B Tch Ganh Vac Toan Bo Cuoc Song Chung Ta e Mang Tat Ca Ve Vi Tieu ch Toi Hau:

NHAP THE VA B TCH

Marcel Domergue *

  Sau khi c Kito a ra i, cac mon e thng tu hop  lai e ban luan ve Ngai va cung nhau cau  nguyen. Ho khong co cam tng song tach biet khoi  cac ngi Do thai khac. Tuy the, ho la nhng ngi  thuoc ve c Kito, va ieu nay c the hien qua  phep ra nhan danh Ngai va qua viec be banh  e tng niem ba tiec ly, vi tat ca y ngha  a gan lien vi ba tiec ay. Nhieu nghi tiet se  c them vao sau. Chang han, viec at tay e uy  thac cho mot mon e mot s vu ac biet nao o.

Mau Nhiem Va B Tch.

Ngi ta a tm c mot danh xng e ch cac nghi tiet  noi tren ay. ay la t "mysterion",  tieng Phap dch la "mystere" (mau nhiem).  T ay ham an mot ieu g o mang tnh chat "b  nhiem", va dien ta chnh xac c niem tham  tn cua tn hu ve mot thc tai vo hnh, mot hanh  ong cua chnh Thien Chua tiem an trong nhng  c ch hu hnh kia. Khi Giao Hoi hoi nhap vao  trong nen van hoa La tinh, th t "mysterion" c dch la "sacramentum", co ngha la  cam ket, cung hien, hien te, thanh hien. Vay "b tch-mau  nhiem" va co ngha la nghi thc khai tam cho  ngi mi nhap ao, viec dan than cam ket, hien dang,  thanh hien, va ong thi cung co ngha la  bieu tng, la dau ch cua mot thc tai giau an.  Tuy ay khong i sau vao trong chi tiet cua cac  giai oan tm toi a a ti cach nh ngha b tch  nh hien nay, nhng cung van co the rut ra nhng  net chnh lien quan ti va can cho van e chung ta ang  ban thao, o la: moi tng quan gia cac b  tch va s viec Ngoi Li Nhap The trong c Kito.

         Trong b tch co nhng ieu thay c, nh cac  vat dung, cac c ch; va cung co nhng ieu nghe c: o la cac li noi i kem  theo c ieu.

        Toan bo nhng vat dung - c ch - li  noi ay, la mat noi cua mot thc tai kn an, hay  noi cho ung hn, o la nhan to lam cho mot thc  tai vo hnh (theo ngha: mysterion) phat sinh, hien  hu; la nhan to sinh ra thc tai ay.

         Cac tac ong b tch khong phai la tuy tien  vo c. Muon thanh b tch, th cac dau ch kia phai  bat nguon t c Giesu, va c c hanh "e  tng niem Ngi".

        Chnh nh cac b tch hien tai hoa hanh ong  cua c Kito, ma vu tru vat chat va vu tru loai ngi mi c "hien  te" (sacramentum), ngha la c at ti chnh  Thien Chua, c Ngi nhan lay.

        La nhng kh cu nan uc nen ban sac kito,  cac b tch gi vai kien tao va bieu th mot cong  ong, mot "oan the" co the nhan dien c  ve mat xa hoi.

c Kito B Tch.

Neu xet ky, th se thay ngay rang tat ca cac  iem tren ay eu co the ap dung cho c Kito, ngoai tr  iem th ba noi rang cac b tch bat nguon t c Kito.  Chnh v the ma co the khang nh la c Kito chnh  la b tch. Hay nghe lai chng t sau ay cua  thanh Gioan:

"ieu a co t thu ban au, ieu chung toi  a tng nghe, ieu chung toi a tng thay  tan mat, ieu chung toi a c chiem ngng Va  tay chung toi a s c Li s song, v chng  s song a to hien, chung toi a tng thay  va chung toi lam chng cung loan bao cho anh em  s song i i ben canh Cha va a  c to hien cho chung ta" (1Ga 1,1-2)

