THAN HOC HE THONG:

S MANG VA PHNG PHAP  (I)

Francis Schussler Fiorenza [1]

Tap khao sat nay gii thieu ve lch s,  ban chat va cac phng phap hien hanh trong than  hoc he thong cong giao. Tiep theo sau mot so nhan nh dan  nhap lien quan en tien trnh lch s cua viec s  dung danh t  than hoc, va lien quan en cac  van ban Kinh Thanh xet theo nhan quan than hoc, Phan  I se trnh bay ba le loi quan niem co ien ve than  hoc, tc la cua Augutino, Toma Aquino va  cua cac than hoc gia thuoc phai Tan kinh vien. Phan II  se phan tch phng phap cua nam trng phai than  hoc cong giao ang thnh hanh, va neu ro nhng  u cung nh khuyet iem cua tng phng phap. Phan  III se ban en nhng thach o ma nen than  hoc cong giao ang phai ng au hien nay. Phan nay  cung se e ngh mot phng phap than hoc c coi  nh la thch ang, v biet chu trng phoi hp cac  yeu to va tieu ch khac nhau trong no lc nghien cu  hien ai. Ban luan ve phng phap thng th tru  tng hn la nghien cu va trnh bay rieng le  ve tng van e c tin; do o, neu t quen thuoc hoac  khong thay can quan tam cho lam oi vi van e phng phap  nghien cu than hoc, th xin oc gia c oc nhng  chng khac trc, roi sau o tr lai vi phan khao  sat nay.

BAN CHAT MONG MANH CUA THAN HOC

Than hoc la mot khoa nghien cu mong manh, bi v than  hoc va mang tnh chat khoa bang (academic) va  co lien he mat thiet vi c tin. La mot bo mon khoa  bang, than hoc cung nham at ti cho c tat ca  nhng tieu ch tm hieu hoc hoi khach quan ma  cac bo mon khoa hoc khac nham ti: than hoc co at cho  c mc o chnh xac trong phng thc tm hieu, va tnh  cach xac ang trong le loi bieu at cac khai niem, cung  nh co xay dng cho c mot he thong suy t kien co va  mot the thc dien giai minh bach. ang khac, ve  mat quan he vi c tin, than hoc lai cung chia se  than phan mong manh vi chnh c tin; do o, coi than hoc  la mot niem hy vong th ung hn la mot bo mon khoa  hoc thuan tuy; va het nh trong trng hp cua  c tin, than hoc co the c v nh la mot con thuyen  bong benh gia bien ca song don hn la mot chiec  kim t thap at mong nen kien co trong long a sau.

V le o, suot trong qua trnh lch s cua mnh,  than hoc kito a phai chu mang tnh chat nc oi  m ho bat ac d nh the. Moi quan he gia than hoc vi  c tin hang khong ngng nhac nh cho cac than hoc  gia kito ve tnh chat mong manh co hu cua than hoc;  tuy the, cac than hoc gia cung van mot mc bien ho  cho ban chat khoa hoc kien co va le loi lap  luan chat che cua than hoc. V vay, qua nhieu the  ky bien chuyen, than hoc cung co sc xac nh cho  c mot so cau to lam ban chat ong nhat, ac  thu va kien nh cho mnh. Ngay trong buoi au, cac  than hoc gia kito tien khi nh Origene va Augutino  a ra sc tm cach e noi ket than hoc kito lai vi  nhng hieu biet va nhng bo mon trong trao  lu t tng triet hoc cua giai oan cuoi thi  co ai. Gia boi canh ai hoc thi Trung co,  thanh Toma Aquino khi s cong trnh sang tac bo "Summa  Theo-logiae (Tong luan Than hoc) vi mot cau hoi  at ro van e e xem khoa giao thuyet thanh trong t the  la mot mon hoc, co the ong gop phan ac thu cua  mnh vao trong lanh vc cua nhng kien thc  vt han ra ngoai tam mc cua nhng g triet hoc  hieu biet c ve Thien Chua hay khong. Thng ban the ky  th 19, cung ngay trong moi trng ai hoc, khi than  hoc b ch trch la "phan khoa hoc" hoac "phan  lch s", th hai nha than hoc lng danh, Friedrich  Schleiermacher va Johannes von Drey a len tieng benh  vc mot cach hung hon, cho ban chat khoa hoc ac  thu cua than hoc, cung nh cho cng v cua  bo mon nay trong cac ai hoc. Trong the ky 20 nay,  tai cac ai hoc, than hoc cung khong tranh khoi  nhng t tan cong xuat phat t pha cac nganh  khoa hoc t nhien ang thang the, va nhat la t  pha cac mon "ton giao hoc (religious studies) mi  bng len vi khuynh hng liet than hoc vao hang  cac mon hoc chuyen biet cua cac trng ao (thuoc  cac giao phai), khong co quyen co chan ng trong  lanh vc ai hoc. 

Ngay ca ve mat t nguyen lan lch s va  he thong, t than hoc cung cha c xac nh  ro rang, van con m ho. Xet theo phng dien  t nguyen, than hoc co ngha la: "li",  "dien t", "thuyet minh" hay la "ngon  t (logos) noi ve Thien Chua (theos). Va  van e at ra van con nguyen, cha giai quyet:  than hoc la "li cua chnh Thien Chua,"  hay ch la "li ban ve Thien Chua"? Ngha  th nhat muon noi rang than hoc la nhng "li"  do chnh Thien Chua phan ra; con ngha th hai th ch muon  noi en nhng no lc cua con ngi trong pham  vi tm hieu ve Thien Chua. [2] Ca hai y ngha eu a c  dung trong thi au cua truyen thong kito giao.  Trong cuon De Civitate Dei (Thanh tr cua Thien  Chua), Augutino dung t theologia (than hoc),  theo ngha th hai e noi ve nhng cuoc thao luan  ve Thien Chua (de divinitate ratio sive sermo). [3] Trai lai, nhng than hoc gia Hy-lap  vao loi the ky th 6, nh Denis Pseudo-Areopa-gita,  th, thay v dung theo y ngha khoa hoc loai ngi,  t theologia (than hoc) c dung e ch ve  "dien t" cua chnh Thien Chua, ac biet  la ve nhng "li" a c mac khai  qua Kinh Thanh. Ho ly luan rang Kinh Thanh khong ch noi ve  Thien Chua ma thoi, nhng con la nhng li  do chnh Thien Chua phan ra. Ngay nay, y ngha nay khong  con c thong dung na, va t than hoc  chu yeu ch ve mot khoa nghien cu hoc hoi ve Thien  Chua. [4]

Tuy nhien, ve phng dien lch s, th ke t sau the  ky th 13, t than hoc mi bat au c dung  mot cach pho thong va bao ham, e ch ve nen than  hoc kito giao. V trc o, qua cac tai lieu chu giai  Kinh Thanh va bien giao cua cac "van but"  kito thi au, t than hoc chu yeu c  dung e ch nhng loi t bien ve Thien Chua trong  cac triet ly ngoai giao, hn la e ch nhng g ngi  kito suy dien va thuyet minh ve Thien Chua, v ngi  kito at tieu iem cua nhng no lc tm hieu cua  mnh ni chnh ke hoach cu o cua Thien Chua. Hoc  thuyet hay la giao thuyet kito khong phai n thuan  la "than hoc" (theos-logos/hoc thuyet ve Thien  Chua) khong thoi; cung khong phai ch la mot  th hoc thuyet triet ly nao khac ve Thien Chua. Trai  lai, giao thuyet kito minh giai ve "ke hoach"  cua Thien Chua, tc la ve chng trnh cu o cung  hoat ong cua Ngai trong c Giesu Kito va trong  cong oan kito hu. au thi Trung co, giao thuyet  kito thng c goi la <sacra doctrina (giao  thuyet thanh), sacra scriptura (kinh thanh), hoac la  sacra hay divina pagina (ban thanh). Cac t  nay noi len v tr quan trong hang au cua Kinh  Thanh trong viec khai trien giao thuyet kito. Khi viec giang  day trong thi trung co bien hoa t cho ch biet  chu giai Kinh Thanh hoac la trnh bay nhng  van e dnh lien vi cac van ban kinh thanh, cho en  cho tr thanh mot khoa bien luan co he thong,  u long u canh e ng au vi nhieu van e tranh  cai gay go, th t than hoc cung a dan  dan xuat hien len nh la mot t ng c dung  e ch mot cach bao ham ve toan bo giao thuyet kito.  Ke t the ky 13 cho en ngay nay, t than  hoc van gi nguyen y ngha suc tch ay. [5]

Neu xet theo phng dien he thong, th ngay nay, t  ng than hoc cung van con rat mong  lung m ho. Mot mat, t than hoc thng c  dung theo y ngha tong quat, bao ham het cac bo mon  nghien cu co lien quan en Thien Chua (chang han nh: than  hoc can ban, than hoc tn ly, than hoc thc tien,  Kinh Thanh hoc, than hoc luan ly, than hoc phung vu, v.v.);  mat khac, t than hoc cung c dung e  ch mot khoa chuyen mon goi la than hoc he thong.  Cach thc phan nh cac bo mon than hoc cung ch la  thanh qua con mi me cua mot tien trnh  tranh luan keo dai cho ti trong thi hien ai. [6] Hien nay, t  than hoc thng c dung e phan biet vi  cac khoa ton giao hoc: t ng nay c  dung e ch nhng cach bao quat, vt ra ngoai  cac ranh gii ton phai;  con t than hoc  th c dung mot cach thc va ng loi nghien  cu rieng cua cac ton phai (cac giao hoi khac nhau) [7] cho du, oi luc hai t ng "cac mon ton giao  hoc" va "cac mon than hoc" van c dung  oi lan nhau.

Trong lch s t tng kito, ban chat va phng  phap cua than hoc a la nhng au e tranh  luan rat soi noi gia nhieu trng phai, nhieu phng  phap va nhieu ng hng nghien cu khac nhau. [8] .Tuy nhien, gia nhng khac biet nay, cung  co nhieu iem tng ong luon luon co. Do o, trong khi nghien  cu ve s mang va phng phap cua than hoc, can  phai biet lu y en ca nhng iem khac biet a  dang lan nhng hang to co chung trong o na.

Kinh Thanh la mot trong cac hang to, la nguyen to  chu yeu cua truyen thong va cua ban sac  cac cong oan kito. [9]   Tuy nhien, y ngha cua Kinh Thanh lai  tuy thuoc vao phng cach chu giai. Phng phap  chu giai Kinh Thanh cua thanh Augutino chu anh  hng nang ne cua triet thuyet tan phai Plato ma  thanh nhan a tng hap thu. Trong luc o, the ky  19 lai dung phng phap phe bnh (theo quy pham) s  hoc. Ngay nay, cach thc hanh cac phng phap giai  thch Kinh Thanh chu anh hng cua rat nhieu ly  thuyet khac nhau trong lanh vc cua khoa chu giai.  Hang to cua Kinh Thanh th van y nguyen, cho du  cac phng cach giai thch co thay oi. oi vi truyen  thong va cac cong thc tuyen tn cua cong oan  th cung het nh the.

Kinh nghiem song cua cong oan la mot hang to  khac trong than hoc, cho du hang to nay co  tac ong theo mot cach thc khac. V le, khong nhng  cac cong oan khac nhau co nhng kinh nghiem khac  nhau khong thoi, ma con co s kien nay na,  la: nhieu trng phai than hoc khac nhau anh gia  khac nhau ve kinh nghiem cua tng cong oan, cung  nh dung nhng pham tru rat khac nhau e giai  thch kinh nghiem ay. Do o, s viec lay kinh nghiem song  c tin cua cong ong kito lam can ban la  mot hang to trong than hoc; nhng chc nang (vai tro)  cua no thay oi rat nhieu suot trong qua trnh lch s  cua nen than hoc kito.

Mot hang to th ba: le loi giai thch Kinh Thanh, truyen  thong va kinh nghiem c tin, da theo mot ng loi,  mot the thc hoac la mot phng phap c coi nh la  can ban ang tin cay. Nhng the thc nay co the  la mot ng loi mac nhien va tong quat, hoac  la mot phng phap minh nhien va chuyen biet. Nhng  the thc tien hanh nh the lam nen cai ma ngi  ta co the goi la nhng hoc thuyet (gia thuyet)  hau canh (background theories), bi le chung  anh hng en cach thc cong oan kito giai  thch giao thuyet, truyen thong va kinh nghiem song cua  mnh. Do o, trong khi phan tch ban chat, s mang va  phng phap cua than hoc kito, can phai lu y en  anh hng ho tng gia cac hang to trong thanh  truyen, kinh nghiem c tin va nhng hoc thuyet hau  canh, v o chnh la nhng g a giup giai  thch truyen thong va kinh nghiem song. [10]

KINH THANH: CHNG T VA SUY T THAN HOC

Than hoc hien ai ang y thc ngay cang sau sac  hn ve s kien nay la: suy t than hoc nam ngay   chnh tam iem cua Kinh Thanh. Kinh Thanh khong phai  n thuan la coi nguon xuat x cua suy t than hoc,  ma chnh la "khuon vang thc ngoc" lam  mau mc quy ien cho the cach suy t than hoc. Kinh Thanh  Tan c khong ch lam chng c Giesu chnh la ang  Kito, cung nh khong ch minh chng cho c tin cua  cac cong oan kito au tien. Trai lai, chng t  cua Kinh Thanh Tan c bat nguon t gia nhng  co gang e giai thch ve c Giesu mot cach than hoc,  va chng t ay cung chnh la bang chng cua  mot niem tin m nhuan suy t. Nh the, Kinh Thanh Tan c  khong phai ch c det nen bi nhng bieu tng  va nhng bang chng ve c tin, nhng con bi  nhng co gang suy t than hoc nay sinh t trong cac  bieu tng va cac bang chng o na.

Loi quan niem nay i ngc lai han vi cac quan iem  cua nhng thi trc ve Kinh Thanh. Trc ay,  Kinh Thanh chu yeu c coi nh la nguon cung ng cac  nguyen ly hay la nhng d lieu c ban cho than  hoc, hoac nh la oi tng cua suy t than hoc. oi  vi mot so than hoc gia the ky 19, ch co mot so van  ban trong Kinh Thanh la hien than cua suy t than  hoc. Chang han, theo ho, thanh Phaolo va thanh Gioan mi  la nhng nha than hoc ln, con cac tac gia  cua cac Phuc Am Nhat lam th ch la nhng  ngi thu thap hoac "xuat ban" cac nguon tai  lieu a co san. Ngay nay, thng th ai cung  ong y la tat ca cac van ban trong Kinh Thanh  eu mang ban chat than hoc, va khong co mot phan  nao trong o ma khong phai va la  mot cach thc bieu at cua mot li chng co suy  ngh chn chan, va la mot khoa than hoc song manh  long tin.

Xac tn tren ay a c Cong ong Vatican II manh me  khang nh. Hien Che tn ly ve Mac Khai cua Thien  Chua (Dei Verbum = MK) neu bat cho thay suy t than hoc  a tham nhap Tan c cho ti tam mc nao. Chng  V, oan 19 cua Hien Che xac nh rang: "Cac thanh  s a viet bon Phuc Am bang cach chon mot t  trong so cac ieu a c tng truyen lai hoac a  c truyen lu qua van ban, roi tong hp mot so ieu,  cung nh tuy hoan canh cua cac Giao hoi  ma giai thch them mot so khac, va cuoi cung  van gi nguyen hnh thc tuyen giang, nhng bao  gi cung i theo mot cach thc lam sao e trnh  thuat mot cach chan thanh va ung vi s that, ve  c Giesu" (MK 19). [11] oan van nay lc thuat mot  tien trnh chon la tai lieu, chu thch truyen thong,  dan giai e lam sang to nham ap ng cho  nhng hoan canh ac biet, tong hp than hoc,  va ng dung vao cac nhu cau muc vu. Tat ca nhng  yeu to nay a cau thanh van ban cua cac  Phuc Am. Qua cach thc suy t than hoc ve y ngha va  tam quan trong c Giesu em lai cho nhng boi canh  muc vu ca biet cua mnh, ca bon Phuc Am eu  a trung thc lam chng ve Ngai.

