GII THIEU THONG IEP

"ANH  QUANG  CHAN  LY"

(Veritatis Splendor)

Xavier Thevenot [1]

Thong iep Anh Quang Chan Ly (AQCL)  la mot van kien rat dai, trong o, phan hai la  phan ac biet kho cho nhng ai khong quen vi cach at  van e cung nh vi nhng van e c at ra trong  khoa than hoc luan ly ngay nay. Cang kho hn na,  khi nhan quan kito lam c s cho cong tac suy t  trong van kien, lai gan nh trung lan vi sac dien  cua hnh thai than hoc tan kinh vien. Mo mau than  hoc nay khong con la mo mau quen thuoc oi  vi a so cac linh muc ngay nay, va thng la  khong c ai chung biet en; v the, kho long ma  ai chung co the tiep thu c nhng t tng trnh  bay theo cach thc dien at rut ra t hoc thuyet  Toma. Sau cung, co nhieu iem c Giao Hoang khang  nh, se khong lam sao ma khoi oi au cham  tran thang vi nao trang hay quan niem cua nhieu ngi  thi nay c. e thay ro ieu o, th ch can lc  ke ra ay mot so khai niem mau chot ma thong iep dung  en: Chan ly (so t), tnh tuyet oi, tnh triet e (tnh  tan can), ieu ac/d t ban chat (noi tai/t noi  tnh), tnh bat bien (tnh bat di bat dch), tnh pho quat,  luat t nhien, long vang phuc. Trong khi o, nhng  cach suy t cua thi ai chung ta lai dung nhng  tieu ch hau nh ngc han so vi tat ca cac khai niem  va neu: chan ly mot phan va tam thi, tnh tng  oi, dung hp (thoa hiep), he thong quan, hien tng oi  thay, tnh ca biet, quy pham van hoa, quyen t tr. o la  nhng g noi len ly do tai sao lai phai can en mot  thien trnh bay e gii thieu thong iep; nhat la  neu muon tranh cho khoi ri vao tnh trang buong xuoi  tha long theo dong cuon manh cua nhng  phan ng soi ong nong noi ma, e rang, ai chung  khong c a thong cho u se gap phai hoac  cam thay khi tiep xuc vi thong iep. Khuon kho nho  hep cung nh hoan canh gap rut ve thi gian  tnh cua bai gii thieu, a khong cho phep ban  sau rong ay u en cac van e (nhat la cac van  e c neu len trong phan hai cua thong iep) -- thuoc  loai rat chuyen mon -- a t nhieu thap ky  qua, va hien ang lam au e cho cac cuoc tranh luan  soi noi gia cac nha than hoc. The nen, e tiep  tuc nghien cu ve thong iep, xin quy oc gia e y  theo doi cac tac pham bnh luan sau rong va ay u  hn; v chi roi, nhng tac pham nh the cung se  ra mat trong nhng ngay thang ti. 

au e, Ngi Nhan, Muc Tieu va e Cng.

Ten at cho thong iep la Veritatis Splendor, "Anh Quang Chan Ly." Danh xng ay bieu at rat  chnh iem nong cot gia nhng g c Thanh Cha  muon noi len, o la: ng bao gi tach cong tac  i tm s thien ra khoi no lc i tm s that. Hn  na, thng gi len ve ep cua mot net mat  rang r, t splendor (anh quang/ anh sang rc  r/anh huy hoang), co the a c dung e  nhan manh en s kien nay la chan ly mang mot chieu  kch sieu viet, tc la cham ti mot bnh dien vt qua  len tren tam nhan thc t nhien cua con ngi; noi  cach khac: mot mnh va ch vi sc rieng cua mnh,  con ngi khong co kha nang e thau hieu cho c  chan ly, v no sieu viet, vt ra ngoai sc hieu biet  cua con ngi. Chang han, muon cam nhan c ve  ep, net tham my cua mot tac pham nghe thuat, th  can phai e cho tac pham hap dan ay gay xuc ong,  thu hut mnh, ch khong phai la bien no tr thanh  cai ma von hieu biet a co san trc (tien nhan  thc) ve no, nan uc nen; cung the, nuon tm biet chan  ly, th can phai co mot thai o khiem nhu sau tham --  va cung co the noi la mot thai o vang phuc  thc s -- oi vi thc tai a c Thien Chua tao  dng nen, va oi vi "thc tai" u viet, huy hoang  ay, la chnh Ngoi Li nhap the lam ngi trong  c Giesu Thanh Nadaret; Ngai la Mac khai  toan ven cua Thien Chua va la Chan ly cua cung nh ve con ngi. Nh the, ngay  t au e, thong iep a neu ro cho thay chu  e se c ban ti trong noi dung: than hoc  luan ly se lac hng, neu moi lien he cot tuy ket  chat s that (chan ly), s thien va t do lai vi nhau,  b anh mat i. Mot khi b tach ra khoi "sc manh cu  o cua s that" (mot cach phat bieu rat manh) va  b t tan goc re, bng nho ra khoi tnh chat khach  quan, th t do ch con mot loi ngo duy nhat la  t tha hoa chnh mnh e roi gay ra nhng canh hon  loan trong i song ca nhan cung nh gia cong  ong xa hoi (so 84).

Thc ra, o ch la li khang nh cho ro lai mot  ang la nhng g truyen thong trng ky  trong triet hoc a tng xac nh noi rang khong bao  gi c tach ri ba nhan to tien nghiem chan,  thien va my ra khoi nhau, va ang  khac la iem ma than hoc thng nhan manh en,  coi o la mot viec lam hp ly, tc la the trang  toa rang cua Chan ly c Kito. Tuy nhien, khi nghe  khang nh nh the, nhieu ngi thi ai nay se  khong khoi at ngay ra nhieu cau hoi lien quan ti  cach thc tm en vi chan ly. ung nh Jean Greisch a  phat bieu, ngay nay chung ta hien ang song trong thi  chu giai cua tr khon (l'age herme-neutique de la  raison). Hn bao gi het, ngay nay, con ngi ang  y thc ro rang con ng dan en y ngha va  chan ly trong cac thc tai loai ngi va Thien  Chua phai nhat thiet i qua loi ngo cua phng  thc chu giai. "Cuon sach" thien nhien co phat  ngon that, va cac tac pham lam thanh kho tang  cua mac khai co ven m that, nhng cac s iep  cua chung ch co the c tiep nhan qua mang loc  cua mot phng thc giai thch rat te nh va phc  tap, va do o phai mac ngay lay tnh cach (ch khong  phai la thuyet) tng oi cua mot nen van hoa  va cua mot thi ai nhat nh. Neu co nhieu ngi  se anh gia cao li cua thong iep khang nh  ve tnh chat sieu viet cua Chan ly va ve thai o  vang phuc can phai co khi i tm Chan ly ay, th chac  chan cung se co nhieu ngi gia so cac oc  gia thong iep cung nh nhieu ngi khac na,  se mong thay a suy t tiep tuc noi dai e nhan  nh ve cac van e nh sau: lam sao e co the ban  ve nhng thien hng sau kn cua vu tru va  cua ban tnh loai ngi ma ong thi  tranh c khoi vong chu giai meo mo xuyen tac  cua y thc he? Can phai dung phng phap chu  giai nao e oc Kinh Thanh va Truyen thong cua  Giao Hoi ma khoa chu giai va lch s hien  ai cho la a khong neu ro c mot ng  hng hoan toan nhat thong trong cach nhan nh ve  cac van e luan ly? Nhng du sao th cung can phai  tiep tuc nghien cu e xac nh cho ro ve the loai chu  giai lam c s cho a suy t cua thong iep.

Ngi nhan thong iep khong phai la --  nen lu y en iem nay -- toan the cac hoi ong  giam muc, toan bo cac thanh phan trong Giao Hoi (linh  muc va giao dan) cung moi ngi thanh tam  thien ch, nh thng thay trong trng hp cua  hau het cac thong iep khac, ma la mot mnh cac  giam muc khong thoi, cho du phan oan 3 cua thong  iep co nhac lai rang cac giam muc co bon phan tat yeu  phai dung tac vu va huan quyen cua mnh ma  cham lo cho cac tn hu cung nh cho cac anh ch em lng dan. S viec thong iep c gi en cho mot gii ngi  nhan thu hep nh vay, giai thch cho hieu tai sao ngon  t c dung en, nhat la trong phan hai cua  thong iep, lai co tnh cach chuyen mon cao o va kho  hieu en nh the oi vi nhng ai cha quen biet vi cac  mon than hoc. S viec o cung bao cho oc gia biet  trc ve khuon kho cua muc tieu ma van kien  muon nham ti.

Thong iep khong co y ong vai mot pho chuyen luan toan  bo ve than hoc luan ly (e giup thau triet het moi van  e cua mon nay); cung chang may may nham ti  viec e ra mot ban gian yeu tong lc lam cuon  cam nang cho nen luan ly kito. Cho muc tieu nay, nh phan  oan 5 cua thong iep lu y, th a co cuon  Giao  Ly Giao Hoi Cong Giao roi. Chnh v the ma c Gioan  Phaolo II a muon thay cuon Giao Ly c ban hanh  trc khi thong iep ra mat cong chung. The nen, thong iep  ch nham co mot muc tieu la lam mot cuoc suy t than  hoc e th nhac cho nh lai mot so "chan ly  c ban trong giao ly cong giao (quan he en cac van e  luan ly) hien ang gap phai ngay trong boi canh cua  thi ai nay, c nguy b bop meo hoac b vt bo  mat i" (so 4). That vay, c Thanh Cha nhan thay la  trong Giao Hoi ngay nay, hien co mot "khuynh hng  chu trng cho rang nhat thiet can phai xet lai toan  bo di san luan ly" cua Giao Hoi: quan iem ay  at nen mong tren nhng trao lu t tng ang  tm cach e tach biet t do ra cho khoi moi quan he tat  yeu va co hu ma no co oi vi chan ly. Va  t o, co nhieu lap trng than hoc luan ly, du  la meo mo sai lech, th cung a c "pho  bien ngay trong cac chung vien va cac phan khoa  than hoc." V the, c Thanh Cha cam thay can phai  ngo li vi cac anh em giam muc cua mnh trong  khap the gii, e chia se vi cac v, noi niem u  t cua mnh, va e keu mi cac v hay cung  vi ngai, gia cong thi hanh trach vu cham lo gn gi  cho ven toan "giao ly trong lanh" (2Tm 4, 3)  quan he en mot lanh vc het sc trong yeu oi vi  moi thong hiep trong Giao Hoi cung nh oi vi nen cong  ly gia cuoc song xa hoi loai ngi (so 5).  The th, tieu ch ma van ban nham ti trc het,  la phan ng chong lai nhng sai lech cua  mot so than hoc gia. Quen i ieu ay, th se khong khoi  am ra ngo nhan, roi that vong, v thay rang nhng g  ch mong a khong c thong iep ng ap; va  tc la quen i rang thong iep khong chu y nham  trc tiep vao gii oc gia ai chung. a anh  la nhieu ngi se lay lam tiec ve muc tieu  co tnh cach xem ra tieu cc ay cua thong iep, cung  nh se lay lam tiec v thay c Thanh Cha a khong  a ra mot ban cam nang tng trnh ranh mach ve  toan bo luan ly kito, trong mot cach thc co he thong  va theo mot ng hng tch cc hn. Tuy nhien, khi  quyet nh chon cong tac cam moc tieu nham giup cho than  hoc gia biet ro can phai ngng lai han  mc nao e c coi la con trung thanh vi  cac yeu cau cua Li Chua, th thay v i vao trong  moi chi tiet cua tng van e mot e ma xac nh  ban chat va noi dung cua nen luan ly kito, c  Thanh Cha a muon e ca chan tri m rong  ra trc sc nang sang tao khong b han che cua cac  nha than hoc luan ly, mien sao ho biet la can  phai lu tam phoi ket chan ly vi t do, sao cho thch  ang va an khp vi nhau.

e cng n gian cua thong iep gom ba phan.  Phan mot la phan Kinh Thanh. Dung phng thc chu  giai e quang dien trnh thuat Tin Mng ve  "ngi thanh nien giau co" (Mt 19, 16-21), phan  mot nay a nhac lai mot so truc chnh trong nen luan  ly kito, e da theo o ma trien khai cac luan chng  se c trnh bay trong phan hai. Phan hai nay la  phan ban luan theo mot phong cach st sao ma than trong,  ve cac lap trng than hoc luan ly xet la lech  lac, thng gap thay trong cac sach bao xuat ban  tai Chau Au cung nh Chau My; la mot ban  liet ke cac sai lech: e vach ro va e chnh on  chung lai, da theo nhan quan than hoc chu anh hng  Tan hoc thuyet Toma. Sau cung, phan ba minh hoa cho thay  vien anh canh trang ma Giao Hoi va the  gii se at ti neu biet song theo mot nen luan ly  biet m rong long ra e on lay sc song t  anh quang chan ly.

