Van e a Dang Trong Than Hoc

Rene Marle, S.J.

Rene Marle, linh muc Dong Ten, hien lam giao s than hoc tai Trung tam than hoc Centre Sevres, Paris, Phap. ay la bai viet ang trong tap ch Gregorianum 71, 3(1990)465-486

Neu van e a dang trong than hoc noi cho ung ra, khong phai la mot van e co ien, th cung khong the cho o la mot van e cha ai tng a ong g ti. Trong khoang mi hay hai mi nam tr lai ay, van e a c chnh cac gii chc tham quyen trong Giao hoi cung nh cac nha than hoc, nhieu lan e cap ti.

Nam 1972, qua mot loat bai viet ang trong tap ch Esprit et Vie, Philippe Delhaye a co dp iem qua mot vai tac pham ban ti van e a dang, cung nh a neu len mot so iem giao huan rut ra t cac van kien giao hoang cua nhng nam 1969-1972, co lien he ti van e. [1]

Van kien c trch dan ac biet nhat la bai dien van c Phaolo VI noi ngay 14 thang 5 nam 1969, ve chnh chu e a dang. Bai dien van nay quan sat van e a dang ngay tai trong cac lanh vc khac nhau lam nen moi trng sinh hoat thong thng cho thc tai a dang; o la cac lanh vc: xa hoi, chnh tr, khoa hoc; van kien con noi ro them rang thc tai a dang cung co cho ng trong i song cua Giao hoi na. Va ben canh phung vu ma khong ai lai khong ngh ngay en khi nghe ban ve van e a dang, c Thanh Cha cung a nhac en cac "giao thuyet than hoc" khac nhau. D nhien la Dc Phaolo VI a khong quen at s kien a dang vao trong moi quan he oi vi tnh chat duy nhat tat yeu cua c tin va cua Giao hoi. Lam the la Ngai a vach ra gii mc ve nguyen tac cho moi hnh thc a dang muon c nhan la thuoc ve cung mot c tin cong giao. Sau o, c Phaolo VI cung a nhieu lan noi ti chu e a dang, nhng co le la e nhan manh ro hn en cac li canh giac e phong oi vi nhng loi ket luan qua lo, ma oi luc lai thay co ngi rut ra t y ngh hp ly cho rang trong khuon kho cuoc song Giao hoi cong giao, viec co mot hnh thc a dang la mot viec can thiet hoac chnh ang.

Va hn na, van e a dang a co mat trong chng trnh hoat ong cua uy Ban Than Hoc Quoc Te (UBTHQT), ngay t khi uy Ban nay mi c thanh lap. Nam 1972, uy Ban a gat hai c mot thanh qua cong tac ang ke qua viec cong bo mot van kien co noi dung phong phu. Co c thanh qua nay, phan ln la nh cong trnh cua giao s Ratzinger hoi o (nay la Hong y Bo trng Thanh Bo Giao ly c tin), cung nh s hp tac cua cha Nemeshegyi ac trach ve kha canh truyen giao, va cha Bouyer chuyen mon ve cac cong thc tn ly, va cua c ong Delhaye chuyen trach ve kha canh ao c luan ly. [2]

Trong li ta do chnh ngai soan ra cho ky xuat ban 15 luan e co chu thch nh kem cua uy Ban, c ong Delhaye a cho biet ve nhng cang thang gap thay trong luc uy Ban ban thao van e, va noi la dau vay "cac luan e van c thong qua vi ai a so phieu - o la cha ke mot so luan e con c chap thuan vi s tan ong nhat tr - cua cac thanh vien uy Ban trong ky hop ai hoi khoang ai vao cac ngay t 5 cho ti 11 thang 10 nam 1972". [3]  Li ta co oa n viet rang: "Trong khi c ong Philippe (Delhaye) nhan manh en tnh hiep nhat cua c tin..., th cha Rahner lai muon chu y nhieu hn ti tnh cach khac biet gia cac nen van hoa va cac chung toc". [4] Trc o, hoi nam 1969, qua mot bai viet ang trong tap ch Concilium, chnh cha Rahner cung a co dp phac hoa ra quan iem cua mnh ve "tnh cach a dang trong than hoc va tnh chat duy nhat trong toan bo c tin cua Giao hoi". [5]

Chung toi khong dam quyet oan ve cac lap trng coi nh oi khang nhau nhng cung lai bo sung cho nhau rat nhieu nh the. Co the coi o la mot trng hp minh hoa cho thay ve tnh cach a dang trong than hoc ma moi ben eu quy trong trong niem trung thanh oi vi c tin a on nhan. Chung toi cung khong dam cho rang lien quan en van e a dang, mnh se phat bieu hay gioi hn cac gii chc tham quyen hay cac v ai danh a tng noi len quan iem cua mnh oi vi van e. ay, chung toi ch xin th tom gon cac kha canh va cac thanh to phc tap cua van e nay lai, va ch co the thoi.

Van e Mi ?

Nghi van au tien la th hoi cho ti mc nao, van e a dang trong than hoc co the c coi nh la mot van e hoan toan mi me, trc ay cha ai at ra. Tuy nhien, phai noi ngay la nghi van au tien nay lai con gom ham nhieu cau hoi khac: trc nhat, co ung la xa nay, trong bnh dien thc te, khong bao gi ma khong gap thay s kien a dang trong than hoc, hay khong; va neu ung, th no a mac nhng hnh thc nao; roi tiep o, can phai khao sat xem co phai hnh thc a dang hien ang gap thay ngay nay, hay ang c oi hoi cho co, la mot hnh thc rong ln hn, hoac la mang ban chat khac han vi hnh thc a dang cua cac the ky trc; va cuoi cung, neu ung la khac, th th hoi tai sao, va nh the co chnh ang hay khong.

Nghi van th hai la hoi xem van e a dang xet theo t the cua mot e tai tranh luan, co phai la mot van e ac thu cua thi ai ngay nay hay khong; va neu phai, th cho en mc nao va tai sao no lai ac thu. ay, chung toi ch xin e ra mot so yeu to xet la can cho viec ng ap cac nghi van khi au tren ay, y thc rang chung se c cac bac chuyen mon hn trong tng iem cua van e, tu chnh va bo sung them cho hoan b.

D nhien la hai nghi van tren ay dnh lien vi nhau, va v the can phai c ban ti cung mot luc; tuy nhien, nhng c lieu thc te va le loi suy ly tat se oi chung ta tien bc tuan t, ngha la phai danh chu y nhieu hn cho nghi van th nhat trc a; roi sau o, mi lu tam ac biet ti nghi van th hai.

Thiet ngh khong ai lai khong nhan rang cac thi ai trc cung a biet en s kien a dang. Vay xin nhac lai sau ay mot vai net chnh cua s kien ay.

Kinh Thanh

Kinh Thanh la chng t au tien cua mot hnh thc a dang trong than hoc, va cung la bang chng am bao cho tnh cach chnh ang cua thc trang a dang ay. Neu bat nhng khac biet trong cac khoa Kito hoc, canh chung hoc va Giao hoi hoc, nh oc thay trong van bo Phaolo (cac van ban/th thanh Phaolo) cung nh trong cac van ban Tan c khac - ty du trong cac Phuc Am nhat lam chang han, - la viec ma khoa chu giai hien ai rat thch lam. Co nhng nha chu giai con ra sc minh chng cho thay rang trong cung mot Phuc am, cung co nhieu lp truyen thong chong chat va hoa lan vao nhau vi t nhieu kheo leo tuy tai sc cua co gang phoi hp; va cac lp truyen thong nay eu mang vet tch cua nhng vien canh than hoc khac nhau. Mot t nha chu giai (toi ngh ngay en Kaesemann) a th hoi khong biet cac vien canh than hoc ay co tng hp vi nhau hay khong. Co the tm thay c cau tra li cho cau hoi nay, neu biet lu y en s kien sau ay: cac khac biet phat hien c nh the kia, eu c gii thieu en vi chung ta qua noi dung cua mot tac pham ma du sao cung phai cong nhan la ong nhat, nhat quan va a do mot tac gia soan ra. Nhng o lai la mot e tai ban thao khac na: ay ch xin nhac thoang en no nh the thoi.

Ngoai ra, trc khi c Tan c at ra qua cac loai trnh thuat co the noi la hon hp cua mnh, th van e tng hp gia cac quan iem than hoc khac nhau cung a c ban chat lng hp cua Li mac khai duy nhat - qua hnh anh khong the giai tr c ve hai Giao c: Cu va Tan - neu ro len vi tat ca tnh cach bach thiet cua no, va theo cach thc co the c coi nh la cua mot mau gng hoac la cua mot d an cng lnh. Va UBTHQT cung a at chnh d lieu can ban nay lam khi iem cho ng hng suy t cua mnh ve tnh chat duy nhat cua c tin va tnh cach a dang cua than hoc. Luan e th hai cua uy Ban viet nh the nay:

"Neu c hieu nh la loi bieu at c tin kito theo mot cach thc can ban va co tnh cach lch s, th tnh chat duy nhat/nh tnh cua Kinh Thanh Cu va Tan c se tr thanh khi iem cu the cho tnh chat duy nhat/a dang cua chnh c tin ay".