Thai o nhn nhan moi quan he gia suy t than hoc va  cac van ban cua Tan c, a tham nhap sau vao  trong cac cach thc quan niem hien ai ve ban chat va  nguon goc cua Kinh Thanh. [12] Cac hoc thuyet gan ay ve linh ng (inspiration)  a gan lien tac ong cua linh ng vi chnh giai oan  thai nghen, tc la vi thi gian Thanh Kinh hnh thanh. [13] Nhng  yeu to phc tap a tng a dan ti viec hnh  thanh Kinh Thanh: nhng bien co khai sinh va nhng  no lc e giai thch chung, nhng hoan canh  mi cung nh nhng co gang suy t, tat ca eu  c danh cho mot cho ng va co mot vai tro  trong hoc thuyet ve linh ng. Linh ng bao ham toan  bo tien trnh suy t va giai thch ma cong oan  co gang thc hien oi vi cac bien co a khai sinh nen  chnh mnh. Theo mot so tac gia, th toan bo qua trnh  cua viec Kinh Thanh hnh thanh nh the, bieu th nhng  kieu mau cu the lam kim ch nam cho cong trnh suy t  than hoc hien nay cua chung ta. [14]

Ngay nay, khong ai ma khong y thc c rang ban  chat cua Kinh Thanh la than hoc. Khong ch cha ng  chat lieu lam e tai cho than hoc ma thoi, Kinh  Thanh con bieu hien nhng quan niem than hoc ac  trng va khac biet nhau na. Cac nha than hoc  kito va cac van kien cua Giao Hoi eu nhat tr ve  iem nhan thc va noi. [15] Ngoai  ra, thai o nhan thc ve tnh chat lch s cua than  hoc va Kinh Thanh kito cung con la mot trong  nhng ac net cua nen than hoc hien ai. Tuy nhien,  trc khi khao sat nhng quan niem hien ai ve than  hoc, th sau ay, xin trnh bay s lc ve ba le loi co  ien trong cach thc quan niem ve than hoc, la nhng  le loi a gay anh hng rat nhieu trong tien  trnh chuyen bien cua than hoc.

PHAN I: BA MO BIEU CO IEN TRONG TIEN TRNH PHAT TRIEN THAN HOC

Cac phng phap nghien cu than hoc cua Augutino,  cua Toma Aquino va cua trng phai Tan kinh  vien la nhng hnh thc tieu bieu cho ba truyen thong  co anh hng nhat oi vi nen than hoc - theo t  cach la mot khoa hoc hoi nghien cu khoa bang  tai cac trng ai hoc, - trong Giao Hoi Cong giao (Roma)  Tay phng. Ngoai ba phng phap noi tren, truyen thong  cong giao con cho thay nhieu trng phai khac vi  nhieu nganh than hoc phong phu: chang han ben Tay  phng, th co than hoc tu c va chiem niem, than hoc  thanh linh, than hoc phung vu; con ben ong phng kito,  th co nhng truyen thong an tu hoac ai hoc, va  nhieu truyen thong phong phu khac. Neu ay ch chu  tam en cac phng phap nghien cu than hoc cua ba trng  phai Augutino, Toma Aquino va Tan kinh vien ma  thoi, th khong phai la v coi nhe cac truyen thong  tot ep khac va ke tren ay; nhng ch la v muon  nghien cu mot cach co the noi la chi tiet va ky  lng hn, ve cac truyen thong co anh hng nhieu  nhat oi vi nen than hoc khoa bang Tay phng. Hn na,  thai o chu tam nh the se giup nam vng c ro  rang hn nhng oi thay va nhng bc qua o  (chuyen tiep) a xay ra trong cong tac nghien cu  hoc hoi va giang huan theo le loi khoa bang  cua nen than hoc cong giao (Roma). [16]

AUGUTINO: GIAO THUYET KITO, BIEU HIEN CUA KHON NGOAN

Trong thi Giao Hoi s khai, a co nhieu quan niem  than hoc khac nhau, va o la mot s kien hien nhien.  Vao the ky th hai, cac tong phu  (apostolic fathers)  Clemente, Hermas, Igna-xio, Polycarpo) a phai thng  xuyen ng au vi nhng kho khan do quan he gia  Kito giao va Do thai giao at ra. Cac nha bien giao  au tien (Giuxtino, Aristides, Athenagoras) a tm cach  e noi ket Kito giao vi nen van hoa - co van hoc va  triet ly - cua e quoc La Hy. La mot trong nhng  ngoi but sac ben lai chong chu thuyet ngo ao (gnosticism), Irene a ac biet co cong trong viec  thiet at phng phap nghien cu than hoc, va a  ong gop nh the, khong nhng bang mc o thau triet  mnh co, ve truyen thong va quy pham cua c tin ma  thoi, nhng con bang ca cach thc trnh bay goi  la "gia thuyet (hypothesis) hay la he  thong chan ly na. [17] Trong the ky th ba, hai trng phai Antioch va  Alexandria khai trien c mot so phng phap chu giai  rat ac biet, va t o nhng mam non au tien  cua than hoc he thong a khi s am re  vao trong nhng tac pham cua Origene.

Bc Khi au Cua Than Hoc He Thong Tai Giao Hoi Hy Lap

Trong cuon viet "Ve nhng nguyen ly au tien"  (Peri Archon), Origene a e ra ba phng thc  quan trong cho viec trnh bay co he thong, ve c tin  (giao ly) kito. Th nhat, tac gia a th at  mot nen tang khoa hoc cho khoa chu giai Kinh Thanh. [18] Th hai, tac gia  a khai trien mot hoc thuyet co he thong ve tri thc  ton giao. Th ba, tac gia a e xuat mot cach thc  trnh bay than hoc co to chc mach lac, lam cho ong  a thc s nhan c tc hieu la nha than hoc  he thong au tien. [19] Tac  pham Ve nhng nguyen ly au tien (xuat ban  nam 220) thng c xem nh la no lc tien khi  nham ti cong tac uc ket va trnh bay cac chan  ly (giao ly) c tin kito theo mot he thong tong hp than  hoc. Tuy nhien, loai van ban thng dung cho en  nay cua tac pham nay, a bop meo the loai thc  s (nguyen thuy) cua no i; va mi ay, mot van  ban phe bnh (critical edition) a a ra anh sang  s kien ay. [20] .  Tac pham cua Origene khong phai la mot bo tong luan than hoc, cung chang phai la  mot cuon than hoc he thong; ung hn: o la mot ban  trnh bay co he thong, ve moi quan he gia Thien  Chua vi the gii tao vat.

Trong li m au, Origene giai thch rang  truyen thong cua Giao Hoi cha ng quy pham cua  c tin; con cac nha than hoc th co nhiem vu giai  thch nguyen ly noi tai va nhng he qua cua  quy pham ay. Co ra sc chu tat s mang va noi, Origene  a s dung mot the loai van chng triet hoc ac  biet: o la the loai dung cach giai thch cac  van e vat ly lam nen tang cho triet hoc (chang  han nh dung nguyen tac vat ly e giup triet hoc giai  thch ve nguon goc cua vu tru). The loai nay  co tm cho ra nguyen ly hay la nhng nguyen ly au  tien cua vu tru. La mot kito hu, tat Origene  nhn nhan Thien Chua la khi nguyen, la nguyen  ly au tien cua vu tru. T o, Origene  a tm cach e tong hp cac van e vat ly vi triet  hoc va than hoc lai. Phan au cuon Ve nhng  nguyen ly au tien giai thch tong quat ve cac e  tai nh Thien Chua Cha, c Kito, Thanh Linh va mau  nhiem Thien Chua Ba Ngoi; tiep o la ve bon loai tao  vat co tr khon; roi cuoi cung la ve cong trnh tao  dng trong vu tru thien nhien va ve s viec toan  the van vat tr ve vi Thien Chua trong ngay canh  chung. Trong phan th hai, cung theo th t nh tren, tac  gia i vao chi tiet cac tieu e ac biet cua  cac e tai neu len trong phan trc. Trong phan cuoi  cung, tac gia tong ket tat ca cac e tai  a ban en. Tom lai, chu ch ma toan  bo tac pham nham ti, la gii thieu cho thay moi tao  vat khi nguyen t mot Thien Chua duy nhat va  se tr ve trong cung mot Thien Chua ay. Qua phng  cach xep at va trnh bay cac e tai nh the,  Origene a da theo cac pham tru triet hoc va  van chng thi ay ma dien giai ve c tin  kito cua mnh.

Quan Niem Khoa Hoc Cua Augutino: Tri Thc Va Khon Ngoan

Cho du, nh a e xuat mot phng thc oc ao,  Origene co c nhieu ngi coi la "cha e"  cua than hoc he thong, th chnh thanh Augutino mi  thc s la ngi a gay c anh hng  ln lao va sau am oi vi a phat trien cua  nen than hoc he thong kito tai Tay phng. Cong trnh ma  thanh nhan ong gop cho a phat trien cua phng phap  than hoc Tay phng, co the c thu gon vao trong cac  iem sau ay: - cach quan niem than hoc nh la khon ngoan;  - nhng quy pham chu giai e cat ngha Kinh Thanh;  - va anh hng oi vi c cau hnh thanh cua  cac bo tong luan than hoc (summa) thi Trung  co.

Co mot iem ang chu y trong cach thc Augutino nhan  thc ve than hoc, hay noi cho ung hn, ve giao ly kito,  o la viec thanh nhan phan biet gia khon ngoan  (sapientia) va tri thc(scientia). Trong  khi oi tng cua khon ngoan la chnh thc tai  vnh cu va bat bien, th tri thc ch la  mot cach tr tue hieu biet ve nhng g trong thay c,  cam nhan c, hang oi thay va chu ieu kien cua  thi gian. [21] Dau the, Augutino khong coi tri  thc ong ngha vi loi nhan thc theo phng cach duy ly  thc nghiem (empirical rationality), nh hien nay ngi  ta thng chu trng. Ngc lai, Augutino quan niem  rang khon ngoan va hanh phuc con ngi chnh  la tieu ch ma tri thc nham ti: mot th  tri thc phat xuat t ba nguon mach: kinh nghiem,  uy tn, va nhng ky hieu. [22]

Tri thc rut ta t kinh nghiem khong phai la  loai hieu biet giong kieu khoa hoc thc nghiem hien ai  quan niem, tc la thu lm c nh viec th nghiem  ac biet la e xac nh va kiem chng cac gia  thuyet. Trai lai, o la loai tri thc khi au t  nhng thc tai trong the gii hu hnh e at en  the gii cua nhng thc tai ly tnh  (intelligible),  va en tan nguyen ly au tien cua van vat. Tri thc  phai i t the gii hu hnh cho ti the gii  vo hnh, t nhng hien tng ben ngoai cho en  tan ban chat sau kn cua thc tai. Do o, khi noi  en tri thc rut ta t kinh nghiem, th phai hieu  o la tri thc ve nhng thc tai ly tnh.

Tri thc thu nhan c t uy tn la loai tri  thc khong da len tren nhng g biet c do kinh nghiem  trc tiep cua chnh ca nhan mnh, nhng la da theo  chng t cua ngi khac. Mac du, co gi  lap trng cho la tri thc co c t kinh nghiem  trc tiep ang c coi trong hn tri thc da theo chng  t loai ngi, th thanh Augutino cung  a ly luan rang uy tn cua khon ngoan Thien Chua la  mot trng hp hoan toan khac han. Cai vo hnh  a tr thanh hu hnh trong c Kito. Qua cac  phep la, cuoc song va li rao giang cua mnh,  c Kito cho thay Ngai that la Ngi trung gian  va la ang mac khai chan ly; Ngai chnh la  uy tn cua Thien Chua. [23]  Hn na, Kinh Thanh  cung lam chng ve uy tn cua Ngai trong s  mang lam ang mac khai chan ly cua Thien Chua.  Chng t ay la mot li keu mi: hay at  ca long tin vao ni c Kito, va la nguon  cung ng mot kho tang tri thc phong phu, xay dng tren  nen mong uy tn cua chnh Ngai. [24]

Cuoi cung, con co tri thc thu thap c t nhng ky hieu kha d giup cho con ngi co the vt han  ra ngoai bien gii cua tri thc rut ta t kinh  nghiem trc tiep. [25] Hnh thai ben ngoai  cua mot ky hieu cam nhan c, lam cho lien tng  en mot ieu g khac, ngu quan khong nhan ra c; chang  han nh khoi lam cho lien tng en la. Co hai  loai hieu ky: ky hieu t nhien va ky hieu "a ra"  (signa data). Hieu ky t nhien giup nhan thc ve mot  ieu nao o ma khong can en chu y cua mot  chu the e ra y ngha cho bieu hieu, nh khoi lam  cho biet la co la. Hieu ky "a ra" la  nhng dau hieu xuat hien luc mot ai o muon cho chung  xay en [26] ; va chung  a c loai ngi hoac la Thien Chua e  ra. Trong nhng ky hieu "a ra" (signa data),  ky hieu quan trong nhat la Li. La mot ky hieu,  Li cung la mot nguon coi cua tri thc va  hieu biet. Nhng li (ngon t) cua Kinh Thanh  la nhng ky hieu ch ve nhng thc tai sieu viet.  Do o, phan vu chu chot cua nha chu giai  Kinh Thanh la phai dien dch cho sang to ve  y ngha sieu viet ay. Neu biet ap dung mot phng phap chnh  xac trong cach chu giai Kinh Thanh, th se thu nhan  c tri thc ve cac ky hieu bang li cua Thien  Chua vo hnh. The mi thay la gia cach thc Augutino  chu giai Kinh Thanh va hoc thuyet cua thanh nhan  ve tri thc, co mot moi tng quan that het sc mat thiet.

Quy Tac Chu Giai Theo Augutino

Trong cuon De Doctrina Christiana (Ve giao ly kito),  thanh Augutino trnh bay ve cac nguyen tac va  quy luat lam can ban cho cong tac chu giai Kinh  Thanh. [27] .  Lam nh the, thanh nhan a cong hien cho cac khoa  hung bien, giao duc, than hoc va chu giai, nhng  phan ong gop co tam trong yeu va anh hng  ln. Co le can phai da theo boi canh anh  hng cua triet ly Tan Plato ma ngai a  hap thu, va nhng co gang suy t ma ngai a  lam e th "vat lon" vi mau nhiem Khon Ngoan  Nhap The, th mi hieu c hoc thuyet ve chu giai cua  Augutino. Pham tru chorismos cua Plato -  tc la cach thc phan biet gia nhng g hay oi  thay va nhng g la bat bien, gia nhng  g thuoc thi gian va nhng g la vnh cu,  - a ong vai gia thuyet hau canh cho cac quy tac  thanh nhan e ra e lam nen tang cho phng phap chu  giai Kinh Thanh [28] . Can phai giai  thch nhng g hay oi thay trong tng quan vi nhng  g la bat bien; nhng g thuoc thi gian trong tng  quan vi nhng g la vnh cu; the gii hu  hnh trong tng quan vi nhng g la sieu viet; cac  bien co lch s trong tng quan vi ke hoach cu o cua  Thien Chua; va con ngi Kito trong tng quan vi Ngoi  Li Thien Chua. Hoc thuyet ve chu giai cua Augutino  lay t the u tien ve ban the cua nhng g bat  bien, vnh cu, lam nen tang cho y ngha cua  nhng g oi thay, cua nhng g la vat chat.