Phan Mot: Quang Giai Ve "Ngi  Thanh Nien Giau Co".

Can noi ngay la phai biet n thong iep v a  m au cuoc suy t bang mot chng, tc la phan mot,  danh e oc lai Kinh Thanh, bi Kinh Thanh la  quy pham chuan tac (norme nor-mante) cua c tin.  Dung phng thc khong phai la chu giai mot  tram phan tram theo ngha en, ma la ao c hoc va  thieng lieng, chng au ay a ngam oc lai trnh  thuat Phuc am ve "ngi thanh nien giau co."  ung the, phan oan Tin Mng nay m au bang  mot cau hoi c ban, cau hoi thiet at cau truc  cho moi ng hng tien hanh trong nen luan ly kito  giao: "Toi phai lam g lanh e c S Song  i i?" Hn na, phan oan trnh thuat con  co mot u iem khac, la lay sang kien cua c Kito  va cua Li Chua ma lam ong c khi  xng, va at sang kien ay vao ngay gia tam  iem cua cuoc suy t ve luan ly. Va nh the, ao  c hoc quy hng ve vi c Kito, la trong tam cua  mnh. Ngoai ra, con mot iem noi bat khac na,  o la thong iep a lu tam e lam sao cho anh  quang con ngi cua c Kito chu ong inh va a  song lai, c thau hieu va on nhan nh la quy pham  cua moi le loi hanh ong ang c coi la luan  ly thc s.

Thien gii thieu nay ch xin ban mot cach van tat  ve phan mot thong iep, v o la mot chng tng oi  de oc va de hieu oi ngay ca vi nhng  gii khong chuyen mon. Nen oc phan nay ngay trong chnh  ban van cua thong iep th co li hn.

ung luc va ung cho, phan oan 7 lu y cho nh lai  rang trc va tren ca u t muon biet ro ve cac  luat le can phai gi, ieu lam cho ngi thanh  nien giau co thac mac hn het khi at cau hoi, chnh  la noi khac khoai i tm cho biet ve y ngha tron  ven cua cuoc i, va chnh la niem ngng  vong hng ve vi s thien tuyet oi. Hn the na, cau  hoi ay la chnh tieng vang vong cua li mi  goi ma Thien Chua, la nguyen ly va la cu  canh toi hau cua i con ngi, a va  ang khong ngng giong len. Va nh the, chng mot  cua thong iep a neu bat va nhan manh en thc  trang nay la trong tng quan vi loai ngi,  Li Chua a i bc trc, a a ra sang kien  trc khi con ngi nhan biet c la mnh can phai  co nhng co gang trong lanh vc luan ly. ieu o  m ng cho cac luan e se c trnh bay  trong phan hai cua thong iep, ve tnh trang le thuoc  cua hanh ong con ngi oi vi than luat (theonomie), tc la ve s viec hanh vi con ngi phai lay  Luat Chua lam quy pham toi hau. Chnh v the ma phan  oan 8 a keu mi con ngi ngay nay hay  quay ve tr lai vi c Kito e on nhan t Ngai,  cau tra li giup cho biet c ieu g la lanh  la thien, va ieu g la d la ac. Con  ngi can phai "co the noi la i vao trong  c Kito vi tron ca ban than cua mnh; can phai  t hu hoa va ong hoa toan bo thc tai cua  cong trnh Nhap The va Cu o, th mi co kha nang  e tm lai cho c chnh ban than con ngi cua  mnh." Khi tuyen bo la Ch co Mot ang Tot Lanh  duy nhat, phan oan trnh thuat ve ngi thanh nien  giau co (so 9) cho hieu rang "t van ve s lanh  tc la chung quy roi cung co ngha la quay ve vi  Thien Chua, la s lanh, s thien tron ven." "Ch  khi nao Thien Chua t mac khai chnh mnh ra, th luc  o con ngi mi co the nhan biet c ban than  mnh la g va mnh co bon phan phai lam g."  The mi ro la thong iep cham lo ket hp lai nhng  g than hoc luan ly thng co khuynh hng phan cach  ra, chang han nh la: ao c hoc va khoa than b,  ma thong iep hieu nh la thai o m long  e on nhan mau nhiem cua Thien Chua. V the, "i  song luan ly se mang dien mao cua mot thai o tra  li can phai co oi vi cac sang kien nhng khong  ma tnh yeu Thien Chua a e ra qua nhieu the cach,  suot trong tien trnh quan he vi loai ngi. i  song ay la mot li ap tra tnh yeu"  (so 10). No c mi goi e phan anh vinh quang cua  Thien Chua. The nen, dan dan a thay hien ro len  trong van ban cua thong iep, dang thc cua mot  mau ao c hoc co the c goi la nen luan ly  cua trach nhiem, co s Song cua Thien Chua lam  nen tang va cu canh toi hau. Bao gi t do cua  con ngi cung co bon phan phai tien hanh  sinh hoat cua mnh mot cach co trach nhiem; va o  la bon phan do agape giao pho cho; bi v, li  mi goi cua ang Tao Dng va Cu o con ngi  a c a ra trc khi co t do cua con ngi.  ieu lanh/thien la cho biet thuoc ve Thien  Chua va vang phuc Ngai bang cach thc thi nhng  g chnh trc (so 11). Nhn nhan c Chua la Thien Chua:  o chnh la trong tam cua Le Luat. Nhng, neu duy  mot mnh Thien Chua la S Lanh/Thien, th nh the  co ngha la co gang co tnh cach t cap t tuc cua  con ngi khong the nao thanh cong noi c trong  viec gi cho tron le luat. Ch thanh cong c, khi  co trong tay mon qua Thien Chua ban tang cho. Cac anh em  Tin Lanh roi se cam nhan ra rang qua cac khang  nh van kien neu ro tren ay, nhng tham tn can  ban cua mnh a c xac nhan lai.

oan 12 cua thong iep ngam suy ve s kien sau ay:  tra li cho cau hoi cua ngi thanh nien,  c Kito e ngh vi anh la hay gi cac gii  ran ghi trong ban hai cua Thap Gii (ban/phan mot=Xh  20, 2-11: Tin th Thien Chua, la ang toan thien;  ban/phan hai=Xh 20, 12-17); d nhien, o la nhng  gii ran a c ban bo trong tien trnh lch s cua  dan traen, hay noi cho ung hn la a c nhac  lai cho dan nay, bi v cac ieu luat ay a tng  c Thien Chua ghi khac sau vao trong tam kham cua  con ngi ngay t au, tc la ngay t luc tao  dng con ngi nen. Va nh the, ay la lan au  tien, thong iep noi en khai niem ve luat t nhien,  theo cach hieu cua thanh Toma Aquino. Khai niem nay  khong ham ngu y ngha ch ve tnh trang le thuoc tuyet  oi vao mot trat t nao o cua cac nh luat  sinh ly hay vu tru, nhng la ch ve "anh sang cua  ly tr do Thien Chua ban xuong (mot cach tien thien), nh  o, chung ta biet c nhng g can phai lam va  nhng g can phai tranh" (so 12). Cung can  nhac lai rang cac gii ran trong luat t nhien la tieng  noi cua ly tr thc tien khi c s dung mot  cach ung an (chnh trc). Mot khi a gi lai cac gii  ran (Ch giet ngi, v.v...) ghi ro trong Kinh  Thanh cung nh ni bat c di san nao trong kho tang  khon ngoan cua nhan loai, th c Thanh Cha co u  ly e neu bat va quang dien ve hai iem xac  tn sau ay: mot ang, khong the nao lai i quan niem  noi khac khoai i tm s song i i nh la  chuyen ba at do mot loai than b m mong tren may xanh a  dng ng len; khat vong o, bao gi cung phai  c bieu at bang nhng gii ran cam ch cung nh  bang nhng ieu luat khuyen du; noi cach khac s song  oi than (vie theologale) phai nhat thiet i qua  con ng cua i song luan ly; ang khac,  cac ieu luat ma c Kito nhac lai cho ngi thanh  nien giau co, khong phai la ch c danh  cho ngi kito khong thoi, ma la cho moi ngi,  ngi co long tin cung nh ngi khong tn ngng;  luan ly kito la luan ly pho quat, la "luan thng  ao ly" cua moi ngi.

Sau khi a nhac lai rang i kem theo gii ran la  li ha c hng gia nghiep trong Nc Chua, phan  oan 13 cua thong iep lu y la c Giesu a  khong co y liet ke ra toan bo cac gii ran can phai  gi e c song i i, ma ch muon m  loi e dan chu y cua ngi thanh nien ve vi  iem cot loi cua Thap gii, o la: "Ta la  Yave, Thien Chua cua ngi," va ve vi iem tong  ket toan bo le luat (Rm 13, 8-10), tc la gii luat  ve tnh yeu thng oi vi tha nhan. Co thong thng c  bieu at di hnh thc cam ch, th cac gii ran cung  khong la g khac ngoai nhng ieu kien lam  nen mong cho tnh yeu thng; va o la bc au tien  tren ng tien ti t do.

Nhng cung khong the tach biet ieu luat yeu men Thien  Chua va ieu luat yeu thng tha nhan ra khoi nhau  c (so 14). Hai ieu luat nay i lien gan chat vi  nhau, het nh trong c Giesu, tnh yeu oi vi Thien Chua  va long men oi vi nhan loai ket chat lam mot  vi nhau. Tnh cach tng quan lien i ay gia hai ieu  luat men Chua yeu ngi se cho thay ro la  than hoc luan ly co bon phan phai lu y e tranh gay  ra tnh trang oi au gia than luat va luat t tr  trong lanh vc ao c hoc. Va, cung khong the  lay Bai giang tren nui, la hien chng cua  chnh nen luan ly Phuc am, lam c ma sao lang,  hoac te hn na, huy bo le luat i c (so 15).  Ngc lai, nen lu y la trong o, c Giesu a a  dan cac gii ran, ac biet la gii ran yeu thng  tha nhan, at ti mc thanh tu toan ven, bang cach  noi tam hoa va triet e hoa cac oi hoi cua  chung. Cac Moi Phuc That la nh mot bc chan dung t  ve cua c Kito, va chnh v the, chung mi  goi moi ngi bc i theo Ngai, cung nh song  ket hp vi Ngai (so 16). Rot cuoc, Tin Mng neu  cho thay ro rang c Giesu chnh la hien than song  ong cua viec thc thi tron ven Le Luat, v qua hanh  ong t hien chnh toan than mnh, Ngai a hien  thc hoa y ngha ch thc cua Le Luat: Ngai la  Le Luat song, hang keu mi moi ngi bc theo Ngai,  va qua hong an Than Kh cua mnh, hang ban cho moi  ngi sc manh can thiet e co the d phan tnh yeu  cua Ngai va lam chng cho tnh yeu ay.

