trang nhan nh rat sang suot cua Clodovis Boff, Theorie et Pratique, La methode des theologies de liberation, bo Cogitatio Fidei, Paris, Cerf, 1990, tt. 53-58. 145-165.

[12] Hn ba the ky ri trc ay, vao ngay 12 thang 4 nam 1615, c thanh hong y Roberto Bellarmino a viet cho ong Galilee nh sau:"Neu thc s a co mot bang chng xac ang ve s viec... mat tri khong quay chung quanh trai at, ma la trai at quay chung quanh mat tri, th luc o chung ta can phai tien hanh mot cach het sc can trong trong viec giai thch cac oan Kinh Thanh xem ra ch day ngc lai, va can phai nhan rang chung ta a khong thau hieu chung cho ung...". Xem J.-P. Lonchamp, L'affaire Gallilee, bo Bref, Cerf, 1988, t. 41.

[13] Chung toi theo sat t tng cua L. Alonso-Schoekel, "Motivos sapienciales y de alianza en Gen 2-3", trong Biblica 43 [1962], tt. 296-316 trng dan trong P. Beauchamp, Etudes sur la Genese: L'Eden, les sept jours, les Patriarches, ad instar manuscripti, Lyon, 1971, tt. 7-43. Xem them J. Briend, Genese 2-3 et la creation du couple humain, trong La creation dans l'Orient Ancien, Cerf, 1987, tt. 123-138; P. Gisel, La Creation, Labor et Fides, 1987, tai ban lan 2, tt. 32-39; J. Vermeylen, Au commencement, une lecture de Gen. 1-11, pro manuscripto, CETEP, Bruxelles, 1986, tt. 47-91.

[14] Dung t ng tac gia nguon Giave la e cho gian tien; ch thc ra, bat au t thi vua avt, cau chuyen sang the co le a c tac gia sa lai di thi Salomon, roi sau o vao khoang nam 585, cung c trng phai e nh luat (deuteronomiste) trau chuot lai, va cuoi cung, trong thi lu ay va hau lu ay, lai c tac gia nguon t te (P) hoan tat. Nhng, oan noi ve toi loi th thng c coi nh la cua tac gia nguon Giave. Xin xem J. Vermeylen, Le Dieu de la promesse et de l'Alliance, trong Lectio Divina, 126, Cerf, 1986, tt. 24, 28, 115.

[15] Cong trnh phan tch van ban cau chuyen cung nh viec em so sanh ban van vi Ed 28,11-19 va 31,1-18, eu a ngi ta en cho ngh rang tac gia nguon Giave (Yahviste) a lay lai mot huyen thoai vua chua thu xa, ac biet la trong cac oan 2,1-17 va 3,20-24. Va nh the, co the la Aam tng trng cho nha vua cua traen, con cay cua kha nang nhan thc lanh d th tng trng cho quyen bnh nha vua (xem 2Sm 14,7 va 1V 3,9). Xin xem P. Beauchamp, op. cit. tr. 31, va J. Vermeylen, Fatalite du mal et responsabilite morale au regard de la Bible, trong Peche collectif et responsabilite, Publi. Univ. St Louis, bo Theologie, Bruxelles, 1986, tr. 41-43. Ngoai ra, t ng "la xng va tht" thng c dung e ch moi ket lien gia nha vua va nhan dan trong nc (xem Tl 9,2; 2Sm 5,1; 19,13). Xem L. Ligier, Peche d'Adam et peche du monde, trong bo Theologie, so 43, Aubier, 1960, tr. 232-282, ac biet la cac tr. 240 va 246-249.

[16] Xem J. Scharbert, Le peche originel dans l'Ancien Testament, bo Quaestiones disputatae, Desclee de Brouwer, 1972, tr. 38: "Trc tien, co the coi th toc nh la hnh anh cua ai nga (grand-moi); no la hnh the bieu th mot v to phu qua co a t lau, nhng van song con gia bo lac va ngc lai: ngi ta gan cho v to phu ban chat, hanh ong va ca chnh cuoc song hien tai cua bo lac na. Do o, ngi ta khong con phan biet ro rang gia v to phu va bo lac, gia nhng ngi ai dien cung nhng ngi ng au co trach nhiem trong th toc va cac ca nhan thanh vien. t nhieu th nhng thc the va ca nhan gia ho cung ch lam thanh co mot ban sac duy nhat ma thoi". Nhan nh nay soi sang rat nhieu cho van e: no giup cho y niem ve mot loai "toi di truyen" c sac hoach hn, bi no cho thay ro hn ve moi tng quan gia v to phu va th toc cua ong.

