 |
TÖØ
VÖÏNG TRIEÁT THAÀN CAÊN BAÛN ANH
VIEÄT
|
|
E: Nguoàn/tröôøng phaùi Eloâhít Early Catholicism: Coâng giaùo sô khai (nhö ñoïc thaáy trong caùc thö muïc vuï, Giacoâbeâ hoaëc saùch Coâng vuï Toâng ñoà) Earnest: Ñöùng ñaén, nghieâm chænh; tha thieát Earth: Ñaát; traàn gian, coõi theá Earthling: Con ngöôøi, ng. phaøm Earthly: Thuoäc quaû ñaát Easter: Leã Phuïc sinh Eastern: Thuoäc: phía ñoâng, ñoâng
phöông Eastertide: Muøa Phuïc Sinh Ebed Yahweh: Toâi tôù Giaveâ Ebionites: Phaùi duy baàn, EÂbion (Do thaùi-kitoâ giöõ luaät Moâseâ vaø phuû nhaän thieân tính ÑK) Ebriety: Say röôïu; say söa Ecce Homo: Naøy laø Ngöôøi"; aûnh töôïng Ñ. Gieâsu ñoäi voøng gai; nhan ñeà cuoán saùch vieát veà Ñ. Gieâsu (cuûa J. Seeley n. 1865, phuû nhaän thieân tính cuûa Ngaøi) Eccentric: Laäp dò, kyø quaëc, laäp dò; theá leäch taâm Ecclesia: Hoäi thaùnh, Giaùo hoäi E. credens: GH tin nhaän E. discens: GH thuï huaán E. docens: GH chuû huaán E. semper reformanda: GH phaûi ñöôïc caûi tieán khoâng ngöøng Ecclesial: Thuoäc: Hoäi thaùnh, GH Ecclesiarch: Ng. giöõ nhaø thôø Ecclesiast: Taùc giaû saùch Giaûng vieân Ecclesiastes: Saùch Giaûng vieân, Gv Ecclesiastic: Giaùo só (kitoâ) Ecclesiastical: Thuoäc: GH, haøng giaùo
só Ecclesiasticus: Huaán ca, Hc Ecclesiasticism: Thaùi ñoä hoaëc naõo traïng cöïc neä theå cheá (trong GH) Ecclesiocentric: Quy GH (laáy GH laøm trung taâm) Ecclesiologic(-al): Thuoäc giaùo hoäi hoïc Ecclesiology: Giaùo hoäi hoïc Echolalia: Chöùng laép lôøi (laëp laïi lôøi cuoái cuøng cuûa ng. ñoái ñaøm) Eclectic: Chieát trung Eclecticism: Phöông phaùp/ hoïc thuyeát chieát trung (tuyeån thu nhöõng ñieåm hay töø nhieàu xuaát xöù ñeå laøm thaønh moät hoïc thuyeát môùi) Eclipse: Thieân thöïc, nhaät/ nguyeät thöïc; che khuaát; laøm lu môø Ecliptic: Hoaøng ñaïo Eclogue: Ecloâgô (moät loaïi thô); baøi haùt ñoái Ecology: Sinh thaùi hoïc Economic: Kinh teá, coù lôøi, sinh lôøi; lieân quan ñeán keá hoaïch cöùu ñoä Economical: Tieát kieäm; kinh teá Economics: Kinh teá hoïc; neàn kinh teá Economist: Nhaø kinh teá hoïc Economy: Phöông phaùp tieát kieäm; neàn kinh teá; heä thoáng kinh teá e. class: haïng du lòch (maùy bay) e. drive: bieän phaùp haïn cheá ngaân saùch Economy: Hoaït ñoäng cöùu ñoä cuûa TC trong theá giôùi; (Chính thoáng=) moät soá chuaån mieãn ñaëc bieät (ñoái vôùi luaät chung trong caùc GH Chính thoáng) e. of grace: cheá ñoä aân suûng (khaùc vôùi cheá ñoä Luaät phaùp) e. of Salvation: keá hoaïch cöùu ñoä, nhieäm cuïc principle of e.: nguyeân taéc nhieäm cuïc Ecosystem: Heä sinh thaùi Ecstasy(-atic): Xuaát thaàn, nhaäp ñònh; traïng thaùi: meâ ly, ngaây ngaát, say söa; cöïc kyø haïnh phuùc Ecthesis: Coâng thöùc ñöùc tin, tín bieåu (do hoaøng ñeá Heraclitus coâng boá n. 638) Ecumenical: Thuoäc ñaïi keát; quoác
teá, toaøn caàu Ecumenicity: Tính: ñaïi keát, phoå quaùt, hoaøn vuõ (vg. cuûa moät coâng ñoàng chung) Ecumenism: Phong traøo hoaëc chuû höôùng ñaïi keát Eden: Ñòa ñaøng Edict: Chæ duï, saéc leänh Edify(-ication): Xaây döïng, neâu göông saùng/toát, khuyeán thieän, caûm hoùa Edit: Bieân soaïn, chuaån bò aán baûn, bieân taäp, chuû bieân; xeáp noái coâng trình ñieän aûnh (baêng hình: xineâ, viñeâoâ...) Editio typica: AÁn baûn chuaån; aán baûn maãu Edition: Ñôït/hình thöùc: xuaát baûn, phaùt haønh; soá löôïng aán baûn Editor: Ng. xuaát baûn, chuû buùt; bieän taäp vieân Editorial: Thuoäc: coâng taùc xuaát baûn, chuû buùt; baøi xaõ luaän Edmundites: Tu só Doøng thaùnh Edmunñoâ (SSE, n. 1843) Educate: Giaùo duïc, daïy doã, reøn luyeän Educational: Thuoäc/coù giaù trò: giaùo duïc, sö phaïm Educator: Nhaø giaùo duïc, thaày daïy Educe: Ruùt ra; baøy ra, toûa ra Educi: Phaùt xuaát Eduction: X. educe Efface(-ment): Xoùa, xoùa boû Effect: Hieäu quaû; keát quaû; hieäu löïc; taùc ñoäng; taùc duïng b Höõu hieäu, coâng hieäu; thöïc söï,
hieän thöïc; coù: hieäu löïc, giaù trò, söùc taùc ñoäng
maïnh; soá quaân thöïc ngaïch Effectiveness: Höõu hieäu tính; hieän thöïc tính; söùc taùc ñoäng Effectual: Coâng hieäu (bieän phaùp phoøng ngöøa, söûa phaït); coù: hieäu löïc, giaù trò (phaùp lyù) Effectuate: Thöïc hieän, tieán haønh Effeminate: Nhu nhöôïc, eûo laû, uûy mò (daùng nhö phuï nöõ) Effete: Kieät söùc, suy yeáu; voâ hieäu, baát löïc Efficacious(ness,-cacy): Hieäu quaû;