Phan oi thoai ke tiep gia c Giesu va ngi  thanh nien giau co, cho thay them rang i song tron  hao ma anh ra sc tm kiem, oi phai co mot  mc trng thanh trong kha nang hy sinh chnh mnh  cho ngi khac; va o cung la mc o trng  thanh ma t do con ngi c keu goi e at  ti (so 17). The nen, co the nhan ngay ra rang t do cua  con ngi va Luat cua Thien Chua that khong chong  choi nhau, nhng la can phai ta vao nhau va  i song oi vi nhau. Ngi mon o biet rang li mi  goi gi en cho mnh la mot li keu goi i en  vi t do, song trong t do. Tuy nhien, khong phai la  bat c th t do nao! T do cua tnh yeu mi that  s xng ang c goi la t do [ung vi y ngha] kito  va nhan ban: tc la t do lam cho con ngi  tr thanh "con cai trong Ngi Con" (so 18).  o la niem t do c danh cho moi ngi khong  tr mot ai, va la niem t do ma ai cung  thay la nam trong tam tay cua mnh, khi biet e cho  Than Kh hng dan mnh i (Gl 5, 16).

Con ng giai phong dan en i song tron  hao la con ng tien bc theo got c Kito (sequela Christi) (so 19). o chnh la c s chu  yeu va coi nguon cua nen luan ly kito. Can phai  bam chat vao con ngi c Giesu; con hn the  na: can phai noi gng bat chc Ngai tren con  ng song tron tnh yeu (cac so 19-20), va cuoi cung,  can phai tr thanh hien than cua Ngai,  va c ong hoa vi Ngai (so 21). Nh the, mot khi  a c sap nhap vao trong c Kito, ngi kito  tr thanh chi the trong Than The cua Ngai,  la Giao Hoi. o la nhng g c hien thc hoa  va c ca mng qua cac b tch, ac biet la trong  b tch Thanh The.

Ngam nhn cong trnh mieu ta tuyet ep ma cung  rat la oi hoi nh the ve cuoc hanh trnh  luan ly va ve tien trnh cu o theo kito giao, lam  sao ma khoi b ng thot len cau hoi ma  cac mon o a tng at ra ngay trc: "The  th ai mi co the c cu o?" (Mt 19, 25). c Giesu  a neu quyen nang cua chnh Thien Chua ra e ma  tra li cho cau hoi o. Neu an hue cua Thien  Chua la Than Kh, khong dung sc nang cua mnh  ma tac ong, th no lc cua con ngi i tm  ieu lanh s thien se ch la cong toi (so 23).  Nhng khong phai the, la le luat mi, Than Kh se  giai thoat cho khoi le luat cua toi loi va  s chet (so 23). Nh thanh Augutino a dien ta  mot cach tai tnh, noi la: "Le Luat a c  ban ra e ngi ta biet van xin an sung, va an  sung c ban ra e ngi ta co u sc ma  lam tron nhng oi buoc cua Le Luat."  An hue khong lam giam thieu i, nhng la lam  cho cac oi hoi cua tnh yeu cang thanh  kien vng them len; va noi en tnh yeu la noi  en viec tuan gi cac gii luat (so 24).

Cuoc oi thoai gia c Giesu va ngi thanh nien  giau co khong phai la mot cau chuyen cu i  xa, a ri han vao d vang. Khong, di mot cach  thc nao o, bien co ay van con tiep dien  ni moi giai oan lch s, va tat nhien la trong  thi ai ngay nay (so 25). The nen, gia thi  ai nay va tai trong cac nen van hoa khac nhau, ngi  kito co nhiem vu phai hien tai hoa cac gii luat luan  ly cua Cu c a tng c Tan c lam  cho nen hoan hao, cung nh co nhiem vu phai  hien tai hoa giao huan ve luan ly ma cac Tong o a  e lai (so 26). Con cac ang ke v cac Tong o th co  trong trach cham lo sao cho viec giai thch Luat Chua c  chnh xac, hoan chnh (so 27). Chnh v the ma Huan  quyen xet thay mnh co bon phan phai can thiep nham hieu  chnh mot so cac khuynh hng sai lac hien ang gap thay.

The la phan mot, tc la chng da theo Kinh Thanh  ma suy t, a tranh c ca cam bay cua  mot hnh thai than b thieu han c s vng chac cua  ao c hoc, lan ngo cut cua mot loai chu  hng vu quy luat (legalisme) kho can. Nhng tch cc  hn na, phan nay a manh me co xuy viec  xay dng moi giay lien ket trong tinh than ton trong nhng  khac biet, gia tnh yeu va le luat, gia an  sung va co gang cua con ngi. Tuy nhien, cac  nha nghien cu Kinh Thanh van co the t hoi khong  biet cach ap dung Kinh Thanh nh the kia co xoa tay qua  ang i khong, thc trang a dang oc thay ngay trong van  ban cua Kinh Thanh; v nh cac nha luan ly eu  biet, chnh thc trang a dang ay la ieu lam cho  viec ap dung Kinh Thanh vao trong cac van e luan ly,  tr thanh het sc te nh.

Phan Hai: Nhan nh Ve Mot So Khuynh Hng Trong Than Hoc Luan Ly Hien ai

Phan hai lay lai mot li khuyen cao cua thanh Phaolo,  lam ta e: "ng hoc oi the gian nay" (Rm 12, 2). Con tieu e cua phan nay -- "Giao  Hoi va viec nhan nh ve mot so khuynh hng trong than  hoc luan ly hien ai" -- th noi len ro oi  tng chnh cua thong iep. Ch can ket noi ta e va  tieu e lai vi nhau la co the hieu ngay c rang theo  c Thanh Cha, neu a co nhng khuynh hng lech lac  nh ang thay trong than hoc luan ly ngay nay, th o chnh  la do s viec cac than hoc gia a da qua nhieu  vao loi suy ngh cua the gian nay e ma bieu  at t tng cua mnh. Van ban con xac minh  ro hn ve ieu o, khi nhan nh rang the gii ngay  nay ang chu anh hng nang cua chu thuyet  tng oi, cua chu trng choi bo quan he le thuoc  co hu cua t do oi vi chan ly (so 33-34). Nh  co the d oan c qua nhng g va noi tren ay,  chng hai nay to ra kha bi quan trong cach nhan nh  ve moi trng van hoa ang bao trum canh song  cua chung ta ngay nay. Chi roi cac phng tien truyen  thong va cac nha t tng co hoac khong co tn  ngng, cung se khong khoi ngac nhien khi nhn  vao bc tranh kha en toi nh thay tren ay, mieu ta  ve trao lu t tng hien ai. Neu ung that la  trao lu t tng nay co the lam phat sinh  ra mot th chu ngha tng oi ve mat ao c hoc, th  cung khong the nghi ng c rang ve mat luan ly,  trao lu ay a cung ng nhng khai niem rat phong  phu lam cong cu giup cho cac than hoc gia co c phng  tien doi dao e ay manh cong tac nghien cu luan ly  en mot mc sac ben va chnh xac hn, cung nh e  co the oi thoai thc s va hu hieu vi nhng  ngi thi ai cua mnh. e nhan ra cho ro  hn ve iem nay, th thiet tng ch can nh lai anh  hng sau rong cua mot vai t tng gia ben  Tay Au la u; chang han nh la cua mot  Paul Ricoeur, cua mot Emmanuel Levinas, cua mot Eric  Weil, hay la cua mot Habermas... Tuy nhien, thong iep  cung cong nhan rang khi biet dng lai trong  lanh vc chuyen mon cua mnh, va khi c s  dung cho ung an, th cac nganh khoa hoc nhan van co  the mang lai nhng ong gop quan trong cho nhieu lanh  vc khac nhau trong cuoc song loai ngi (so 33).

Trng dan Cong ong Vaticano II, phan oan 29 nhac lai  rang tac vu cua cac nha than hoc la trong mot  cach thc nao o, lam ngi trung gian gia  kho tang mac khai hay cac chan ly c tin, va  nen van hoa cua thi ai ho. Ho co bon phan phai  tm ra nhng cach thc thch hp nhat e truyen at giao  ly cho nhng ngi cung thi cua mnh, lam  sao e co the ap ng thoa ang cam thc va  nhng nghi van cua ho. c Thanh Cha to long  biet n oi vi nhng nha than hoc a tng  gia cong nghien cu va a thanh cong trong tac  vu ac biet kho khan cua mnh, la co gang gii thieu  cac oi hoi luan ly cua Phuc am cho nhng  ngi song trong cung mot nen van hoa vi mnh, va  giup cho ho m long on nhan chung. Tuy nhien --  c Thanh Cha lu y la -- " mot so ni, cung  thay pho bien mot vai cach thc giai thch luan ly  kito theo nhng ng hng khong phu hp vi  giao ly trong lanh." The nen, du khong co y buoc  phai theo mot he thong than hoc nhat nh nao --  iem lu y nay mang mot tam quan yeu rat ln -- th  Huan quyen cung van cam thay co bon phan phai  tuyen bo ro ve trng hp cua mot so ng  hng than hoc nay no hoac cua mot lap trng  triet hoc nao o, tng cho thay la a co  nhng chu trng khong phu hp vi chan ly mac  khai. V vay, muc ch cua thong iep la neu  ro nhng nguyen tac can thiet e nhan nh hau phat  hien nhng g i ngc lai vi giao ly trong lanh (so 30). Cac phan oan 32-83 se trnh bay ve cac  nguyen tac nay, va tuan t nhan dien nhng sai  lac chnh ve giao ly, hien gap thay trong lanh vc than  hoc luan ly.

Trong cac phan oan 32-34, nhng nguon coi lam phat  sinh ra cac sai lac kia a c thoang neu len: quan niem  coi phan oan luan ly ch la mot hanh ong co tnh  cach hoan toan chu quan; tnh trang khung hoang  trong quan niem va trong cach nhan thc ve chan ly; ca  nhan chu ngha tram trong en o phu nhan khai niem  ve ban tnh loai ngi; thai o phu nhan --  he qua cua viec s dung khong ung an cac nganh  khoa hoc nhan van -- khong cho la t do co that; chu  thuyet tng oi luan ly, va ac biet la thai o  t choi khong chu chap nhan s viec t do can phai  le thuoc vao chan ly. The roi, thong iep tiep tuc  khai trien cac suy t vi li giai thch cho thay v  au ma tat ca nhng sai lac kia eu lam cho  cac van e ln, cac van e thiet che nen cau truc cua  than hoc luan ly, b meo mo i; cac van e o la: t  do va le luat, lng tam va chan ly, hng song can  ban cua cuoc i (option fondamentale) va  nhng thai o x s cung nhng hanh vi  luan ly.