Trong van ban tren, cac tieng dien ta cam  tnh: "thay, nghe, to hien, s c" a  c long vao gia nhng t ng gi len  mot "mat chm: ieu a co t thu ban au,  Li s song, s song i i ben canh Cha. Nh  vay thc tai hu hnh cua c Giesu, vi ngon t  va hanh ong cua Ngai, chnh la "dau  ch cam nhan c" cho thay s hien dien va tac  ong cua mot thc tai vo hnh: Li s song cung  chnh la s song i i. Tien trnh c tin c  e ra cho ngi ng thi cua Ngai la nh  the nay: gap thay c Giesu la ho phai biet  tha nhan rang qua Ngai, chnh Thien Chua ang hien  dien gia loai ngi. o cung  chnh la nhng g c yeu cau tuyen xng ra trong luc  c hanh cac b tch, cung nh trong thai o oi  vi Hoi Thanh-b tch (theo t cach la b tch): nhn thay  nhng con ngi, nhng hanh ong va nhng  o vat e roi tha nhan rang qua cac moi gii  ay, Thien Chua en vi chung ta.

Tha nhan: co ngha la b tch ch "thanh  s" cho chung ta, khi chung ta co long tin thc s.  Chang the ma t sacramentum trong tieng Latinh  co ngha la dan than cam ket.

Mat Chm

Viec nhan ra nhng g cung luc va an va  hien ni c Giesu Kito a c minh hoa mot cach kch  hoat qua oan trnh thuat nhng s viec xay ra tai Xe-da-re  Philp (Mt 16). ang luc len ng i ve Gierusalem e mng  le Vt Qua, c Giesu a yeu cau cac mon cho biet  ho ngh g ve con ngi cua Ngai: "Cac ban  ngh toi la ai?" Simon ap: "Thay la c Kito,  Con Thien Chua hang song". Tiep xuc va thay c Giesu  "giong het nh cac ngi khac", Simon cung van  nhan ra c gia nhng g thay ro ben ngoai,  mot thc the tiem an ben trong, khong lo dien ra. Khong  phai het moi ngi a at en c mc o, v  dan chung ch mi nhn thay c Giesu nh la "mot  tien tri nao o" thoi. Thai o ay cua long  tin a khien Simon tr thanh a tang tren o  Hoi Thanh se c thiet lap. Theo Mattheu th co iem  ac biet nay la c Giesu a noi en Hoi Thanh  --- tc la noi en "b tch" noi dai s hien  dien cua Ngi qua moi the he --- ung vao luc  Simon nhn nhan ra Ngai la Con Thien Chua. Mot iem  khac cung ang lu y na la ban trnh thuat  a noi ket hai s viec lai vi nhau: s viec Phero  tuyen xng c tin va le Vt qua. o la iem  cho thay viec kham pha ra s song bng len t  gia canh chet choc. Khi s chet tr thanh  "b tch" cua s song, th luc ay cong trnh Nhap  The se c chu tat; tat ca nhng g la bong  toi ang bao phu loai ngi se c soi rang  nh anh sang cua Thien Chua. Khong the tach ri  "mat toi" --- tc la cuoc t nan --- va  "mat sang" --- tc la s phuc sinh --- cua  mau nhiem Vt Qua ra khoi nhau c. Chnh nh cac  b tch nang trong moi sinh hoat cuoc song, ma chung  ta co u ngh lc mau nhiem Vt Qua cua c Kito  ban cho, e biet song qua nhng quang i en toi  cua mnh vi thai o kien vng nh khi song gia  nhng quang i trong sang vay.

Nh vay, co mot tnh trang song oi rat ro gia  s hien dien cua Ngoi Li trong nhuc the vi nhng  g ang dien ra trong b tch: nhn thay c Giesu  va chung ta tuyen nhan Ngai la "Con Thien Chua";  nhn thay banh, ru, va chung ta nhn nhan o la  "Mnh va Mau c Kito". Trong ca hai trng  hp, chung ta c mi goi e tuyen xng "mat chm",  tc la nhng g giau an, cua mot thc tai hu  hnh. Tuy the, neu chung ta ch dng lai viec oi  chieu nh the ma thoi, th chung ta mi ch i c na  ng.