hieäu nghieäm, coâng hieäu; coù hieäu löïc Efficiency: Naêng löïc, khaû naêng chuyeân moân; hieäu naêng; naêng suaát,hieäu suaát; höõu hieäu tính Effigy: Hình taïc, hình noåi, töôïng; hình noäm Effluvium(-ia): Hôi boác, khí xoâng; muøi hoâi; doøng töø Effort: Noã löïc, coá gaéng Effrontery: Trô traùo, xaác laùo, voâ lieâm sæ, maët daøy maøy daïn Effulgent: Saùng choùi, raïng ngôøi, röïc rôõ; hôùn hôû Effuse(-ion): Tuoân ra, traøo ra, toûa; boäc loä, thoå loä Egalitarian: Ng. theo chuû nghóa bình quaân Egalitarianism: Chuû nghóa bình quaân Ego: Baûn ngaõ, caùi toâi Egocentric: Quy ngaõ Egocentrism: Thuyeát/tính/ khuynh höôùng quy ngaõ (cho mình laø trung taâm) Egoism: Tính ích kyû; chuû nghóa vò kyû Egoist(-ical): Vò kyû, ích kyû Egomania: Taät: ñoäc toân/ñeà cao caùi toâi, quy kyû Egotism(-ist,-istic,-istical): Chuû nghóa (tính, ng.) duy kyû, (ta laø nhaát, laø treân heát); tính töï cao töï ñaïi Egotize: Töï: toân, ñeà cao (coi mình laø treân heát, laø taát caû) Ego trip: Cuoäc möøng caùi toâi (chæ ích kyû lo cho söôùng thaân mình) Egregious: (xaáu) Ñaïi bôïm, ñeä nhaát trong thieân haï, ma giaùo: xuaát chuùng, coù tieáng Egypt(-ian): Ai caäp Egyptologist: Nhaø Ai caäp hoïc (khaûo cöùu coå hoïc Ai caäp) Eidetic: (taâm) Hö giaùc; (trieát)
thaáu nieäm (thaáu ñaït baûn chaát söï vaät) Eidolon: Boùng ma; hieän hình; hình aûnh; thaàn töôïng Eirenicon: Yeâu chuoäng/coå vuõ hoøa bình, chuû hoøa Eisegesis: Chuù giaûi dieãn caùch (theâm yù cuûa mình vaøo) Ejaculate: Phoùng ra, phun ra; thoát ra, keâu leân; phoùng tinh Ejaculation: Lôøi thoát ra; lôøi nguyeän ngaén; phoùng tinh Ejaculatory prayer: Lôøi nguyeän ngaén (moät caâu) El (Elohim): Thieân Chuùa Elaborate: Soaïn thaûo, trình baøy chi tieát; xaây döïng; cheá bieán; tæ mæ, kyõ löôõng, coâng phu Elate(-ion): Phaán khôûi, khích leä, laøm cho: höùng thuù, haêng haùi, hoan hæ, haõnh dieän Elder: Ñaøn anh/chò; kyø muïc; tröôûng laõo (giôùi chöùc GH Tröôûng laõo) El Dorado: Xöù Elñoârañoâ, nôi khoâng töôûng Elect: Tuyeån choïn, baàu cöû; quyeát
ñònh Election: Söï löïa choïn; cuoäc baàu cöû (ñk 164) Elective: Do choïn loïc, thuoäc baàu
cöû; coù quyeàn baàu; tuøy yù, nhaäm yù, nhieäm yù Electrify: Chuyeàn/nhieãm ñieän; ñieän khí hoùa; kích ñoäng, laøm giaät naûy Electronic: Ñieän töû Electronics: Ñieän töû hoïc Electrotherapy: Khoa chöõa trò baèng ñieän, lieäu phaùp ñieän Eleemosynary: Thuoäc veà cuûa daâng
cuùng laøm phöôùc Elegiac: Bi thöông, saàu thaûm Elegy: Khuùc bi thöông, ai ca, ai khuùc Element: Nguyeân toá; yeáu toá; thaønh
phaàn; moâi tröôøng soáng Elemental: Thuoäc (4) nguyeân toá thieân nhieân (=ñaát, nöôùc, khí vaø löûa); nguyeân chaát; cô baûn; chuû yeáu Elementarism: Thuyeát yeáu toá Elementary: Cô baûn; sô boä, sô caáp,
sô ñaúng Elenchus(-i): Bieän baùc, b.luaän
(baèng loâgíc); luaän chöùng nguïy bieän Elevate: Naâng leân; ñöa leân cao Elevation: Naâng leân, nhaéc l., caát cao
leân; ñoä cao; tính cao nhaõ Elf(-ves): Thaàn/tieân nhoû; yeâu tinh; treû tinh quaùi Elicit: Tra hoûi, vaën hoûi, phanh phui, ñöa ra aùnh saùng; laøm saùng toû, tìm hieåu lyù do hoaëc nguyeân nhaân Elide, elision: Nuoát/löôùt aâm (boû moät aâm khi ñoïc moät chöõ) Eligible: Coù theå ñöôïc choïn, c.t.ñ.baàu; ñuû tö caùch Elijah: EÂ-li-a El(i)jon: Thieân Chuùa toái cao Eliminate(-ion, -ory): Loaïi (boû, tröø) ra; tröø khöû; taåy saïch Elisha: EÂ-li-sa Elite: Tinh hoa, t.tuùy, öu tuù Elitism: Chuû nghóa tinh hoa, öu tuù
chuû höôùng Elixir: Thuoác tieân; thuoác röôïu Elizabethan: Lieân quan ñeán baø EÂ-li-sa-beùt Elkesaites: Phaùi laïc giaùo Elkesai (Dothaùi-kitoâ, tk 2) Ellipse: Elip, hình: baàu duïc, traùi xoan Ellipsis: Phöông phaùp: tænh löôïc, löôïc vaên/töø Elocution: Phaùt ngoân, dieãn ñoâïc Elohim: Thieân Chuùa; chö thaàn Elohist: EÂloâhít (teân goïi nguoàn E cuûa Nguõ thö) Elope: Taåu hoân, taåu boân caàu phoái (troán ñi ñeå keát hoân) Eloquence: Taøi huøng bieän, ñieäu huøng hoàn Elucidate: Laøm saùng toû, giaûi thích, minh giaûi Elusive, elusory: Laûng traùnh, thoái thaùc, ñaùnh troáng laûng, kheùo traùnh neù; khoù naém, khoù baét ñöôïc Elysium: Thieân ñöôøng/thai, boàng lai, ñaøo nguyeân Emanate: Toûa lan, boác leân; baét nguoàn, phaùt nguyeân/xuaát; phaùt sinh; sinh xuaát Emanation: Sinh xuaát (töø baûn tính