Bao gi c tin (hay la Li Chua khi nguon hng cho c tin) cung gi mot lap trng oi nghch han vi quan niem coi tnh chat nh tnh gia Cu va Tan c la khong the giai tr c, cung nh oi nghch han vi moi chu trng sap nhap mot trong hai ben, tc la hoac Cu hoac Tan c, vao han pha ben kia. Co the noi c rang trong hnh thai Kinh Thanh dung ma truyen at en cho chung ta, Li Chua e ra cho chung ta mot mau gng khang c e chung ta noi theo ma chong lai chc cam do co tam nguy hiem song chet hang vang lai co loi keo chung ta en cho khc t -- hoac la bang cach loai tr ra hay la sap nhap vao cho tieu tan i, - ch khong chu danh mot cho ng cho pha ben kia, cho "cai khac". Chnh nh Cu c ma Tan c co c c may bieu dng cho thay cai mi luon luon mi me cua mnh. Tuy nhien, muon c vay, th Cu c phai e cho Tan c co kha nang khang nh va to ra la "khac", la "mi" so vi mnh.

Trong he quy chieu ho tng gia Cu va Tan c, gia Van t va Tinh than, gia Le Luat va Phuc Am, co mot quy pham can ban c trao gi en tan tay chung ta e lam mc thc cho i song va t tng kito cua chung ta. Nhng, ngay t au, t luc xay ra cac cuoc xung ot gia nhng mon e chu trng phai gi Luat Do thai va nhng mon e thuoc van hoa Hy lap, t luc Antiokia va Alexanria bat au tranh luan vi nhau, roi ngang qua cac cuoc tranh cai ma Luther a nhan danh mot quan niem cua rieng ong ve moi quan he gia Le Luat va Phuc Am e gay ra, cho en cac cuoc thao luan gan ay hn ve "cach oc Cu c theo nhan quan kito", van e hiep nhat va khac biet ta nh mot tro bien chng, c khong ngng quay i quan lai mai hoai trong cuoc song cua ngi kito... Va o cung chnh la van e at ra cho tnh chat a dang cua than hoc ma chung ta ang th co gang ban ti.

Cac Trng Phai Trung Co

Trong thi Trung co, khi ma than hoc kito khong con cam long gi mai vai tro lam nghe bnh giai Kinh Thanh nh trc o na, - ngha la khi mi bat au trien n qua phng phap "Quaestiones" (Cac Nghi van), roi dan dan at ti hnh thai cac "Bo tong luan (than hoc)", - th d nhien con ng tat yeu luc o phai i, la con ng dan mnh vao trong "cac cuoc tranh luan" (Disputationes). Tiep o, cac trng phai a xuat hien, xep thanh oi ngu theo the ganh ua; nhieu hay t th cac trng phai nay cung chu anh hng cua Platon va Aristote, cung nh lien he chat che vi nhieu trao lu tu c khac nhau (Phanxico, aminh,...), va vi cac moi trng van hoa va gay c uy tn ac thu thi o (Oxford, Paris, Bologna,...). Cac trng phai nay a tranh cai nhau het sc gay go: vu tranh luan ve van "n tr giup va t do" (de auxiliis) la mot th du ien hnh. Nhng, ngay gia bau kh tranh luan o, chnh Huan quyen Giao hoi a ch than ng ra e am bao cho viec ton trong tnh chat a dang cua than hoc (Xem Denz.-Sch. Enchyridion Symbolorum, 2564-2565).

Du co chu tam nhieu hn ti viec neu bat mot so ac net mi me trong hnh thai a dang cua than hoc ngay nay, th cung khong phai v the ma chung ta lai co quyen thu hep tam c cua s kien khac biet gia cac ng hng ma khoa than hoc trong cac the ky ngay trc a theo uoi. Hn the na, chung ta cung khong c quyen quen i tam quan yeu song chet cua cac ng hng thuan tuy than hoc khac nhau ay oi vi c tin. S viec Cai cach (Tin lanh) ly khai mot phan cung la do tnh trang co nhieu quan iem khac nhau ve tac vu cua than hoc. Thang chn 1517, ngha la vai tuan trc ngay niem yet cac luan iem ve an xa, Luther a cho cong bo tap Disputatio contra scholasticam theologiam (Cuoc tranh luan chong bac than hoc kinh vien).

Giao Ly Siet Chat Hang Ngu Trong Nhng The Ky Va Qua

Neu van e a dang trong than hoc c xem nh tng oi mi me, va neu thc s no ang c gii thieu vi mot so ng net mi me, th trc tien co le la v gia cac the ky va nhac ti va thi ai chung ta ngay nay, a co mot khoang thi gian xen ke keo dai vai ba the ky, trong o, moi trng danh cho sang kien va nhng g la mi me oc ao ve mat than hoc cong giao a b thu hep nho be. Phan ng siet chat hang ngu giao ly, do cuoc khung hoang Cai cach va nhng t o at tan cong cua thi "anh sang" tiep sau o gay ra, a a thang ti tnh trang ong nhat hoa than hoc khong sao tranh c. Cong vi bau kh au choi, tai nhieu nc, con co tnh trang thu gon than hoc vao trong pham vi cac chung vien ao luyen giao s, ngha la bien than hoc thanh mot th chuyen nghiep rieng biet, thanh nghe cua giao s. Trong boi canh ay, than hoc ch ong mot vai tro co tnh cach thc tien, neu khong noi la thc dung: vai tro chuyen at cho ky lng mot giao ly a c an nh chat che, cong vi nhng quy tac giao luat can cho viec quan tr i song Giao hoi. Noi cach khac, cong viec nghien cu ma phai co t do th mi lam noi, a khong the tien hanh c trong mot bau kh nh the; nhieu lam th cung ch mo xe lui ti mot so van e cau ky phc tap kho long ma gay c hng thu cho ai ngoai mot t nhom nho.

"Than Hoc Roma" Cua The Ky XIX

Trong the ky XIX, khap toan coi the gii cong giao a thay xuat hien mot nen than hoc c coi nh la hien than cua than hoc cong giao, va c at cho cai danh xng goi la "than hoc Roma". ai dien hang au cua nen than hoc nay la cac giao s ai hoc Gregoriana; nhng cung phai noi ngay la gia hang ngu cac tay th kien tao nen "nen than hoc Roma", khong thieu g nhng bac au oc loi lac.

Va, chung toi cung khong co y choi bo gia tr ac thu cua nen than hoc nay; ac biet la a biet phoi hp cong tac tm toi nghien cu theo chieu thc chng vi no lc he thong hoa theo phng thc suy ly. Tuy nhien, nen than hoc nay, phan ln, lai c xay dng tren y niem nen tang nay la: chan ly ma chung ta muon minh chng, th a c ghi san - ro rang, minh bach va khong con co the nghi ng c - trong cac giao huan mi nhat do Huan quyen Roma a ra. Phan vu cua than hoc phai c hieu la ch von ven gom co viec rut ra nhng ket luan, hoac a them nhng dan chng bo tuc cho nhng g gii tham quyen a ch giao. Nh the th d nhien la nhng c may sang tao, nhng kha nang phat hien oc ao se b thu hep i rat nhieu. Toi con nh li nhan xet cua mot than hoc gia Tin lanh noi vi toi ba chuc nam ve trc, nh the nay:"Toi ch can oc mot cuon giao khoa ng an ve than hoc cong giao la u, bi v tat ca cac nha than hoc cong giao eu noi hau nh giong nhau ca". Co ngi con i en cho v "than hoc Roma" nh la "hom vang am cua Huan quyen trung ng Giao hoi"   [6] . Va khong ai dam cam chac c rang quan niem ay a bien mat han i roi, khong con tac ong g na trong tam tr cua mot so ong nhng ngi thi nay.

Vay, mot trong nhng ieu mi me gap thay gia thi ai chung ta, chnh la no lc nham hng ti viec at than hoc, d nhien khong phai la vao trong v the hoan toan oc lap oi vi tham quyen cua Huan quyen, nhng la vao trong t the co u y thc e khc t moi th quan iem ch biet mot mc da theo quan he le thuoc vi Huan quyen ma hieu ve no. Co le tot hn la nen lay y niem "ong nghiep" (partenariat), mot phan nao, ma quan niem ve cho ng cua than hoc trong quan he vi Huan quyen; va d nhien, ieu o khong nhat thiet phai dan ti cho ong hoa hai chc nang thanh mot va coi ca hai eu co quyen hanh ngang nhau. Thc ra, viec xac nh v tr tren ay ch muon nhn van e theo anh sang cua nhng loai trach nhiem bo tuc cho nhau va khi phat t nhng oan sung khac nhau nhng lai phu thuoc lan nhau cung nh hiep nhat vi nhau ve mat to chc, trong Giao hoi cua Thien Chua. Than hoc co mot s mang rieng: s mang m rong tam hieu biet va cach thc bieu at c tin vt ra ngoai gii han cua cac cong thc giao ly san co; tc la co lam sao e khoi b chan ng tac nghen, ch biet khep mnh vao trong quan iem oc nhat cua gii tham quyen ma thoi, cung nh e ni pham vi hoat ong cua c tin cho rong ra hn.