T do va le luat, t quyen va than  quyen

Trong oan au cua chng hai (gom cac so 35-53), thong  iep ban en moi tng quan gia t do va le luat,  hay noi cho ung hn, gia than quyen (tc la s viec  lay Luat Chua lam quy pham cho hanh ong cua mnh)  va t quyen (quyen t tr) cua t do con ngi.  o la mot trong nhng van e a c cac nha  than hoc luan ly trong khap the gii ban cai soi  noi nhat t nhieu thap ky nay; ly do la v o  la van e lien he trc tiep en mot van e quan trong  khac: van e tnh ac thu cua luan ly kito. [2] Viec au tien cac phan oan 35-37 lam,  la liet ke ra mot so cac chu trng sai lech. Trc  tien la cac chu trng lay ieu ma ho goi la  cuoc xung ot gia t do va le luat, lam trong  iem cho cong tac suy t cua mnh, va cho rang t do  con ngi co quyen va co kha nang gay nen nhng  gia tr. Tiep o la cac chu trng danh quyen  t tr cho luan ly ao c, va quan niem mot cach thieu  sot ve quyen nay, tc la "bo quen i thc  trang le thuoc cua ly tr con ngi oi vi S Khon  Ngoan cua Thien Chua, cung nh quen i rang trong hien  tnh sa nga cua ban tnh loai ngi, con  ngi nhat thiet can phai nh en Mac khai  -- ac biet la Mac khai hien than -- cua  Thien Chua, th mi co the nhan biet c cac quy pham luan  ly, ke ca nhng quy pham thuoc lanh vc t nhien."  Do o, trong lanh vc luan ly, neu co noi ti mot th  quyen toi cao cua ly tr, th o ch la mot th quyen  toi thng hoan toan gia tao, mot th nguy quyen  toi thng (so 36). Sau cung la nhng chu trng  co dng len mot th ranh gii phan biet ro gia  mot ben la bnh dien ao c hoc, tc la mot loai  luan ly ch co gia tr thuan tuy tran tuc, va ben kia  la bnh dien n cu o, ma e song tron, th ch can  co mot so y hng va mot so thai o noi  tam oi vi Thien Chua va tha nhan, la u;  bi v ch n thuan co tng ay la that s quan  trong oi vi bnh dien nay. Theo quan iem cua cac  lap trng nay, th Li Chua ch n thuan ong  gi vai tro khuyen du mot cach tong quat; con  viec xac nh ro nhng quy pham cho hanh ong la  thuoc quyen cua ly tr t tr (so 37).

ng pho vi nhng quan iem ma thong iep cho  la sai lac nay, thong iep a dung phng thc  dien at cua hoc thuyet Toma ma trnh bay  mot cach nhn, xet la chnh xac theo phng dien than hoc,  ve moi tng quan gia than quyen va t quyen cua  ly tr thc tien. Luan e e xuat la mot luan e  ve than quyen thong phan (theonomie participee) (so  41). Da theo giao huan Cong ong Vaticano II, cac phan oan  38-40 nhac lai rang Thien Chua a muon cho con ngi  thong phan Quyen lam Chua Te cua Ngai, va  a ban cho con ngi mot phan quyen hanh oi vi  chnh con ngi cung nh oi vi vu tru. Nh the  la thc s co mot t quyen (quyen t tr) chnh ang  cua ly tr thc tien. Tuy nhien, theo c Thanh  Cha, th t quyen ay khong may may co ngha la ly  tr con ngi t no co kha nang lam nen c  nhng gia tr, va co quyen e ra nhng quy pham  luan ly. T quyen chan chnh la t quyen biet on nhan  gii luat cua Thien Chua. o la mot hnh thai cua  than quyen thong phan; ngha la qua anh sang cua ly  tr t nhien va cua Mac khai Thien Chua ban cho  e nhan ra nhng g Ngai yeu cau, con ngi c  Ngai d phan vao -- hay c thong d vao trong  -- kha nang nhan biet ieu lanh ieu d, la  kha nang cua chnh Thien Chua (St 2, 17) [so 41].

Co the dung ngon t chuyen mon e noi rang mot  khi c hieu cho ung, th thay v gay ra cho ly tr mot tnh  trang d tr, lam cho ly tr phai chu ach no hoa cua  mot th quyen d tr (heteronomie), than quyen thiet  lap va phuc che t quyen chan chnh cho ly tr, cung  gn gi cho quyen ay ng vng trong chan ly  cua mnh. Chang nhng khong b pha huy mat i,  ma t do cua con ngi con c thai o vang  phuc oi vi Luat Chua, xay dng va phuc che e nhan  lai c tnh trang chan chnh cua mnh (so 42). o la  nhng g a c thanh Toma trnh bay mot cach  than tnh. Thanh nhan a lay Luat i i (tc la tr tue cua Khon ngoan Thien Chua hang truyen  ban ong lc cho moi vat e hng chung ve vi cu canh  phai at ti) lam nen tang cho chnh ao c hoc  (luan thng ao ly); nhng ong thi, ngai con  nhan nh them rang do long nhan lanh cua Thien  Chua, con ngi cung c d phan vao trong Luat  i i ay, bi a c tr thanh  chu the cung co (vi Thien Chua) kha nang tien  kien tien lieu cho chnh mnh va cho nhng ngi  khac; va o chnh la luat t nhien (so 43).  Nh the, t ban chat cua no, luat t nhien cho thay  la khong the nao oi tri chung c vi quan  niem cho rang ly tr con ngi co kha nang t cap  t tuc, nh la kieu quan niem thng c thay khai  trien ni mot so hnh thai ao c hoc vo than chang han.  Ngc lai, co the noi rang luat t nhien pho bay cho  thay loai t quyen cua ly tr thc tien: o la  hnh thai t quyen lien he hay tng oi, ngha la  ly tr co bon phan phai chap nhan tnh trang le thuoc  vao hai pha: pha Thien Chua Ba Ngoi la ang a  tao dng nen va gia an cu o mnh, va pha cac nhan  to lam nen moi trng song cua mnh, bi y  thc rang quyen t do cua mnh "ot xuat" t  nhng ieu kien sinh hoc, tam ly, xa hoi can c  lu y ti, neu khong th se i en cho phu nhan  mat han tnh chat co han trong than phan lam tao vat  cua mnh. Vay, than quyen c thong phan m loi  a ti mot thai o khiem ha hai chieu: khiem ha oi vi  Thien Chua, la ang Giai Phong the gii, va khiem  ha oi vi thc tai thien hnh van trang cua cong trnh  tao dng.

D nhien, viec anh gia luat t nhien cao, coi o nh la  phng thc giup cho con ngi nhan biet c Luat Chua,  khong c tr thanh c e l la mot phng thc  khac troi vt hn con ng cua luat t nhien, tc  la Luat Chua theo dang thiet nh, c mac khai va  c ngam oc trong anh sang nang ong cua Luat mi:  Luat mi nay -- theo thanh Toma Aquino -- la  khong g khac ngoai Than Kh Thien Chua (so 45). e bieu  at cho ung ve mat than hoc, th can phai noi rang  luat mac khai va luat t nhien, ca hai eu ng  trong the tham nhap lan nhau.

Cac phan oan 46-50 th lo don het no lc vao viec  hieu chnh mot so quan niem lech lac ve luat t nhien, phat  xuat t s viec quen i rang t do cua con ngi,  ch la, theo kieu noi cua Paul Ricoeur, mot th t  do "n thuan con ngi." The nen, t do nay  khong the c quan niem nh la mot th kha nang  co toan quyen t quyet, giong nh kieu ma hoc thuyet  hien sinh qua khch thng chu trng (so 46). Nhng  khong the choi cai c la con ngi co t do,  cho du o la mot th t do co ieu kien. V the,  than hoc luan ly can phai lam sao e cuoc ban  luan ve cac moi tng quan gia thien nhien va  t do tien hanh cho ung an. Ngc lai vi nhng  g mot so than hoc gia thng chu trng, Huan quyen  khong coi sinh hoc t no la mot quy pham luan ly (so  47); v neu coi nh vay, th se ri ngay vao gia  cam bay tho kech cua chu ngha t nhien.  Ngc han lai, Huan quyen het sc lu y en thc trang  n nhat gia xac pham va tinh than cau thanh  con ngi, va hang yeu cau phai ton trong tnh  n nhat ay, ly do la v con ngi a c tao  dng nen nh the bi Thien Chua va cho chnh Ngai,  cung nh v con ngi la hnh anh cua Thien  Chua. "Con ngi khong phai la mot hu  the co the gian lc c e bien thanh mot loai  t do co kha nang t at ke hoach va chng trnh  cho chnh mnh, nhng la mot hu the cau thanh bi  tinh than va xac the" (so 48). V vay, "mot hoc  thuyet luan ly chu trng tach ri hanh vi luan  ly ra khoi cac chieu kch xac pham la mot hoc  thuyet i trai ngc lai vi cac giao huan cua Kinh Thanh  va Truyen thong" (so 49). Khong ch n nhat noi len  mot the trang chuan tac thuan tuy sinh hoc ni con ngi,  luat t nhien con a dan en cho ton trong va  yeu men ban chat con ngi trong chnh tong the thong  nhat cua no (so 50). Neu hieu nh the, tat se nhan  ra ngay rang tach biet t do va ban chat (ban  tnh) con ngi ra khoi nhau, la mot viec lam  hoan toan trai ngc vi luat t nhien.

Cac phan oan 51-53 ket thuc oan mot nay vi nhng  nhan nh quan he en van e tnh chat pho quat va  bat bien cua luat t nhien. V a c Thien Chua  ghi khac vao trong tam kham cua ban tnh con  ngi co ly tr, nen luat t nhien la luat buoc  oi vi moi hu the co ly tr va song trong lch  s. The nen, luat t nhien la luat pho quat. Tuy  nhien, cung khong c quan niem tnh pho quat ay nh  la mot li phu nhan tnh ca the ni moi ngi,  va -- con co the noi them la -- tnh ca  biet ni moi nen van hoa. Ngc lai, thai o tuan phuc  luat chung se tao nen moi hiep thong that s gia  cac con ngi vi nhau, tc la moi ong tam hiep  nhat trong niem ton trong nhng g la oc nhat ni  moi mot con ngi (so 51).

Phan oan 52 lu y en s khac biet gia cac gii luat  thiet nh va cac gii luat cam ch trong luat t nhien.  Ch co cac ieu luat cam ch mi buoc phai gi bat c luc nao va trong bat c trng hp nao,  bi v chung neu ro cho thay han mc toi thieu nhat  thiet khong c vt qua, va bi v co ton trong  han mc ay th mi co the tranh cho khoi xuc pham en  tnh yeu oi vi Thien Chua va tha nhan. Nhan nh nay  m ng cho mot nhan nh khac se c trnh bay  sau rong hn, trong phan sau: o la nhan nh ve cac hanh  vi xau t noi tnh.

Sau cung, phan oan 53 ban ve tnh bat bien cua  luat t nhien. a han, khong the co c mot cuoc hien  hu nao cua ban tnh con ngi ma lai  khong t goc re, mang hnh thai ca biet cua mot  nen van hoa nhat nh; tuy nhien, ch mot mnh van hoa khong  thoi, th cung cha u e co the xac nh tat ca  ve con ngi. Chnh ban tnh con ngi c tao  dng theo hnh anh cua Thien Chua -- ban tnh  ma Ngoi Li a mac lay -- mi la chuan  mc e anh gia van hoa, ch khong phai la ngc  lai. Do o, co the lay luat t nhien lam nguyen tac  phe bnh e phan nh ve tnh chat luan ly cua mot tap  tuc van hoa. Th lay mot th du: gii ieu thuoc luat  t nhien ve quyen bao toan cho than the cua moi  ca nhan c nguyen ven, tat se len an tap tuc van  hoa cua viec cat bo am vat. Du vay, th cung  can phai lu tam lam sao cho cach thc dien at  cac quy pham pho quat ng ap thch ang vi nhng hoan  canh lch s cu the.

Chi roi ay, oan mot trong chng hai nay cua thong  iep cung se khong tranh c nhieu cuoc tranh luan  soi noi trong gii cac triet gia va than hoc gia. Trc  tien la chung quanh e tai ve kha nang lam  nen gia tr. Thong iep bac bo lap trng triet hoc  cho rang cac gia tr la do t do cua con ngi  lam nen (so 35). Nhng ang khac -- neu anh bao ma  noi th -- cac gia tr cung "khong phai la  trc tiep t tri rt xuong"! Vay, e van ban  khoi b hieu theo mot cach kieu cng nhac, th thiet tng  can phai nhan rang khong the quan niem ve t do con ngi  theo cach kieu quan niem oi vi t do cua Thien Chua  c, tc la oi vi mot t do co kha nang tao  dng t khong khong. V neu the, con ngi se  tr thanh mot con tao. Tuy nhien, cung phai  nhan rang con ngi la mot hu the co kha  nang cung-sang tao hay kha nang lam phat sinh  ra nhng gia tr va nhng y ngha, bang cach tiep  nhan cuoc hien hu cua chnh ban than mnh t  tay Thien Chua, cung nh bang cach giai thch cac thc  tai hien dien trong vu tru va gia the gii,  coi o la cong trnh tao dng cua chnh Thien Chua.  Chnh t thai o lang nghe va cat ngha cac thc tai  thien hnh van trang nh the, con ngi se t t  phat hien ra mot le loi "logc" trong cac moi tng  quan gia xa hoi loai ngi; va o chnh  la ieu lam cho cac gia tr "xuat hien" len  trong y thc cua con ngi.