Niem xac tn nay (tc la oi vi t the u tien ve  ban the cua nhng thc tai sieu viet, so vi  cac ky hieu vat chat) a a Augutino ti cho  tm ra nguyen tac can ban cho phng phap chu giai  cua mnh: ieu chu yeu bac nhat can lu y la  khong phai tri thc ve ky hieu vat chat se giup  cho giai thch c thc tai vnh cu, nhng chnh tri  thc ve thc tai vnh cu mi co the giup cho giai  thch cac ky hieu vat chat. Nguyen tac chu giai can  ban nay phai c ap dung khong nhng cho  cach giai thch theo cac loi phung du (allegorical)  va tien trng (typological) ma thoi, nhng con  cho ca cach giai thch theo ngha en (literal)  na. Muon thau hieu cac ngon t trong Kinh Thanh cho  chnh xac, tc la nh nhng ky hieu cua thc tai  vnh cu, th can phai nhn nhan chnh thc tai ay.

e co the biet ve thc tai vnh cu, th thiet yeu can  phai co mot tinh than biet hng thng va mot tam  hon thanh luyen. Va nh the, trang thai thanh luyen tinh  than la ieu kien tien quyet cho viec giai thch Kinh  Thanh. "e co the thc s thau hieu Kinh Thanh - ch  khong phai ch bang long vi mot vai hieu biet  hi ht ve mat ngoai cac ngon t - th can phai  co mot mc thanh luyen tinh than, va Augutino e  ngh mot lo trnh bay giai oan e tien en mc o thanh  luyen ay. [29] Bay giai oan  o la: (1) long knh s Thien Chua e giup  con ngi tien en cho nhan ra thanh y cua Ngai;  (2) long sung mo e nh o con ngi  biet chu tam lang nghe Li Chua vi tat ca thai  o than phuc; (3) mot kien thc vng vang biet bam  chat vao long bac ai, tc la tnh meu Chua  yeu ngi, v toan bo Kinh Thanh c tom gon trong  tnh bac ai ay; (4) n dung cam e biet chu  oi chu khat i tm cong chnh; (5) long nhan ai e thc thi tnh yeu thng oi vi tha nhan, va e nen  hoan thien trong tnh yeu thng ay; (6) tam hon thanh  luyen cho khoi nhng dnh ben the tuc; va (7)  thai o khon ngoan rut ta t viec thc hanh  chiem niem ve Thien Chua. [30]

Moi tng quan gia viec thanh luyen tam hon va cong  tac chu giai Kinh Thanh cho thay theo quan iem cua  Augutino, au la van e ln nhat trong khoa chu giai.  Van e khong nam ni khoang cach gia hai chan  tri qua kh va hien tai. Cung chang nam   cho nhat nh phai nam cho c ngha en trong tat  ca tnh chat van t cua no, nh trng phai duy  van t (duy chnh thong =fundamentalism) trong nganh  chu giai Kinh Thanh, chu trng. Du biet la  co nhng khac biet ve mat lch s va nhng  kho khan trong van e ngon ng hoc oi vi viec xac  nh cho ung ngha en, Augutino cung van cho rang  van e chu chot trong khoa chu giai th can ban  va sau rong hn nhieu. o chnh la van e thau hieu  (ang) sieu viet tiem an cac ky hieu (ngon t) ch en.  Neu ch giai thch cac li (ngon t) theo ngha  en hay la theo y ngha lch s ma thoi, ch khong  theo chieu hng sieu viet, th khong the nao bat cho  c y ngha cua Kinh Thanh.

Thanh Augutino e ngh mot so nguyen tac can ban  cho nhng trng hp do d. Mot trong cac nguyen tac  o la: phai nhan nh xem cach giai thch ang c  ap dung, co giup cho tnh yeu oi vi Thien Chua va  tha nhan tang trien them khong. Qua the, thanh nhan viet  rang neu co mot ngi nao "b nham lan trong  luc lam cong tac chu giai Kinh Thanh, la cong  tac xay dng long men ma moi gii ran eu phai  nham ti, th ke ay giong nh ngi i lac loi bo  mat con ng ang i, nhng lai bang ngang qua ong ruong  e tien ve ung ni ma mnh a muon dung con ng  e i ti. [31] oi vi Augutino,  hieu biet ve Kinh Thanh khong oi phai co kien thc  mi la, nhng oi phai biet kham pha cho ra thanh  y Thien Chua ngo hau at ti mc chiem niem cac chan  ly trng cu, la oi tng cua khon ngoan  va cua i song hanh phuc. Mot nguyen tac khac  nhan manh en boi canh cong ong trong cong tac chu  giai, tc la da vao niem tin cua Giao Hoi  xet theo t the cua mot "cong ong chu giai".  Niem tin ay bieu hien ro nhat trong quy pham c  tin cua Giao Hoi nh c trnh bay qua ban tuyen  tn (kinh tin knh). [32] .

Ngay nay, ang co hai chieu hng oi nghch nhau trong khoa  chu giai Kinh Thanh. Mot mat, viec chu giai Kinh Thanh  co gang e co c tnh chat khach quan khoa hoc va tnh  cach trung lap hau tranh cho khoi nhng gia nh  chu quan. Mat khac, hoc thuyet hien ai ve chu giai  lai nhan manh en tam quan trong cua trang thai tien  tri thc va kinh nghiem ng dung ni mot ca nhan, oi  vi viec chu giai. Chnh hoc thuyet hien ai ve chu  giai ang tm cach e khoi phuc va thch nghi tr  lai (cho du la theo mot boi canh va vi nhng  pham tru khac han) moi quan he co ien gia loi song va viec giai thch, a tng c Augutino  trnh bay qua cach thc phoi hp cac giao ieu kito vi  cac pham tru Tan Plato. Hoc thuyet chu giai ngay  nay khang nh rang mot kinh nghiem song ket giao vi chu  e can giai thch, co mot vai tro chu yeu trong  viec nhan thc. Li khang nh nay cung lam  khi day van e vai tro cua kinh nghiem song ket giao  vi Li Chua trong viec chu giai Kinh Thanh kito.

o la van e (ma cac hoc thuyet ve chu giai  cua Martin Heidegger va Hans-Georg Gadamer hang gia  thiet) a c cac trao lu than hoc hien sinh va  than hoc giai phong at ra cho cong tac chu giai  than hoc, va tat nhien la vi nhng the cach  rat khac nhau. [33] Trng phai  than hoc hien sinh (co Rudolf Bultmann tieu bieu, vi thien  tieu luan ien hnh ve mon chu giai) at van e nh  sau: neu Kinh Thanh ghi chep ve mac khai cua Thien  Chua, th lam the nao con ngi co the co mot  chut von lieng tien tri thc ve mac khai ay c? [34] Cau tra li cua  Bultmann lam cho lien tng en Augutino, v ong  cho rang chu ch cua viec nghien cu Kinh Thanh la  i tm Thien Chua, va viec tm kiem nay lai gan chat  lam mot vi van e tm hieu ve y ngha cua i  song con ngi. Ngc lai, than hoc giai phong th  hieu kinh nghiem song ket than va tien tri thc nh la  tnh trang t sieu thang (self-transcendence) cua  tnh lien i oi vi tang lp nhng ngi ngheo  kho va b ap bc. Nh the, ca niem thao thc hien  sinh cua phng phap chu giai theo Bultmann lan tnh  lien i sieu thang ma than hoc giai phong khang  nh, eu tiep tuc tien bc tren cung mot con ng  - d nhien la vi nhng oi thay ln - vi nhng  g Augutino nhan manh lien quan en tnh trang t sieu  thang va thanh luyen tam hon nh la ieu kien e  co the hieu Kinh Thanh cho chnh xac. Va nh the, ca  hai trng phai noi tren eu i ngc han lai vi hoc  thuyet duy khach quan ma phan ong cac trao lu duy  s hien ai ang chu anh hng.

Anh hng cua Augutino oi vi Tay Phng:  Augutino a trc tiep gay anh hng manh  en viec thiet ke phng phap, noi dung va th t phan  phoi cua nen than hoc thi Trung co. ien hnh la  s viec thanh nhan xac nh ro moi tng quan gia  c tin va tri thc: s viec ay a tr thanh  nhan to co tam trong yeu quyet nh oi vi nen than hoc  va phng phap nghien cu than hoc thi ay. Augutino  a da theo mot ban dch Latin thi trc ma  trng dan li tien tri Isaia trong cau 7:9 (noi rang:  "Tr phi co long tin, ngi se khong hieu...)  khong nhng e nhan nh la c tin tm kiem va  tri thc tm thay, nhng con e xac nh la can phai  biet da vao nen tang cua c tin ma i tm  hieu biet cho tri thc. [35] Cau trch  dan va t tng trnh bay tren ay cung  c thanh Anxenmo dien ta theo mot cach thc co  ien, trong li noi au cua tac pham ngai viet Proslogion: "Khong phai toi tm hieu e ma  tin, nhng ngc lai, toi tin e nh o ma hieu. V  le, toi tin ca ieu nay na la toi se  khong hieu c, tr phi toi that long tin. [36] oi vi Anxenmo, nhng no lc e thu thap tri thc  va thau hieu da tren ly tnh ve cac chan ly, la  mot trach vu phai thc thi va la mot nhan to  then chot trong phng phap nghien cu than hoc. Do o, cach  thc Anxenmo giai thch ve "khi iem" noi  tren cua Augutino, a giup cho than hoc kinh vien  tm thay c nen tang vng chac cho phng phap nghien  cu cua mnh.

Con cach thc Augutino quan niem ve moi quan he gia  c tin va tri thc, th lai lien quan en cach thanh  nhan hieu ve vai tro cua uy tn oi vi tri thc va  vai tro cua Giao Hoi trong lanh vc than hoc.  Augutino tuyen bo ro rang quyen tham nh ve quy  ien cua cac Phuc am, - tc la quyen chung quyet  trong viec xac nh van ban nao la van ban  Phuc am chnh luc thc s, c tha nhan la Kinh  Thanh - la quyen cua chnh cac Tong Toa. Them  vao o, viec thanh nhan coi cac tn khoan trong ban  tuyen tn la chnh thc tai cua c tin, va ac  biet la th t trnh bay ma ngai dung  trong cac tac pham Su Tap (Enchiridion) va Ve  Giao ly Kito (De Christiana Doctrina), a anh hng  nhieu en cau truc va viec phan phoi cac e muc trong  cac bo Tong luan Than hoc (summas) thi Trung  co. [37]

Tac pham Ve Giao ly Kito chia noi dung giao ly ra  lam hai loai: thc tai (res) va ky hieu (signa).  Ky hieu la nhng li (ngon t) trong Kinh Thanh,  va thc tai la chnh Thien Chua Ba Ngoi. Trong bo  sach noi tren, Augutino ban ve ban Tuyen tn  cua cac Tong o (xem cuon 1, chng 5-21): Trc tien la  ban ve thc tai, ve Thien Chua Ba Ngoi, ve tieu ch  cua moi co gang con ngi. Th en la ban  ve khon ngoan cua Thien Chua: chnh khon ngoan ay a  hoa thanh con ngi, va cha lanh nhng  ngi benh tat. Nhng li giao huan va cac  an hue cua Ngai a c trao pho cho Giao Hoi,  hien the cua Ngai, e thong ban n tha th moi toi  loi. Hnh thc e cng nay a anh hng manh en hai tac gia ten tuoi, o la: Gennaio thanh  Marseille va Fungenxio thanh Ruspe, e roi hai tac  gia nay lai anh hng en cach thc sap xep  cac e muc trong bo Tong luan cac chu e than hoc  (Summa Sententiarum) thi Trung co. [38] Cach thc ho trnh  bay va ban luan cac van e la cach thc  cua Augutino va cua Tay phng, nhat la  khi ho khong biet e y ti viec ong phng chu tam nhan  manh en ke hoach cu o cua Thien Chua, mot s nhan  manh lam cho noi bat tam trong yeu cua bien co c  Kito cung nh cua moi nhat thong gia cong trnh  tao dng va lch s cu o (cua tnh chat duy  nhat trong chng trnh hanh ong Thien Chua a e  ra). Thay v e y nhn ve ng loi cua ong phng, th ho a chon cach xep at theo th t ma Augutino  a a ra, e trc tien, ban thao ve c tin,  roi sau o, en oi tng cua c tin: tc la ban  ve Thien Chua va c Kito. Va nh the, ho a  m san ng hng cho Phero Lombaco sau nay.

Ke t nam 1215, bo Bon tap cac chu e than hoc  (Libri Quattuor Sententiarum) cua Phero Lombaco  a c coi nh la bo cam nang thc dung cho than  hoc thi Trung co. Lom-baco tiep tuc hnh thc e  cng cua Augutino khi phan biet thc tai vi ky  hieu. Cac cuon I-III ban ve thc tai (res): cuon  I ban ve Thien Chua Ba Ngoi; cuon II ve cong trnh tac  dng vu tru; cuon III ve c Kito (va cac nhan c).  Cuon VI e cap en cac ky hieu tc cac b tch. Nhieu than  hoc gia thi Trung co a lay lai hnh thc e cng  nay cua Phero Lom-baco va chu anh hng  sau am cua le loi ay trong cach ho sap xep th t  va trnh bay cac van e than hoc. [39] .

Khong ch gii han ni hnh thc sap xep co he thong  cua cac bo summas thi Trung co ma thoi,  anh hng cua Augutino con sau am vo  ke oi vi cac van e cu the trong giao thuyet. Khong mot  ai trong gii cac than hoc kito co the thao luan ve  giao ly Thien Chua Ba Ngoi, ve ban chat cua toi  loi, ve giao thuyet nguyen toi, ve vai tro cua  n thanh, ve tnh chat hu hieu cua cac b tch, va  ve ban chat cua tac vu trong Giao Hoi, hay la  ve moi quan he gia Giao Hoi va chnh quyen trong  cac quoc gia, ma khong am ch en nhng g Augutino  a ong gop cho viec tm hieu ve cac van e ay. Anh  hng cua Augutino khong ch ghi am dau vet   trong than hoc thi Trung co ma thoi, nhng con  trai dai cho ti thi ky Cai cach (Tin  lanh), va ca cho ti nhng trao lu chu  chot trong nen than hoc hien ai na. a so cac quan  iem cua Lutero va Calvino eu ch la nhng  co gang e trnh bay lai cach Augutino hieu ve n  thanh va ban tnh con ngi. Trong the ky 20  nay, anh hng xay dng ay van con ton  tai: qua tac pham xuat sac The Nature and Destiny of Man  (1941), Reinhold Niebuhr a mac cho t tng cua Augutino  ve ban tnh con ngi va ve toi loi, mot hnh  thai mi, va a ng dung hnh thai nay vao  trong lanh vc chnh tr. [40] Henri  de Lubac cung a tm cach hoi phuc t tng tren  ay cua Augutino, chong lai anh hng cua  trng phai Tan kinh vien. [41] Con Karl Rahner th  a lay lai va khai trien them mot so kha canh trong  lap trng than hoc cua Augutino e chan chnh  nhng g cac ngi bnh dan thng quan niem mot  cach sai lam ve tn ieu Thien Chua Ba Ngoi. [42]

TOMA AQUINO: PHNG PHAP KINH VIEN VA GIAO LY THANH (SACRA DOCTRINA)

Nam 1879, thong iep Aeterni Patris (Thien Chua Cha  Hang Hu) cua c Leo th XIII a tuyen phong  thanh Toma Aquino lam than hoc gia kinh vien thuoc bac  lanh ao, vi tc hieu "Tien s thien than" (Doctor  Angelicus), "omnium prin-ceps et magister" (ngi  ng au va la s phu cua tat ca - cac thah  hoc gia). [43] Anh  hng cua thanh Toma oi vi nen than hoc he thong  cong giao ung la khong the nao co ai troi vt  hn c. Thieu i anh hng cua thanh nhan, th  kho ma quan niem cho c ve mot nen than hoc cong giao.  Tuy nhien, trong thc te, a so nhng t tng than  hoc menh danh la thuoc Toma (Thomista), eu chu  trng nhng gia thuyet, nhng quan iem va  ket luan rat khac vi t tng cua Toma. S khac  biet o ln cho en o ngon ng than hoc c phai  dung en hai t: (Thomanismus) va (Thomismus)  e phan biet Toma vi nhng than hoc gia menh danh la  thuoc Toma (Thomist). [44]

Chung ta se khao sat t tng than hoc cua  Toma qua ba giai oan: th nhat, nhan nh ve s viec phng  phap than hoc cua Toma a thanh hnh trong  boi canh phat trien cua phng phap than hoc kinh  vien; th hai, phan tch cach thc Toma nh ngha ve than  hoc, va y ngha ac trng cua ta e sacra doctrina;  va cuoi cung, ban ve cac tieu ch than hoc Toma  a e ra. Theo Toma, muon co mot nen than hoc tot, th  can phai hoi u nhng nhan to can ban nao?  Muon c coi nh la mot quan iem thc s than hoc,  th can phai co nhng ieu kien nao? Tra li  cho cac cau hoi ay, se ven m cho thay mot so  nhng khac biet gia than hoc thi Trung co va  than hoc hien ai.