Tao Dng va Nhap The.

Moi lien he gia Nhap The va b tch con sau  am hn nhieu. S d co the oi chieu song song nh the,  la chnh v cung cung mot "qui luat" hng  dan ca hai: quy luat cua mau nhiem Nhap the. Va  bay gi th tm ve nguon them mot bc xa hn: co  b tch bi v co Nhap The; nhng co Nhap The bi  v chnh Thien Chua a bay to mnh ra trong the  gii cam tnh, tc la trong cong trnh Tao dng.  Theo mc o rieng cua mnh, moi s vat eu la hnh  anh cua Thien Chua, la tieng noi cua  Thien Chua:

"Tri xanh tng thuat vinh quang Thien Chua,

"Khong trung loan bao viec tay Ngi lam.

"Ngay qua mach bao cho bgay ti,

"em nay ke lai vi em kia.

"Chang mot li mot le,

"Chang nghe thay am thanh,

"Ma tieng vang a doi khap hoan cau

"Va thong iep loan i ti chan tri goc bien!"  (TV 19,1-5)

Nhng li nghe c bang tai, a bien dng gian  thanh b tch, va a mang lai y ngha cho tran the:  nhng li o chnh la li cua Kinh thanh.  Moi tao vat tren tran gian eu co mot mat chm, an giau:  o chnh la Ngoi Li tao hoa, trong Ngi, moi  tao vat sinh song va hien hu. Nh a e cap  trc ay, b tch da theo phng cach tng trng t nhien  o. chop nh cua nhan loai co c Kito la  "hnh anh cua Thien Chua vo hnh, la trng  t cua tat ca moi thu tao" (Cl 1,15). i vao  trong tran the, la Ngoi Li en mot cach hu  hnh, trong nha cua mnh, en "gia cac ngi  nha cua Ngai" nh Li m au Phuc am  thanh Gioan a noi. Va "nha cua Ngai"  --- tc la the gii nay --- chnh la nhng  g thay c cua Li, la tnh chat hu hnh  cua Li.

La nhng dau ch tran the cua Thien Chua vo hnh,  cac b tch bien nhng g khong li dien ta  trong thien nhien tr thanh thc tai cam xuc c.  Khi c Giesu dung du ngon e noi rang: "Nc Tri  giong nh..." (mot thc tai tran the nao o),  th can phai biet e y het sc ti tam quan trong cua  t ng "giong nh" ay: khong phai n thuan  la mot loi so sanh, du ngon con neu bat cho thay  ro rang thien nhien va Nc Tri eu c hng  dan bi cung mot quy luat duy nhat.

Vt Qua.

Nhng Nhap The cung nh b tch noi dai mau nhiem ay,  a them nhieu yeu to mi me vao trong "cau chuyen"  ma "ngay va em" ke cho nhau nghe (TV  19), trong "cau chuyen" cua nhng s viec ni  tran the. Chnh the, nh ngi ta thng noi, Vt  Qua la chop nh cua Nhap The: bi v, mot ang,  qua o, c Giesu cham ti tot cung ay tham cua  than phan con ngi, va nem u mui cay ang  tran ai; va ang khac, Khi c Kito "ri khoi  the gian nay ma ve cung Cha", th tat ca  nhng g co mat trem trai at nay, ke ca chung  ta, eu c a len en tan Thien Chua.ong tac  "a len nay, tuy i ngc vi hng Nhap The,  nhng lai a no en mc thanh tu vien man. Banh  kho au va ru am mau bien thanh nhng thc  tai than linh. Nhng g c the hien trong b tch Thanh  The, th cung c the hien het nh the trong cac b tch  khac: moi khi, trong mot cach thc nao o, mau nhiem  Vt Qua c hien tai hoa, th chnh nh mau nhiem Vt  Qua ay ma c Kito tr thanh "tat ca trong  moi ngi" va "tat ca trong moi s".  o chnh la tnh trang cac thc tai pham tran va  cam tnh c ton vinh. Ket cuoc, khong nhng nhan  loai, ma ca vu tru toan the na ---  tc la het thay moi sinh vat mang than phan phai  bc qua canh chet e at en s song --- eu ang  song va tiep tuc song cuoc tai dien bien co Vt  Qua. Chnh v the ma banh, ru, nc va la, cung  nh lao cong con ngi, tat ca eu c tiep thu vao  trong b tch. Moi s eu co the tr nen dau ch cho mau  nhiem Vt Qua. Nh chnh mau nhiem nay ma toan  the vu co nhan loai lam tam iem, c bien hoa  t tnh trang manh nha cua mam giong va hnh bong,  tr thanh than mnh cua Thien Chua. ay la  than mnh ma Thien Chua mac lay trong the gii cam  tnh.