Co the co nhng nha than hoc Tin lanh se  cho rang thong iep a anh gia qua ep luat t nhien,  en o lam cho m nhat hau nh han i thc trang  sa oa cua ly tr con ngi a b lech lac v toi  loi va luon can en n cu o cua c Kito.  Trach nh vay la oan cho van kien, bi v, nhieu lan  (trong cac so 17, 18, 36, 72 chang han) thong iep a nhan  manh rat ro en s viec nay la: a tng  ben re sau vao gia long nhan the, toi loi  co the lam cho viec nhan nh luan ly meo mo, lech lac  ti mot o kho ma lng c. Co nhieu nha t  tng khac th se thac mac, khong ro la lieu  co the giai quyet xong c van e ve tnh chat pho  quat va bat bien cua luat t nhien mot cach qua  de dang va le lang en nh the hay khong.  Nh a ro, ky thuat chu giai -- vi tat  ca nhng ieu kien ma ky thuat ay coi la  can thiet e co c mot y thc sau xa ve tnh chat lch  s va ve tnh chat lien he oi vi van hoa --  hien ang ong gi mot vai cot tuy trong t tng  hien ai. Lieu nhng thanh qua ma ky thuat  ay a thu nhat c, co c lang nghe cho u hay  cha?

Lng Tam Va Chan Ly

Phan hai cua chng hai (cac so 54-64) gii thieu mot ban  tom tat hoc thuyet Toma ve lng tam luan ly. Ban trnh  bay nay tng oi de hieu cho oc gia. Qua  phan nay, chu y cua c Thanh Cha la len  tieng chong lai nhng lap trng lech lac do mot  so cac than hoc gia chu trng, cho rang lng tam khong  ong gi vai tro lam chng cho s trung thanh  hay bat trung oi vi luat Chua, nhng la chnh vai tro  sang tao, theo ngha hep cua t nay (so 54). Rot  cuoc, lap trng than hoc sai lech ay a dng len  "mot bc tng phan cach, va ca oi ch na,  gia giao ly ve gii luat co gia tr pho quat,  va quy pham cua lng tam tng ca nhan, la  nhan to se chung quyet phan nh ve ieu lanh ieu  d." Va nh the, ngi ta a e ra nhng  "giai phap muc vu," ma khong may may thay  mnh b rang buoc bi cac gii luat cam ch (so 56).

Ma lng tam la chng t cua chnh Thien Chua,  a c ghi sau vao trong tam kham con ngi  (so 58). Lng tam ay la "quy pham trc tiep cua  i song luan ly ca nhan. Pham gia cua tham cap  ly tnh ay, va tham quyem cua tieng no noi cung  nh cua nhng phan oan no a ra, eu phat nguyen  t chan ly ve ieu lanh ieu d ma  no co bon phan phai lang nghe va bieu at len. Chan  ly ay a c at ra bi "Luat Chua" la  quy pham pho quat va khach quan cho tnh chat luan  ly ao c. Khong phai la phan oan cua lng  tam thiet nh nen le luat; nhng phan oan ay chng thc  cho tham quyen cua luat t nhien va cua ly tr  thc tien, da theo quan he oi vi S Thien tuyet nh,  la S Thien hang thu hut con ngi quy hng ve vi  mnh, va cung t o, con ngi tiep nhan cac  gii luat." Nh the, lng tam trc tien la mot nguyen  tac tuan tung (so 60). Cac phan oan 62 va 63 nhac  lai rang khong phai bao gi lng tam sai lam cung  bien bach c cho cac toi ac khach quan, bi v, ng  s co the phai chu trach nhiem ve s sai lam cua  lng tam mnh. V the, can phai lo cho lng tam c soi  sang ay u nh biet song hoa nhp vi ieu lanh  s thien, e t o, am re sau va tien phat  manh trong c khon ngoan. Giao Hoi va Huan quyen  thng ong gop mot phan tr lc ln vao trong viec  huan luyen lng tam (so 64).

Cung can phai lu y e ng lan lon thai  o san sang tuan phuc oi vi Luat Chua, nh thong iep  a nhan manh, vi trang thai tieu cc, vo ban lnh  hoac rut re s set oi vi van t cac gii luat. Nhng  trong thc te, khong thieu chi nhng lan sinh hoat cuoc  song a ay con ngi vao trong nhng trng  hp gap xung ot gia cac quy pham luan ly, hoac gay  can hn na, vao gia nhng hoan canh  mi la cho en o ngay ca cac quy pham luan ly co truyen  cung xem ra bat lc, khong mang lai c anh sang dt  khoat cho cac van e can giai quyet. Trong nhng luc  nh the, lng tam lam nh b giang co phan van. Luc o,  t c khon ngoan, lng tam se rut lay c can am  ma a ra nhng sang kien tao bao, nhng cung lai  la nhng sang kien va biet ton trong cac gii  luat pho quat, va biet lu tam en tnh tiet ca biet  nhieu luc rat la bi at cua hoan canh cu  the. Ngoai ra, neu viec quy chieu vao Huan quyen la  that s can thiet cho cong tac soi sang lng tam, th cung  khong phai v the ma quen mat i s that nay  la giao huan cua Huan quyen khong mang tnh cach nguyen  khoi, tc la khong phai moi phan, moi iem trong  giao huan ay eu phai c coi trong va anh gia  ngang nh nhau. Co nhng quy tac ro rang e nh  mc tam trong yeu cua cac van kien khac nhau do Huan  quyen a ra; cac quy tac nay cho thay rang khong phai  tat ca nhng g c Thanh Cha va cac giam muc  khang nh, eu co cung mot mc o quan trong nh nhau  ve mat than hoc (Cong ong Vaticano II, Hien che Anh  sang muon dan, so 25).

La chon can ban va nhng thai o  x s cu the

oan ba trong phan hai thong iep (cac so 65-70) vach ro  nhng cach quan niem sai lech ve moi lien he gia  "la chon can ban" va cac hanh vi cu the  cua con ngi. oan nay nhac lai nhng xac  tn a tng c trnh bay trong van kien Persona  humana (1975) do Bo Giao ly c tin e xuat, ban ve  mot so van e lien quan en luan ly gii tnh. Qua trung  gian cac tac pham cua Karl Rahner, cach phan biet gia  la chon can ban va cac hanh vi gii loai, a  tr thanh quen thuoc oi vi cac nha than hoc  luan ky trong khap the gii. Thong iep a khong at  van e oi vi cach phan biet ay, nhng la oi vi  mot so cach kieu s dung loi phan biet ay. La chon  can ban la lap trng la chon va quyet nh  vi toan bo con ngi cua mnh, hoan toan  ng ve pha ung ho hoac chong lai S Lanh/Thien,  ung ho hoac chong lai Chan Ly, tc la rut cuoc,  quyet nh ng ve pha theo hay pha chong Thien Chua. Kinh  Thanh thng noi en thai o la chon ay, va goi  o la thai o la chon cua long tin tuan tung  (so 66). Nhng, can phai hieu cho ung la la chon  can ban ay tat yeu phai c the hien bang nhng  hanh vi gii loai, tc la qua nhng thai o x  s cu the, bieu hien ro ra ben ngoai, bi chung  gan lien vi mot moi trng van hoa xa hoi nhat  nh. The nen, khong the co chuyen bien cach phan biet kia  tr thanh mot kieu phan cach tach biet gia la  chon can ban va cac hanh vi gii loai c.

"Khac vi y hng tong quat [...], la chon can ban  hang khong ngng c the hien qua cac hanh ong  la chon co y thc va t do. Chnh v the, la chon  ay se b choi bo i, khi con ngi dung quyen  t do cua mnh vi tat ca y thc ma lam nhng  hanh ong chon la i ngc lai vi la chon can ban  cua mnh, trong nhng s viec nghiem trong ve mat  luan ly" (so 67). V vay, co the la ch mot hanh  vi rieng re nao o khong thoi -- v bao gi  y muon chu tam cung t do qui chieu den s thien  s ac -- cung u e ao ngc hoan toan  chieu i cua la chon can ban (so 70). Th du: mot  ngi lnh t do chap nhan hanh ha tra tan mot ngi  tu. V no van dung toan bo long muon ac hai  cua y ch, cho nen hanh vi ay, du la rieng  re va co mot khong thoi, th cung gay lien luy  ac hai lam cho la chon can ban ra xau xa i. Cung  tng t nh the oi vi tat ca moi hanh vi ma  truyen thong luan ly trong Giao Hoi goi la hanh vi  xau t noi tnh: oan bon trong chng hai cua thong iep  se ban en cac hanh vi nay. Bi the, toi  ma truyen thong goi la "trong," khong phai  la ch n thuan xay ra qua mot hanh vi ben trong  noi tam noi len mot la chon can ban chong lai Thien  Chua khong thoi, nhng con xay ra ca khi vi tat  ca y thc cung y ch t do, va du la  v bat c ly do g i na, con ngi la chon mot  ieu lech lac tram trong (so 70); nh la hanh ong cng dam chang han.

Hanh vi luan ly; cu canh va thuyet cu canh.

oan bon (cac so 71-83) trong phan hai cua thong iep  la thc s kho oi vi nhng ai khong quen thuoc  mot ang la vi khoa luan ly Tan hoc thuyet Toma,  va ang khac la vi cac sach bao ngay nay,  nhat la tai Bac My, viet ve than hoc luan ly. Theo  cac nha thong thao nhan nh, th co the la oan  bon nay chu yeu nham vao mot hnh thai nao  o cua thuyet he qua (conse-quentialiste) hay  cua trao lu cu canh hoc hien ang banh trng  rong, ac biet la tai Hoa Ky; cac tac gia ien  hnh va c biet en nhieu nhat cua trao lu  ay la: John Boyle, Lisa Cahill, Charles Curran, Margaret Farley,  Daniel Maguire, Richard McCormick, Timothy O'Connell. Nhieu nha  than hoc luan ly khac (J. Fuchs, L. Janssens, B. Schueller) cung  c liet ke vao trong danh sach cac hoc thuyet gia he  qua, v ho cong tac vao trong viec hnh thanh trao  lu ay, mot trao lu -- phai noi ngay la --  khong co g la thong nhat ca. [3] V vay, xem ra  tot hn het la c coi moi mot quan iem sai lech thong  iep trng ra, nh la mot th lap trng-mau ma  cac nha than hoc phai can trong e phong e  tranh; va nh the la u, khong can phai mo  xe dong dai e th oan xem cau nay hay cau  kia trong thong iep co y nham phe bnh ch trch tac gia  nao.

Nh thay tren ay, chnh qua cac hanh vi cua mnh ma  con ngi lam cho ban than mnh nen hoan hao,  trong t cach la con ngi. Cac hanh vi con ngi  la nhng hanh vi luan ly, theo ngha la  chung bieu at va xac nh thien tam (long tot) hoac  ac tam cua con ngi co nhng hanh vi ay.  Nh the, nhng hanh vi ay bieu hien dien mao sau  kn cua tinh than con ngi (so 71). Do o, tnh chat  luan ly cua cac hanh vi c xac nh bi moi  lien he gia t do con ngi va s lanh/ thien  chan chnh, s thien ma Khon Ngoan cua Thien Chua  a at nh lam Le Luat i i. Luat ay  c nhan biet va nh ly tr t nhien cua con  ngi (va luc o, c goi la "luat t nhien"),  va nh Mac Khai sieu nhien cua Thien Chua  (va luc o, c goi la "Luat Chua"); nh  Mac Khai, viec nhan biet kia at en mc tron ven va  hoan hao. Hanh ong c coi la tot lanh  ve phng dien luan ly, khi viec t do la chon phu hp  vi li ch ch thc, vi nhng g thc s tot lanh  cho con ngi, tc la phu hp vi nhng yeu  cau cua Luat i i, nhan biet c va  qua luat t nhien, va qua Luat Chua. The nen, nhng  hanh ong t do la chon nh the noi len thai o hng  chieu t do cua ban than con ngi ve vi cu  canh toi hau cua mnh, la Thien Chua. Lay ly tr  ma nh oat hanh vi nhan tnh cho ung vi s that,  vi le phai cua no, va lay y ch t do ma  tm kiem ieu tot lanh ma ly tr a nhan biet  nh the: o chnh la nhng g lam nen i song  luan ly (so 72). Nh vay, i song luan ly bieu hien cu canh can ban cua con ngi, bi  v i song ay chnh la a no lc quy hng  mot cach co suy ngh an o, het moi hanh vi nhan tnh  ve vi Thien Chua, la S Thien tuyet nh va la  cu canh (telos) toi hau cua con ngi. Thong  iep cung nhan manh e nhac nh them la tuy the,  cung ng nen quen i rang a quy hng ay khong  phai la mot chieu kch chu quan ch n nhat tuy  thuoc vao y hng cua ca nhan, nhng la mot ieu  kien khach quan oi hoi phai lam sao e cac  hanh vi nhan tnh t chnh chung, co the c nh  hng ve vi cu canh ay, bi s viec chung phu  hp vi li ch ch thc cua con ngi (so 73).