Cong ong Vaticano II

Cong ong Vaticano II a khong co y lay cong trnh giao huan cua mnh ma em the chan cho cong tac ac thu cua than hoc. Ngoai ra, con co the lu y en s kien nay na la trong cac li le Cong ong phat bieu, viec khang nh quyen bnh cua chnh Cong ong chiem mot cho quan trong hn la ngi ta thng tng luc thoat nhn, cho du loai ngon t c s dung trong cac van kien co mac hnh thc dien at theo phng cach n thuan muc vu ma thoi. Du sao th cung khong the choi cai c la het nh oi vi cac lanh vc khac trong cuoc song Giao hoi, Cong ong Vaticano II cung a thc s ni rong pham vi t do cho than hoc.

D nhien, Cong ong a khong noi ti van e a dang oi vi Giao hoi, nhng ch oi vi cac quoc gia ma thoi. Nhng khong phai v the ma Cong ong a khong muon danh cho ng thch ang cho nhng khac biet hp le, trong phan ln cac lanh vc hoat ong gia long cuoc song Giao hoi. Dan chng ien hnh cho thai o noi tren cua Cong ong la viec a cac ngon ng a phng vao dung trong phung vu; nhat la khi Cong ong co y at cong cuoc cai cach phung vu laam khi iem cho cac cong tac khac cua mnh. Va ai cung tha biet la ngon ng khong phai ch gom nhng t va nhng quy tac van pham, nhng con bao ham ca loi bieu at cua "tinh than dan toc" (Humboldt) na. Co the noi rang ngay t luc khi au cong tac, Cong ong a xac nh ro ca mot chng trnh hoi nhap van hoa.

Viec khoi phuc tam trong yeu cua cac giao hoi a phng, va thai o thiet tha ton trong oi vi nhng "truyen thong ang knh" cua cac Giao hoi ong phng, cung eu la nhng dau ch bieu th ng hng noi tren cua Cong ong. ac biet la khi Cong ong m rong tam nhn cua Giao hoi ra oi vi cac Giao hoi hay cac "cong oan giao hoi" khac, e cong nhan la that s ho cung bao lu nhng gia tr kito ch thc. Cong ong cung con cong nhan s viec co nhng gia tr nhan ban chan chnh, - va v the phu hp vi ke hoach cua Thien Chua, - lu hanh ngay ca ngoai pham vi kito giao.

Qua cac ch th nh hng va cac ngh quyet ay, Cong ong a at Giao hoi Cong giao vao trong t the san sang on nhan nhng nghi van t ben ngoai at ra cho mnh, va nh o, rut ta ra c li ch t nhng g a hoac con co the trien khai ngoai pham vi cua mnh. Va nh the, Cong ong tao cho than hoc khong nhng co c may ma con co c ieu kien thuan li e thc hien nhng bc tien bo qua cac cong trnh oi chieu va tranh luan, nham at ti mot mc cao hn, rong hn trong kha nang thau triet chan ly; ch khong phai ch mot mc quanh quan dien dch nhng g a hieu biet, cung nh khong phai ch biet an phan ngoi ch gat hai hoa xinh trai chn hien hoa tro sinh t nhng g a tng chiem hu c. o cung la ng hng a c c Phaolo VI co vu qua thong iep Ecclesiam Suam, la thong iep quan trong au tien cua Ngai, ban ve chu e oi thoai. Neu thanh thc, tat oi thoai can phai t nhat la danh mot giay phut e nhn trech ra ngoai nhan quan co hu cua mnh, v co nh the th mi en c vi ngi khac qua tat ca nhng g la khac biet cua ho. Qua the, nhn nhan tnh trang a dang trong than hoc khong co ngha la nhat thiet phai choi bo tnh chat duy nhat cua c tin, nhng chnh la phai t bo mot loai tap trung chu ngha trong lanh vc t tng c tin.

Du co lien he mat thiet vi thai o ci m nhac ti tren ay, th ng hng muc vu dt khoat cua Cong ong Vaticano II cung mang mot tam c co the c coi la can ban hn nhieu: ng hng nay a chuan b, va hn na, a e xng co vu cho viec phat huy tnh chat a dang cua than hoc.

u t muc vu la thai o biet ac biet quan tam en nhng ngi on nhan Tin Mng, en cuoc song cu the bao gi cung ca biet va khong ngng oi thay cua ho. Du co quy tu ong ao thanh vien rat khac biet nhau, th Cong ong cung ch nhan thc c mot cach rat tong quat ve thc trang lch s, xa hoi va van hoa cua nhng ngi ma Tin Mng con can phai c loan bao cho. V the, Cong ong keu goi than hoc ay manh cong tac tm hieu nghien cu cho sau rong hn, vao trong nhng ng hng va nhng lanh vc khac biet nhau. Cac Giao hoi Chau My Latinh va cac than hoc gia vung nay, a tien hanh cong tac ay mot cach gng mau, va a ghi lai thanh tch phong phu trong hai ai hoi Meelln va Puebla. Con Chau Phi va Chau A cung a co nhng no lc tng t, cho du van con thu hep ni mot so kha canh cua cac van e, ch cha bao quat c het toan bo thc tai cuoc song.

Tuy nhien, neu ch biet hai long vi mot vai li co vu hao phong co tnh cach muc vu ma khong he muon a ong g ti noi dung chu yeu cua chnh giao ly c tin, th thiet tng Cong ong Vaticano II cung chang co the mang lai cho than hoc mot a kch ong hung hau en nh the. Va, ai co noi sao, ngh sao mac long, Cong ong Vaticano II cung van la mot gia nhng cong ong mang nhieu tnh chat than hoc nhat trong lch s cua Giao hoi: ch can trng dan hai ai "Hien che tn ly" ve Giao hoi va ve Mac khai khong thoi, cung a co tha ly chng lam bang cho ieu xac quyet va noi.

Thc ra, Cong ong Vaticano II a e ra mot phng thc ac thu trong cach quan niem ve giao ly. Va nh the, Cong ong a cong hien khong phai la t ma la nhieu giao ly hn: nhieu noi dung chu yeu cua giao ly hn; v khong phai ch bang long vi viec bao ve che ch cho giao ly ma thoi, Cong ong con m loi dan ng vao tan trong phan nong cot cua no. Trong mot cach thc nao o, Cong ong a e xuat mot khuon mau - mot th "da con" - lam ngon nguon giao ly. Va d nhien, ngon nguon - "da con" - ay phai sinh san ra mot oan ngu vo so nhng san pham than hoc mi me. Neu trong thi hau Cong ong, than hoc a phat trien mot cach thnh at nh the, th o chac chan khong phai la ket qua may rui cua mot thai o phong khoang nao o a c Cong ong ung ho; nhng khong, o chnh la thanh qua tat yeu cua sc phong phu ve chat lieu cung nh ve hng cam ma Cong ong a tan tnh phat huy, co vu.

e m ra nhng con ng nh the, Cong ong cung a dung en cong trnh cua nhng nha than hoc tng dam lieu lnh ng ra ganh chu trach nhiem moi mat oi vi hanh ong t tach ra ngoai ng hng chat hep cua "than hoc Roma": bat chap het moi thai o cng ran ve mat tn ly, ho a biet can am m loi tm ve vi nguon mach cua c tin t trong Kinh Thanh va t ni giao huan cua cac giao phu, e trc tiep tm hieu va nghien cu chung tr lai. Cong ong a on nhan lam cua mnh tat ca nhng phat hien phong phu ay. Lam the la Cong ong a chnh thc khai sang nhng con ng mi cho t tng cua c tin; va cac nha than hoc trong Giao hoi a khong mot may may chan ch e dan bc ngay vao o.

Tuy nhien, con co mot yeu to khac cung a can thiep vao trong viec ay manh va hp thc hoa thc trang a dang cua than hoc. o la nhng hng i noi chung cua nen van hoa hien ai, keo theo mot so hau qua khong the tranh c.