Hau Canh Cua Phng Phap Kinh Vien va Than hoc

a trng thanh cua than hoc xet theo t the  la mot mon hoc khoa bang, a tien song oi vi  a bien cac trng hoc thanh ra ai hoc hoi the  ky th 12. a ln len cua cac ai hoc va  a tien trien cua cac nganh khoa hoc nhan van  a ong mot vai tro quyet nh trong a phat trien  cua than hoc, ac biet la cua than hoc he thong. [45] au the ky 12, tai Au chau, a co nhieu  loai c s giao duc hay trng hoc khac nhau: trng  cua cac an vien, trng cua cac nha th  chnh toa, trng do cac hoc gia t nhan to chc,  va Y ai li, tai cac th xa, lai con  co trng day cac mon khoa hoc nhan van.

Tai cac ai hoc thi Trung co, chng trnh giang huan  tien hanh t hnh thc oc phap (lectio),  tc la trnh bay giang giai, cho ti cach thc  hanh cac hnh thc tranh luan bien bac (disputatio)  ve cac van e. Loi giao huan nay a tao nen mot  moi trng thuan li cho viec xuat hien cua cac tong  luan than hoc(summae) vi nhieu e muc (articuli) khac nhau. [46] Phng thc giang day trong cac ai hoc  thi Trung co, at trong tam trc tien vao viec  oc va hieu cac van ban. Ma van ban chu  yeu hang au chnh la Kinh Thanh; cho nen, mon hoc  a c goi la sacra doctrina (giao thuyet  thanh). [47] Cong tac giang day ve van ban chung quy cung ch  nham vao viec chu thch ve oan van. oc gia,  - tc la ngi giang day - giai ngha cac t  trong van ban, y ngha cua cac oan, va cuoi cung  trnh bay ve sententiae, hay la nhng y kien  khac nhau lien quan en y ngha va tam quan yeu sau xa  hn cua cac bai van. T o, nhng van e  va nhng y kien khac nhau ve y ngha cua oan  Kinh Thanh se dan dan c at ra moi luc mot nhieu  va phc tap hn. Roi t t, cac cau hoi,  cac van e a ra e ban thao, tranh luan, t tach ri  xa khoi oan van nguyen thuy, khong con dnh dap  g vi boi canh khai nguyen cua chung na. Va  v tach ri ra khoi boi canh nguyen thuy nh  the, nen cuoi cung cac e tai tranh luan va nhng  y kien co uy tn c gom gop lai, lam thanh nhng  tap sach ln. Va t o, cac bo tong hp than  hoc(summae) thi Trung co a thanh hnh. [48] .

Tien trnh phat trien i t lectio en disputatio,  oi hoi phai thay oi khong nhng trong cach  thc giang day, ma con ca trong cau truc cua  phng phap na. Hnh thc oc phap (lectio)  chu yeu chu trong ti viec dien giai, tc la  bao gom cach oc, cach trnh bay va giai ngha  ngon t cua nhng oan van trch t cac tac  gia co uy tn. Trai lai, phng phap tranh luan bien  bac (disputatio) la mot cuoc ban cai soi  noi co tnh cach khoa bang, vi nhng lap trng  va y kien khac nhau cua cac tac gia danh tieng.  Phng phap tranh luan nay khong bat au vi mot bai  viet co uy tn, nhng la vi mot loat cau hoi at  ra nham neu len mot loat y kien con ang gay ra nhieu  thac mac nghi ng cha c giai quyet. "T  khi iem nay, ca hai loai y kien thuan (pro)  va nghch (contra) eu c a ra e ban luan,  khong phai e tm ra c ngay mot giai phap tc thi,  nhng la e nh biet thac mac at nghi van (dubitatio)  oi vi van e nh the, ma viec nghien cu tm hieu  co ieu kien hau tien hanh cho en cung. Ch co c  mot li giai ap thoa ang, khi biet tiep tuc  cuoc tm kiem cho en luc phat hien c nhng g a  lam cho phai thac mac. [49] T ng "trai lai..." trong phan at  van e (quaestio) khong phai la e noi len  lap trng cua tac gia, nhng thng ch e  gii thieu xen ke mot lap trng khac ma thoi.  Theo sau hai loai lap trng la cau tra li  cua giang s a ra nham giai ap cho cac van e  ma trc o cau hoi a neu len. [50]

Cong trnh ong gop cua Phero Abelaco va ngi  hoc tro danh tieng cua ong la Phero Lombaco  a gi mot vai trong yeu quyet nh trong tien trnh  thanh hnh cua phng phap giang huan kia. Phero  Abelaco su tap mot loat cac oan sach trch t tac  pham cua cac Giao phu, viet ve cac van e lien quan  en giao ly va viec thc hanh i song kito,  e lam thanh bo sach mang ta e Sic et Non  (ong y va Khong ong y). [51] Nh chnh ten cua cuon sach cho thay,  ay la mot su tap gii thieu ve tat ca nhng  quan iem bat ong, ve nhng lap trng oi nghch  va nhng y kien khac nhau trong than hoc. Abelaco  a dung en mot cach thc nghien cu co tnh cach  oi mi, v tac gia a ap dung phng phap thng  c dung trong giao luat, vao cac van e giao thuyet  than hoc. Quen thuoc vi nhng phng thc giai thch  va le loi thc hanh luat phap, cac nha giao  luat thi Trung co thng tm cach da theo cac bo  thu tap nhng y kien oi nghch nhau e giang huan  va phan giai cac vu tranh tung.

Trong phan dan nhap bo Sic et Non, Abelaco a  e ra mot so quy tac e giup giai quyet cac moi xung  khac ve quan iem: (1) khao sat ve tnh chat ch thc  cua ban van hay cac oan van; (2) co phat hien nhng  cho a c thay oi, a b xen bt hoac sa  cha lai gan ay nhat; (3) nh phan biet nhng chu  tam khac nhau, chang han nh la gia mot gii luat  va mot li khuyen; (4) e y en nhng thi  gian va hoan canh lch s khac nhau; (5) ng  quen phan biet nhng y ngha khac nhau cua cac ngon  t va nhng nguon xuat x cua chung; (6) va  neu khong the dung hoa c nhng khac biet, th chng  t co u the va uy tn ln hn nen c coi la  co gia tr hn. Trong co gang phan nh nay, Kinh Thanh  gi u the tren tat ca ve mat uy tn. Abelaco a  tm cach e minh chng s khac biet gia nhng y  kien cua cac than hoc gia kito. [52] . Khong phai  la Kinh Thanh, ma chnh ho co nhng y kien oi  nghch nhau, va chnh cac cac quan iem khac biet ay can  phai c dung hoa. S viec Abelaco chu tam en  cac moi bat ong nh the trong lanh vc truyen thong  than hoc, a lam nen hnh thai ac trng cua cach  thc giang huan than hoc thi Trung co. Ngi  hoc tro cua Abelaco la Phero Lombaco, cung  a thu thap nhng y kien oi lap co uy tn, va  lam thanh mot bo sach giao khoa dung vao viec  giang huan than hoc thi Trung co.

Cach Toma Hieu Ve Giao Ly Thanh (Sacra Doctrina)

Trong the ky th 12, van e at ra khong phai la  hoi xem than hoc co phai la mot khoa hoc hay khong,  nhng la hoi xem c tin co phai la mot loai  tri thc hay khong. Thong thng, ngi ta at cho c  tin nam mot mc cao hn quan iem hay la y kien,  nhng cha at han ti mc tri thc. c tin khong phai  la mot scientia opinativa (tri thc chu kien/chu  nhien), cung chang phai la mot  scientia  necessaria (tri thc tat nhien), nhng la mot scientia  probabilis (tri thc cai nhien). Do o, c tin la  mot loai tri thc co nen tang vng chac cua tnh  chat xac thc cai nhien. [53] Thi ay, sacra doctrina cha c coi  la khac biet vi bo mon chu giai Kinh Thanh. "Tuy  nhien, y niem ve mot nen than hoc khoa hoc co kha nang  rut ra nhng ket luan tat yeu t nhng nguyen  tac hien nhien, a dan dan a ti khai niem ve mot  khoa than hoc co tnh cach oc lap; roi tiep theo o, a  dan en cho nhan thc ve moi quan he cua than  hoc oi vi cac bo mon khoa hoc khac. [54]

Van e lien he gia sacra doctrina va cac bo  mon khoa hoc khac a c em ra ban cai trong  cac trng than hoc dong Phanxico. Edward Kilwardby  a at van e ve moi quan he gia than hoc, sieu  hnh hoc va cac nganh khoa hoc khac. Bo Tong luan  than hoc cua Alexandre thanh Hales (Summa Hallensis)  a tra li cho van e o rang ca than hoc  lan sieu hnh hoc eu thuoc lanh vc khon ngoan, v  ca hai bo mon nay eu quy hng ve vi cac nguyen  nhan au tien. Luc mi bat au goi than hoc la "khoa  hoc" (scientia), ac nha than hoc thi Trung  co thng ch muon hieu t scientia theo mot  y ngha tong quat. [55] . Guillaume thanh Auxerre va Alexandre  thanh Hales a tm cach dung khai niem cua  Aristot ve khoa hoc e nh ro ban chat khoa hoc cua  khoa than hoc. Con Toma th a tien xa them mot bc  khi lay lai cach thc Aristot phan loai cac khoa hoc, va  ng dung khai niem ve khoa hoc th cap vao trong  viec xac nh tnh chat khoa hoc cua khoa giao ly thanh. [56]  

Quan niem cua Toma ve ban chat sacra doctrina,  oc thay trong khoan m au cua bo Tong  luan than hoc (Summa Theologiae), a va van  con ang la mot trong nhng e tai tranh luan  soi bong. Hong y Toma de Vio Caietano (1469-1534), ngi  au tien bnh luan ve bo Tong luan than hoc cua  Toma, nhan nh rang trong khoan m au noi tren,  t ng sacra doctrina khong co y ch ve c  tin, ma cung chang co y ch ve than hoc, nhng phai  c hieu vi y ngha ch ve nhng kien thc do Thien  Chua mac khai th mi ung. Trong khoan th hai cua  cung mot tac pham ay, t ng kia mi ch ve tri  thc hieu theo ngha la s hu cua tr tue  (habitus intellectualis) lien quan en nhng ket luan  rut ta ra t nhng kien thc kia. [57] Than hoc gia cua ai hoc  Louvain, ong Phanxico Sylvius (1581-1649) nhan nh cho rang sacra  doctrina la le loi tien hanh cua than hoc kinh  vien c rut ta ra t cac nguyen ly cua c tin. [58] Gan ay, Yves Congar a  quan niem sacra doctrina nh la mot tien trnh cua  giao huan kito. Tuy nhien, o khong phai ch la mot  mon than hoc theo khoa bang hoac n thuan la mot  bo tap hp cac chan ly than hoc ma thoi, nhng e noi  cho ung hn, th phai coi o con la toan bo  tien trnh giang giai va giao huan na. Congar  a hieu khai niem ve cong tac giao huan kito theo mot  ngha rong, tc la bao ham ca Kinh Thanh lan  than hoc. [59] Cung  quan iem vi Congar, Gerald Van Ackeran chu trng rang Kinh  Thanh, giao ly thanh va than hoc ch thc la nhng  thc the khac nhau cua cung mot he nhan qua.  oi vi sacra doctrina, Kinh Thanh gi vai tro  cua mot cong cu ben ngoai, vai tro cua nguyen  nhan tac thanh; con Thien Chua mi la nguyen  nhan chnh yeu. [60] Phe bnh chong lai nhng  quan iem tren ay, James Weispheil, mot tieu s gia chuyen  ve Toma, mi ay a noi rang sacra doctrina co  y chu yeu ch ve c tin [61] ; trong luc o, Toma O'Brien lai benh  vc lap trng cho rang t ng ay ch ve mot  mon hoc khoa bang chuyen biet. [62]

Nhng, neu at Toma vao trong khuon kho va boi canh  than hoc thi Trung co vi nhng cuoc tranh luan ve  cac bo mon khoa bang trong cac ai hoc, th co le

se nhan ro c rang qua t ng sacra doctrina,  thanh Toma a muon ch ve mot bo mon khoa bang cung  i sat canh vi triet hoc. Toma a lay lai cach thc  Aristot dung ma phan biet cac khoa hoc, e lam  cho sang to quan niem cua mnh ve giao ly thanh,  coi o la mot bo mon khac han vi ng loi triet  hoc nhan thc ve than hoc, tc la quan niem cam than hoc ch nh la mot triet thuyet ve Thien Chua.  Aristot phan biet gia hai loai khoa hoc khac nhau: mot  loai th xuat phat t cac nguyen ly cua ly le  t nhien, nh so hoc va hnh hoc; con loai kia, th  khi phat t nhng nguyen ly thuoc mot mc o  tri thc cao hn. Chang han, quang hoc khi phat t  viec suy dien ve cac nh luat cua hnh hoc; am nhac  th t viec suy dien ve cac nh luat cua so hoc.  Toma cho thay rang sacra doctrina la mot khoa hoc  thuoc loai th hai (khoa hoc th cap), v no phat nguyen  t nhng nguyen ly nhan thc c t trong mot  khoa hoc cao hn, tc la t trong tri thc cua chnh  Thien Chua. Do o, chnh nh Thien Chua mac khai,  con ngi mi co c tri thc thc s ve sacra doctrina.  Cac nguyen ly cua tri thc nay at nen mong tren  nhng g a c mac khai ve tri thc va khon  ngoan cua Thien Chua.