Cuoi cung roi tnh chat luan ly cua hanh ong  t do se tuy thuoc vao cai g? e tra li  cho cau hoi nay, c Thanh Cha a lay lai giao  thuyet Toma ve cac "nguon mach cua luan ly" c  xay dng tren c s cua viec phan biet ro cac  cau to khac nhau trong hanh vi con ngi; o la:  chu y, cac hoan canh va oi  tng. Chnh hoc thuyet ve ba nguon mach nay se  c dung en e anh gia mot so cac gia thuyet  ao c hoc ma cac nha than hoc goi la "cu  canh hoc." Cac gia thuyet nay nhan manh ac biet  en tnh cach phu hp cua cac hanh vi nhan tnh  oi vi cac cu canh ma tac nhan theo uoi, va oi  vi cac gia tr ma ng s chap nhan. Tuy nhien, theo  cac gia thuyet ay, cac tieu chuan dung e anh gia  tnh cach thch ang luan ly cua mot hanh ong, phai  c rut ra t s viec lo gi cho tng xng tnh trang  can bang gia nhng li ch luan ly hay tien luan  ly [4] can at c. c coi la  chnh ang, mot thai o hanh ong co kha nang em  lai li ch toi a va keo theo tai hai toi thieu cho tat  ca nhng ai lien he (so 74). a han, muon xa tranh  ng loi chu trng cua cac chu thuyet thc  dung va v li, cac gia thuyet kia ang co tien hanh  mot cong trnh nghien cu chnh ang nham oi thoai vi cac  anh ch em khong cong giao hien song trong cac moi trng  xa hoi a dang; va o la mot y hng ang ca  tung; tuy nhien, theo thong iep nhan nh, cac gia thuyet  ay a e xuat va co vu nhng loi giai  ap sai lac, mang nang anh hng trc tiep cua  mot quan iem sai lam ve oi tng cua hanh  ong luan ly. Va Do o, mi xay ra tnh trang  ong chat giam mnh vao trong khuon kho cua chu  thuyet cu canh, e quen i rang bao gi y ch con  ngi cung phai c van dung en trong cac hanh  ong la chon cua chnh con ngi, hay te hn na,  e chu trng mot kieu quan niem ve t do ma khong  lu y g ti moi lien he khach quan no co oi vi chan  ly cua s thien. Cach quan niem nh the ve ao c hoc,  a lam phat sinh mot so trao lu t tng khac  nhau, nh: thuyet he qua (consequentialisme) la  hoc thuyet chu trng rut ra t viec c tnh nhng  hau qua co the d oan c cua hanh ong, nhng  yeu to can thiet e lam tieu ch ma xac nh tnh  chat chnh trc cua mot hanh vi; va thuyet  ty le (proportionnalisme) la hoc thuyet da theo  ty le gia cac hieu qua tot va xau cua  hanh vi ma xac nh ve mc o toi a cua nhng  g tot lanh co the at c, hay la ve mc o toi  thieu cua nhng g tai hai co the xay ra trong  thc te cua mot hoan canh ca biet.

Mot trong nhng ket luan ma cac gia thuyet tren  ay tat se a ti la: khong bao gi c e  ra mot hnh thc cam ch tuyet oi nhng thai o x  s cu the nao o, v le chung co the, trong moi  hoan canh va moi boi canh van hoa, i ngc  lai vi cac gia tr luan ly nhan thc c bang ly tr  hay nh mac khai. Tc la, noi cach khac, se  khong con co nhng hanh vi xau t noi tnh (hanh  vi xau do t noi dung khach quan cua chung, ch khong  phai v cac hoan canh cu the hay la v chu  y cua tac nhan; nh hanh ong loan luan chang han).  Khi ma ieu lanh/thien luon b lan tron vi ieu  d/ac, va moi hieu qua tot eu b dnh lu vi  nhng hieu qua xau nh ang thay trong the gii hien  nay, th theo cac gia thuyet ay, tnh chat luan ly cua  hanh vi con ngi se phai c phan nh theo  mot cach thc oi khac nh the nay: tnh chat tot  lanh luan ly cua hanh vi ay phai c phan  nh tuy theo chu y ma tac nhan co oi vi cac  ieu lanh/ thien luan ly; con tnh chat chnh trc cua no th phai c phan nh tuy theo viec c  tnh cac hieu qua hay he qua tot xau co the d kien,  va tuy theo ty le cua chung (so 75).

Thong iep nhan nh tiep la nhng quan iem ao c  hoc theo kieu ay th khong phu hp vi giao ly cua  Giao Hoi; va ngay ca khoa giai nghi hoc (casuistique)  cong giao cung khong the nao dung dng c nhng  quan iem nh the ay, bi v oi vi khoa nay, khong  co chuyen at lai van e ve gia tr va hieu lc cua  cac gii luat cam ch co sc buoc phai gi trong  moi luc va moi hoan canh, khong co trng  hp mien tr (so 76). Cung nen lu y rang s  d c Thanh Cha a a ra nhan nh co lien quan en khoa  giai nghi hoc cong giao nh the, chnh la v cac gia  thuyet he qua thng ban giai dai rong  ve mot nguyen tac c dung en trong khoa nay:  nguyen tac "hanh vi song hieu." e ap dung nguyen  tac nay cho ung, th can phai phan nh ve ty  le gia tnh cach tram trong cua ly do hanh  ong va mc o tram trong cua hau qua xau do  chnh hanh ong gay ra. Th lay trng hp cua  mot phu n mang thai nhng lai b ung th t cung, lam  th du: dung nguyen tac song hieu (he qua song oi),  th co the i en cho cat bo t cung e cu ngi  me (hieu qua tot), nhng cung luc o, cung gay  ra hieu qua xau, tc la viec gian tiep lam cho  bao thai phai chet. Do o, can phai phan nh ve  ty le gia s viec cu ngi me va s viec  gian tiep lam cho ngi con trong bao thai phai  chet i.

Theo Anh Quang Chan Ly, th au la nhng  tieu ch ly tnh lam c s cho mot quyet nh luan  ly chnh trc? o la nhng tieu ch co the nhan ra  c t trong ba nguon mach cua luan ly. Tuy nhien,  ch n thuan lu y en chu y va cac hoan canh  khong thoi, -- cho du o la ieu khong the bo  qua c, -- th cung van cha ay u (so 77).  "Tnh chat luan ly cua hanh vi con ngi tuy  thuoc trc tien va chu yeu, vao oi tng  a c nhan thc theo ly tr va a c ng nhan bi y ch co suy ngh can nhac" (so 78). ay la  mot trong nhng li khang nh chu chot nhat cua  thong iep. Vay, can phai nhan thc cho that ung nhng  g van kien hieu ve oi tng cua hanh vi con ngi.  V the, thiet tng cung nen i rong ra ngoai van  ban e th tm hieu ve y ngha va noi dung cua  oi tng ay theo phoi canh cua hoc thuyet Toma ma  chnh c Thanh Cha a dung en.

oi tng khong co ngha la kha canh "the chat"  cua hanh vi (nh la: tra cho ai o mot mon  tien vay mn, bang cach trao tan tay ngi cho vay mn,  nhng t giay bac). Loi quan niem theo "the chat"  nh the la loi quan niem thong thng oi vi ngi  thi ai nay. Ngc lai, theo thanh Toma, oi tng  la "muc ch gan cua mot s la chon co suy ngh  an o a ay en hanh ong quyet nh cua y ch  tac nhan" (so 78). Chnh v the, nh trc kia nha ai  t tng Tan hoc thuyet Toma Jacques Maritain a tng  lu y, "neu trong mot so ieu kien nao o, viec ap  dung mot gii luat tr thanh phi ly, th gii luat  ay khong con co quyen bat buoc c na, bi  v ieu tot lanh luan ly tat yeu phai la ieu  xng hp vi ly tr con ngi; mot gii luat i ngc  lai vi ly tr, th khong con phai la mot gii  luat." [5] Th du:  neu toi biet c la ngi cho mn se dung  nhng mon o toi tra e pha hoai quoc gia, th luc  o gii luat theo nguyen tac "ch cam gi nhng  mon o cat tr cua ngi khac" khong con  co hieu lc cua mot gii luat, khong con phai  la mot gii luat na, bi v, tra lai mon  tien cat tr ngay luc o, la mot viec lam trai  vi ly tr. Ma, cac hanh vi con ngi co tot lanh  ve mat luan ly hay khong la tuy cho chung  co phu hp vi ly tr hay khong. [6] Cung trong  chieu hng ay, c Cha Andre Leonard a nhan nh rang  li Huan quyen khang nh coi viec nga thai la  mot hanh vi lech lac t noi tnh, khi viec ay ham  ngu thai o dung y loai tr kha nang sinh san  trong cac hanh ong giao hp theo nhan tnh, khong  co ngha la oi tng "nga thai" phai c  hieu theo thien nhien vat ly. V vay, c Cha noi tiep, "viec  mot phu n dung (mot viec lam hoan toan  chnh ang) thuoc nga thai bang cach uong, e d phong  mot cuoc cng hiep [nh la trng hp mot ngi  v d kien la ngi chong nghien ru cua mnh  se cng bc mnh] khong phai la mot trng  hp mien tr khoi luat t nhien, v o la  mot canh ngo luan ly khac han vi chnh boi canh  cua mot cuoc giao hp theo nhan tnh." [7] Nh the, hoc thuyet Toma ve oi tng se  m ra mot ng hng thc s mem deo, co kha  nang ng ap thch ang cho nhng hoan canh phc  tap trong cuoc song con ngi, nhng vi ieu kien la  can phai hieu cho chnh xac ve hoc thuyet, ve ng  hng ay.

Cac phan oan 78-83 th don no lc vao viec quang  giai cach hieu nh thay tren ay cua hoc thuyet Toma  ve oi tng cua hanh vi nhan tnh, e t o  cat ngha cho thay la thc s co nhng hanh  vi xau t noi tnh. Phan oan 78 nhan nh rang "hanh  vi la thc s tot, khi oi tng cua no phu hp  vi li ch (nhng g la tot lanh cho ban than)  cua con ngi, va biet ton trong nhng li  ch quan yeu ve mat luan ly oi vi ca nhan ay." Du  co ac biet lu tam en oi tng luan ly, e khong quen  chu y en chieu kch "cu canh" noi tnh cua hanh  ong con ngi, th nen luan ly kito cung van  xac nh rang li ch that s cua con ngi ch at  c, khi cac thanh to chu yeu cua ban tnh  con ngi c ton trong. Hanh vi nhan tnh at en  mc hoan hao khi y ch con ngi biet quy hng  no ve vi cu canh toi hau cua mnh, la Thien Chua.