Hoi Thanh

Noi ti "than mnh" la phai ngh ngay ti Hoi  Thanh. V trong mot bai viet khac sap ra mat, se co  dp e cap en moi quan he gia mau nhiem Nhap The va  Hoi Thanh, nen ay, xin mien ban ti van e  o, va se ch nhan manh en moi tng quan gia  Hoi Thanh va b tch ma thoi. Do cong oan cac  tn hu lam thanh, than mnh mi nay  cua c Kito mang tron tnh chat b tch trong toan  bo tong the cua no, bi v no bieu at nhng  g sau rong cao sieu vt han ra ngoai chnh no. Than  mnh o cung co mot mat chm. Ngi ta thay co nhng  ngi tu hop lai, va ng trc s kien ay, c  tin nhan nh rang : o chnh la c Kito, o chnh la  hoat ong cua Thien Chua gia tran gian. Moi  lien he gia Dan Chua va cac b tch chnh la  mot thc tai nam trong mau nhiem Nhap The. Hoi Thanh la  hien than hu hnh cua Thien Chua ang hoat ong va  sang tao gia nhan loai.

V la dau ch, nen cac b tch cung la truyen thong,  la ngon ng, la li noi trao oi gia  nhng con ngi vi nhau. Nhieu ngi tu hop lai  e c hanh b tch, hay noi cach khac, cac  b tch quy tap cac tn hu lai. Chnh nh cac  b tch ma Hoi Thanh nhan ra va khang nh ban  sac cua chnh mnh. Tnh cach xa hoi ay cua cac  b tch mang lai cho chung ta c hoi e hng nhn ve vi ke  hoach cua Thien Chua va tm lai y ngha cua musterion (theo ngha Phaolo trnh bay trong 1 Cor 2,7-9): bi v  co phan vu quy tap va xay dng cong oan giao hoi,  nen b tch cho thay trc nhng tien trieu ve "c  Kito toan dien", ve nhan loai hiep nhat: o la  ch iem ma hoat ong cua Thien Chua nham ti. ay  la than the toi hau cua c Kito mot khi a  at ti tam voc trng thanh. Vi nhng cach  thc bieu hien khac nhau, tat ca cac b tch eu la  nhng dau ch cam nhan c cua moi hiep nhat  gia loai ngi.