TC: ngoä giaùo) Emanationism: Thuyeát sinh xuaát Emancipate: Giaûi phoùng, phoùng thích Emancipationist: Ng. chuû tröông cheá ñoä phoùng noâ (beänh vöïc vieäc giaûi phoùng noâ leä) Emasculate(-ation): Thieán; laøm nhu nhöôïc, meàm yeáu (maát heát nam tính); laøm suy yeáu; laøm maát hieäu löïc Embalm: Taåm öôùp; baûo löu hoaøi nieäm Embargo: Caám vaän; caám löu haønh; tòch thu, sung coâng; ngaên caám Embarrass: Laøm vöôùng víu; laøm: ngöôïng nghòu, luùng tuùng, khoù nghó; gaây khoù khaên Embassy: Ñaïi söù quaùn; söù vuï; phaùi boä, phaùi ñoaøn Embellish: Laøm ñeïp, toâ ñieåm; trang hoaøng; toâ veõ, theâu deät, theâm thaét (theâm maém theâm muoái) Ember days: (xöa) Ngaøy boán muøa (tuaàn chay ba ngaøy: thöù 4,6,7 sau 13-xii, sau Chuùa nhaät 1 muøa chay, sau Hieän xuoáng vaø sau 14-ix) Embezzle: Bieån thuû, laïm tieâu Embitter: Laøm cho ñaéng; laøm cho: böïc töùc, chua chaùt, cay ñaéng/cuù Emblem: Bieåu hieäu; bieåu töôïng Embodiment: Hieän thaân, tieâu bieåu; bieåu hieän; saùp caáu Embolism: Kinh khaån xin (ñoïc sau kinh Laïy Cha trong Thaùnh Leã) Embrace: OÂm, oâm hoân; oâm aáp; tin nhaän, choïn laáy; naém laáy; bao goàm/haøm Embranchment: Phaân nhaùnh, teõ ra Embryo: Baøo thai, phoâi (thai), coøn tröùng nöôùc; maàm moáng Embryoctomy: Gieát: thai trong daï con, daï phoâi Embryogenesis: Khôûi sinh phoâi thai Embryology: Khoa phoâi thai, phoâi hoïc Embryonic: Thuoäc phoâi thai, trong: gian ñoaïn phoâi thai, thôøi kyø manh nha Embryotomy: Thuû thuaät caét thai (ñaõ cheát) Emend(-ate): Söûa, chöõa (vaên baûn), tu chính Emendatory: Thuoäc coâng taùc söûa chöõa Emerge: Noåi leân, nhoâ leân, loù daïng; xuaát hieän; ñoå ra; naûy sinh Emergency: Tình traïng: khaån caáp, nguy
kòch Emergent: Nhoâ leân, loù ra Emeritus (professor): Giaùo sö danh döï (ñaõ veà höu) Emigrant: Ng. di truù, di daân Emigrate: Di truù; ñoåi choã cö truù Eminence: Ngaøi, Ñöùc (danh töôùc
hoàng y); öu tuù, xuaát chuùng, sieâu ñaúng; moâ ñaát Eminent: Traùc vieät/tuyeät, sieâu quaàn, xuaát saéc, noåi baät; noåi tieáng Emir: Tieåu vöông (Hoài giaùo) Emissary: Phaùi vieân, söù thaàn Emission: Phaùt ra, toûa ra; xuaát tinh;
phaùt haønh; phaùt thanh Emmanuel: "TC ôû cuøng chuùng ta" (Mt 1:23), Danh xöng cuûa Ñaáng Thieân Sai (Is 7:14) Emolument: Löông (boång), tieàn coâng, moùn thuø lao Emotion: Caûm xuùc/ñoäng, xuùc ñoäng, caûm kích Emotionalism: Tính ña caûm, deã caûm, thoùi uûy mò Emotive: Thuoäc veà caûm/xuùc ñoäng; deã xuùc caûm, nhaïy caûm Empale or impale: Ñaâm xuyeân/thuûng (vôùi coïc nhoïn); xaâu vaøo thanh xieân Empathy: Tha caûm, ñoàng caûm, thaáu caûm Emperor: Hoaøng ñeá Emphasis: Nhaán maïnh, neâu baät; nhaán gioïng Emphatic: Coù thaùi ñoä: cöông quyeát, döùt khoaùt, roõ raøng; cöôøng ñieäu Empire: Ñeá quoác; quyeàn löïc, theá
löïc Empiric: Thuoäc: kinh nghieäm, thöïc nghieäm Empirical theology: Thaàn hoïc kinh nghieäm Empiricism: Chuû nghóa: kinh nghieäm, duy nghieâäm Empirio-criticism: Chuû nghóa pheâ bình kinh nghieäm Empirio-monism: Chuû thuyeát nhaát nguyeân kinh nghieäm Empoison: Boû thuoác ñoäc; ñaàu ñoäc; laøm hö thoái; gaây oaùn thuø Emporium: Trung taâm buoân baùn, chôï, cöûa haøng lôùn Empower: Laøm cho coù: quyeàn löïc, söùc naêng; trao quyeàn haønh, quyeàn löïc hoùa Empress: Hoaøng haäu, nöõ hoaøng Emptiness: Troáng roãng/khoâng Empty: Troáng, roãng, khoâng; ñoå,
truùt, laøm cho ra troáng roãng Empyreal(-ean): Thuoäc thieân cung/giôùi, voøm trôøi Emulate(-ation): Thi ñua, ñua tranh; caïnh tranh; coá baét chöôùc Emulous: Öa: tranh ñua, caïnh tranh; noi göông; nuoâi cao voïng Enable: Laøm cho coù: khaû naêng, naêng quyeàn, ñieàu kieän; trao: quyeàn haønh, thaåm quyeàn Enact: Trình dieãn, giöõ vai (dieãn vieân); thoâng qua, ban haønh Enaction(-tment): Vieäc ban haønh; ñaïo luaät Enamour(-or): Laøm cho: phaûi loøng, yeâu thích, meâ say Enarxis: Nhaäp nghi (phuïng vuï Byzantinoâ: phaàn tröôùc ca nhaäp leã) En bloc: Toaøn boä, toaøn theå; ñaïi ñeå; cuøng nhau Encaenia: Leã cung hieán (ñeàn thôø) Encephalic: Thuoäc: oùc, naõo Encephalography: Thuaät chuïp naõo Encephalotomy: Thuû thuaät giaûi phaãu naõo Enchain: Xích, buoäc laïi, kieàm cheá; caàm chaân, giöõ laïi; lieân keát, gaén chaët Enchant: Boû buøa meâ; quyeán ruõ, laøm say ñaém; laøm thích thuùù Encharm: Quyeán ruõ, laøm: say meâ, ñaém ñuoái Enchiridion: Tuyeån taäp, caåm nang Enclave: Laõnh thoå: noäi ñòa, taéc ñòa (naèm trong moät phaàn ñaát khaùc) Enclitic: Töø tieáp hôïp, yeáu toá gheùp sau, vó toá/töø Enclose: Raøo quanh, bao vaây; giam nhoát; bao kín; ñính/göûi keøm Enclosure: Khu ñaát raøo kín; haøng