Bi vay, c Thanh Cha khang nh ro, la can phai  bac bo luan e do cac gia thuyet cu canh va  ty le xng xuat, cho rang khong the da theo "oi  tng" ma xac nh tnh chat (luan ly) cua viec  la chon co suy ngh an o trong mot so thai o x s  va hanh ong c (so 79). Co nhng oi tng  cua hanh vi con ngi khong the nao quy hng  ve vi Thien Chua c ca, v chung hoan toan  mau thuan vi li ch chan chnh cua con ngi,  va tnh trang mau thuan van la the du  nhng hoan canh cua hanh vi va chu  y cua tac nhan co la nh the nao i na.  Va nh the, chung lam thanh nhng hanh  vi xau t noi tnh. Cong ong Vaticano II a ke  ra, co the noi la danh sach cua mot so cac hanh  vi loai ay. Trong so o, co cac hanh vi sau ay: diet  chung, pha thai, lam cho chet em du, t t co  tnh, hanh ha tra tan, bat lam no le, mai dam,  v.v... (so 80). Du la e at c mot li ch tot  lanh, th cung khong bao gi co quyen lam mot  trong cac hanh vi co oi tng phan nhan tnh, tc  la mang tnh chat ph bang chan ly ve con ngi. Vay  th, van e xac nh tnh chat luan ly cua cac hanh  vi nhan tnh, va cach rieng, viec khang nh la co  cac hanh vi xau t noi tnh, la thc ra khong g khac  ngoai nhng cach thc noi len iem chu chot cua  chnh van e ve con ngi va ve chan ly ban than  con ngi (so 83).

oc phan bon nay trong chng hai cua thong iep, nhieu  nha than hoc luan ly se cam nhan ra la mnh  c mi goi e no lc suy t va nghien cu cho  sau rong hn na. Chan han, nhieu cau hoi se  nay len trong tam tr cua ho. Th hoi co the  tranh c dung en khai niem ve ieu d/ac hu  the, la mot khai niem va trong va cung  va ngoai lanh vc luan ly? trong,  la v e xac nh tnh chat xau ve mat hu the (nh  la tnh trang mu loa) cua mot thc the, th  can phai da theo mot tieu ch ao c hoc (xem thay  c la mot ieu tot lanh gan lien vi ban tnh  con ngi). ngoai lanh vc luan ly, la  v khong bao gi co the tach ri oi tng cua  mot hanh vi nhan tnh ra khoi hanh ong quyet nh  cua y ch c ca (gay ra tnh trang mu loa  co the la ket qua cua mot cuoc giai phau  y khoa can thiet hay ngc lai, ch la hau qua cua  mot hanh ong toi ac). Co phai la khai niem  ve ieu d/ac hu the a c ham ngu mot  cach mac nhien ngay trong chnh nguyen tac song hieu,  la mot nguyen tac chu yeu cua khoa giai nghi  hoc? o la nhng g ma trao lu cu canh a  nhan thc c rat ro.

   Hn na, het sc kho e ngi thi ai nay  co the hieu noi khai niem ve hanh vi xau t noi tnh;  ly do la v, mang nang nao trang khoa hoc, ho ch biet  nhan ra oi tng cua mot hanh vi trc tien la  qua dang thai "the chat" ben ngoai cua no.  Roi, chang phai v the ma khai niem ay se gap  phai nguy c b hieu theo mot cach thc qua cng nhac,  e t o keo theo nhng qu quang lang bat trong  lanh vc muc vu, lam cho nhieu ngi phai  chu giam ham trong tnh trang hoi hop au lo o sao?  Xem ra can phai khi cong nghien cu than hoc e  tm cho ra mot khai niem kha d bieu at c y niem  "khong the chap nhan c," ma lai va thch  hp hn oi vi nhng yeu cau cua mon khoa hoc luan  ngay nay. Ngoai ra, co le nhng suy t khai trien  trong oan bon nay a xem ra gi mot thai  o qua lang thinh trc canh bi tham cua nhng  trng hp can phai x the du la au thng,  theo loi dung hoa e giai quyet nhng vu xung ot  gia cac gia tr hay gia cac quy pham ao c hoc.  Sau cung, nhng li nhac nh co tnh cach giao  ly nham neu bat tam trong yeu cua vai tro ma  s that (chan ly) ong gi trong lanh vc luan  ly, han la rat quan trong; tuy nhien, chang phai tot  hn la nen tong hp cac li nhan nhu o lai  e at chung tat ca vao trong no lc suy t ve  khai niem epieikoia (le nh luat) [8] rat c  truyen thong luan ly dung en, cung nh ve nhng  g ma khoa giai nghi hoc a tng thu lc c  qua nhng bc ca dam m ra nhng loi ngo  mi nham x ly tnh trang cang thang thng thay  gia cac nguyen tac pho quat va nhng canh  huong ca biet cu the?

Phan Ba: S Thien Luan Ly Trong i Song Giao Hoi Va The Gii

Chng cuoi cua thong iep la mot chng tng oi  de hieu. The nen, cung khong can chi phai gii  thieu dai dong. T cac suy t va nhan nh  than hoc neu len tren ay --neu len nham co vu cong  tac cham lo bao toan cho nguyen ven moi lien he co  hu gia s that, s thien va t do con ngi--  c Thanh Cha a rut ra mot so ket luan quan he en  i song ngi kito, quan he en xa hoi, en  cong tac Phuc am hoa mi, cung nh quan he en s mang  cua cac nha than hoc luan ly (so 84). ng nhien,  muc tieu khong phai ch la e vach tran nhng  quan iem sai lac, nhng, tch cc ma noi, con la  e khong ngng quy hng tam nhn ve vi c Giesu chu  ong inh, ang a ven m cho thay y ngha ch thc  cua t do, va a song sung man y ngha ay  qua hanh ong t hien tron ven chnh con ngi cua  mnh (so 85). Ngi kito c mi goi e d phan  vao trong niem t do "kito-tnh" ay; nhng ho can  phai biet y thc va nhan chan rang t do cua mnh thuoc loai t do cua hang tao vat a c  Thien Chua dng nen, va rang bi mang phai ty  vet cua toi loi, t do ay thng nghieng chu  theo a hng phan nghch e i ngc lai vi thai  o bam thu cua mnh, la thai o rong m on  nhan S Thien va S That (so 86). c Kito chu ong  inh va phuc sinh --la S That-- ven m cho  thay rang co song tnh yeu thng, co t hien chnh mnh cho  Thien Chua va cho tha nhan, th t do mi at c en  mc thanh tu sung man cua chnh mnh. c Giesu  la hien than sinh ong cua t do hoan hao,  t do a chon lay chan ly lam le song (so 87).  Chnh v the, cac nha than hoc co bon phan phai cham  lo lam sao e luan ly ng b tach ri ra khoi  c tin, va e neu bat nhng gia tr mi me cung  sc manh ln lao ma chnh c tin kito a mang lai  hau soi sang va tang cng cho kha nang phan oan  cua con ngi: mi me va ln lao so vi nhng  g mot moi trng van hoa cu the co the cung ng cho  cuoc song cua mot con ngi (cac so 88-89). Cac phan  oan nay i sat theo ng hng a tng c  noi len qua chnh ta e cua chng ba: "e thap  gia c Kito khoi tr thanh h vo" (1Cr 1,  17).

Tiep en la phan trnh bay kha dai ve hanh  ong t ao, nhan nh rang o chnh la thai o hung  hon noi len long tan dng, than phuc oi vi tnh chat  bat kha vi pham cua Luat Chua (cac so 90-94). Nhac  nh nh the la mot viec lam hp tnh hp canh,  v no giup cho y thc lai rang thai o tuan tung oi  vi Luat Chua, tc la luat tnh yeu, co the a ngi  kito ti cho noi gng cua Thay mnh ma can am  ci bo chnh mang song cua mnh. Li nhac nh  ay cua c Thanh Cha mang mot tam hng trong yeu  ac biet oi vi xa hoi ngay nay; that the, trong  nhieu lanh vc hoat ong cua the gii hien ai,  khong thieu chi nhng vu xa hoi ong loa nhung  tay vao viec dung ngi e boc lot con ngi.  Tuy nhien, cung nen lu y en nhng net tieu d tinh  te trong li cua c Thanh Cha. Ngai ghi nhan la  con so nhng ngi c keu goi e chu t ao  la con so t; nhng ong thi, Ngai cung nhan  nh them la thai o song trung thanh hang ngay  vi Tin Mng, co the a dan ti mot mc o dan  than oi luc anh hung. Du sao th cung can  phai ghep chung li keu goi tren ay, lai vi li  khang nh khong oi thay cua truyen thong ao c hoc  kito, ch day rang neu v trung thanh vi c Kito va  vi s that luan ly ma co the phai dan than vao  trong nhng la chon nang nhoc va anh hung --vi  sc nang cua c dung lc-- th khong phai  v the ma c quyen mi goi con ngi khuon rap  i mnh theo mot mau song anh hung vo c.  o chnh la iem giup cho thay ro tnh chat phong phu  cua khai niem "le nh luat," rat thong dung trong  truyen thong ao c hoc kito. [9]

c Thanh Cha tiep tuc minh hoa (trong cac so 95-97) cho thay  rang cac quy tac pho quat va bat bien cua luan ly  (th du: khong bao gi c lam cho chet em du!) la  e phuc vu con ngi va xa hoi. Tuy nhien, cung  can phai can trong lu y them la: co khi phat  t mot "tnh yeu kien tr va tin tng, ma  con ngi hang can en suot trong tien trnh cuoc song  luan ly thng la vat va bi phai vt  qua nhng kho khan, nhng yeu uoi va nhng  canh huong thng au," th viec nhac lai quy pham cho  con ngi, mi thc s la mot viec lam nhan ao.

Luan ly ao c cung gop phan phuc vu cho ca cong  tac canh tan i song xa hoi va chnh tr na  (cac so 98-101). Qua s viec nhac lai rang ch co Thien Chua  mi la S Thien tuyet nh, luan ly anh o en tan  goc chnh sach cc quyen choi bo pham gia sieu viet  cua con ngi, la hnh anh cua Thien Chua  vo hnh. Luan ly vach tran ca hang loat thai o  hanh ong lam thng ton nhan pham (gian lan, ong  lng bat cong, v.v...) [so 100]. Luan ly vach tran khong  phai la nen dan chu (cho rang thong iep len  tieng chong lai nen dan chu la trang trn bop meo  giao huan cua van kien), nhng la cai nguy c co that,  nh ang hien hien tai mot so the che dan chu: moi nguy  ua theo chu thuyet tng oi ma coi nhe nhng  gia tr can ban cua loai ngi. Cung v  the ma nhieu nha luan ly hoc se lay lam  tiec la a khong c nghe e cap cho tch cc en  cac cuoc nghien cu ve khoa ao c hoc, quan he en ky  thuat tranh luan, do Apel va Habermas e xng. Thc vay,  cac cuoc nghien cu nh the co the mang lai nhng ong  gop ang ke e soi sang cho moi tng quan gia luan ly  ao c va le loi tranh luan dan chu.

Thong iep nhan nh tiep (cac so 102-105) rang nhieu luc,  moi hai hoa gia t do va s that oi  hoi nhng hy sinh ln, nhat la v con ngi  ang phai song trong canh huong toi nhan. Co the viec  chap hanh le luat Thien Chua la viec kho, rat kho,  nhng chac chan khong phai la viec khong the lam  c, neu biet m rong long ra e on nhan Mau nhiem  Cu o cua c Kito. oc thay cac oan nay, chac  han cac v muc t thng giup cac ngi  ang giay gia nhng trang huong hau nh vo phng  cu g hay trong nhng tat xau an sau vao ngi  t hang chuc nam nay, se khong khoi giat mnh  b ng. V the, nen lu y them rang e hieu cho chnh  xac va tron ven li cua c Thanh Cha, du  cac li o co xem ra cng quyet va tuyet oi, th  can phai at chung vao trong boi canh chung cua  ai truyen thong khoa giai nghi hoc; that vay, khoa nay  phan biet ro gia hai bnh dien: bnh dien tnh chat  hu han va bnh dien toi loi, [10] va a ra nhng tieu moc (nh  la "luat tiem tien" chang han) hau giup cho viec  x ly nhng trng hp can phai giup   lau dai nhng ngi chan chng cuoc song,  ang le nhng bc cham chap tren ng tm Chua.