Khuynh Hng Chong Lai Cac Hnh Thc Gian Lc Nhat Loat

Van hoa thi nay la mot loai van hoa thc chng, cam phng thc phan tch nh la dung cu u viet cua sinh hoat mnh. Ma, noi en phan tch tc la noi ti thai o chu tam cham lo lam sao e ngay cang thau at thc trang phc tap va tnh chat ca biet cua cac hien tng cho t m chnh xac hn. V the, thai o ng vc se vung day phan ng trc tat ca nhng g c long trong gii thieu nh la oc nhat, co mot khong hai. Mot nha xa hoi hoc se van hoi lai: "Anh noi Giao hoi la duy nhat, c tin la duy nhat. Co the la anh thay vay, ngh vay. Con theo ky thuat phai ap dung va le loi lam viec trong nganh xa hoi hoc, chung toi ch thay mot tong hp vo so nhng tap tuc le bai, nhng nao trang va tn ngng...". Va ngi oi am kia con co the tiep tuc at cau hoi e tm xem nhng t li tham kn nao a lam ong c xui duc a ra cac yeu sach oi phai cong nhan tnh chat duy nhat nh the.

a anh la van hoa ngay nay cung ang a dan ti cho ong dang hoa moi khung canh song va moi cong cu van hoa. Bi khoa hoc von i tm nhng nh luat pho quat; con ky thuat, con e cua khoa hoc, th ong loat tung ra khap moi ni trong nhan loai, nhng th san pham giong het nhau. Nhng, chnh v nhng ly do khong the mo xe ra het ay c va chac han la a mot phan nao phat nguyen t tam trang chan chng trc canh ong loat hoa cuoc song nh the, cho nen ngi ta nhan thay la cac quan niem chu quan ca nhan ang gia tang manh me, ong thi cac ac net chung toc, quoc gia va tai mot vai nc, ca ton giao na, cung ang xon xao bng day. V the, Cong ong Vaticano II a noi ti "a tap tnh cua cac nen van hoa" (MV 53).

Theo K. Rahner, nhng khac biet van hoa hien ang gap thay gia thi ai ngay nay, th eu hoan toan khac han vi nhng net khac biet van thng xuat hien ni cac trng phai than hoc ngay trc; v cac trng phai nay ch la nhng hnh thai bien d cua cung mot nen van hoa chung. Va d kien mi nay chnh la yeu to cho thay ly do cung nh s can thiet phai co mot hnh thc a dang mi cho than hoc. Nhng khac biet xa kia gia cac Giao hoi ong phng va Tay phng qua la ang ke. Tuy nhien, v quang cach a d rong ln, cho nen mot vung van hoa trung lap a co the lam khu on gia hai phan at noi tren cua the gii kyto giao. Va nh vay, cac khac biet cua hai ben a khong bao gi c thc s nhan thc va quan niem nh khac han. Con tai trong noi bo Giao hoi Tay phng (Latinh), nhng khac biet co the lam e tai cho cac cuoc ban cai va minh giai, th eu nam "trong cung mot khuon mau t tng chung, thanh hnh t nhng tien e giong het nhau, tt nhng y niem va nhng th van e at ra cung giong het nhau oi vi het moi pha". [7]

Cha Rahner chac a y thc c rang han cac nha s hoc sau nay roi se khong quen ieu chnh cac y kien tren ay cua ngai lai cho chnh xac hn. Qua vay, ch can oc lai mot cong trnh nghien cu, chang han nh la tieu luan cua Yves de Montcheuil ve "Nhng ly do giai thch s viec c Kito hien dien di hnh sac Thanh The, theo thanh Toma va thanh Bonaventura", th cung u e co the lng nh ve mc o khac biet rat xa trong chnh cach at van e cua hai nha than hoc ai danh eu song trong cung mot thi Trung co. [8]

Du sao th luan e cua K. Rahner cung noi len mot chan ly khong the choi cai c, o la: trong the gii ngay nay, hien ang co nhng he thong t tng khac xa nhau, dnh chat phan nao vi nhng khac biet ve phng phap cung nh ve ngon ng, va cang ngay lai cang thay kho e chung con co c hoi ma gap g nhau. Du ch la v phai a cac nganh hoc hoi i vao chieu hng nghien cu ngay cang chuyen mon hn; hoac la v buoc phai sap nhap nhieu mon hoc khac nhau vao trong toan bo phng phap cua mnh; hay la v phai oi pho vi thc trang bat ong nhat trong cach triet hoc s dung t ng, th than hoc cung khong lam sao ma tranh cho khoi tnh trang kho khan noi tren. o la cha ke ti chuyen ng nhien can phai vay mn ngon t cua cac nha than hoc thuoc cac giao phai kito khac, khi ma cuoc oi thoai ai ket a thc s khai dien...

Vay, e ket thuc phan nhan nh s khi ve hien trang thi nay, th xin c noi them la neu van con co the tranh luan e xem van e a dang trong than hoc mi me en mc o nao, th hnh nh khong ai con co the phu nhan tnh chat mi me ay na; ma thc ra cung khong con ai phu nhan ieu o na ca.

Thanh ra, ay chnh la luc can phai suy t cho sau sac hn ve nhng g la can ban cua van e a dang trong than hoc. Toi xin nhac lai: khong phai la v chung ta chu tam ti, suy t nh the mi bat au co. Va mat khac, v suy t ay lien he vi lch s, vi vo so nhng canh huong khac nhau, cung nh vi nhng chuyen bien cua chung chat che cho en o khong bao gi chung ta co the coi nh la no a ket thuc han roi.

Moi Trng Giao Hoi Va "Quoc Gia" Cua Than Hoc:  Than Hoc Cung Can Phai Co Chan ng

Neu co mot quan iem nao hien ang c rong rai tan ong, th o chnh la xac tn cho rang luc nao than hoc cung can phai co chan ng tai mot "ni chon" nhat nh. Khong nhng khong can phai bao cha cho s kien ay, ma ngc lai, neu than hoc biet y thc ro ve ieu ay, th o la mot viec tot; bi v nh vay, than hoc se luon ghi nh trach nhiem va se khong quen i gii han cua mnh. Va t o, than hoc se nhan ra rang mnh co bon phan phai biet gi thai o chu tam va m long oi vi nhng ni chon khac cung ang cham ch lang nghe va tm hieu Li Chua het nh mnh vay. Neu c co tm cach e khoi biet en ni chon a tao nen mnh, hay e tach han mnh ra cho khoi ni ay, th chac chan than hoc cung van phai chu anh hng co khi con nang ne hn gap boi cua nhng g mnh muon nham mat lam ng. Vay, khi goi mot nen than hoc la "Roma", d nhien ngi ta muon nham noi en mot cai g chu yeu hn, ch khong phai ch co gi len mot kha canh phu thuoc nao o cua no ma thoi.

Du sao, mot nen than hoc sinh ong la mot nen than hoc biet muc lay kinh nghiem c tin cua ngi hay cua nhng ngi a tng tac thanh mnh nen, ma song. Than hoc thng la mot tac pham "co ky ten". Theo cach kieu cua no, nen than hoc "Roma" hoi the ky XIX cung thc s la mot nen than hoc sinh ong, v a c nuoi dng bang kinh nghiem va trach nhiem cua nhng ngi thi ay a tng lam viec phuc vu cho the gii cong giao tai trung tam cua Giao hoi.

Toi khong ngh la ngay nay lai con can phai co mot loai than hoc "khuon mau", ta nh nhng san pham lam ra giong het nhau, e au trong khap nam chau bon be cung eu co the tieu thu c. Rieng toi, luc nao toi cung cam thay do d, khong biet phai ngh the nao ve nhng tap ch menh danh la quoc te chang han; tr phi cac tap ch ay ch nham muc ch gii thieu cac cach thc khac nhau trong no lc at ra va/hoac giai quyet cac van e giong nhau ang c ban luan tai nhieu vung van hoa khac nhau, ch khong co tham vong truyen ba mot kieu mau than hoc nao o. Va luc o, muc ch ch la nham viec thong tin qua lai vi nhau ma thoi.

Than Hoc Thuoc Ve Giao Hoi

Tuy nhien, neu than hoc ch nhan la mnh "toa lac" - sinh song - tai mot vung van hoa hay tai mot vung quoc gia, hoac la trong mot truyen thong tu c nao o ma thoi, th cung cha u; bi v ch trong Giao hoi, than hoc mi co the hien hu va ton tai c. "Ky ten" vao trong tac pham cua mnh la nha than hoc muon neu cao khong nhng cac y kien rieng t cua mnh, ma ca c tin cua Giao hoi la moi trng song cua chnh mnh na. Nha than hoc se c xac nh do s viec "thuoc ve" cua mnh: cai ma nha than hoc thuoc ve (Giao hoi, truyen thong, chu thuyet, v.v...) se xac nh lap trng cua nha than hoc. Nh vay, t tng than hoc se c anh dau bi hai ac tnh, o la: tnh cach tuy thuoc (Giao hoi, v.v...) va tnh cach ca biet ac thu cua ca nhan mnh (s mang rieng, t do, v.v...). Nhng trong thi ai nay, khong phai de e xac nhan ro la mnh cung nam trong khuon kho cua cac ac tnh ay.

ieu nay at kien thc hieu biet, khoa hoc hoi - "khoa hoc" - cua nha than hoc vao trong mot cng v c xac nh rat ro rang. o khong phai la kien thc va khoa hoc thong thng, nhng la kien thc va khoa hoc ve chan ly co mot khong hai trong lch s, ve chan ly ton tai trong mot cong oan co c cau xa hoi, tc la Giao hoi tap hp chung quanh cac chu chan cua mnh. Than hoc la mot mon hoc cua Giao hoi, mot mon hoc mang tnh cach tuyen xng c tin. o chnh la iem lam cho cho ng cua than hoc trong moi trng ai hoc thi nay luon luon b xet lai; ly do la v ai hoc ngay nay c quan niem theo mo thc cua mot khoa hoc, tc la chu trng lay tnh chat oc lap lam tieu chuan so mot.