raøo vaây quanh; taøi lieäu göûi keøm; noäi vi; noäi caám
(x. cloister) Encode: Maõ hoùa, ghi thaønh maät maõ Encolpion: AÛnh ñeo ngöïc (hình traùi xoan cuûa caùc GM Ñoâng phöông) Encomium: Lôøi khen ngôïi, taùn tuïng Encounter: Gaëp gôõ; chaïm traùn Encourage: Khuyeán khích, khích leä, coå voõ; uûng hoä Encratism: Phaùi Encratista (cheá duïc) Encyclic(-al): Thoâng ñieäp Encyclop(a)edia: Baùch khoa: thö, töø ñieån Encyclop(a)edist: Nhaø baùch khoa End: Cuoái/taän cuøng, keát
lieãu/thuùc/cuïc, chung cuïc End: Muïc ñích/tieâu, cöùu caùnh Endeavour: Coá gaéng, noã löïc, ra söùc Endemic: Thuoäc beänh ñòa phöông; ñaëc höõu Ending: Cuoái cuøng; hoaøn thaønh; chung cuoäc; ngöõ vó Endless: Baát taän, voâ taän, vónh vieãn; khoâng ngöøng Endogamous(-my): Noäi hoân, noäi giao, ñoàng toäc keát hoân Endogenous: Noäi sinh Endorse: Kyù chuyeån/nhöôïng (ngaân phieáu, vaên kieän); nhaän thöïc; thöøa/xaùc nhaän Endow(-ment): Ñaøi thoï, taøi trôï; phuù baåm; quyõ taøi trôï, cuûa cuùng taëng laøm voán; taøi naêng thieân phuù Endtime: Taän theá Endue: Maëc, khoaùc; trao phoù, phuù ban Endurable: Coù theå chòu ñöïng ñöôïc; laâu daøi Endurance: Chòu ñöïng, deûo dai; kieân nhaãn tính nhaãn naïi; keùo daøi Enemy: Keû thuø, cöøu ñòch Energetic: Maïnh meõ, maõnh lieät, ñaày: sinh löïc, nghò löïc Energism: Thuyeát naêng löïc Energumen: Bò quyû aùm; hung tôïn ñieân cuoàng Energy: Naêng löïc, nghò löïc; naêng löôïng Enfetter: Xieáng xích; boù buoäc, aùp cheá; cheá ngöï; noâ dòch hoùa Enforce: Hieäu löïc hoùa, ñöa vaøo öùng duïng, aùp duïng; buoäc toân troïng, buoäc thi haønh; taùn trôï; cuûng coá Enfranchise: Giaûi phoùng; ban quyeàn (baàu cöû) Engage: Cam keát, höùa heïn; thueâ möôùn, ñaët tröôùc; thu huùt ñöôïc (chuù yùù); giao chieán; daán thaân Engender: Sinh ra; gaây ra English: Anh, thuoäc Anh quoác English Ladies: Doøng Ñöùc Trinh Nöõ Maria (Institute of the Blessed Virgin Mary do M. Ward saùng laäp n. 1609.) Engram: Veát ghi, kyù tích Enhance: Naâng cao, laøm taêng theâm; ñeà cao, laøm noåi baät Enhypostasia: Taïi ngoâi vò (nhaân tính ÑK hieän höõu trong Ngoâi Lôøi) Enigma: Ñieàu bí aån, bí hieåm; aån ngöõ, caâu ñoá Enigmatic: Bí aån, khoù hieåu; bí hieåm Enjoin: Chæ thò, ra leänh; caám cheá/chæ Enjoy: Yeâu/öa thích; caûm thaáy thích thuù; thöôûng thöùc; höôûng thuï Enkindle: Nhen leân, nhoùm leân; chaâm moài; kích ñoäng, khôi daäy Enlighten(-ment): Soi/chieáu saùng;
soi daãn, minh giaûi Enliven: Laøm: sinh ñoäng, soâi noåi; khích leä; kích ñoäng Enmity: Taâm traïng/thaùi ñoä: thuø nghòch, thuø ñòch Ennead: Boä/nhoùm chín; saùch chín chöông Enneagon: Hình chín goùc caïnh Enneagram: Ñoà hình chín maãu veõ Enneasyllabic : Coù chín aâm tieát (thô) Enoch: Kha-noùc Enrapture: Laøm cho: thích thuù, khoaùi traù cao ñoä (ñeán ngaån ngöôøi) Ens: Höõu theå Ens, bonum, unum, verum, convertuntur: Höõu theå, thieän, nhaát vaø chaân thì giao hoaùn (chæ laø moät) Enshrine: Cung kính caát giöõ (trong hoøm thaùnh, thaùnh ñöôøng...), baûo quaûn/troïng Enshroud: Boïc kín; khaâm lieäm; che khuaát Ensign: Phuø hieäu, côø hieäu Enslave: Baét laøm noâ leä, noâ dòch hoùa Ensnare: Ñaùnh/gaøi baãy; quyeán ruõ Ensoul: Phuù hoàn; ghi vaøo taâm khaûm, ghi loøng taïc daï Ensue: Xaåy ñeán tieáp theo sau, tieáp phaùt; phaùt sinh töø; keát quaû laø Ensure: Baûo ñaûm; caàm chaéc Entail: Gaây ra, keùo theo; buoäc phaûi;