Gia Cuoc Song Thang Tram

Co the la cac b tch vach han gii mc cho mot lanh  vc thanh thieng --- chnh t "b tch" cung  xem ra gi len y niem o --- ben canh nhng lanh  vc c coi nh la pham tuc, nam gia cuoc song  hang ngay. Quan niem kieu ay la ngo nhan hoan  toan ve mau nhiem Nhap The. Neu Ngoi Li a  lam ngi, th khong phai ch lien he ti mot  mnh nhan loai c coi nh la mot tap the ma thoi,  nhng con lien he ca ti nhng g la "vat  chat", la "tran the" trong cuoc song hang ngay  cua con ngi na. o la ieu hien nhien:  cac b tch a dung chnh cac vat dung trong cuoc song  con ngi e noi len y ngha cho cac dau ch cua mnh.  Nh vay, can phai t bo han quan niem m ve mot  th ton giao sieu thoat khoi chon "tran duyen",  dan loi en coi "thoat tuc". Va neu chung  ta noi rang Kito giao la sieu nhien, th cung phai  hieu rang sieu nhien co ngha la tnh trang vt han  len tren t nhien, tnh trang hien dng cua nhng  thc tai t nhien. Khong phai nh ky thuat  b loi thi, b lac hau can phai vt bo lai  ang sau e i ti mot mc tien tien hn, nhng la nh  cay ln vt han tam kch nho be cua hat giong,  cua mam mong. Chnh v the ma tn ieu ket thuc Ban  tuyen tn (Credo), noi len s viec "xac loai  ngi ngay sau song lai: xac la oi tng  cua tn ieu cuoi cung trong kinh Tin knh. "Tinh  than" khong phai la mot cai g o "tieu h",  tach biet khoi the chat, nhng la chnh Than Kh cua  Thien Chua "chan hoa trong moi xac pham". Than  Kh trong xac pham, tc la "xac than thieng"  ma Phaolo e cap en trong Th th nhat gi Giao  oan Corinto (15, 42-48). ay cung con la mot  thc tai cua mau nhiem Nhap The. Kha canh "pham  tuc" cua b tch se noi bat sang to hn neu  biet nhn ky lai tng b tch mot:

B tch Ra toi mang lai cho viec sinh san mot  y ngha Vt Qua. V la mot cuoc tai sinh, nen Phep ra  minh hoa viec s song toan thang s chet. Hn na,  Phep ra bien toan bo lch s mi khi s  cua tre s sinh, tr thanh mot giai oan  mi trong lch s cua c Kito; nh o, t  ay tr i, qua em nho, c Kito cung co mat   gia i. Tat ca cac hanh vi va cac bien  co cua cuoc song o se hien tai hoa mau nhiem Vt  Qua trong i. Ngay ca toi loi cua chung  ta cung c hoi nhap, bi v trong mau nhiem Vt  Qua, toi loi "tran ay" a b o at anh  bai bi Tnh yeu con "tran ay hn na"  cua Thien Chua. Nh vay, chnh ngi chu phep ra  se tr thanh ngi mang b tch tnh, tr  thanh dau ch.

Cac B Tch Khac Dan Chung Ta i Vao Cac Lanh Vc Khac Nhau Cua Cuoc Song.

B tch Thanh The am nhiem toan bo cong sc  con ngi co gang doc ra e co cua an o than va  e thang tien cuoc song cua mnh. Ngay qua ngay,  c ton nhac len va co tac ong len tren thien nhien,  lao cong cua con ngi khong the nao lai con  b coi nh la pham tuc c na. Cm banh cua  loai ngi lien he trc tiep ti than mnh cua  c Kito.

B tch Hon phoi a y ngha cua mau nhiem Vt  Qua vao tan trong sinh hoat hang ngay cua cuoc  song la oi. Moi thang tram cua cuoc song v chong  eu c am nhan va co the tr thanh ni  gap g vi Thien Chua: khong phai ch nhng  "th thach a khac phuc" thoi au, ma  ca i song gii tnh, viec nuoi nang con cai v. v...na.

B tch Hoa giai nham ti tieu ch quy tap  va uc ket tat ca nhng chon la, nhng quyet  nh cua con ngi chung ta, e, neu can, th hoa  nhap chung vao lai trong mot "thien (tnh)  s thanh, lch s ke lai thai o Thien Chua x  the vi con ngi.

B tch Them sc ban Than Kh cho co sc ma thc  hien nhng "ky cong v ai" nh Phuc am cua  Gioan (5,20) a noi ti. Nhng ky cong co sc  bien oi bo mat cua the gii.

B tch Xc dau gap g lai con ngi   trong oan ng "vt qua" --- cuoc i dng  the --- ang phai i, co khi la ay gian truan, e  bc qua canh chet ma tien vao coi song.

B tch Truyen chc thanh thiet lap tac vu chu  tr nham ieu hanh viec ban phat tat ca cac b tch  khac, va e tac nen mot khuon mat cu the, hien  dien ro gia xa hoi, cho hanh ong  cua c Kito trong the gii loai ngi.