Xac nh Ni Chon Cua Chan Ly

V a ben re vao gia long Giao hoi la mot cong oan lam chng, tat nha than hoc phai gi mot thai o x s khac vi thai o ch biet mot mc cham cham chu chu nghien cu hoac la phan tch: mot thai o x s biet lo nham ti no lc nh ro "ni chon cua Chan ly", cua mot Chan ly khac han vi chan ly theo kieu mo thc (chang han nh la nguyen tac bat mau thuan trong khoa hoc); t nhat la nh the. Ni chon ay nam mot v tr co the xac nh c ve mat lch s va xa hoi, cung nh c nhng van ban, nhng tap quan, nhng con ngi... ket cau nen. Nha than hoc se b cac moi rang buoc ay "cam chan"; tuy nhien, nha than hoc se khong cam thay nhng moi rang buoc ay can ngan bc tien cua mnh, cho bang giup mnh nh hng c ro rang hn, cung nh cho mnh co ieu kien e khong phai ch an phan dng lai cho mo ta hoac la a ra nhng gia thiet ma thoi, nhng con biet phe phan, xac nh va cho ti mot mc nao o, con co the noi len Chan ly na; d nhien, nha than hoc co bon phan phai xac nh ro tam gii han cua nhng li mnh phat bieu ve Chan Ly.

Nhng la Chan ly nao? Khong co tham vong giai ap tron ven cau hoi, chung toi ch muon noi len duy mot ieu nay: o la Chan ly co tam quan trong oi vi s song va s chet, va v the, khong ai co the at ti c Chan ly ay ma khong thc s song cuoc dan than i mnh; cung nh khong the co chuyen cng ep ngi khac phai chap nhan Chan ly ay c.

ang khac, Chan ly ay cung khong c "danh rieng" cho mot ai ca. o la mot Chan ly co tam pho quat va co sc mang lai hng khi cho tat ca nhng ai on nhan no.

Hoi Nhap Van Hoa: Mot S Mang Truyen Giao

Ni chon cua Chan ly, c coi nh la chon "cam chan" nha than hoc, cung co the tr thanh ban ap lay a cho viec nghien cu than hoc. Chan ly ma nha than hoc co bon phan chng thc, cung uy thac cho nha than hoc mot s mang kem theo. Nha than hoc thuoc ve mot Giao hoi mang ban chat truyen giao, tc la song trong mot thc trang co the noi la vt ra ngoai ranh gii cua chnh mnh: tai nhng vung at ang trong ch s iep a c trao pho cho mnh.

Xet theo phng dien nay, cong tac nghien cu than hoc c coi nh la mot trong cac thanh to chu yeu cua tien trnh hoi nhap van hoa. Nhng e viec hoi nhap van hoa thc s tien hanh ung vi danh ngha cua no, th tat phai nan uc lai tan goc re, phan ln cac bieu thc c tin hien ang c dunng.

Gan lien vi hnh anh Cha Arrupe va co sc gay mot am hng ln trong gii than hoc, y niem hoi nhap van hoa a t t lam cho cac nha than hoc cung nh tat ca nhng ai ang dan bc cho cuoc mao hiem truyen giao cua Giao hoi, thay ro nhng thieu sot cua dang thc minh hoa theo co gang thch nghi, tng lam khuon mau can ban cho ng loi truyen giao the ky XIX va vao au the ky XX.

Bnh luan ve mot trong cac luan e cua uy Ban Than hoc Quoc te ban ve "ban chat pho quat va truyen giao cua c tin kito", cha Nemeshegyi viet rang:

"Viec thay oi nao trang theo Cong ong oi hoi, co mot tam c rat sau rong. No khong phai ch la mot thai o "thch nghi" n gian khong thoi. T ng thch nghi nay thng c dung trong khoa truyen giao hoc hien ai, nhng lai khong c long cac ngi kito Chau A, Chau Phi, v.v... cho may. V no gay an tng lam cho ngi ta tng rang cong tac thch nghi ch nam cho co cai bien mot mau Kito giao a thanh tu vien man roi, e lam cho no thch ng vi tam x dung cua cac dan toc va cac ca nhan thuoc mc kem thap ve mat tr nang. c nguyen cua Cong ong la lam sao e co c mot cuoc gap g phong phu gia Mac khai cua Chua vi cac ngon ng va cac nao trang, vi cac loai kinh nghiem ton giao cung nh triet ly, vi luan ly co truyen va vi cac the che xa hoi, v.v...ang phat trien thnh hanh gia long cac dan nc va cac nen van hoa khac nhau, nhng cho en nay van con nam ngoai vong anh hng cua giao ly kito, mac du khong phai la khong chu tac ong tuy tham an ma tat yeu cua Thanh Linh. La mot phng the bieu at can thiet cho s iep kito tai nhng vung van hoa lien he, toan bo gia san van hoa ay lam thanh mot he thong oc ao va hu ch cho cong tac giai thch, mot mau thc ac biet cua "lng tri" nhan loai, mot tong so nhng trng hp ac thu cu the cua kinh nghiem chung ma loai ngi song qua trong lanh vc khoa hoc, triet hoc cung nh ton giao, mot loai t vng, mot th "tien nhan thc" [9] (precomprehension) Thuat ng nay co ngha la toan bo nhng nao trang va thai o, tam tnh va kha nang hieu biet ket tinh t nhng quan niem va kinh nghiem ve con ngi, ve vu tru cung nh ve lch s, va anh hng sau am en hoat ong tri thc cua mot nhom ngi nhat nh.

Han la ngay nay ngi ta khong con noi ve "than hoc truyen giao" (truyen giao hoc) trong cach kieu nh cha Nemeshegyi a noi ngay trc, luc ngai viet nhan nh tren ay. Theo toi ngh, nganh than hoc nay a thoat han ra khoi khuon kho thch nghi ay roi. ieu ma khoa truyen giao hoc, cung nh toan bo than hoc can phai lu tam phat huy, la y niem ve thc trang cua mot Kito giao cha "thanh tu vien man" va cung khong the at ti mc vien man c neu khong biet e cho cac hnh thc mi la xuat hien ngay ca trong bnh dien t tng va quan niem; noi cach khac: neu khong biet e cho cac kieu mau than hoc mi thanh hnh theo ban chat ac thu cua nhng kinh nghiem va cua nhng moi trng van hoa gay dng nen chung.

Mao Hiem Tao Bao Ch Khong Lac Bc Phieu Lu

Tuy nhien, khong the nao ngay ngo ong hoa cuoc mao hiem truyen giao ma ca than hoc cung tham gia, vi con ng phieu bat cua mot so au oc ng thi ang hng thu rao bc theo got Nietzsche c ca; hoac la vi thai o up up m m phat c cua phai "Thien Chua chet" (la mort de Dieu). Gng mau chung ta theo la thanh Phaolo, ch khong phai la Ulyse (nhan vat chnh trong anh hunh ca Oise cua th s Hy lap Homer, c coi nh la ngi chien s i anh chiem, lu lac o ay). Neu cuoc mao hiem co keo theo nhng yeu to khong lng trc c, th o ch la chuyen co hu oi vi moi vien anh thc s m rong ra cho tng lai; con nhng bat trac ma bat c ai a quyet nh dan bc tren nhng con ng cha co coc tieu ch ro gii mc, cung eu buoc phai chap nhan, th van co the song tron qua c nh c tin, tc la nh niem xac tn cam chac rang luon luon mnh co the gap lai c ang a phai gi mnh i, va qua cuoc hanh trnh t nguyen ang tien hanh, mnh co the nhan ra c Ngai mot cach ro rang xac thc hn.

Cung co the xay ra la nhng ai khong thc hien cung mot cuoc hanh trnh nh nhau, se khong cam thay thoai mai ngay c khi mi gap thay lan au nhng canh sac mi la hien hien len gia cuoc hanh trnh cua ngi khac. Va luc o, tnh trang cang thang co the xay ra gia cac "trung tam" khac nhau chuyen viec nghien cu than hoc, va co khi la ca vi "trung tam cac trung tam" (Roma) na; v du sao, trong vien canh ay, Roma cung khong con co the mot mnh gi mai vai tro lam "trung tam" duy nhat cho cong tac xay dng va pho bien t tng than hoc trong toan the gii cong giao c na.

The nen, van e a dang trong than hoc lai con keo theo mot van e khac: van e nh tnh cho cac moi tng quan can phai co gia cac trung tam than hoc khac nhau. Bi v, du phai tien hanh gia nhieu lo trnh khac nhau va ket tinh t nhieu ni chon khac nhau, th than hoc cung khong co quyen quen i s mang cua mnh la lam chng cho tnh chat duy nhat hay moi hiep nhat cua c tin: mot moi hiep nhat co u sc om tron toan bo thc trang nhng khac biet a dang ma chnh c tin ay khong ngng khai sinh va bieu dng ra.