ñaët laøm ng. thöøa keá thay (moät ng. khaùc) Entelechy: Chung toá; tình traïng hoaøn chænh cuûa höõu theå; nguyeân lyù sieâu hình (ñöa daãn höõu theå ñeán muïc ñích noäi taïi); hieän thöïc cuûa tieàm theå Entente: Thoûa thuaän, thoâng caûm; hieäp öôùc thaân thieän, ñoàng minh Enthral(l): Thu huùt, laøm say ñaém; quyeán ruõ, meâ hoaëc; cheá ngöï, noâ leä hoùa Enthrone: Ñöa leân ngoâi; toân phong Enthusiasm: Haêng haùi, nhieät tình, phaán khôûi; thaàn öùng, thaàn caûm Entia: Nhöõng höõu theå Entice: Caùm doã, quyeán ruõ; duï doã, loâi keùo Entitative: Thuoäc höõu theå tính, thöïc theå tính Entitle: Ñaët teân, ñaët ñaàu ñeà; cho ñöôïc quyeàn Entity: Thöïc theå; höõu theå tính Entomb: Mai taùng, choân caát (trong moà); choân vuøi Entrance antiphon (song): Ca nhaäp leã Entrance(-ment): Laøm xuaát thaàn, meâ li; meâ hoaëc Entropy: Entroâpi, noäi chuyeån löïc (ñoä thoaùi giaûm naêng löïc) Entrust: Trao phoù, uûy thaùc, uûy nhieäm Enucleate: Khoeùt boû haïch nhaân (nhaõn caàu); minh giaûi Envious: Theøm muoán; ghen tò, ñoá kò Environment: Moâi tröôøng, caûnh traïng; moâi sinh Environmentalism: Thuyeát duy moâi tröôøng Envision: Möôøng töôïng, hình dung Envoy: Phaùi vieân; ñaïi dieän ngoaïi giao Envy: Ganh tò, ghen töông, ñoá kò; theøm muoán Eon, aeon: Thôøi ñaïi; thaàn linh trung gian (ngoä giaùo) Epact: Baûng tính caùc ngaøy trong lòch; soá ngaøy epacta (ngaøy nhuaän theâm vaøo aâm lòch cho caân ñoái vôùi döông lòch); tuoåi traêng giao thöøa, nieân nguyeät Eparch: Giaùm muïc (leã ñieån Byzantinoâ) Eparachy: Giaùo phaän (leã ñieån Byzantinoâ) Epenthesis: Hieän töôïng cheâm aâm; pheùp thaùp töï Epenthetic: Cheâm aâm Epexegesis: Ñoàng vò ngöõ, töø phuï chuù (cho roõ nghóa), töø theâm Epexegetic(-al): Töø gheùp theâm,
ñoàng vò ngöõ Ephapax: Chæ moät laàn Ephebe: EÂpheùp (coâng daân ôû khoaûng töø 18 ñeán 20 tuoåi trong thôøi coå Hy laïp) Ephemeral: Nhaát thôøi, phuø du, phuø vaân, choùng taøn Ephemeris(-rides): Lòch thieân vaên; con phuø du Ephesians: EÂ-pheâ-soâ, EÂp Ephesus, Council of: Coâng
ñoàng EÂpheâsoâ (n. 431) Ephod: Ñai eâphoát (baêng cheùo, ñai quaøng trong leã phuïc caùc tö teá Do thaùi) Ephphatha: "Haõy môû ra" (moät nghi thöùc trong phuïng vuï Röûa toäi) Epic: Anh huøng ca, thieân söû thi Epicene: Gioáng trung (chæ caû gioáng ñöïc laãn gioáng caùi); aùi nam aùi nöõ Epicenter(-re): Taâm ngoaøi, ngoaïi
taâm (taâm ñoäng ñaát (ôû phaàn ngoaøi traùi ñaát, ñoái
laïi vôùi hypocenter: taâm ngaàm = naèm trong loøng
ñaát) Epic(k)lesis: Phaàn kinh khaån caàu Thaùnh Linh (nguyeän xin Ngaøi ngöï xuoáng: trong leã quy tröôùc khi truyeàn pheùp, hoaëc trong caùc nghi thöùc phuïng vuï bí tích khaùc) Epicletic: Thuoäc phaàn kinh khaån nguyeän Thaùnh Linh Epicure: Ngöôøi saønh aên Epicurean: Ng. theo thuyeát EÂpicuroâ; höôûng laïc Epicureanism: Thuyeát EÂpicuroâ (n. 342-270), khoaùi laïc chuû nghóa Epicurism: Tính saønh aên Epicyclic, gear/train: Ngoaïi luaân tuyeán, hay voøng chuyeån dòch ngoaïi luaân (cuûa haønh tinh) Epidemic: Dòch, beänh dòch Epigenesis: Thuyeát bieåu sinh (ñoái ngöôïc vôùi preformation) Epigram: Thô traøo phuùng; lôøi: dí doûm, chaâm choïc Epigraph: Bieån khaéc; ñeà töø Epigraphy: Vaên khaéc hoïc Epikeia: Leä ñình luaät Epilepsy: Chöùng ñoäng kinh Epilogue: Phaàn/ñoaïn keát, lôøi baït/keát Epiphany: Hieån linh (TC toû mình ra); leã Ba Vua Epiphenomenon: Hieän töôïng phuï Episcopacy: Chöùc/nhieäm kyø) GM; haøng GM Episcopal: Thuoäc GM Episcopalian: Thuoäc: Anh giaùo Myõ, theå cheá giaùm muïc Episcopalism: Chuû thuyeát thöôïng quyeàn giaùm muïc (cho raèng quyeàn toái cao ôû trong GH laø thuoäc toaøn boä ñoaøn theå caùc GM) Episcopate: Chöùc GM; haøng GM Episcope: Giaùm söï Episcopi vagantes: GM lang baït (GM phi luaät, hoaëc bò tuyeät thoâng, hoaëc laø thuoäc moät toân phaùi nhoû) Episode: Ñoaïn, hoài; tình tieát; giai ñoaïn Epistemology: Khoa hoïc luaän, nhaän thöùc luaän (khaûo luaän veà phöông phaùp hieåu bieát) Epistle: Thaùnh thö (KT) Epistolary: Thuoäc veà thö töø Epistoler: Ng. ñoïc thaùnh thö trong phuïng vuï, xöôùng thö vieân Epistophe: Hieän töôïng laëp laïi töø cuoái (trong: caâu, meänh ñeà) Epitaph: Moä chí, vaên bia Epithalamium: Thô: möøng cöôùi, chuùc hoân Epithet: Tính ngöõ, hình dung töø Epitome: Baûn toùm taét, saùch toaùt yeáu; hình aûnh thu nhoû; maãu göông tieâu bieåu; tinh chaát, tinh hoa Epitomize: Thu goïn, toùm löôïc; laøm maãu göông tieâu bieåu cho, laø hieän thaân cuûa Epoch: Kyû nguyeân, thôøi ñaïi; thôøi kyø Epode: Thô töï tình Eponym(-ous): Danh toå (teân cuûa ngöôøi khai saùng ñöôïc laáy ñeå ñaët cho moät daân toäc, moät nôi, moät thôøi ñaïi...) Epos: Anh huøng ca, thieân söû thi Epsilon: Epxilon (e: chöõ caùi Hy laïp) Equal(-ity): Ngang nhau, baèng nhau, bình ñaúng Equalitarian(-ism): Chuû nghóa bình ñaúng Equate: Laøm caân baèng; san baèng; coi ngang nhau, nhö n Equation: Phöông trình; coi ngang nhau, baèng nhau Equator: Xích ñaïo Equestrian: Kî maõ, cöôõi ngöïa; giai caáp kî maõ (equester: Roma) Equilibrium: Thaêng baèng; quaân bình; caân ñoái Equinox(-octial): Ñieåm