Cach thc Toma hieu ve sacra doctrina nh la mot  bo mon khoa hoc a gia thiet noi dung cua cac  quan iem hoac lap trng than hoc c bao gom trong  nhng tn khoan. Tuy nhien, khong nen coi o la  mot loi tien hanh co tnh cach n thuan hien nhien va  suy dien, lam nh the coi sacra doctrina khong  khac chi la mot loai hnh hoc co ien. Trai lai, oi  vi Toma, niem tin ca nhan oi vi cac tn khoan ong  mot vai tro trong yeu trong phng phap nghien cu than  hoc. Ngha la: than hoc phai c neo chat vao  ni niem tin tien khoa hoc, e lay o lam iem ta, lam  tieu ch cho ca noi dung lan tnh chat ch xac cua  chnh than hoc. Qua c tin, nha than hoc kito c thong  d vao chnh nguon tri thc cua Thien Chua. [63] Do o, co the ket  luan c rang ngoai tnh chat tien e cua no, sacra  doctrina con mang tnh chat chu giai na. No  co s mang giai thch c tin tien khoa hoc. [64]

Nen Tang Va Noi Dung Cua Giao Ly Thanh

Mot khi a coi sacra doctrina la mot bo mon chuyen  biet, th tiep theo o, Toma a at van e ve phng  phap cua bo mon ay: bien luan hay la vien dan  ban van co uy tn. Sacra doctrina se tham nh  va luan chng nh the nao? Toma can than phan biet  gia loi phan nh theo thoi quen va viec tham nh  can c theo tri thc. Cach tham nh nay (per modum  cognitionis) la net ac trng cho thay sacra doctrina mang ay u tnh chat cua mot bo mon khoa bang.  V theo Toma, cach tham nh can c theo tri thc nh the mi  "thc s phu hp vi s kien nay la can  phai i qua con ng hoc hoi nghien cu th mi  thau at c bo mon ay (sacra doctrina). [65]

Nen Tang Cua Giao Ly Thanh

Nen tang cua bo mon sacra doctrina la Kinh  Thanh, v hai ly do sau ay: th nhat, bat nguon t mac  khai cua Thien Chua, tat bo mon nay phai  at can ban cho tham quyen thch ang oi vi lanh  vc sinh hoat cua mnh, trong Kinh Thanh cua chnh  nguon mac khai ay; th hai, sacra doctrina la  mot bo mon chuyen biet, v no can c theo mot van ban  ca biet va co uy the oc ao, tc la bo Kinh Thanh.  Trong t the la mot bo mon chuyen biet, sacra doctrina  co nhng gii cap tham quyen rieng cua mnh. Cac  luan chng cua no bat nguon t tham quyen cua  mac khai Thien Chua a ghi lai trong Kinh Thanh. Trong  he thong than hoc kinh vien, t "tham quyen (auctoritas)  mang nhieu y ngha khac nhau, thng la gan lien vi  phng cach thc hanh viec giang huan va bien  luan. [66] Ngay ca oi vi cac e tai  ngoai than hoc, cong tac giang huan cung phai  can c vao uy the cac van ban cua nhng tac  gia co tham quyen oi vi van e. Noi en tham quyen  la noi ti uy tn mot ngi co c nh kha  nang chuyen mon mnh a at ti va nh cac tac  pham ang tin cay mnh a viet ra. Do o, chnh ban  van trch dan t van pham cua mot tac gia  se tr thanh mot dictum auctoritatis, mot  ngon t co tham quyen. Va nh the, tham quyen va  li trch dan tien dan en cho thay the cho lan  nhau. Trong cac bo mon hoc tap, thai o ton trong tham quyen  nh the the hien ro qua cach thc giang huan thong  thng cua cac ai hoc thi o, tc la ch  gom co viec bnh luan hoac dien giai ve mot ban  van co tham quyen oi vi van e ang hoc hoi. [67] Bi nguyen lai cua sacra doctrina  la viec suy dien hoac chu giai Kinh Thanh, cho  nen mon hoc nay thng c goi la sacra scriptura,  hay la sacra pagina, va van ban co tham quyen  cua bo mon ay chnh la Kinh Thanh. Nhng, mot khi trao  lu tranh luan ve nhng van e ca the vi nhieu chi tiet  phc tap, cang tang them len va i vao con ng  t lap, tach ri khoi cong viec dien giai  van ban, th danh xng than hoc a dan dan c  dung e thay the cho cac ten goi tren ay.

oi vi Toma, tham quyen cua Kinh Thanh co mot v the  u ang; o la ieu thay ro mon mot trong cach thc  thanh nhan phan chia cac th tham quyen lam hai loai:  tham quyen thch ang t ban chat hoac tham quyen noi  tai, va ly chng tat yeu cung cai nhien. [68] Sacra doctrina dung en tham  quyen cua Kinh Thanh mot cach do t ban chat,  va nhng ly chng ma mon nay rut ra t  Kinh Thanh th co gia tr tat yeu. V c tin kito da tren  nen tang mac khai c trao pho cho cac tong o va  cac tien tri, nen oi vi Toma, tam trong yeu va tham  quyen cua Kinh Thanh chiem gi mot v the u ang.  Ngoai ra, sacra doctrina cung dung en tham  quyen cua cac tien s Giao Hoi mot cach do t ban  chat, nhng la ch vi y thc nham ti mot mc o chac  chan cai nhien ma thoi. Sacra doctrina cung con  da vao tham quyen cua cac triet gia na, tuy  nhien luc o, tham quyen nay ch c coi la thuoc  loai n thuan ngoai tai va cai nhien. Do o, neu co  dung en tham quyen cua ho, th giao ly thanh cung  ch ng dung tham quyen ay vao trong nhng van e  ma tr oc t nhien cua con ngi co the giai  quyet e tm cho ra chan ly c.

iem nay quan trong oi vi viec tm hieu cac moi quan  he gia cac truyen thong than hoc cong giao Roma, Tin  lanh va Cai cach. Mactino Lutero a cay ang  ch trch than hoc kinh vien cho rang trng phai than  hoc nay b le thuoc qua nhieu vao triet hoc cua  Aristot. at than hoc thap gia (theologia crucis) ma  ong chu trng vao the oi nghch lai vi than hoc  vinh quang (theologia gloriae) ma ong gan cho trao  lu kinh vien, Lutero a ong nhat hoa trao lu than  hoc vinh quang nay vi than hoc t nhien (than ly hoc)  cua hoc thuyet kinh vien. [69] Ngay trong the ky 20 nay, Karl Barth  cung a chua chat ch trch lap trng bien ho  cho than hoc t nhien trong cac nen triet va than hoc  thuoc hoc thuyet Toma. Tuy nhien, nhng nhan nh phe  bnh nh va thay thng hay bo sot hoac coi nhe  tham quyen toi thng va t the u ang ma khoa than  hoc thi Trung co va thanh Toma Aquino danh cho  Kinh Thanh. Per Erik Persson, mot nha than hoc giao phai  Lutero Bac Au, a co cong ln khi bien luan noi  rang thc s Toma a coi trong tham quyen cua Kinh  Thanh; tuy nhien s kien ay a khong c chu y ti  trong cuoc trang luan chong lai hoc thuyet kinh vien do cai  cach truyen thong (traditional Reformation) va Tin  lanh tan chnh thong (Protestant neo-orthodox). [70]

T the u ang ma Toma danh cho Kinh Thanh, tat se  gii han vai tro cua triet hoc. Triet hoc khong the  minh chng ve chan ly cua sacra doctrina, v le  cac nguyen ly cua bo mon nay phat nguyen t  nen tang mac khai. Triet hoc ch co the n thuan  minh chng cho thay rang cac chan ly cua mac khai  khong i ngc lai vi ly tr. Hn na, triet hoc cung  con co the giup cho y ngha cua cac chan ly ay c  sang to them bang cach dung phep an du va th  du. Qua phng thc dan giai theo ly luan, triet hoc  co the ong op phan mnh vao viec tm hieu ve nhng  y ngha tiem tang, ve nhng he qua va tam  anh hng cua cac tn khoan. [71]

Noi Dung Cua Giao Ly Thanh

La mot khoa nghien cu, the nen ngoai nhng nguyen  tac rieng biet, Sacra doctrina con co mot oi tng  chuyen biet na; oi tng o chnh la Thien Chua,  nguon goc va la cu canh cua moi tao vat c  nhan thc theo moi quan he quy chieu chung co oi vi Ngai.  Theo khai niem cua Aristot ve khoa hoc, th noi dung cua  mot bo mon nghien cu c xac nh bi oi tng hay  muc tieu, tc la nhan to lam cho chnh bo mon ay  c thong nhat. oi vi Toma, Thien Chua la tieu ch  lam cho sacra doctrina c thong nhat. Ch khi nao  nhan thc chung theo moi quan he chung co oi vi Thien  Chua trong t cach la nguon goc va la cu canh  cua chung, th luc o cac tao vat mi thc s lam  noi dung chuyen biet cua than hoc.

Nguyen tac nay a hoach nh c cau quy than cua  bo Tong luan Than hoc (Summa Theologiae): cong  thc tri niem quan he nhan qua (causal schema) cua  Aristot cung nh cong thc tri niem exitus-reditus  (xuat phat-quy hoi) cua Tan hoc thuyet Plato a c  dung ti e bieu at moi quan he cua toan bo  thc tai thu tao oi vi Thien Chua. Toma sap xep cac  e tai theo mot cach thc khac vi cac tac gia kinh  vien. [72] Mot so tac gia sap at  theo mot th t co he thong hoac co tnh cach y niem hn.  Phero Abelaco phan chia theo th t: c tin, c men  va cac b tch. Phero Lombaco th chia theo thc tai  (res) va hieu ky. Cac tac gia khac lai da  theo th t lch s cua n cu o ma phan phoi  cac e muc. Con Hugo Thanh Victor, Alexandre Hales va  Bonaventura th can c theo c Kito, cong trnh cu o va  an hue cua Ngai ma to chc e cng cac van  e. Khoang vai thap ky trc Toma, kieu phan  phoi theo Phero Lombaco a thay oi do anh hng  cua cac cach nhan thc lch s ve n cu o; cac  cach nhan thc nay i theo chieu hng khong phai  la cua mot loi nhan thc ve lch s cu o theo  th t thi gian, nhng la cua mot loi giai  thch cong trnh tao dng va tai tao cua Thien Chua:  cong trnh tai tao vo hnh qua n thanh, va hu hnh  qua c Kito cung cac b tch. Tac pham Colligite Fragmenta (Hay thu nhat cac manh vun) cua Hubecto  (1194-1200), cho thay rang e cng ay chnh la kieu mau  thanh Toma a da theo. [73] Tuy nhien, song trong boi canh Tay  phng ang thi tai phat hien triet thuyet Aristot, Toma  a khong ngan ngai lay lai cach thc Aristot quan niem  ve khoa hoc (tc la da theo cac loai nguyen nhan khac  nhau: tac thanh, cu canh, mo pham, chat the) e hng  tat ca ve vi cung mot iem quy chieu duy nhat la  hoat ong tao dng cua Thien Chua. Va nh the, Toma  a long tron cach bieu at ve cong trnh lch s  cu o cua Thien Chua, tc la cong trnh tao dng  va tai tao, vao trong cong thc tri niem exitus-reditus  cua Tan hoc thuyet Plato.

Toma Aquino va Cac Loai Huan Quyen

Lien quan en nen tang va cac loai tham quyen lam  can ban cho than hoc, co mot van e thng c  at ra e tm xem au la moi quan he cua than hoc  oi vi tham quyen day do. Cach hieu ve huan quyen  (magisterium) thnh hanh trong thi thanh Toma,  rat khac vi loi hieu cua chung ta bay gi. Ngay  nay, khai niem ve huan quyen thng ngu y ve huan quyen  hieu theo so t. Cach hieu hien ai nay ve magisterium  la thanh qua cua mot qua trnh phat trien  dai vi rat nhieu nhan to hau canh khac nhau. [74] Toma a  dung t huan quyen theo so nhieu, tc  la magisteria, va a phan biet gia huan  quyen muc vu va huan quyen giao thuyet.

Thanh Toma con phan biet gia hai loai chc nang:  giam chc (cai quan / praelatio) va huan quyen  (magisterium); va hai loai giao huan: thuyet giang  va giang huan. Chc nang prealatio thuoc quyen  chc cac giam muc, va huan quyen giao thuyet cua  cac ngai bao gom ca s menh thuyet giang (doctrina  prae-dicationis) na. Trong luc o, cac nha than  hoc ch co chc nang magisterium, va giao huan cua  ho ch gom ham viec khai trien giao thuyet kinh vien (doctrina  scholastica). Nh the ngha la theo thanh Toma, cac than  hoc gia co chc nang huan quyen chu yeu la trong  pham vi huan quyen giao thuyet; con huan quyen giam chc  va thuyet giang la thuoc quyen cua cac giam  muc. Tom lai, neu can dien ta theo ung ngon t  cua chnh thanh nhan, th phai noi la cac giam  muc co huan quyen (cua toa) muc vu (magisterium  cathedrae pastoralis); con cac than hoc gia th co huan  quyen (cua ghe) giang huan (magisterium cathedrae  magistralis). [75]

Con oi vi nhng g ngay nay thng c goi  la huan quyen giao hoang, th theo Toma, c Thanh  Cha co tham quyen ca ve mat t phap lan ve mat giao  ly. Minh nh ve nhng van e c tin la thuoc tham  quyen phan nh cua Giao Hoang, bi le nhng  g cang quan yeu va kho khan th cang can en  quyen tham xet cua Ngai. Tuy nhien, nh Yves Congar  nhan xet: "Thc ra, thanh Toma a khong e cap g  ti tnh chat bat kha ngo cua huan quyen giao hoang.  Hn na, thi o thanh nhan cung cha biet ti  loi dung t magisterium theo y ngha nh hien  nay. [76]

HOC THUYET TAN KINH VIEN: NHNG NET AC TRNG

Trong giai oan Trung co cua khoa than hoc kinh vien, a  co nhieu trng phai va truyen thong khac nhau trien  phat phon thnh. Du cac trng phai thuoc Bonaventura,  Duns Scot va William Ockham hay la thuoc nhieu than  hoc gia khac na, co mang lai nhng ong gop ang  ke cho than hoc, th hoc thuyet Toma van la trng  phai co anh hng noi bat nhat trong thi hien  ai. Bo Tong luan than hoc cua Toma a thay  the cuon Tong luan cac chu e than hoc cua  Phero Lombaco, e tr thanh cuon sach giao khoa  c ban trong viec giang huan tai cac lp than hoc.  Va cho du hoc thuyet Tan kinh vien tng thanh  hnh va phat trien manh trong gian oan tiep theo sau thi  Phuc hng va Cai cach, co the nguyen mot mc trung  thanh vi Toma, th cung van e lo ranh ranh  nhng quan iem khac biet dt khoat so vi t tng  va cac pham tru cua chnh Toma: nhng cuoc  nghien cu s lieu trong the ky hai mi a cho  thay ro ieu o.

T Thi Kinh Vien Ti Thi Hau Cong ong Trento

Phan ln nhng chuyen hoa va oi thay bien hoc thuyet  Kinh vien thanh hoc thuyet tan kinh vien, eu la do  nhng cuoc tranh luan lien quan en Cuoc Cai cach  Tin lanh, va do anh hng cua trao lu  Phuc hng gay ra. Tuy the, mot so cac oi thay trong phng  phap nghien cu than hoc cung a manh nha ngay t  trong giai oan cuoi cua thi hoc thuyet Kinh vien

Trung co. Cac oi thay nay co the c coi la nhng  dau vet cua a xuc tien viec kiem duyet va kiem  trng (censures) trong lanh vc nghien cu than  hoc. Chnh viec nhan thc ve nhng sai lam trong lanh  vc t tng than hoc, va ve tnh cach khac biet  gia cac sai lam than hoc va triet hoc, a giup  cho a phat trien cua phng phap nghien cu than  hoc tien them c nhng bc mi. Qua o, vai tro  cua tham quyen c chu trong en ngay cang nhieu  hn, va con so cac nguon xuat x nhng d lieu  cua viec nghien cu than hoc cung tang dan len.

C em hai hnh thai than hoc cua cac the ky 13 va  16 ma so sanh, th se thay ngay s kien chuyen bien  noi tren ay. Trong the ky 13, da theo khai niem ve  khoa hoc ma Aristot trnh bay trong cuon Khoa phan  tch hau thien (Analytica Posteriora), thanh Toma a  lay cac tn khoan lam nguyen tac cho viec tm hieu  va trnh bay giao ly kito. Thanh nhan nhan nh rang  co mot tnh trang hai hoa c ban gia ly tr  t nhien va mac khai sieu nhien. Neu co nhng  moi bat hai hoa gia hai ben, th o ch la  do nhng suy luan sai lam t trong triet hoc, va  co the da vao giao huan cua Kinh Thanh va cua  cac tien s Giao Hoi ma sa sai chung lai.