Than Hoc Trong Moi Hiep Nhat Cong Giao Cua c Tin

Hiep nhat cua c tin cung chnh la hiep nhat cua Giao hoi; het nh ngc lai: hiep nhat cua Giao hoi khong g khac hn la chnh hiep nhat cua c tin. V the, ca hai can phai c nhan thc cung vi nhau. Vay th, tren bnh dien c tin, moi day ket chat nha than hoc lai vi Giao hoi cua mnh se phai mang hnh thai nao?

Moi Lien He "Thieng Lieng" Vi Mot "Cong ong c Tin"

Moi day noi ket nha than hoc vi Giao hoi cua mnh, la mot moi lien ket "thieng lieng", bi v c tin ket tu Giao hoi, la cong trnh cua chnh Thanh Linh trong long ngi tn hu. Tuy nhien, oi vi chung ta, tac ong cua Thanh Linh ch c nhan thc theo dang thc cua mot thc tai gan lien vi mot tien trnh lch s nhat nh va vi mot Li phat ngon cu the. Nh co Ngoi Li Thien Chua Nhap the lam tieu chuan quy chieu, chung ta mi phat hien va xac minh c tnh chat xac thc cua tac ong ay.

Nh vay, c tin khong phai la mot tam trang map m trong t tng, mot thai o lng khng trong cuoc song; cung khong phai ch la long tin tng at vao ni mot tng lai bap benh bat nh. Trc het, c tin la hanh ong nhan chan Li phat ngon kia, va la thai o lam chng cho chan ly cua Li ay. c tin la li "t tuyen xng" ve chnh mnh, va la mot niem tham tn bao ham ca viec t xac nh lay nen tang cua chnh mnh: "Scio cui credidi" ("Toi biet toi a tin vao ai" 2Tm 1, 12). c tin t bieu at mnh ra qua cach thc cua nhng li noi co am tiet ro rang.

D nhien la nen lay lai cac c lieu s ang va ke tren ay lam tieu chuan e xac nh cho ro rang ve cach thc hoa nhp ma mot hnh thai a dang than hoc co the va can phai co oi vi moi hiep nhat cua c tin va cua cong ong giao hoi (tn hoi) mnh.

Lc o: "Noi Dung" Va "Hnh Thc" Khong ap ng ay u

Tren ay, khi noi ti tnh chat truyen giao cua Giao hoi va cua than hoc, chung toi a co dp neu len nhng thieu sot cua loi at van e theo nhan quan "thch nghi". Noi chung, ke hoach da theo quan iem "thch nghi" gap phai ieu bat li nay la anh gia cac hnh thc cu qua cao va thu hep han lai tam kha nang cua nhng hnh thc co tiem lc e trien phat. Thc tnh ma noi, lam the la ke hoach ay choi bo thc tai lch s va chan ng, khong e cho cong tac truyen giao tien nhng bc dai rong hn.

Mot hien tng tng t nh tren cung co the xay ra vi loi phan biet kha co ien gia ieu chu yeu va ieu phu thuoc, hoac la gia "noi dung" va "hnh thc", cho du nhng loi phan biet kia van con hu ch. Qua vay, tac dung giai phong cua no to hien ro qua bai dien van khai mac Cong ong Vaticano II. c Gioan XXIII phan biet ro rang:

Noi dung cua chnh kho tang c tin, tc la nhng chan ly cha ng trong giao ly kha knh cua chung ta, la mot chuyen, va hnh thc dung e bieu at nhng chan ly ay th lai la mot chuyen khac; mien sao y ngha va tam trong yeu cua chung van c bao toan la c.

anh rang y niem "kho tang" c dung e ch "nhng chan ly cha ng trong giao ly kha knh cua chung ta", la mot y niem xuat x t Kinh Thanh (xem 1Tm 6,20; 2Tm 1,12.14). Tuy nhien, cac cach thc dien at (pham tru) theo kieu ay co the gay ra c nguy lam cho ngh en mot khoi chan ly bat di bat dch, vt han ra nngoai nhng nh luat cua lch s, va ch nhng cong thc bieu at chan ly mi phai chu le thuoc cac nh luat nay.

Quan niem cho rang "noi dung" va "hnh thc", hoac s iep (Tin Mng) va kh cu "thch nghi" eu la nhng thc the ngoai tai oi vi nhau, tc la chu trng mot loai cua nh nguyen thuyet theo kieu Platon: triet gia nay ngh rang co mot th the gii cua nhng y tng phi thi gian, tc la the gii lam tru s cho chan ly bat bien, va ben di the gii ay, con co mot the gii cam tnh; t no, the gii cam tnh nay chang co gia tr g ca, va o la ni ma ch v yeu uoi ngi ta mi buoc phai at chan ti.

Moi Lien He Theo C Cau

Ngay nay, ngi ta thng quan niem mot cach khac ve cac quan he gia chan ly va cai ma toi xin tam goi la "he thong dien at" ("corps d'expression"), tc la co mot y niem khac ve moi lien he gia t tng va cach thc trnh bay no, gia cac "noi dung" cua y thc va nhng li dien dch chung. Cach quan niem co the noi la "theo cau truc" nay tat i sat vi le loi c dung e gii thieu mac khai Kinh Thanh hn la cach thc tren kia; bi v, mac khai Kinh Thanh a c ban ra gia long lch s va a at ti mc "hoan thanh" trong mot than xac a b trao nop va mot dong mau a b o ra. o chnh la ng loi ma xem ra Cong ong Vaticano II a muon gii thieu vi chung ta, khi viet nh sau trong Hien che tn ly Dei Verbum:

Cong cuoc Mac khai nay c thc hien bang cac hanh ong va li noi lien ket mat thiet vi nhau (intrinsece inter se connexis). Do o, cac viec Thien Chua thc hien trong lch s cu roi, tat se to ro cung cung co giao ly va nhng ieu (res) c giai thch qua li noi; con li noi th cong bo cac viec lam, va soi sang cho mau nhiem tiem an trong o. Nh Mac khai nay, chan ly sau tham ve Thien Chua cung nh ve phan roi con ngi, c ven m rang ngi cho chung ta trong c Kito, la ang trung gian va la ch nh vien man cua toan bo Mac khai (MK 2).

Sau khi nhac lai oan au cua Th gi tn hu Do thai lien quan en chu e Mac khai qua c Kito, Cong ong phat bieu tiep:

Chnh c Giesu Kito, Ngoi Li Nhap the... la ang a en e bo tuc va hoan tat Mac khai, bang tat ca s hien dien va to mnh qua li noi cung nh viec lam, qua dau ch va phep la, nhat la qua cuoc t nan va bien co song lai vinh quang t gia ke chet, roi sau cung qua viec phai gi Than Linh Chan ly en, va Ngi cung a dung chng tch cua Thien Chua ma xac nhan Thien Chua hang cung chung ta e giai thoat chung ta khoi bong toi toi loi va s chet, cung nh e lam cho chung ta song lai trong cuoc song i i (MK 4).

T cach thc bieu at mang ban chat cu the va lch s nh the, - tc la cach thc ma chnh Mac khai dung, - can phai rut ra mau mc cho hnh thc cua c tin ng ap Mac khai ay, cung nh cho hnh thc cua moi lien he gia c tin va Mac khai, mot moi lien he co s mang am bao cho c tin c chnh xac va ay kha nang sang tao. Noi cach khac: hnh thc ay cung phai mang tnh chat cu the va lch s nh chnh cach thc bieu at cua Mac khai vay.

Mot Moi Lien He Co Tnh Cach Ca Nhan

Moi lien he ay cung giong nh moi day ket chat vi mot con ngi, tc la bao gom muon van yeu to khong sao ke xiet c (lam sao co the ke ra cho het nhng g that chat con cai lai vi cha me, hay nhng ngi ban ch thiet lai vi nhau?), nhng ong thi cung bao gom ca yeu to t do can cho s song con va phat trien cua no na. Du sao, moi lien he ay cung mang mot ban chat khac han vi moi lien he do luat le tao ra.

Tuy nhien, khong phai v the ma moi lien he c tin noi ket lai vi Giao hoi, ch mang tnh cach n thuan noi tam. Lc o ben trong (noi tam) - ben ngoai (ngoai gii) cung mang nhng khuyet iem tng t nh gap thay trong cach oi chieu hnh thc vi noi dung, hay ni y niem "thch nghi". Thc ra, moi lien he ay c cau tao thanh bi tat ca nhng g nan uc nen bo mat cu the va ban v cua Mac khai, va v the, no oi hoi nhieu hn bat c loai lien he nao do luat le - d nhien la co gii han - tao thanh; bi v, oi vi luat le, th ch can phai tuan theo la u. Cung ta nh tnh yeu, moi lien he c tin tuy gian d, nhng lai vo cung oi hoi.