phaân Equipollence(-cy): Töông ñaúng tính Equiprobabilism: Ñoàng caùi nhieân thuyeát (hoïc thuyeát luaân lyù cuûa thaùnh Anphong Liguori) Equitableness: Hôïp lyù, coâng baèng; coâng minh, voâ tö, khoâng thieân vò Equity: Coâng baèng, voâ tö, chính tröïc; luaät coâng lyù; (equities) coå phaàn thò giaù chöùng khoaùn (khoâng coù laõi coá ñònh) Equivalence: Tính töông ñöông Equivocal: Laäp lôø, hai nghóa; mô hoà; khaû nghi Equivocation(-city): Dò nghóa, nöôùc ñoâi Equivoke(-que): Lôøi noùi nöôùc ñoâi, laäp lôø; chôi chöõ Era: Thôøi ñaïi, kyû nguyeân Erastianism: Hoïc thuyeát EÂrastus († 1583: cho raèng GH khoâng coù quyeàn thaåm phaùn, Nhaø Nöôùc thì coù) Erect(-ion): Xaây döïng, thieát
laäp; döïng leân; ñaët ñöùng thaúng; cöông leân Eremite: AÅn só; aån tu Ergasiophobie: Thoùi sôï traùch nhieäm Ergo: Vaäy thì, do ñoù, bôûi theá Ergonomy: Lao ñoäng hoïc Eristic: Thuaät tranh bieän Ermine: Choàn (da, loâng) eùcmin; chöùc
quan toøa Erogenous zone: Vuøng kích duïc Eros: Daâm thaàn, tình duïc; duïc löïc (ñoái laïi vôùi thanatos: huûy löïc) Erotic: Thuoäc tình duïc, gôïi duïc, khieâu daâm Erotica: Saùch/hình: gôïi duïc, khieâu daâm Eroticism: Tính: daâm daät, ña daâm, khieâu daâm Erotomania: Beänh töông tö; chöùng: haùm saéc duïc, daâm loaïn, cuoàng duïc; xung ñoäng thoûa duïc Err: Nhaàm laãn, loãi laàm, loãi phaïm; phaïm toäi; phieâu baït, lang baït Errancy: Sai laàm/soùt Errant: Sai soùt; phieâu/lang baït Erratic: thaát thöôøng, khoâng ñeàu; voâ ñònh, troâi giaït; kyø cuïc/dò Erratum(-ta): Chöõ/choã: vieát/ in sai; baûn ñính chính Erroneous: Sai soùt; sai laàm Error: Nhaàm laãn, loãi laàm, sai laàm;
sai soùt; leäch laïc Ersatz: Theá phaåm Erudite: Hoïc roäng, uyeân baùc Erudition: Hoïc thöùc uyeân baùc Escapism: Thoaùt ly; troán/ thoaùt chaïy; troán thöïc teá Eschata: Nhöõng thöïc taïi cuoái cuøng Eschatological: Caùnh chung tính, thuoäc theá maït Eschatologism: Caùnh chung thuyeát (cho raèng Ñöùc Gieâsu ñaõ töøng chôø mong Nöôùc Trôøi ñeán khi ngaøi coøn soáng, hoaëc khoâng bao laâu sau khi Ngaøi lìa traàn) Eschatology: Caùnh chung hoïc Eschaton: Söï vieäc cuoái cuøng Escheat: taøi saûn khoâng coù ng. thöøa keá; tòch thaâu, sung coâng; chuyeån giao Esdras: EÙt-ra, Et (xöa: 1 vaø 2 Et, nay: Et vaø Nhm; coøn 3-4 Et laø nguïy thö) Esoteric(-al): Bí truyeàn; bí hieåm, huyeàn bí; rieâng tö Esperanto: Tieáng eùtpeârantoâ Espousal: Thuoäc hoân öôùc; taùn thaønh, taùn ñoàng Espousals of the BVM: Hoân leã Ñöùc Trinh Nöõ Maria (23 thaùng Gieâng) Espouse: Keát hoân (cöôùi vôï); gaû baùn; taùn thaønh, nhaän theo Espouser: UÛng hoä vieân (ng. beânh vöïc moät chuû nghóa, hoïc thuyeát) Esprit: Tính dí doûm; tinh thaàn, oùc Essay: Thöû laøm; coá laøm; thöû thaùch; tieåu luaän, tuøy buùt, luaän vaên Esse: Höõu theå, hieän höõu Essence: Baûn theå, baûn chaát, yeáu tính, coát tuûy Essene: Phaùi eâseânioâ Essential: Thuoäc baûn tính; coát yeáu, thieát yeáu; yeáu toá caàn thieát Essentialism: Thuyeát baûn theå Establish(-ment): Laäp, kieán laäp,
thaønh/thieát laäp; ñaët (vaøo ñòa vò); chöùng/xaùc minh;
cuûng coá; sinh cô laäp nghieäp; chính thöùc hoùa (toân
giaùo); cô quan/sôû; cô caáu/cheá Estate: Ruoäng ñaát, taøi saûn; ñaúng
caáp; tình traïng Esteem: Kính phuïc, ngöôõng moä Estimate: Ñaùnh/ñònh giaù, thaåm ñònh; öôùc löôïng Esther: EÙt-te, Et Estray: Ngöôøi/vaät thaát laïc Esurience: Ñoùi khaùt; theøm muoán Eta: Eta (h: chöõ caùi Hy laïp) Etacism: Loái phaùt aâm chöõ eâta Et cetera, etc: Vaân vaân. v.v. Eternal: Ñôøi ñôøi, vónh cöûu/
vieãn; vónh haèng Eternality: Vónh haèng tính Eternity: Vónh cöûu, vónh vieãn, ñôøi ñôøi Ethic(-al): Ñaïo ñöùc, luaân thöôøng ñaïo lyù; nguyeân taéc xöû theá Ethics: Ñaïo ñöùc hoïc, luaân lyù ñaïo ñöùc Ethiopian: EÂ-ti-oâ-pi Ethnarch: Toång traán Ethnic(-al): Thuoäc: daân toäc,