Thong iep nhan xet rang gia mot the gii tham nhiem  nang anh hng cua cac trao lu t tng  chu quan, v li va tng oi, nh the gii chung ta  ngay nay, viec tuyen bao va gii thieu luan ly tat  se mang lai mot phan ong gop ln cho cong tac "tan  Phuc am hoa" (cac so 106-108). Du khong may may  bat ong vi cac nhan nh tren ay, th nhieu than hoc  gia cung se c ao c nhan nh them rang mot trong  nhng ieu kien tien quyet can phai co e co the  giup cho cac tang lp xa hoi ngay nay gap c c  may lang nghe nhng li chat van cua luan ly kito,  la phai lam sao e nen luan ly nay --ung  theo nguyen c c Phaolo VI bay to trong thong iep Hoi Thanh cua Ngi (1964)-- biet dan than  vao con ng oi thoai vi the gii hien ai, biet  nhn nhan nhng ong gop nhieu loai ve mat ao c hoc  ma the gii ngay nay ang e xuat, va biet on  nhan nhng li chat van oi khi choi tai, ang vang  vong len t chnh gia the gii hom nay.

o chnh la iem lam cho thay ro tam trong yeu  ln rong trong cong tac phuc vu cua cac nha than  hoc (cac so 109-113). Lam trung gian gia mot ben la  Giao Hoi hang cham lo gii thieu c tin muon thu, va  ben kia la nhng li chat van ben nhon nhat giong  len t nen van hoa lam moi trng song cua  ho, cac than hoc gia co bon phan giup cho moi ngi  thau hieu c c tin, c tin tron ven, tc la gom  ham ca chieu kch luan ly na. c Thanh Cha nhac  lai mot so ieu kien can thiet cua mot cong trnh nghien  cu than hoc nghiem tuc; cac ieu kien o la: i  song c tin manh liet, thai o san sang bc theo  Thanh Linh va Truyen Thong, niem quan tam lo cho mnh c  mai mai lam phan t cua Giao Hoi, ac  biet la qua hanh ong lay tinh than c tin ma  on nhan giao huan cua Huan quyen. Du sao th cung  co the xay ra la oi luc, t trong ay long,  nha than hoc cam thay khong ong y vi iem nay  hay iem no trong giao huan cua Huan quyen. ieu o xay  ra hoac la v nha than hoc co quan iem khong ung,  hoac co the la v "trong pham vi can thiep co tnh  cach can trong d phong, cac van kien cua Huan quyen  cung khong tranh khoi cho het c nhng thieu  sot." [11] Vay, c Thanh  Cha khong co y cam ch nha than hoc khong c noi len  quan iem bat ong cua mnh, ma ch muon chan ng  tnh trang c ua nhau lao mnh vao trong "nhng vu  co tnh phan khang va nhng cuoc luan chien"  am , va con te hn na la e lam nh  the, th a dung ti sc manh cua cac phng tien  thong tin ai chung. Quan niem viec tranh luan trong Giao Hoi  n thuan theo mo mau duy nhat cua cac cuoc tranh luan  dan chu, la khong ung. Bo Giao ly c tin a  tng lu y rang: "neu khong phai la do thai  o thu nghch hay chong oi ma co, th [nhng vu  cang thang xay ra gia nha than hoc va Huan  quyen] co the tr thanh mot kch to hay mot a  nang ong co sc on thuc Huan quyen cung nh cac nha  than hoc thi hanh chc nang rieng cua mnh bang cach  thc thi oi thoai. [V vay,] can phai ap quy tac hai  chieu nh sau: nhng khi co van e lien can en moi hiep  thong c tin, th phai hanh ong theo nguyen tac unitas  veritatis (hiep nhat trong chan ly); con nhng khi  co nhng bat ong ve quan iem ma khong lien can  en moi thong hiep ay, th phai bao toan cho c unitas caritatis (hiep nhat trong c ai)." [12]

Sau cung, chng ba cua thong iep ket thuc bang mot  li keu goi gi ve cac giam muc, yeu cau cac ngai  cung vi c Thanh Cha, thi hanh trach vu giam sat  cua mnh nham bao toan cho hoan hao pham  chat tinh tuyen cua giao ly (cac so 114-117). ac biet,  cac v phai lo an can lu tam e san sang khang nh  ro lai "cac tnh chat pho quat va bat bien (bat  di dch) cua cac gii luat luan ly, va cach rieng la cua nhng gii luat cam ch mot cach tuyet  oi cac hanh vi xau t noi tnh" (so 115). Neu thong  iep ch c thoang oc mot cach hi ht, th cong thc  "cac gii luat luan ly" co the b hieu lech theo  mot y ngha ni rong qua ang. ng nhien, khong phai  la tat ca moi gii luat luan ly eu co mot mc  pho quat va bat bien ngang nhau, xet ve cach the bieu  at. o la ly do cat ngha tai sao lai co nhng oi  thay xay ra trong lanh vc chuan tac, hay trong cach  at nh cac cong thc bieu at quy pham, nh a tng  thay xay ra trong trng hp phan nh ve tnh chat  luan ly cua viec cho vay an li, chang han. Va  d nhien la co nhng gii luat tuyet oi bat bien  t trong ban chat. Trong so o, phai ke en cac gii  luat ghi trong ban hai cua Thap Gii.

Nhng hang cuoi trong chng ba nhac lai rang xet cho  cung, co biet tr nen mem deo trc sc tac  ong cua Than Kh, th cong tac ma toan the dan  Chua gia cong thc hien nham lien ket cho thch ang va  cho ung an, s that, s thien va t do lai vi nhau,  mi thanh tu va mi co y ngha c. V, ung nh  thanh Phaolo nhan nh: " au co Than Kh cua  Chua hien dien, th o co t do!" (2Cr 3, 17).

Phan Ket: c Maria, Me Nhan ai.

Thong iep gi cho cac giam muc ket thuc bang mot cuoc  suy niem ve c Trinh N Maria, mang lai cho toan bo  ban van mot bau kh m a phong v thieng lieng.  c Maria la Me nhan ai, bi v c Giesu, Con Me,  a c Thien Chua Cha phai gi en e lam hien  than cua Long Nhan Hau Thien Chua, e ven m  cho thay Long Nhan Hau ay. Nhng yeu uoi sa nga,  nhng loi lam toi ac cua con ngi co chong  chat en may, th Than Kh cung van lam cho phep  la con ngi song tron c s thien, thanh hien  thc (so 118). c Giesu lam cho chung ta c thong d  vao trong tnh yeu cua Ngai, va nh the, luan  ly kito khong la g khac ngoai cuoc tien bc theo  got c Kito, khong la g khac ngoai thai o tin  tng pho thac toan bo con ngi mnh vao trong  tay Ngai. o la tnh chat n khiem theo tinh than Phuc  am cua i song luan ly chan chnh. Nhng lai can  phai lay chnh tinh than n khiem ay ma ca dam  ng au vi thc te vo cung phc tap cua cuoc  song con ngi (so 119).

c Maria cung con la Me nhan ai bi mot  ly do khac na, o la v chnh c Giesu a pho  thac Giao Hoi cua Ngai va toan the nhan loai  vao trong tay Me. Ma, la "Ngai toa cua  Khon Ngoan," va la ang hang m rong long  on tran n thanh, th, hn ai het, c Maria thau hieu  than tng tan phan toi loi cua con ngi.  Chnh v the, du ng hoan toan ve pha chan ly,  Me van hang chung sc e cung vi Giao Hoi, xoc  vac ganh nang trach vu Chua a trao cho, la cham  lo nhac nh trong moi luc va cho moi ngi, cac  yeu cau cua luan ly (so 120).

 

Nguyen The Minh trnh dch.



[1] Xavier Thevenot la linh muc tu  s Dong Don Bosco, ngi Phap, hien lam giao s  mon Than hoc Luan ly tai Institut Catholique de Paris. Linh  muc a viet nhieu sach ve mon ngai day, va cac  sach cua ngai rat c ham mo. Bai viet nguyen  ng tieng Phap nay la thien gii thieu thong  iep Anh Quang Chan Ly cua c Gioan Phaolo  II gi cac Giam Muc cua Giao Hoi Cong Giao, ban  ve mot so van e c ban trong giao huan luan ly cua  Giao Hoi, e ngay mung 6 thang 8, nam 1993, va  cong bo hom mung 4 thang 10, nam 1993: thien gii thieu  nay m au cuon in van ban tieng Phap cua  thong iep, do nha xuat ban Cerf-Paris thc hien (tt.  VII-XLV).

[2] Cuoc  tranh luan cang soi ong them len vi cac t xuat ban  tac pham cua nhng tac gia chu trng danh  quyen t tr cho ao c hoc, nh: Auer, Schuller, J. Fuchs,  Mieth, Boeckle...

[3] Bang tieng Phap,  co the oc thay mot th muc quoc te, mot phan trnh bay  ve trao lu than hoc ay, cung nh mot thien nhan  nh phe bnh da theo quan iem Tan hoc thuyet Toma, trong  Servais Pinckaers, Ce qu'on ne peut jamais faire, Ed.  Universitaires de Fribourg-Ed. du Cerf, 1986.

[4] T ng "ieu xau tien luan ly hay hu  the (ban the/ontique)ch ve tnh trang thieu vang  mot ieu li ch ang le phai co, v no i lien vi  ban tnh con ngi (v du nh tnh trang mu loa,  chang han); con "ieu ac/d luan ly" th ch  ve mot s chon la co suy tnh an o e tao ra mot ieu  xau ban the co the tranh c (v du: khoet thung  mat cua mot tu nhan).

[5] J. Maritain, La Loi naturelle ou Loi non ecrite, Ed. universitaires de Fribourg, 1986, tr. 143-144

[6] Ibid.

[7] Xin  xem A. Leonard, Le Fondement de la morale, Ed. Cerf,  1991, tt. 295-300.

[8] Epieikoia la mot t Hy lap, ch ve nhng g noi len y niem  chng mc, can bang, cong minh chnh trc. "Aristot  a s dung t ay e ch ve tinh than khoang  khoat, co u sang suot ma hieu rang long vang  phuc la mot hanh vi nhan tnh thuoc trach nhiem cua  nhng con ngi co ly tnh, cung nh khon ngoan  e biet coi trong y ngha va tinh than hn la van  t va hnh thc cua le luat, biet coi trong nhng  g la cong minh chnh trc hn la tnh cach thuan tuy  hp phap" (Dictionnaire de theologie catholique, oan  viet t "Epikie). Epieikoia khong phai  la mot trng hp mien tr luat phap, nhng  la "mot trng hp han che luat phap oi vi  mot hoan canh ca biet, v rieng trong hoan canh  ay, khong the ap dung toan bo noi dung cua luat  chung c" (ibid.). Theo ai a so cac nha luan ly  hoc, th le nh luat ch c ap dung cho cac le luat  do loai ngi thiet lap ma thoi. Tuy nhien, thanh  Anphongso th nhan nh rang "le nh luat cung [c  ap dung] cho ca cac gii luat t nhien na, nhng  khi hoan canh cho thay la khong phai v ac  y ma hanh ong" (Theologia moralis, cuon I,  phan II, chng IV, so 201). Thanh nhan a ra th du nh sau:  t choi khong chu tra lai cho chu nhan mot vu  kh a c gi gi gium, neu biet c y  chu nhan la muon dung no e lam chuyen sai  trai. Ngoai ra, con can phai tm xem thanh Anphongso  Liguori co hieu ve oi tng cua hanh vi luan ly  giong nh cach hieu cua thanh Toma hay khong.

[9] Xin xem Dictionnaire de  theologie catholique, oan viet ve t "Epikie".

[10] Th du: mot hanh  vi lech lac xet theo phng dien khach quan, khong phai  la mot toi "theo ngha en (formel), khi o  ch la mot hanh vi phat sinh t mot thoi xau ma  ngi ta a thc s co gang t bo, nhng van  cha thanh cong.

[11] Bo Giao ly c tin, n goi trong Giao  Hoi cua nha than hoc (Vocation ecclesiale du theologien),  Doc. Cath. so 2010; Ed. du Cerf, 1990, tr. 33.

[12] Ibid.