Con nhng chuyen bien khac xay ra ve mat suy t,  trong cac the ky 14 va 15, th a lam cho nguyen  tac lay Kinh Thanh va truyen thong lam nhng tham  quyen c ban, theo cach thc cua thanh Toma, khong  con co the ng dung c na. Cuoc tranh cai  ve vai tro chc quyen giao hoang cung nh ve van  e at ra xem ai, - cac cong ong, giao hoang hay la  cac ai hoc? - co u tham quyen giam sat oi vi lanh  vc giao ly, a cho thay la can phai co mot  phng phap nghien cu than hoc tinh vi va ay u  hn. Mot phng phap thch ang e ng ap vi nhng yeu  cau nh the, a c Juan de Torquemada e xuat, va  a c Johann Eck em ra s dung trong cuoc tranh luan  vi Mactino Lutero tai Leipzig nam 1519, [77] roi  sau o, a c Alberto Pigge va Bactolome Carranza  khai trien them trong cuoc luan chien Phong trao chong  Cai cach chu xng. [78] . Muc tieu  ma phng phap tren ay nham ti la xac nh cac  chan ly cua c tin cong giao (veritates catholicae)  bang cach vien dan tham quyen cua Kinh Thanh va  thanh truyen, cua cac cong ong va cua giao huan  giao hoang, v.v. Phng phap nghien cu than hoc theo cach  thc nay la dau ch cua mot canh huong lch  s khac xa vi thi cua thanh Toma trc o.  Trong the ky 16, phng phap nghien cu than hoc lai tr  thanh mot cuoc i tm cho ra nhng nguyen ly hien nhien  t trong cac nguon d lieu khac nhau. Va o chnh  la van e ma Melchor Cano, mot than hoc gia Tay Ban  Nha dong aminh, a gap phai va a phai  co gang tm cach e giai quyet: van e phan nh cac  loai tham quyen cua cac nguon d lieu khac nhau.  Nhng g than hoc gia nay e ngh, a gay anh  hng ln oi vi hoc thuyet Kinh vien Baroc, va a  khai m con ng chuyen bien i t hoc thuyet  Kinh vien Baroc en hoc thuyet Tan kinh vien. [79]

Giai oan Kinh Vien Baroc

Melchor Cano a viet cuon sach nhan e Ve nhng  nguon xuat x trong than hoc  (De locis theologici)  e ban ve cac nguon d lieu co tham quyen trong  lanh vc than hoc. Xuat ban nam 1563, ngha la  sau khi tac gia a qua i, cuon sach va noi  e xuat mot le loi mi me va ac thu trong cach  thc trnh bay va giai quyet cac van e than  hoc. Trong thi ky Phuc hng, nhieu nguon xuat x  (loci) khac biet nhau a c gom gop lai cho nhieu  bo mon khac nhau s dung, va Cano a ng dung  loi thc hanh nay rong ra cho ca khoa than hoc  na, bang cach lap mot danh sach liet ke nhng nguon  xuat x e t o than hoc co the rut ra nhng d  lieu goc lam nen tang cho cac luan chng va le  loi lap luan cua mnh.

Khi ng dung phng thc dung nhng nguon xuat x  cac d lieu goc vao trong lanh vc than hoc,  Cano a khong da theo quan niem cua Aristot, nhng  la theo khai niem cua chu ngha nhan van e hieu  ve nguon xuat x. a tng c Rodolpho Agricola, mot  ngi theo chu thuyet nhan van, trnh bay va  khai trien, khai niem ve nguon xuat x nay bc theo  vet chan cua Cicero, e coi cac nguon xuat x nh la  nhng c s/can c cua luan chng (sedes  argumenti). [80] S khac  biet gia Cano va Aristot mang mot tam c quan  trong. oi vi Cano, t locus khong ch ve cac  tien e trong tam oan luan, cung khong ch ve cac nguyen  ly cua khoa than hoc, tc la cua nen than hoc  thi Trung co; ma trai lai, ay, t ng  ay co ngha la ni, la cho t o than hoc  tm ra c cac loai tham quyen lam nen tang cho mnh. [81] Va t o, Cano a da tren uy tn cua cac  loai tham quyen trong lanh vc than hoc, e tm cach  at mot can ban vng chac cho nen than hoc cong  giao. Tac gia liet ke mi nguon xuat x cac d  lieu co tham quyen theo th t sau ay: (1) Kinh Thanh, (2)  khau truyen, (3) Giao Hoi Cong giao, (4) cac Cong ong chung,  (5) Giao Hoi Roma, (6) cac giao phu, (7) cac than hoc gia  kinh vien, (8) ly tr con ngi, (9) cac triet gia, va  (10) cuoi cung la lch s. Theo Cano, th bay  nguon xuat x au mi ung la nhng tham quyen than hoc ch thc; con ba nguon xuat x con lai, th oi  vi than hoc, ch la nhng tham quyen co tnh cach  ngoai tai ma thoi. [82]

Mot bc phat trien khac cung a anh dau tien trnh  chuyen bien i t hoc thuyet Kinh vien Baroc cua the  ky 16, tien sang hoc thuyet Tan kinh vien cua cac  the ky 19 va 20. Cac tac pham cua ionidio Petavio  (Denis Petau), mot than hoc gia ngi Paris, a gi  mot vai tro quyet nh oi vi giai oan phat trien nay.  Ngay nay, Robecto Bellarmino va Phanxico Suarez thng  c coi nh la nhng nhan vat lanh ao tieu bieu  cho nen than hoc trong cac the ky 16 va 17. Tuy nhien,  vao au the ky th 20, cac than hoc gia trng  phai Tan kinh vien a coi ionidio Petavio nh la  ngi ong gi mot vai tro quan trong bac nhat  trong than hoc, en o cac than hoc gia Carlo Passaglia va  Clemente Schader thuoc trng phai Tan kinh vien, a  danh cho ong tc hieu "ngi ng au xuat chung  gia hang cac than hoc gia (theologorum facile princeps) [83] Petavio a gay c  anh hng ln rong khong phai ch la qua cong  trnh khai trien phng thc ap dung cac nguon d lieu  lch s vao trong than hoc ma thoi, nhng con  nh ca cach kieu ong nhan thc ve ban chat ac  thu cua than hoc na. [84]

Petavio a khai trien mot quan niem mi ve than hoc,  coi bo mon nay la mot khoa nghien cu theo phng phap  suy dien: o la mot thay oi ln so vi quan niem  cua thi Trung co. Ong cho rang co s dung  phng phap suy dien, th than hoc mi hoi u ieu  kien e ng vao t the cua mot bo mon khoa hoc  thc s. a hieu biet trong than hoc tien trien qua con  ng dung kha nang cua ly tr ma suy dien  nhng tien e giao ly c tin, e rut ra nhng ket  luan mi. Trong tien trnh suy dien tam oan luan nay  cua than hoc, triet hoc gi vai tro lam trung  gian. Quan niem nh the la Petavio a mac nhien dung  en mot gia thiet hau canh cho rang phng phap suy  dien theo tam oan luan la cau to lam nen ban  chat khoa hoc cua mot bo mon. The nen, theo ong, ch  khi nao biet s dung phng phap suy dien e at  en cho rut ra nhng ket luan than hoc, th luc o  than hoc mi thc s la mot khoa hoc theo ung ngha  sat thc cua no. Cach nhan thc nh the ve nhng  ket luan than hoc at c qua phng phap suy dien theo  tam oan luan, a dan dan tr thanh net ac trng  trong quan niem cua hoc thuyet Tan kinh vien cam than  hoc nh la mot bo mon khoa hoc. Cach hieu nh the ve  tnh chat khoa hoc a nan uc nen c cau nong cot  va the thc chu yeu trong cac bo sach giao khoa cua  mon than hoc.

Than Hoc Tan Kinh Vien

iem ac thu trong phng phap nghien cu cua than  hoc Tan kinh vien, la chu trng ay manh a pho  bien sach giao khoa than hoc lam cong cu quan yeu trong  cong trnh giang huan than hoc. Neu hoc thuyet Kinh vien  Baroc a thc hien c nhieu tac pham co gia tr trong  no lc bnh chu bo Tong luan than hoc cua  Toma, th hoc thuyet Tan kinh vien a ong gop mot cach  noi bat vao viec thanh hnh cac bo sach giao khoa  e dung trong cac trng than hoc. Cac bo sach nay  i theo mot loi dien tien ro ret: trc tien la  trnh bay mot cach ro rang lap trng cong  giao ve mot e tai; roi sau o, la minh chng cho  tnh chat xac thc cua e tai ay vi nhng luan  chng rut t Kinh Thanh va t cac van ban  cua cac tac gia trong Giao Hoi thi s khai; va  cuoi cung la dung luan chng ma bac bo  nhng iem sai lac trong than hoc Tin lanh. Cach thc  nay va phng phap c dung trong cac bo sach  giao khoa than hoc, bieu hien ro dau vet anh hng  do quan niem cua Petavio ve phng phap than hoc e lai.  Them vao o, chu anh hng nang cua Descartes  la ngi chu trng nhan manh en tam quan yeu  cua cac t tng ro rang va phan minh,  hoc thuyet Tan kinh vien a co gang tm cach e sap  nhap nhng ly tng khoa hoc ay vao trong phng  thc nghien cu than hoc cua mnh. [85] Ba cau to trong phng phap  nghien cu than hoc va trnh bay tren ay cua  hoc thuyet Tan kinh vien, cho thay ro mot khi iem  va mot phng thc nghien cu than hoc khac han vi  le loi tranh luan cua nen than hoc Kinh vien thi  Trung co, cung nh khac han vi noi ban tam bnh chu  trong thi Kinh vien Baroc.

Khi iem: Giao Huan Cua Giao Hoi

Trong cac bo sach giao khoa than hoc thi Tan kinh vien,  noi dung ban thao ve cac chu e than hoc khi  au bang cach trnh bay nhng luan e giai thch  ve giao huan cua Giao Hoi. Cuon sach giao khoa au tien  chon cach thc tien hanh nay la cuon Theologia  Wirceburgensis ra mat nam 1771, a tng c rong  rai pho bien va thnh hanh ac dung cho viec giang  huan than hoc. S d noi dung ban thao thng  bat au vi mot luan e ve giao huan cua Giao Hoi  nh the, la v than hoc Tan kinh vien xac nhan rang giao  huan cua Giao Hoi la quy pham trc tiep cua c  tin (regula fidei proxima). Chnh giao huan nay em  lai cho tn hu mot quy pham ro rang va mot  can ban xac nh e da theo o lam tieu ch ma  nam chac c nhng chan ly tch cha trong Kinh Thanh  va cac truyen thong. Kinh Thanh va cac truyen thong  cung c cong nhan la quy pham cua c tin, nhng  ch la quy pham gian tiep. [86] Cach phan biet gia hai loai quy pham trc tiep  va gian tiep, bieu th moi quan tam co tnh cach bien  giao cua than hoc Tan kinh vien trong thi hau cong  ong Trento, oi vi van e giai thch noi dung giao  ly cua c tin cong giao sao cho sang to, bang nhng  cong thc suc tch va ngan gon nhat. V tnh cach chnh  xac va hnh thc ngan gon ay se tao c nhng  ieu kien de dang hn nhieu cho viec truyen giang,  ch day va hoc hanh cac cong thc c tin. [87]

Phng thc tren ay a ti hai iem thay oi co tam quyet  nh trong truyen thong kinh vien co ien: mot la ve hnh  thc trnh bay; hai la ve vai tro cua Kinh Thanh  trong than hoc. Hnh thc trnh bay thay oi, chuyen bien  t  van e (quaestio) qua luan e. Van  e trong thi au va tranh luan bien bac  (disputatio) trong thi cuoi cua Hoc thuyet kinh  vien, a la nhng hnh thc lam khuon mau  cho viec giang huan than hoc. Loi giang huan trong  thi kinh vien co ien bat au vi viec neu len nhng  cau hoi, nhng van e e ban thao, bien bac  theo hnh thc tranh luan; con cac giang s trong thi  Tan kinh vien th bat au vi le loi trnh bay nhng  luan e ve giao huan cua Giao Hoi. Chenu, mot s  gia noi tieng, a mo ta rat chnh xac nh sau ve s  khac biet ay: "Bi le mot tn khoan la  mot van e (quaestio), ch khong phai la  mot luan e (thesis), the nen, van e  chnh lat can phai c dung trong  cac bo sach giao khoa. Viec thay oi cach thc dung t  t no la mot hanh ong vach tran cho thay thai o  tr mat tan bao, ap at ach no dch len au nhng  phng phap giao duc tng c soan thao cung  s dung tai trong cac ai hoc cua the ky 12,  va a tng c ca tung coi nh la: nhng  phng phap linh hoat, va cho du co phai vat  va vi cong tac nghien cu hoc hoi nang nhoc, th  cung van biet e tam gi thai o ci m  oi vi tinh than ham tm toi hoc hoi cua ca  sinh vien lan giao s. [88]

iem thay oi th nh lien he en vai tro cua Kinh  Thanh. Hoc thuyet Kinh vien thi Trung co danh cho  Kinh Thanh mot u the ngoai hang, va phan ln viec giang  huan trong thi o eu chu yeu nham vao cong  tac chu giai Kinh Thanh. Cac van e thao luan eu  c giai quyet bang cach vien dan tham quyen noi  tai va thch ang nhat, tc la Kinh Thanh; v, nh  thanh Toma hang xac quyet, khi c xay dng tren nen tang  cua Kinh Thanh, th tat yeu va t ban chat  noi tai, mot luan chng co c gia tr trung thc va  chnh xac. oi vi Hoc thuyet Tan kinh vien, th hoan  toan khac han, ch khong phai nh the: phan ng  ngc lai vi le loi thng trc (n thuan) vien dan  Kinh Thanh, cac nha than hoc Tan kinh vien a bat  au ly luan rang Kinh Thanh thng hay b dien giai  sai lac. V the, ho chu trng coi giao huan chnh thc  cua Giao Hoi la quy pham chu yeu (au tien) va  trc tiep cua c tin.

Lap trng chu trng nh the, - tc la coi giao  huan chnh thc cua Giao Hoi la quy pham trc tiep  cua c tin, - a lam cho le loi nghien cu than  hoc theo phng phap Tan kinh vien mang them mot nhan to ac  trng mi, o la: can than vach ro tnh chat rang  buoc, bat buoc hay la cng che cua giao huan  Giao Hoi. [89] Cac menh e than hoc eu c  xep hang tuy theo trnh o quy chieu ve vi trung tam  cua c tin, tuy theo tam mc xac thc va th  v kiem nh (censure) tng ng cua chung. Chang  han, neu la nhng menh e bieu at nhng chan  ly mac khai thc s, th nhng menh e than hoc  ay c xep vao loai de fide divina (thuoc c  tin than khai): phu nhan chung la ri vao  tnh trang roi ao. Neu la menh e bieu at chan ly  khong nhng mac khai ma lai con c huan  quyen Giao Hoi minh nh na, th o la nhng menh  e c coi la thuoc c tin than khai minh nh;  con nhng g huan quyen thong thng cua Giao  Hoi day nh la chan ly mac khai, th c xep vao  loai cac chan ly thuoc c tin (de fide). c  xep vao trong th bac ke tiep, tat ca nhng ngh  quyet trc tiep xuat phat t tac vu giao huan cua  Giao Hoi: chung c cong nhan la thuoc c tin cua  Giao Hoi, hoac la v a c minh nh nh the,  hoac ch la v chung thng c coi nh thuoc vao  th bac ay. Nhng quan iem than hoc khac th c xep  theo nhng nh mc tng ng khac, thap hn, nh la:  can tn (proxima fidei), chac chan xet ve mat than hoc,  thuoc y kien chung, va thuoc y kien cai nhien.