chuûng toäc, boä laïc; khoâng kitoâ giaùo (xöa) Ethnocentric(-ism): OÙc chuûng toäc cöïc ñoan, duy/quy chuûng toäc Ethnographer: Nhaø: daân toäc hoïc, nhaân chuûng chí Ethnography: Daân toäc hoïc, nhaân chuûng chí Ethnology: Daân toäc hoïc, nhaân chuûng luaän Ethnologist: Nhaø: daân toäc hoïc, nhaân chuûng luaän Ethology: Phong tuïc hoïc, taäp tính hoïc Ethos: Ñaëc tính, neùt ñaëc tröng (cuûa moät taäp theå) Etiology: Taàm nguyeân luaän, suy nguyeân luaän, nguyeân nhaân hoïc; beänh caên hoïc Etymology: Töø nguyeân hoïc, nguoàn goác caùc töø Etymon: Caên toá töø nguyeân Eucharist: Pheùp Thaùnh Theå; Mình Thaùnh Chuùa; Leã Taï Ôn, Thaùnh Leã, Leã Misa Eucharistic: Thuoäc Thaùnh Theå Euchelaion: Bí tích Xöùc daàu (Ñoâng phöông) Euchites: Phaùi duy kinh nghieäm (bò coâng ñoàng EÂpheâsoâ keát aùn) Euchologion: Saùch phuïng vuï Ñoâng phöông Euchology: Kinh nguyeän Euclidean: Thuoäc Ô-clít Eud(a)emonism: Chuû nghóa duy haïnh phuùc Eudists: Tu só Doøng thaùnh Gioan Euñeâ (teân laø Doøng Ñ. Gieâsu vaø Ñ. Maria) Eugenics: Thuyeát öu sinh, öu sinh hoïc Euhemerism: Thuyeát thaàn hoùa cuûa Eveâmeâroâ, thuyeát taàm nguyeân thaàn thoaïi Euhemerize: Taàm nguyeân thaàn thoaïi (tìm nguoàn goác lòch söû cuûa thaàn thoaïi) Eulogia: Baùnh hieán thaùnh; pheùp laønh Eulogize: Taùn döông, ngôïi khen Eulogy: Baøi taùn döông, lôøi khen, ñieáu vaên tuïng theå Eunomianism: Phaùi Eunomius (chi phaùi Arioâ cöïc ñoan, tk 4) Eunuch: Hoaïn quan Euphemism: Uyeån ngöõ; loái noùi traïi (cho deã nghe) Euphonic(-al): EÂm/thuaän tai; haøi aâm Euphoria: Phôùn phôû, saûng khoaùi Eurasian: AÂu AÙ, lai AÂu AÙ Eureka: Tìm thaáy roài! Europeanism: Chuû nghóa chaâu AÂu Europeanize: AÂu hoùa Euthanasia: Laøm cho cheát eâm dòu, an töû (x. mercy killing) Eutychianism: Thuyeát nhaát tính theo Eutyches (tk 5) Evangeliarium(-ry): Saùch caùc baøi ñoïc Phuùc AÂm (duøng trong phuïng vuï) Evangel: Phuùc AÂm, Tin Möøng Evangelic(-al): Thuoäc Phuùc AÂm;
giaùo phaùi Tin möøng (Tin laønh) Evangelicalism: Thuyeát (phong traøo) Phuùc aâm (kieåu giaùo phaùi Tin laønh "duy P. AÂ.") Evangelism: Thaùi ñoä nhieät thaønh truyeàn baù Phuùc AÂm; giaùo phaùi Phuùc AÂm Evangelist: Thaùnh söû, Phuùc AÂm gia; ng. rao giaûng Tin Möøng Evangelium Veritatis: Phuùc AÂm Chaân Lyù (nguïy thö baèng tieáng coápt) Evangelize(-ation): Rao giaûng Tin Möøng, Phuùc AÂm hoùa Eve: E-vaø Eve: Ñeâm tröôùc; ñeâm voïng (aùp leã...); thôøi gian keá tröôùc; buoåi toái Evening Prayer: Kinh chieàu Evensong: Kinh chieàu (Anh giaùo) Event: Söï vieäc/kieän, bieán coá;
tröôøng hôïp; keát quaû, haäu q. Everlasting: Tröôøng cöûu/toàn, voâ
taän Ever-Virgin: Troïn ñôøi ñoàng trinh Evidence: Hieån nhieân; baèng chöùng,
chöùng côù; chöùng tích; daáu hieäu; daáu tích/veát Evil: Xaáu, aùc, döõ; ma quaùi Evoke: Gôïi leân; gôïi laïi, hoài töôûng; ñeà thaåm, ñöa xeùt xöû ôû toøa caáp treân Evolution: Tieán trieån, t.hoùa, phaùt trieån Evolutionism: Thuyeát tieán hoùa Evolutive: Xu höôùng tieán trieån, tieán hoùa Ex abrupto: Ñoät ngoät, baát ngôø Exacting: Ñoøi hoûi nhieàu Exaction: Tieàn toáng; saùch nhieãu; ñoøi hoûi quaù möùc Exactitude: Chính xaùc, ñuùng ñaén; ñuùng giôø Ex aequo: Ngang haøng, ñoàng haïng Exaltation: Taùn döông; toân vinh, suy
toân; höùng khôûi Examen: Xeùt mình; khaûo xeùt Examination: Khaùm xeùt, xem xeùt, thaåm
tra; thi cöû, khaûo haïch; thaåm vaán Examiner, Synodal: Vò giaùm khaûo giaùo phaän (thaåm xeùt öùng vieân cho caùc chöùc vuï trong ñòa phaän) Exanimate: Cheát; baát ñoäng; chaùn naûn, thoái chí, heát nghò löïc, caïn sinh löïc, khoâng coøn tinh thaàn Ex animo: Thaønh taâm/thaät, thaät tình; taän taâm/tình Exarch: Linh muïc hoaëc GM chuaån giaùo phaän Exarcate(-ty): Chuaån giaùo phaän Ex auditu: Do nghe noùi Excardination: Xuaát tòch (ñk 270) Ex cathedra: Töø thöôïng toøa, do quyeàn (giaùo huaán) toái cao Excellence: Xuaát saéc/chuùng, öu tuù, sieâu quaàn, tuyeät vôøi Excellency: (xöng hoâ) Ngaøi, Ñöùc (Ñöùc Cha,...), phu nhaân Excelsior: Cao hôn nöõa, tieán leân maõi Exception: Ngoaïi tröø; caùo tò,
khöôùc bieän (ñk 1491) Excerpt: Phaàn/ñoaïn trích; trích daãn Excision: Caét xeùn, xeùn boû (ñaëc bieät laø aâm vaät); loaïi tröø Excite(-ment): Kích ñoäng; kích thích; laøm: naùo ñoäng, soâi noåi, höùng khôûi, naùo nöùc; khích ñoäng, khuaáy ñoäng; gaây neân, gôïi leân Exclaustration: Xuaát vieän, ngoaïi vi hoùa (ñk 687) Exclosure: Noäi vi, noäi caám Exclusion: Loaïi tröø, khai tröø, sa thaûi; taåy chay, truaát quyeàn (x. ostracism) Exclusive language: Bieät ngöõ Exclusivism: Naõo traïng/chuû höôùng: chuyeân nhaát, ñoäc chieám, ñoäc quyeàn, ñoäc ñoaùn, coá chaáp Excogitate: Nghó ra; truø hoaïch/tính; laäp möu Ex commodo: Tuøy tieän Excommunicate: Tuyeät thoâng Excommunication: Vaï tuyeät thoâng (ñk