No gian d het nh dien mao cua c Kito trong Phuc am: dien mao co u tiem nang phong phu e lam nen "khoa hoc" cho khong biet bao nhieu v thanh khao cu ao sau, va con tiep tuc cho nhieu ngi thi nay hoc hoi noi gng na: ho la nhng ngi nam cung nh n, gia cung nh tre, ln va be, la nhng ngi t biet en nhng cong trnh nghien cu than hoc cao sieu. Nhng ong thi moi lien he ay cung c cau tao theo mot cach thc ac thu, lam cho viec nghien cu ve no se keo dai mai, khong bao gi ngng. Bi v, loi nhan thc ma cong cuoc nghien cu kia khai trien ra, se ch co the lnh hoi c bi nhng ai tien bc tren con ng cua toan bo "cac hanh ong va li noi lien ket mat thiet vi nhau" - nh Cong ong a ch dan, - qua ay, dien mao cua c Kito to hien song ong hung hon.

Mot Loi Nhan Thc Can Tien Hanh Va Khai Trien Khong Ngng

Theo quan niem nay, th than hoc phai dang rong lo trnh hoat ong cua mnh ra, i t Cu en Tan c, roi t Tan en Cu c, va ca t Kinh Thanh en Tn ly cung nh t Tn ly en Kinh Thanh na, ma ong thi van khong quen lu y ti i song b tch va ao c e t o rut ra nhng thanh to ket nen dien mao cua c Kito, cung nh van biet lu y ti nhng tia anh sang toa ra t i song cac thanh...

i theo nhng lo trnh loai nay th khac han vi loi hot hoang chay i kiem tm cho cang nhieu cang tot, nhng "ly le", nhng luan chng am bao e co the an long ve tnh chat chnh xac cua nhng g ang cam chac. Tieu ch cua nhng lo trnh noi tren la nham ti viec lay lai a nang ong noi tai cung nh nguyen ly ve tnh chat hu c cua oi tng c tin; chnh nh nguyen ly nay, cac thanh to cua oi tng kia mi c to chc theo ung th bac. Bi v, neu khuon rap ng loi theo mau mc cua oi tng ay, than hoc co tien hanh a phat trien no lc nhan thc cua mnh, th cung ch la e ngay cang dan a mot cach toan ven hn, ve vi tam iem sinh ong cua oi tng ay, nam ni khong ai at ti c, nhng tai o "moi s c thanh tu vien man", va t o Thanh Linh toa lan xuong "tren moi xac pham".

Ngoai ra, lo trnh hay la ng loi cua than hoc cung se khong c vach ro cho ay u, neu chung ta c mot mc buoc no ch phai i theo vet chan cua Li Chua ghi trong Mac khai khong thoi, ma khong biet lu y chi ti ng i nc bc do nhng ngi phat ngon chnh thc cua Li Thien Chua, e lai trong qua trnh lch s Giao hoi. Va cuoi cung, nha than hoc co bon phai biet mao hiem vao nhng khu vc con xa la, nhng ni ma qua "nhng tieng ren siet khon ta" (Rm 8,26) hoac vi "nhng dau la iem thieng" (Cv 5,12), Thanh Linh hang khong ngng oi mi "bo mat trai at" (Tv 104,30).

ieu Hoa Thc Trang a Dang Trong Than Hoc

Neu nhng nhan nh tren ay cha hoi u ieu kien e mang lai mot cau giai ap chung quyet cho nhng thac mac ve tnh cach chnh ang va cac gii han cua mot hnh thc a dang than hoc, th t nhat chung cung giup cho co nhng d kien can thiet e at van e o ra mot cach ro rang. Ma thiet tng cung khong nen tm cach a ra mot cau giai ap tru tng, c at nh mot lan cho tat ca va c coi nh co gia tr cho moi ni moi luc.

Bai Hoc Lch S Va "Th Bac Cac Chan Ly"

Ch can nhn lai lch s khong thoi cung u e chung ta m mat ma thay cho ro s thieu sot cua nhng loi nhan xet qua tong quat va tru tng. Qua the, tai sao trong hang the ky, nhng nen than hoc khac xa nhau nh hai nen than hoc ong phng va Tay phng chang han, lai a c coi nh la co the chung song vi nhau ma khong s gay thng ton cho duy nhat tnh cua c tin, va trong khi o lai cho rang tnh chat duy nhat nay coi nh a b xuc pham bi het moi nhan to co mat trong nen than hoc cua cac nha cai cach (Tin lanh)?

Lch s cung con gi len mot s kien khac e lam e tai cho chung ta suy ngh. o la s viec cac cong thc c tin cha ng nhieu nhan to bat tat (khong nhat thiet) va do o tng oi; he cang i xa ra khoi tam iem va nguon goc cua c tin, th cac nhan to bat tat nay lai cang chiem cho nhieu hn. V the, lch s khuyen day nen lu y ti "th bac cac chan ly" ("hierarchie des verites") nh Sac lenh cong ong ve ai ket a tng co xuy (HN 11). Viec nhan thc "noi tam" ve c tin ma quan iem chu trng "th bac cac chan ly" bao ham, co mot tam li ch va quan yeu vt xa han ra ngoai boi canh "oi thoai ai ket" cua van ban a co xuy no.

Giao s J.Ratzinger qua a da vao iem ay e giai thch luan e th bay cua uy Ban Than hoc Quoc te noi ve viec xac nh "tieu chuan e phan biet cac hnh thc a dang ung va sai trong than hoc". Luan e coi tieu chuan ay nam ni chnh "c tin cua Giao hoi, c bieu at qua toan bo c cau cac cong thc mang tnh cach quy tac (normatif)". Luan e con ghi ro hn:

Kinh Thanh - nam trong lien he vi Giao hoi ang song long tin va thc hanh cau nguyen, - chnh la tieu chuan can ban. Gia cac cong thc tn ly, cho u tien c danh cho nhng cong thc do cac Cong ong thi xa a ra. Con nhng cong thc trnh bay mot suy t trong t tng kito giao th ch c coi nh la phu kien cua nhng cong thc bieu at chnh cac s kien cua c tin.

Roi tiep o, giao s Ratzinger a phac thao ra mot bang phan loai th bac theo li ch dan cua Cong ong.

Hnh Thc Khac Nhau Cua Moi Lien He c Tin Trong Giao Hoi

Da tren "ban chat duy nhat co c cau cua cach thc c tin dung e t bieu at chnh mnh" (e lay lai kieu noi cua chnh tac gia), giao s Ratzinger ngh la a co the "e ra mot quy pham song hng, tuy theo mc o nhan manh nhieu hay t en hnh thc hay noi dung". (Noi the khong co ngha la muon tach hai quan iem nay ri han khoi nhau). Va tac gia a ket luan nh sau:

Bi v Giao hoi la chu the cua hanh ong c tin, cho nen co the noi rang ve phng dien mo thc, mot nh thc c tin cang co tnh cach pho quat, th cang c cai "toi" (ban nga) cua toan the Giao hoi bao chng cho, va co tam trong yeu cang rong ln hn.

Nh vay, "Giao hoi toan the va Giao hoi thi s khai cang nhat tr tan ong mot nh thc bao nhieu, th nh thc ay cang ung la bieu thc cua moi hiep nhat toan vu, cua nhng g ket hp nhieu nhan to a dang thanh mot bay nhieu". Con ve phng dien noi dung (nhng chung quy ca hai phng dien cung gap nhau tai mot iem), th co the noi rang:

Mot hnh thc bieu at (c tin) cang i sat bao nhieu vi viec tuyen xng c tin can ban vao Thien Chua Ba Ngoi, va vi long tin nguyen dang cua Giao hoi s khai - tc la tin vao cac chan ly va s kien lien quan en cuoc t nan qua Thanh gia, cuoc Phuc sinh, c Giesu la Chua, v.v... - th cang phai c coi la chnh yeu bay nhieu. So vi cau truc nen tang nay cua c tin (tc la cac chan ly can ban tren ay), tat ca moi s khac eu ch la nhng co gang khai trien ma thoi.

Nh vay, co the lc ke cac s kien lien he vi le loi bieu at c tin theo th bac quan yeu giam dan nh sau: Kinh Thanh, cac Kinh tin knh cua Giao hoi thi xa, cac van ban khac cua Giao hoi thi xa va cua cac cong ong trong thi ke tiep sau o; roi cac phan muc nay cung con co the c chia ra thanh nhieu tiet muc nho hn. Qua the, "khi lay nhan gii hoan vu (pho quat) tnh va cua cau truc noi dung c tin ma nhn, th phai nhan... rang khong phai la tat ca cac cong ong thi xa eu ong hang ngang nhau, va cac cong ong chu yeu hop trong thi thng co th ng bac cao hn cac cong ong thi Trung co".