[17] J. Scharbert, op. cit.,tr. 93-97

[18] Lien quan ti iem nay, xin xem A. Gesche, Dieu et le mal, trong Peche collectif et responsabilite, op. cit., tr. 69-112.

[19] Theo tac gia nguon Giave, th hoai vong ay la do "Con Ran" gi len bang cach gieo rac ng vc oi vi Li Giave va bien hnh anh Thien Chua that thanh "mot ong than" giong nh than linh cua cac dan ngoai, "mot than linh" ay ganh t, lo khang khang gi ky nhng ac quyen cua mnh, va khong muon thay con ngi tr thanh giong mnh cung nh thang tay dung cai chet ma trng tr nhng ai bat phuc tung (St 3,4). Tin vao mot than linh nh the la chuyen khong the nao chu noi c, va ch co hanh ong vi pham cam lenh mi co the giai phong cho khoi s hai ong ta. Lien quan en Xa-tang nh la bieu tng cua s d, xin xem G. Tavard, Satan dans la catechese, trong Lumen Vitae 45(1990).

[20] Xet theo khoa hoc, chet ve mat sinh hoc la s kien "t nhien" oi vi moi sinh vat, ke ca con ngi. Vay th tai sao lai coi s chet nh la mot hau qua cua toi loi? Nhan xet thanh Phaolo a ra co the soi sang cho van e nay. t la trong cac th au cua ngai, thanh nhan a ngh rang mnh se khong phai chet. Ngai xac tn rang cuoc Quang lam (Parousie) a gan ke, va mnh se trong so "nhng ngi van con song sot" cho en giay phut ay, tc la nhng ke "se c a qua cac tang may en gap Chua Kito tren khong trung" (1Tx 4,15-17), ma khong phai i qua ngo s chet. V oi vi thanh nhan, ke t khi Chua Kito song lai, viec ket thuc cuoc song ch n thuan la mot chuyen sang ngang, mot cuoc bien oi than xac hay chet cua con ngi tr thanh than xac thieng lieng (1Cr 15). Thanh Augutino a ap dung nhan xet nay cho trng hp cua Aam va Eva: "mot ngay kia, hai ong ba se c bien oi tr thanh than xac thieng lieng, va khong phai trai qua th thach cua s chet, ho se bc vao trong tnh trang khong h nat a c ha ban cho nhng ai trung tn va cho cac thanh" (De meritis, 1,2). o cung la c tin cua Giao Hoi oi vi c Maria ong trinh. Nh the, co the c coi la chnh ang viec phan biet gia mot ben la cai chet ve mat the ly: giong nh la chuyen sang ngang noi tren ay, va la mot iem nam trong ke hoach tao dng cua Thien Chua, va ben kia la tam trang kinh hoang ma s chet bat buoc con ngi phai song qua: tam trang b bt nho ra khoi s song, b chia la xa khoi ngi khac va ca chnh mnh. Biet song s chet vi mot thai o nhan thc hien sinh nh the la lam chng cho thay rang tat ca chung ta eu co toi va eu bat lc, khong the nao t giai cu mnh c.

[21] 21. W. Kasper, Jesus, le Christ, Cerf, 1976, tr. 304-305.

[22] Idem. tr. 307.

[23] Thong iep Sollicitudo rei socialis a nhan manh rat nhieu en cac guong may "tai ac" loai ay, va nhan nh rang "chung thng van hanh mot cach hau nh t ong" (cac so 16,17,19); ve mat than hoc, chung c giai thch nh la "nhng c cau toi loi" (so 36). Xin xem M. Schooyans, Derives totalitaires et "structures de peche" trong NRT, 110, 1988, tr. 481-502; I. Berten, Peche du monde et royaume de Dieu, trong Peche collectif et responsabilite, op. cit., tr. 163-189; G. Fourez, Une Bonne nouvelle pour le monde, Novissima,1987, tr. 56-57, 65-68, va Les sept sacrements, Centurion, Ed. Paulines, 1989, tr. 81-82.