Han la no lc phan loai cho ro rang va  phan minh cac menh e than hoc, a tng ng phan nao  vi trao lu triet hoc thnh hanh thi o. Hoc  thuyet Tan kinh vien a chon lay ly tng khoa hoc  cua Descartes, tc la co nam cho c nhng t  tng ro rang va phan minh. Qua viec phan loai  nh the, phng phap nghien cu than hoc cua hoc thuyet  Tan kinh vien a e ra nhng tieu ch lam nh  mc cho nhng cuoc ban thao va tranh luan trong  lanh vc than hoc. Co the bat ong y kien va co  nhng lap trng d biet, nhng ch la trong khuon  kho cua cac menh e a c phan loai theo giai trat  cac nh mc than hoc, tc la theo moi quan he gan xa  oi vi c tin ma thoi. Cho du, phan ng nghch  lai vi phng phap Tan kinh vien, nhieu nha than hoc  co len tieng ch trch cach thc phan loai noi tren, th  ngay nay le loi nhan thc cac menh e ve giao ly c  tin theo cac nh mc than hoc nh the, cung ang c  thanh than nh gia lai cho quan bnh va cong bnh hn.  Loi phan chia th t cac nh mc nh the khong phai  la khong co gia tr than hoc, v no co li iem la  giup xac nhan ro lanh vc cua nhng g con  co the ban cai, tranh luan c, tc la xac nh  cac pham vi trong o, con c phep co nhng quan  iem rieng, nhng y kien bat ong va nhng lap  trng d biet. Cach thc phan loai ay cung giup  cho biet phan biet e khoi lan lon cho rang het thay  moi d lieu trong truyen thong kito eu phai c  coi nh la can ban va chu yeu oi vi c  tin cong giao.

Cac Nguon Chng Lieu: Kinh Thanh va Thanh  Truyen.

Bc th hai trong tien trnh nghien cu than hoc cua  hoc thuyet Tan kinh vien la no lc nham minh chng  cho chan ly cua luan e bang cach neu ro moi lien  he ma no co oi vi cac nguon chng lieu cua c  tin, tc la oi vi Kinh Thanh va truyen thong. [90] . Tuy nhien, viec  minh chng can c vao nguon d lieu cung can  phai tien hanh theo mot the thc nhat nh, ngha la  khong phai bang nhng luan chng biet lap, nhng chnh  la vi luan c da theo ng hng cua giao  huan Giao Hoi. o cung khong phai la mot co  gang e thc hien mot cuoc phan tch co tnh cach phe bnh  va s hoc, ve cac nguon d lieu cua than  hoc, bang cach can c vao cac e tai va boi  canh lch s ca biet cua chung. Ngc lai, viec  chon la va tm hieu cac nguon d lieu phai c  xac nh bi menh e (tieu e) can c chng giai.  Nhng trong thc te, cac oan trch t Kinh Thanh hoac  t van ban cua cac tac gia kito trong thi  Giao Hoi s khai, ch thu hep vao trong mot loai nhng  "chng th" (proof-texts) e chng giai cho  mot menh e rieng le. Khi c dung e trng dan,  cac oan van nay thng b tach ri han khoi  mach van nguyen thuy cua chung, e c hieu chu  yeu nh la nhng luan chng xac minh cho chan ly cua  luan e phat bieu ve mot iem giao thuyet nao o.

Thc ra, the thc chng giai ay cung a c  minh nhien bien bach e tr thanh chnh ang nh  le loi phan biet gia quy pham trc tiep (can tn) va  gian tiep (vien tn) cua c tin. Quy pham can tn  la cha khoa giai thch giup cho hieu ve y ngha va  ve gia tr chng dan cua cac nguon d lieu gian  tiep cua c tin. The nen, mot than hoc gia Tan kinh  vien a bien minh mot cach ro rang vi nhng  li le nh the nay: "The lc xac minh cua  Kinh Thanh (do Thien Chua) linh ng, cung nh cua cac  van kien trong truyen thong, th tuy thuoc vao tac  vu giao huan cua Giao Hoi, bi le chnh v chung  la thanh qua cua tac vu giao huan ay, nen  cac nguon d lieu kia mi co c gia tr ve mat tri  thc oi vi chung ta. [91]

He Thong Hoa Suy T Than Hoc

Bc th ba trong tien trnh phat trien cua nen than hoc  Tan kinh vien la ra sc giai thch luan e mot cach  co he thong, va t o tien en viec thau hieu cho  sau sac hn ve chan ly ma luan e cha ng. a  tng c xac nhan trong luan e va a  tng c xac minh bang nhng chng giai cua  Kinh Thanh cung nh cua truyen thong, th trong giai  oan cuoi cung nay, giao huan cua Giao hoi se  c minh hoa them na bang suy t triet hoc. Loi suy  t nay tien hanh theo cach dung nhng th du,  nhng trng hp tng t, va nhng cach kieu  so sanh rut ta t kinh nghiem trong bnh dien t nhien.  Cac th du ay co tac dung minh hoa luan e va lam  cho y ngha cua no c xac ang hn. Trong gian oan nay,  cong tac suy t co he thong tm cach e noi ket cac luan  e rieng le lai vi cac tn khoan khac, cung  nh e t o, neu ro cho thay la cac luan e  nay an khp chat che vi toan bo cac tn khoan.

Roi cung luc, giai oan cuoi nay cung tm cach  e thc tai hoa cac luan e cho en mot mc nao o.  Tuy theo nhu cau ng ap cac van e ang gap, cac luan  e se c em ra ng dung vao trong cac lanh  vc cu the cua cuoc song c tin. Noi cach khac, ay  la giai oan cua co gang nham chng minh rang cac  chan ly co truyen lien he chat che vi cac van e  hien ai, va tang tr nhng cau tra li  thch ang cho cac van e nay. Ngoai ra, giai oan  nay con nham ti mot tieu ch khac na, o la  kiem cach e giai quyet cac vu tranh luan gia cac  trng phai kinh vien khac nhau (v du: cac cuoc tranh  cai gia phai theo Toma va phai theo Scoto, hoac  la gia cac lap trng khac nhau cua nhng  ngi theo hoc thuyet Toma), hau kien tao mot he thong  t tng than hoc minh bach va phong phu hn. Va  nh the, trong khuon kho cua hoc thuyet Tan kinh vien,  thay v gay thach o hoac gi thai o ch trch, th suy  t triet hoc a ong vai cong cu hay la phng the,  e hp tac ac lc vi suy t than hoc. Tieu ch cua  triet hoc luc o la nham cung ng mot mc nhan thc  sau sac hn mai ve cac chan ly than hoc.

Khung Hoang Trong Nen Than Hoc Tan Kinh Vien

Ngay nay, than hoc Tan kinh vien thng b ch trch  bi nhng ngi muon tm cach e cap nhap hoa  than hoc. Tuy nhien, nhng thai o ch trch nay thng  co khuynh hng bo quen, khong lu y cho u ti nhng  thanh tu quy hoa ma nen than hoc Tan kinh vien  a em lai. Nen than hoc nay cung a phai  tm cach e ng au vi nhng van e gai goc cua  thi o, het nh nhng g cac than hoc gia ngay  nay ang co sc lam. oi au vi nhng t tan cong  cua chu thuyet duy ly chong lai mac khai va  nhng hnh thc cu the cua tn ngng (ton giao),  than hoc Tan kinh vien a don no lc e khai trien  mot khoa bien giao nham minh giai ve mac khai va  ve the che cua ton giao. Con khi phai oi au  vi lap luan cua chu thuyet duy ly oi phai  co nhng t tng ro rang va phan minh,  th than hoc Tan kinh vien a doc sc xac nh mot cach  that ro rang, cac yeu to cau thanh mac khai  kito. Cach hieu co mau sac duy ly ve chan ly, tc la  theo khuon kho cua nhng menh e xac nh va nhng  y tng minh bach, ng dung vao trong phng phap Tan  kinh vien, cung phan anh phan nao dau vet anh  hng cua chnh chu thuyet duy ly ma than hoc  Tan kinh vien ra sc anh o chong lai. Roi trong thi  tranh luan ve van e ai ket, than hoc Tan kinh vien a  co cong neu ro - du la trong mot cach thc the  thu - tnh chat ac trng cua ban sac c tin cong  giao; cung nh a can am bao ve c tin ay  chong lai nhng thach o hoc bua gap thay trong thi  ai cua mnh. Nhng g ngay nay thng xem ra  nh la thieu sot, that bai trong than hoc Tan kinh vien,  cung eu can phai c truy nguyen mot phan ve vi  anh hng ma nen than hoc nay hap thu t  nhng trao lu t tng va nhng pham tru  thnh hanh trong thi o.

Tuy nhien, co hai van e c ban a en tnh trang khung  hoang trong nen than hoc Tan kinh vien, [92] va a gay ra viec chuyen hng trong phng  phap nghien cu than hoc i t le loi co ien bc  qua cach thc hien ai. Van e th nhat la s kien  cang ngay y thc ve tnh chat lch s cua  t tng con ngi noi chung, cang tr thanh  ro ret hn, anh hng en ca trong lanh  vc than hoc; va neu em ap dung cho than hoc, th s  kien ay se a en cho nhn nhan rang nhng g  than hoc khang nh cung eu mang am tnh chat lch s.  Van e th hai la s viec hnh thanh mot tng quan  mi gia than hoc va triet hoc. S kien thanh  hnh cua cac khoa trong triet hoc nh tien nghiem luan,  hien tng luan, khoa chu giai, va triet hoc hien  sinh, a anh hng sau am lam cho vai tro  triet hoc ong gi trong phng phap nghien cu  than hoc, bien oi han i: triet hoc khong con b thu  hep vao trong pham vi gi vai n thuan lam tr  ta hay cong cu cho cong tac suy t than hoc na.

TONG LC

Ca ba phng phap nghien cu than hoc co ien (cua  Augu-tino, cua Toma va phng phap Tan kinh vien)  eu cho thay co nhng yeu to chung cung nh nhng  iem d biet ln. Ca ba eu nhan manh en vai tro  trong yeu cua truyen thong (ac biet la cua Kinh  Thanh), en tnh chat khoa hoc cua bo mon than hoc, en  tam quan trong cua cong ong Giao Hoi, va en vai  tro cua kinh nghiem. Du the, cac cach thc noi  ket va phoi hp bon yeu to va neu lai vi nhau,  cung van khac nhau rat nhieu. Viec Augutino nhan  manh en moi quan he gia tnh trang thanh luyen ca nhan  va kha nang dien giai chnh xac ve Kinh Thanh  a nhng bc cho moi quan tam ma Toma danh  cho sacra doctrina, tc la danh cho mot bo mon  c coi la bang vi nhng tham quyen va quy  luat rieng; va t moi quan tam va noi cua  Toma, a chuyen bien cung a bc mot bc khac  e qua phng phap than hoc cua hoc thuyet Tan kinh vien,  a giao huan cua Giao Hoi len hang au, gi  a v lam quy pham trc tiep (can tn) cua c tin  trong viec giai thch quy pham gian tiep (vien tn)  cua c tin, tc la cho cong trnh chu giai Kinh  Thanh va truyen thong.

Tuy nhien, khong lam sao hieu c cac giai oan chuyen  bien tren ay, neu khong biet lu y ti cac gia thuyet  hau canh a tng giup cho moi mot trong cac  phng phap nghien cu than hoc kia biet cach quan niem ve  tnh chat khoa hoc, cung nh ve phng thc giai  thch truyen thong. Khong the nao hieu c Augutino  ma khong nh en Tan hoc thuyet Plato, cung nh  khong the nao hieu c Toma ma khong nh en  hoc thuyet Aristot; va cung khong the thau at c  hoc thuyet Tan kinh vien ma khong i qua trung gian cua  hoc thuyet Kinh vien tiep thu qua lang knh t tng cua  Descartes va cua chu thuyet duy ly. Trong ca  ba hnh thai co ien tieu bieu tren ay cua than hoc  cong giao, eu thay hien ro n thuan co mot no  lc duy nhat, o la: co gang lam sao e quan niem  cho chnh xac, ung vi nhng tieu chuan cua than  hoc va cua ky thuat phe bnh, ve oi tng cua  c tin kito; cho du cac hnh thai ay co chu anh  hng sau am va phc tap cua cac gia thuyet  hau canh chuyen biet, thuoc lanh vc ly thuyet va  triet hoc.

 

Nguyen oan Tan va Nguyen The Minh phien dch.


[1] ay la phan 1  - t trang 1 en trang 35, - trong ba phan cua chng  1, cuon I cua bo sach hai cuon, ta e: Systematic Theology,  Roman Catholic Perspectives do mot nhom tac gia bien  soan, va nha xuat ban Fortress Press, Chicago, an  hanh nam 1991. Francis Schussler Fiorenza la tac gia  cua chng 1 mang tieu e: "Systematic Theology: Task  and Method." Xin on oc Phan II & III trong nhng so  ke tiep cua HTTH.

[2] 1. Ferdinand Kattenbusch, "Die  Entstehung einer christichen Theolo-gie: Zur Geschichte der Ausdrucke  theologia, theologein, theologos," Zeitschrift fuer Theologie  und Kirche 11 (1930) 161-205; xin xem J. Stiglmayr, "Mannigfache  Bedeutungen von 'Theologie' und 'Theolo-gen', Theologie und  Glaube 11 (1919) 296-309.

[3] Augustinus, Civitas Dei 8.1.

[4] Xem Joseph Ratzinger, Principles of Catholic Theology:  Building Stones for a Fundameantal Theology (San Francisco: Ignatius  Press, 1977) 320-322.

[5] J. Riviere,  "Theologia Revue des sciences religieuses 16 (1936) 47-57.

[6] Edward Farley, Theologia: The Fragmentation and Unity of Theological  Education (Philadelphia: Fortress Press, 1983)

[7] Francis Schussler Fiorenza, "Theological and Religious Studies:  The Contest of the Faculties," trong cuon Shifting Boundaries:  Contextual Approaches to the Structure of Theological Education,  B.Wheeler & E. Farley, eds. (Atlanta: Westmisnter Press, 1991).

[8] Yves Congar, A History of Theology (Garden City, NY: Doubleday,  1968)

[9] F. Schussler Fiorenza, "The Crisis  of Scriptural Authority: Interpretation and Reception, Interpretation  44 (1990) 353-368.

[10] Phan cuoi cua  tieu luan nay se khai trien nhng iem nay.

[11] Thanh Cong ong Chung Vaticano  II, Giao Hoang Hoc Vien Pio X, alat, trg. 510.  Ve phan chu giai, xin oc J. Fitzmyer, trong Theological Studies 25 (1964) 386-408.

[12] Karl Rahner,Theology  of the New Testament," va "Exegesis and Dogmatic Theology,"  trong bo Theological Investigations V (New York: Crossroad,  1966) 23-41; id.  Inspiration in the Bible (New York: Herder,  1964).

[13] Xem Paul Achtemeier, The Inspiration of Scripture: Problems and  Proposals (Philadelphia: Westminster Press, 1980).

[14] Xem James P. Sanders,  Canon and Community: A Guide to Canonical Criticism(Philadelphia:  Fortress, 1984).

[15] Xem cac bai khao sat  ve iem nay trong bo: Roland Murphy, ed. Theology, Exegesis  and Proclamation (New York: Herder & Herder, 1971); Bruce Vawter  Biblical Inspiration (Philadelphia: Westminster, 1971).

[16] Ve lch s  than hoc va tn ly kito giao, xin xem bo sach (5 cuon)  do Jaroslav Pelikan, The Christian Tradition (Chicago: University  of Chicago Press, 1971-78). Reinhold Seeberg,The History of Doctrines  (Grand Rapids, Mich.: Baker House, 1977; nguyen van c ng,  1895). Adolf von Harnack, History of Dogma, 7 cuon (New York:  Dover, 1961; nguyen van c ng, 1900).

[17] X. Philip Hefner, "Theological Methodology  and St. Irenaeus, Journal of Religion 44 (1964) 294-309.

[18] X. Joseph W. Trigg, Origen: The Bible and Philosophy in the Third-  Century Church (Atlanta: John Knox, 1983).

[19] Margerite Harl, Origene et la fonction  revelatrice du Verbe Incarne (Paris: Seuil, 1958) 346-59.