Nh the, b tch vt han ra ngoai gii han cua thi  iem c hanh. Viec c hanh b tch noi len,  tuyen xng ra va lam cho thanh hien thc mot ieu  g o hien ang xay ra trong toan cuoc i. B tch  la dau ch hu hieu ve tac ong tham nhap cua  c Kito vao trong toan bo cuoc song loai ngi.  Nhng ong thi cung la mot ong tac ngc chieu:  ong tac cua the chat i nay tien sau vao  trong cung long cua Thien Chua.

Ba Chieu Kch

Ngi ta thng nhan nh rang cac b tch khong ngng  lam cho chung ta lien he mat thiet vi cuoc song cu  the cua c Giesu Nadaret cung nh vi s chet va  song lai cua Ngai. Cac Phuc am cho thay c Kito  chu phep ra, an uong, cha benh, thong ban Than  Kh...T s kien o, co the rut ra ba chieu kch nh sau  cua cac b tch:

--- " Ngoi Li hoa thanh nhuc the: ieu o  co ngha la Thien Chua i vao trong ban tnh  nhan loai: co mot than xac giong nh than xac chung  ta, co mot tr tue, mot tinh than hien hu trong  va nh than xac. Cung the, qua b tch, Thien Chua  i vao trong cac dau ch loai ngi ma Hoi  Thanh tai dien lai (luc c hanh b tch).

--- Nhng ch e cap ti "ban tnh nhan loai"  khong thoi th cha u. c Giesu a co the tranh  c cac phien ha cua than phan lam ngi. Nhap The bao ham ca y ngha nay na la:  c Giesu i vao the gii cua Ngai, sinh ra "di  Le Luat" (Gal.4). Nh vay, c Giesu a phai hoc  hanh va ln len (Luc 2,40), a c ngng  mo hoac la b chong oi, a song qua canh oi  va khat. Tom lai, qua c Giesu, Ngoi Li a  i ti cung con ng ma moi ngi trong  nhan loai phai i qua. Tham ch, Ngai a t at  mnh vao cho thap hen nhat, quan bach nhat  co the. Cung the, qua b tch, Thien Chua a en gap  g chung ta tai ni chung ta ang i ti, va Ngai  lanh lay tat ca nhng g chung ta ang ganh chu,  ke ca benh tat va chet choc.

--- Tat ca nhng g c Giesu a song qua tai  Pha-le-tinh t khi sinh cho ti khi chet, th cung van  cha u e noi len het y ngha cua mau nhiem Nhap  The. Qua cuoc song lai, c Kito a lam  cho "vu tru nen tran ay". Mot phan nao,  vu tru a tr thanh than the cua Ngi.  Va ngc lai, than the ay song qua mot thien lch s,  va tien ti mot mc hoan thanh, trong o c  Kito se la tat ca trong moi ngi va moi  s. ong tac Thien Chua "i xuong" trong nhan loai  cung ong thi c kem theo bi s viec nhan  loai "i len" cho ti mc o thc s tr thanh  hnh anh cua Thien Chua va nen hoan toan  giong Ngai. V the, tat ca cac b tch eu mang mot  bo mat "hoan tat canh chung: e noi vi chung ta  ve canh khanh tan va e dan a chung ta ti  tieu ch ay "ngo hau xay dng Than Mnh c Kito  (...) vi dang ngi kien toan, trong tam voc can  xng vi trang thai sung man cua c Kito" (Eph.4,12-13).  ay la "mau nhiem" giau an gia long tran  gian (mysterion), la cuoc "hien thanh" tran  the (sacramentum) ma Kinh Thanh cung goi la  thanh hoa va vinh hien.

 

Nguyen Tien Lang phien dch



* Nguyen van mang ta e: "Incarnation  et Sacrements" ang trong tap ch CAHIERS pour croire aujourd'hui, so 28, 1989, 28-33. e co mot so suy t lien tuc ve Nhap  The, xin cung coi bai "Nhap the va Hoi nhap  van hoa", HP TUYEN THAN HOC, so  3 (1992), tr.3-11.