Ban en cac cong ong thi Trung co, giao s Ratzinger a dung ti mot trong nhng cach phan biet tng co cong giup cho than hoc tranh khoi c thai o t giam chat mnh vao trong mot khuon kho phap ly oc nhat cua nguyen tac "ong dang"; thc te cho thay la nguyen tac nay a chan ng viec phat kien ra nhng cach thc bieu at mi, va - v the, tat phai - khac vi nhng g co san trong khuon kho.

ay, can phai phan biet ro tnh hoan vu c thc (oecumenicite de fait) vi tnh hoan vu c luat (oecumenicite de droit): chnh moi lien ket vi quyen toi thng cua Giao Hoang a am bao cho cac cong ong ay (thi Trung co) co c tnh chat hoan vu c luat; tuy nhien, s kien vang mat cua cac Giao hoi ong phng a lam cho tnh chat hoan vu c thc cua cac cong ong ay b giam thieu i kha nhieu, va ieu nay a anh hng nhieu ti viec nh th bac cua chung trong The gii Kito giao".

Chang phai lanh vc danh cho mot Hoan vu (Oikumene/The gii Kito giao) to ln hn cong ong tu hp chung quanh giao toa Roma, d nhien la rat rong ln o sao? Th ay, lanh vc rong ln ay chnh la bieu tng cho thay pham vi m rong tiep nhan nhng loi bieu at c tin theo nhieu cach kieu khac, va nhieu loai than hoc khac vi hnh thc than hoc khuon rap theo le loi a c tha nhan san, o sao? Giao s Ratzinger cung a khong quen neu len cau hoi nh the:

Hnh thc bieu at c tin (cua cac cong ong nhom hop trong thi Kito giao b chia re) van con phai ganh chu tnh trang thieu pho quat tnh, va lam cho khoang cach gia noi dung va hnh thc tang them kha nhieu. Neu biet nhn nh the, th chac chan se phat hien c nhieu c may cho viec oi thoai ai ket cung nh cho thc trang a dang hoan toan chnh ang ngay trong moi hiep nhat cua Giao hoi. [10]

Van ban ma chung toi trng dan tren ay, ch muon noi ti cac cong ong thi Trung co ma thoi. Tuy nhien, cac nhan xet a ra cung can phai c coi la co gia tr t nhat la oi vi cac cong ong Trento va Vaticano I, va ngay ca oi vi cong ong Vaticano II, cho du trong mot mc o thap hn, bi v cong ong nay a biet u t oi vi van e ai ket.

Tiep tuc tien hanh cuoc phan tch tren ay, giao s Ratzinger cung a neu ro moi tng lien gia hai s kien sau ay: mot ben la tnh trang van ban cac cong ong mat bt pho quat tnh, va ben kia la s kien cac cong ong ay manh no lc ao sau suy t trong khi hoan thanh d thao cac van ban. Noi cach khac, cang i sau vao con ng giai thch hoac s dung quan niem tru tng, th cac van kien cua Huan quyen cang phai chu mang nang nhng nhan to phat nguyen t nhng cuoc tranh luan than hoc. Giao s giai thch tiep:

a han, (cac van kien cua Huan quyen) co the tuy nghi e ra ng hng cho cong tac suy t, va co bon phan phai lam nh vay nhng khi can; tuy nhien, cung phai tranh a ra nhng ch dan qua chi tiet e ch nh ro cach thc tien hanh viec suy t nghien cu. [11]

o khong phai la mot y kien mi la. Ngi ta van thng noi la cac cong ong khong bao gi muon ap at mot kieu than hoc nhat nh nao ca, nhng ch nham minh nh ve c tin ma thoi. Ch khac la co le bay gi ngi ta a nhan ra ro hn mot chut ve ly do tai sao c tin tn ly va than hoc luc nao cung ben chat vao vi nhau; roi ang khac, cung thoang thay c cach thc cac y kien hoa lan vi nhau, va nh o, nhan ra c au la pham vi xng xuat danh cho sinh hoat cua t do, tc la cua tnh chat a dang.

Khong Phong at, Khong No Dch

Nhng nhan nh trnh bay tren ay ban ve moi lien he can phai co gia c tin tn ly va than hoc, cung nh ve s kien giam dan cua tnh trang hai ben vay ham va giam chan nhau, tat khong cho phep i ti ket luan ngh la co the t do loai bo cac bieu thc ma nhng thi iem lch s khac nhau, c tin a cam thay co bon phan can phai dung en e t dien at chnh mnh cho ung vi ban chat cua mnh. Tuy nhien, khong phai v the ma nhng nhan nh kia lai i cho phep c tiep tuc nam y trong vong xieng xch cua thai o no dch oi vi hnh thai dien at cua cac nh thc va noi, hoac la cho phep len an nhng ai khong trc tiep va minh nhien dung en chung. Muon bai bac quan iem cua ho, th trc o, can phai minh chng cho thay la cac quan iem nay thc s mau thuan vi cac bieu thc c tin. Nhng e lam nh vay, the tat phai lo cam chac la c chng nao co the, moi ben eu cung noi mot th ngon ng nh nhau.

Tren nguyen tac, Huan quyen co u tham quyen e tuyen phan ve s viec cac cong thc a ra co phu hp vi c tin cong giao hay khong. Tuy nhien, bao gi cung co the gap phai moi nguy nay la Giao quyen cha lnh hoi cho hoan toan ay u ngon ng cua tac gia cac cong thc dung, du y thc ro la phai phan quyet nhng g ngi nay phat bieu. V the, e i theo ung le loi thong thng ngay nay, th nen yeu cau tac gia giai thch quan iem cua mnh; tuy nhien khong phai tac gia ch da theo boi canh trong the gii t duy rieng cua mnh e giai thch ma thoi, nhng con phai biet nhn thang vao nhng iem moc vng chac cua c tin cong giao na. Ngoai ra, tinh than trach nhiem oi vi moi hiep nhat hu hnh trong c tin cuoi cung roi cung oi phai co mot hnh thai ong nhat nao o trong ngon t dung e dien at niem tin, ngo hau tat cca nhng ai cho mnh la thuoc ve moi hiep nhat ay, cung eu co the i en cho "hieu nhau", du cho co phai kien tr co gang.

Tin Tng Giai Thch

Nhng ai a tng quen thuoc vi cac van e gai goc trong viec truyen thong t tng gia nhng ngon ng khac nhau, th cung eu thau hieu ve nhng kho khan gap phai trong nhng cuoc oi thoai giai thch quan iem nh va neu len tren ay. V vay, thiet ngh la trong cac cuoc oi thoai nh the, viec nh en nhng ngi trung gian la viec lam hu ch, neu khong noi la can thiet. Trong chieu hng o, cha Rahner e ngh la Huan quyen nen chon gia nhng trng phai t tng khac nhau, nhng nha than hoc a co uy tn oi vi chnh Huan quyen mnh, e lam trung gian co van giup mnh trong tac vu tm hieu va phan nh ay. Co le kho ma hoi u c hai ieu kien va noi; nhng chac chan o la nhng ieu kien tat yeu e co c gia cuoc song Giao hoi, mot hnh thai a dang lanh manh trong than hoc. Va nh vay, trong mot cach thc nao o, tnh chat a dang cua than hoc se c am bao bi chnh the che cua Giao hoi, cung nh se c xay dng tren nen tang cua long tin tng. Neu rut cuc roi cung quay ve vi long tin tng, th o khong phai la chuyen ky la. Bi v, van e can ban ang ban ti la chnh van e c tin, tc la ieu khong ai co the chiem hu cho rieng mnh c; va la ieu ma mc lnh hoi phai c o lng vi thc cua niem "sensus ecclesiae" (cam thc Giao hoi); nhng niem cam thc nay lai to hien ra ro nhat trong hnh thai cu the cua oan ngu cac tn hu thuoc nhieu ngon ng khac nhau va nhieu cach thc bieu at thuoc nhieu khuynh hng than hoc khac nhau, ma bat chap tat ca, van i en cho "hieu nhau".

 

Felipe Gomez Ngo Minh chuyen y.



[1] Xem Ph.Delhaye, "Unite de la foi et pluralisme des theologies dans les recents documents pontificaux", Esprit et Vie (1972)561-569, 593-600.

[2] . Hong Y Joseph Ratzinger cung vi s hp tac cua P. Nemeshegyi va Ph. Delhaye, Quinze theses sur l'unite de la foi et le pluralisme theologique, C.L.D. Esprit et Vie, 1978.

[3] Op. cit., tr. 8.

[4] Op. cit., tr. 7.

[5] K. Rahner, "Le pluralisme en theologie et l'unite du credo de l'Eglise", Concilium n. 46(1969/6)93-112.

[6] H. de Lavalette, "Qu'est-ce que la theologie romaine?", Lumiere et vie n.133; 26(1977)103.

[7] Loc. cit., tr. 95

[8] Xem Y. de Montcheuil, Melanges theologiques, Paris, Aubier 1946, ttr. 71va tt.

[9] Quinze theses sur l'unite de la foi et pluralisme theologique, ttr. 62-63.

[10] Op. cit., tr. 53.

[11] Op. cit., ttr. 53-54