[20] X. Marguerite Harl, "Recherches sur le Peri archon d'Origene...", trong bo F.L.Cross, ed.,  Studia Patristica III (Berlin: Akademie-Verlag, 1961) 57tt; "Stucture  et coherence du Peri archon", trong H. Crouzel,ed., Ori-  geniana (Bari, Italy: Inst.de Leter. Crist. ant., 1975) 11-32

[21] Augustinus, De Trinitate, 12.15.25; xem  them 12.14.22-23

[22] Xem bai cua Rudolf  Lorenz phan tch ve phng phap cua Augutino: "Die  Wissenschaftslehre Augustinus," Zeitschrift fuer Kirchengeschichte  67 (1955/1956)29-60; 213-51.

[23] Augustinus, De Trinitate 13.19.24;  Patrologia Latina (Migne) 42, 1034

[24] Augustinus, Epistola  120, gi cho Consentius, 2.9.1-3; x. Karl-Heinrich Luetcke, "Auctoritas" bei Augustinus (Stuttgart: Kohlhammer, 1968).

[25] Ve khai niem "ky hieu" cua  Th.Augutino, xin oc R.A. Markus, "St. Augustine on Signs,"  (trg. 61-91), va B. Darrell Jackson, "The Theory of Signs  in St. Augustine's De Doctrina Christiana," (trg. 92-137)  trong cuon R.A.Markus, ed. Augustine: A Collection of Critical  Essays (Garden City, N.Y.: Doubleday, 1972).

[26] J. Engels, "La doctrine du signe chez saint Augustin,"  trong F.L. Cross, ed., Studia Patristica VI (Berlin: Akademie-Verlag,  1962) 366-73, cho rang khong nen dch "signa data" theo  ngha "c hieu" (conventional sign)

[27] Xem Peter Brunner, "Charismatische und methodische  Schriftaus-legung nach Augustinus Prolog zu De doctrina christiana," Kerygma und Dogma 1 (1955) 59-69, 85-103; C.P. Mayer, "'Res  per signa'- Der Grund-gedanke des Prologs in Augustins Schrift De  doctrina christiana und das Problem der Datierung, Revue des  etudes Augustininennes 20 (1974) 100-112; Hermann-Josef Sieben,  "Die 'res' der Bibel: Eine Analyse von Augustinus, De doctr.  chris. I-III,"  Revue des et. August. 21 (1975)72-90

[28] X. Cornelius Petrus Mayer, Die Ziechen  in der geistigen Entwicklung und in der Theologie des jungen Augustinus  (Wuerzburg: Augustinus Verlag, 1974, I, II

[29] X. Ragnar Holte, Beatitude et Sagesse: Saint  Augustin et le probleme de la fin de l'homme dans la philosophie  ancienne (Paris: Etudes Augustin., 1962) 342.

[30] Augustinus, De Doctrina Christiana,  2.7.9-11.

[31] Ibid. 1.36.41.

[32] X. Howard J. Loewen, "The Use of Scripture  in Augustine's Theology," Scottish Journal of Theology  34 (1981) 201-24

[33] Martin Heidegger, Being and Time (New York:  Haroer & Row, 1962) Q 31 va 32; Hans-Georg Gadamer, Truth  and Method (New York: Crosroad, 1989) 265-307

[34] Xem R. Bultmann, "The Problem of Hermeneutics" va "Is  Exegesis without Presuppositions Possible?" trong New Testament  Mythology and Other basic Writings, ed. Schubert M. Ogden (Philadelphia:  Fortress, 1984): Bultmann noi ket khai niem "tien tri thc"  vi van nan cua Augustino: "Unless our existence were  moved (consciously or unconsciously) by the question about God in  the sense of Augustine's 'Thou hast made us for Thyself, and out heart  is restless until it rests in thee', we would not be able to recognize  God in any revelation" (tr. 87)

[35] Augutino,De Trinitate  15.2.2; ban dch Vulgata dung ch non permanebitis  (se khong ton tai) thay v "khong hieu.

[36] Xem  chng 1 trong cuon Proslogion; muon oc them ve boi  canh va vai tro cua Anxenmo trong than hoc  Trung co, xin xem Gillian Rosemary Evans,Ansealm and a New Generation (Oxford: Clarendon Press, 1980); Richard Campbell, "Anselm's Theological  Method," Scottish Journal of Theology 32 (1979) 541-62.

[37] Alois Grillmeier, "Vom Symbolum zur Summa," trong  Mit ihm und in ihm: Christologische Forschungen und Perspektiven (Freiburg: Herder, 1975) 585-636.

[38] Loi trnh bay  cua Gennaio thanh Marseille, Liber sive definitio  eccle- siasticorum dogmatum, va Fulgentius de Ruspe, Liber  de fide ad Petrum, cho thay anh hng cua Augutino  va s khac biet vi nhng giao trnh than hoc   ong phng. Xem Alois Grillmeier, "Patristische Vorbilder fruehscholastischer  Systematik: Zugleich ein Beitrag zur Geschichte des Augustinismus,"  trong Cross, ed., Studia Patristica VI

[39] Loi phan chia  noi dung nay anh hng en Summa Theologiae  cua th.Toma: thay v at phan "cac nhan c" vao  Kito hoc, th Toma a vao trong phan Nhan chung hoc

[40] Reinhold Niebuhr, The nature  and Destiny of Man (New York: Charles Scribners, 1941).

[41] Henri de Lubac, Augustinisme  et theologie moderne (Paris: Aubier, 1965) va Le mystere  du surnaturel (Paris: Aubier, 1965).

[42] Karl Rahner, The Trinity (New York: Crossroad, 1970).

[43] Ve uy tn cua Toma, xin xem Heinrich Stirnimann,  "Non-'tutum'-tuto tutius? Zur Lehrautoritaet des hl. Thomas, Freiburger Zeitschrift fuer Theologie 1 (1954) 420-33.

[44] Gottlieb Soehngen, Der Weg der  abendlaendischen Theologie (Muenchen: Pustet, 1959.

[45] Gillian Rosemary Evans, Old Arts and New Theology: The Beginnings  of Theology as an Academic Discipline (Oxford: Clarendon Press,  1980.

[46] M.-D. Chenu, Towards Understanding Saint Thomas (Chicago: Henry Regency, 1964; Theologie comme science (Paris:  J.Vrin, 1943).

[47] Xem Beryl Smalley, The Study of the Bible in the  Middle Ages (Oxford: Blackwell, 1952; G.R.Evans, The Language  and Logic of the Bible (New York: Cambridge Univ.Press, 1984).

[48] Ve qua trnh phat trien nhng Tong luan Than hoc thi Trung co, xin xem Johannes Beumer, "Zwischen Patristik  und Scholastik: Gedanken zum Wesen der Theologie an Hand des Liber  de fide ad Petrum des hl. Fulgentius von Ruspe, Gregorianum  23 (1942) 326-47

[49] Chenu, Toward Understanding...,  tr.94.

[50] Xem F.A.Blanche,  "Le vocabulaire de l'argumentation et la structure de l'article  dans les ouvrages de Saint Thomas," Revue des sciences philosophiques  et theologiques 14 (1925) 167-87.

[51] D.E.Luscombe, The Influence  of Abelard's Thought in the Early Scholastic Period (Cambridge:  Cam.Univ.Press, 1969).

[52] Ve y muon cua  Abelaro va nhng sai lam cua Von Harnack khi giai  thch Abelaro, xin oc Martin Grabmann, Geschichte der scholasti-schen  Methode (Freiburg: Herder, 1911) 2:168-229,

[53] X. Richard Heinzmann, "Die Theologie  auf dem Weg zur Wissenschaft: Zur Entwicklung der theologischen Systematik  in der Scholastik," Muenchener Theologische Zeitschrift 25(1974) 1-17.

[54] Charles H. Lohr,  "Theologie und/als Wissenschaft im fruehen 13. Jahrhundert,  Internationale katholische Zeitschrift 10 (1981) 327; xin oc  them C.H.Lohr, "Mittelalterlicher Augustinismus und neuzeitliche  Wissenschaftlehre," trong Cornelius Petrus Mayer, ed., Scientia  Augustiniana (Wuerzburg: Augustinus Verlag, 1975) 157-69.

[55] Xem Petrus Lombardus, Sententiae,  libr. 3, dist. 35, cap. 1

[56] Ve nhng trng phai khac nhau, xin oc Ulrich Koerpf,  Die Anfaenge der theologischen Wissenschaftstheorie im 13. Jahrhundert  (Tuebingen: J.C.B.Mohr, 1974).

[57] Caietano,  In Summa q. 1, a. 1 va 2.

[58] Sylvius, Opera Omnia I, q.1, a.1.

[59] Yves Congar, Traditio und Sacra Doctrina  bei Thomas von Aquin," trong Kirche und Ueberlieferung: Festschrift  J.R.Geiselmann (Freiburg: Herder, 1960) 170-210; bang tieng Phap:  Eglise et tradition (Le Puy-Lyon: Mappus, 1963) 157-94

[60] Gerald van Ackeran, Sacra Doctrina: The Subject  of the First Question of the Summa Theologica of St. Thomas Aquinas  (Roma: Catholic Book Agency, 1952).

[61] Xem James Weisheipl, "The  Meaning of Sacra Doctrina in Summa Theologiae I, q.1,"  Thomist 38 (1974) 49-80. Xin oc tieu s cua Th.Toma  do cung mot tac gia, Friar Thomas d'Aquino (New  York: Doubleday, 1974), va "The Evolution of Scientific Method,"  trong V.E.Smith, ed., The Logic of Science (New York: St.John's  University, 1964) 58-86.

[62] Thomas O'Brien, "Sacra  Doctrina Revisited: The Context of Medieval Education, Thomist  41 (1977) 475-509.

[63] Th.  Toma,Summa Theologiae I-II, q.11, a.4: "homo participat  cogni-tionem divinam per virtutem fidei.

[64] Xem Ludger  Oeing-Hanhof, "Thomas von Aquin und die Gegen-waertige Katholische  Theologie," trong Willehad Paul Eckert, ed., Thomas von Aquino:  Interpretation und Rezeption (Mainz: Matthias-Gruenewald, 1974)  243-306.

[65] Th.Toma,Summa Theologiae I, q.1, a.6, ad 3.

[66] M.-D.Chenu, "'Authentica' et 'Magistralia', Divus  Thomas 28 (1925) 3-31.

[67] Xem  Edward Schillebeeckx, Revelation and Tgheology (New York: Sheed  & Ward, 1967) 1:223-58

[68] Th.Toma, Summa I, q.1, a.8.

[69] Xem Martin Luther, "Heidelberg  Dispution: Theological Theses," trong Timothy F. Lull, ed.,  Martin Luther's Basic Theological Writings (Minneapolis: Fortress  Press, 1989) 30-32.

[70] Per  Erik Persson, Sacra Doctrina: Reason and Revelation in Aquinas  (Philadelphia: Fortress, 1970).

[71] Th.Toma,  Summa q.1, a.5, ad 2.

[72] Ve nhng giai thch khac nhau, xem Otto Hermann  Pesch, "Um den Plan der Summa Theologiae der hl. Thomas von Aquin.  Zu Max Seckler's neuem Deutungsversuch," Muenchener theol.  Zeitschr. 16 (1965) 128-37; va Thomas von Aquin (Mainz:  Matthias-Gruenewald, 1988) 381-400.

[73] Xem Richard Heinzmann, "Der  Plan der 'Summa Theologiae' des Thomas von Aquin in der Tradition  der fruescholastischen System-bildung," trong Eckert, ed., Thomas  von Aquino 455-69.

[74] Yves Congar, "Pour une histoire semantique du terme 'Magisterium'"  va "Bref histoire des formes du 'Magistere' et des ses  relations avec les docteurs, Revue des Scien. phil. et theol.  60 (1979) 85-98, 99-112. Ve qua trnh phat trien cua khai  niem magisterium ordinarium xin xem John P. Boyle, "The  'Ordinary Magisterium': Towards a History of the Concept,Heythrop  Journal 20 (1979) 380-98 va 21 (1980) 14-29.

[75] Ve viec phan biet gia 'huan quyen  muc vu' va 'huan quyen giang huan', xin xem Th.Toma, Quodlibet. 3.4.1, ad 3; va Contra Impugn. ch. 2. Ve  y ngha cua cac y niem ay trong than hoc, xin xem Avery  Dulles, "The Magisterium in History: Theological Considerations,"  va "The Two Magisteria: An Interim Report," trong bo  A Church to Believe In (New York: Corssroad, 1983) 103-33;  xem them so ac biet cua Chicago Studies 17 (Summer  1978): The Magisterium, the Theologian and the Educator.

[76] Yves Congar, "Saint Thomas Aquinas and the Infallibility  of the Papal Magisterium (Summa Theol. II-II, q.1, a.10)," Thomist  38 (1974) 102; Ulrich Horst, "Das Wesen der 'potestas clavium'  nach Thomas von Aquin, Muench.theol.Zeitsch.11 (1960) 191-201.

[77] Xem P.Polman,  Die polemische Methode der ersten Gegner der Reformation (Muenster:  Aschendorf, 1931) va L'element historique dans la controverse  religieuse du XVIe siecle (Gembloux: J.Duculot, 1932)

[78] Albert Pigge, Hierarchiae ecclesiasticae  assertio (1547). Xem Ch.H. Lohr, "Modelle fuer die Ueberlieferung  theologischer Doktrin: Von Thomas von Aquin bis Melchior Cano,"  trong Werner Loeser et al., eds., Dogmengeschichte und katholische  Theologie (Wuerzburg: Echter Verlag, 1985) 148-67

[79] Ve tam mc  anh hng cua than hoc kinh vien Tay Ban  Nha, xin xem Melquades Andres, La teologa espanola en  el siglo xvi (Madrid: BAC, 1976) 2 cuon.

[80] Cano khong ch khac vi Aristot, ma con  khac vi Melanchthon, mot than hoc gia giao phai Lutero,  dung locus nh la locus communis.

[81] Trong khi Ambroise Gardeil luc au cho rang Cano dung loci theo y ngha cua Aristot, th Albert Lang laie cho  rang Cano theo Cicero va hieu loci cach khac han;  xin oc A.Lang, Die theologische Prinzipienlehre der mittelalterlichen  Scholastik (Freiburg: Herder, 1964). Hien nay ngi ta thng  theo A.Lang. Xem Elmer Klinger, Ekklesiologie der Neuzeit (Freiburg:  Herder, 1978) va M.Jacquin, "Melchior Cano et la theologie  moderne, Rev.des scienc.theol. et phil. 9 (1920) 121-41.

[82] Lohr, "Modelle fuer die Ueberlieferung..."  148-67.

[83] Xem Walter Kasper, Die Lehre von der Tradition in der Roemischen  Schule (Freiburg: Herder, 1962).

[84] Xem Michel Hoffmann,  Theologie, Dogma und Dogmenentwicklung im theologischen Werk Denis  Petau (Muenchen: Herber Lang, 1976); Igna-ce-Marcel Tshiamalenga  Ntumba-Mulemba, "La methode theologique chez Denys Petau,  Ephemerides Theologicae Lovanienses 48 (1972) 427-78; Leo Karrer,  Die historisch-positive Methode des Theologen Dionysius Petavius  (Muenchen: M.Hueber, 1970).

[85] Alexander Ganoczy,  einfuerung in der Dogmatik (Darmstadt: Wissenschaftilche Buchgesellschaft,  1983). Xem them B. Durst, "Zur theologischen Methode, Theol.  Rev. 26 (1927) 297-313, 361-72.

[86] Xem Kasper, Die Lehre...  40-47.

[87] Ganoczy,  Einfuerung... 130-43.

[88] Chenu, Towards Understanding  96.

[89] Lien quan en y niem ac thu ve huan quyen  trong hoc thuyet Tan kinh vien , xin oc T.Howland Sanks,  Authority in the Church: A Study in Changing Paradigms (Missoula,  Mont.: Scholars Press, 1974).

[90] Ve khai nien "truyen thong" trong Trng Roma, xin  xem Kasper, Die Lehre von der Tradition

[91] Durst, "Zur theologischen Methode"  310.

[92] W. Kasper,  The Methods of Dogmatic Theology (Shannon, Ireland: Ecclesia Press,  1969).