1331) Excommunicatory: Lieân quan ñeán aùn tuyeät thoâng Excommunicatus vitandus: (xöa) Ng. bò tuyeät thoâng ñoaïn giao (bò traùnh giao tieáp) Exculpate: Bieän hoä, baøo chöõa, minh oan; tuyeân boá voâ toäi Excursus: Baøi baøn theâm Exeat: Giaáy xuaát tòch; giaáy pheùp muïc vuï (cho pheùp laøm coâng taùc muïc vuï ôû moät ñòa phaän khaùc) Execrate(-tion): Giaûi thaùnh; gheùt cay gheùt ñaéng; nguyeàn ruûa Execution: Thöïc haønh/thi, thöïc hieän; xöû töû Exegesis: Chuù giaûi Exegete: Nhaø chuù giaûi Exemplar: Maãu, kieåu, khuoân; göông maãu; moâ phaïm Exemplarism: Moâ phaïm hoïc thuyeát (ÑK cöùu chuoäc baèng caùch soáng neâu göông) Exemplary: Moâ phaïm, maãu möïc; neân göông Exempli gratia: Thí duï Exempt: Mieãn tröø (ñk 591); chuaån mieãn (ñk 1548) Exemption: Mieãn tröø Exequatur: Leänh thi haønh (baûn aùn...); chuaån nhieäm Exequies: Leã an taùng, taùng nghi Exercise: Thi haønh, thöïc hieân; reøn
luyeän, thao luyeän; baøi taäp Exhaustive: Töôøng taän, ñeán cuøng, toaøn dieän, bao goàm heát moïi khía caïnh Exhibitionism: Thoùi phoâ tröông/baøy; taät thích khoûa thaân Exhortation: Huaán duï, lôøi coå vuõ Exhumation: Ñaøo leân, khai quaät; caûi taùng Exigence(-cy): Ñoøi hoûi, yeâu saùch; nhu caàu caáp baùch; tình traïng nguy ngaäp Exile: Ñaøy aûi, löu ñaøy Exist(-ence): Toàn taïi, hieän höõu; hieän sinh Existential: Hieän höõu; hieän sinh;
hieän sinh theå Existentialism: Thuyeát hieän sinh Exitus-reditus: Xuaát phaùt-quy hoài Ex nihilo: Bôûi khoâng, töø hö voâ Exodus: Xuaát haønh, Xh; xuaát Ai caäp; di daân/taûn Ex officio: Do: chöùc/nhieäm vuï; töï sôû quyeàn; ñöông nhieân Exogamy: Cheá ñoä ngoaïi hoân Exomologesis: Döï caùo, thuù toäi coâng khai Exonerate(-tion): Mieãn tha; mieãn tröø Ex opere operantis: Do nhaân, do vieäc cuûa ng. laøm Ex opere operato: Do söï, do chính vieäc ñaõ laøm Exorcism: Tröø taø, tröø quyû, traán yeåm (ñk 1172) Exorcist: Thaày tröø quyû Exorcize: Tröø taø, tröø quyû Exordium: Ñoaïn khai maøo, môû ñeà, khai ñeà Exoteric: Coâng truyeàn, truyeàn baù coâng khai Ex parte: Moät phaàn; chæ moät beân Expatriate: Ñaøy bieät xöù; boû queâ höông, boû quoác tòch Expect(-ation): Ngoùng chôø, troâng mong; döï kieán, thieát töôûng; trieån voïng to be expecting.: coù/mang thai Expectancy: Ngoùng chôø; trieån voïng, kyø voïng; quyeàn höôûng (di saûn, v.v.) Expectant Church, The: GH troâng chôø (trong luyeän nguïc) Experience: Kinh nghieäm Experiential: Thuoäc kinh nghieäm Experientialism: Chuû nghóa kinh nghieäm Experiment: Cuoäc thí/thöû nghieäm Experimental: Thuoäc thí/ thöû nghieäm Experimentalism: Chuû nghóa thöïc nghieäm Expert: Chuyeân moân, thaønh thaïo, laõo luyeän; chuyeân vieân; giaùm ñònh vieän (ñk 1574) Expiate(-ion): Thuïc/ñeàn toäi Expiatory: Thuoäc thuïc toäi, ñeàn toäi Expiration: Thôû ra; taét thôû; maõn haïn Explain: Giaûi nghóa/thích; thanh minh Expletive: Cheâm, ñeäm; hö töø Explicit: Minh nhieân, roõ raøng Expose(-ition): Tröng baøy; trình
baøy; vaïch traàn; boû rôi (treû thô) Exposure: Phôi baøy, boùc traàn; baøy haøng; ñaët vaøo; boû rôi Expression: Dieãn ngöõ; thaønh ngöõ, bieåu thöùc; phaùt bieåu, bieåu ñaït; dieãn xuaát; veû maët, saéc maët Expressionism: Chuû nghóa bieåu hieän Ex professo: Thoâng thaïo; töôøng taän Expulsion: Ñuoåi ra, truïc xuaát (ñk 703) Expurgate: Gaïn/thanh loïc, caét boû Exsequatur: Leänh thi haønh Extant: Hieän coù; hieän coøn Extemporaneous: ÖÙng khaåu; öùng taùc; ñeå duøng töùc thì, töùc duïng (sau khi ñieàu cheá=thuoác) Extension: Duoãi roäng; keùo daøi, gia haïn; tröông ñoä; quaûng tröông, ngoaïi dieân Extenuate(-ing): Giaûm nheï; laøm
suy nhöôïc Exteriority: Ngoaïi tính, ngoaïi giôùi/dieän tính Exteriorize: Ngoaïi hieän Extermination: Taän/tieâu/tru dieät Externals: Veû ngoaøi, ngoaïi dieän/daïng; ñaëc ñieåm beân ngoaøi; theå dieän Ex(tra)territoriality: Laõnh/ trò ngoaïi quyeàn, ñaëc quyeàn ngoaïi giao Extinct: Ngöøng taét, tieâu taùn; tuyeät chuûng Extinguish: Daäp taét; thuû tieâu, tieâu dieät; thanh toaùn (nôï); huûy boû Extol: Taùn döông, ca tuïng Extra-: Phuï, ngoaïi; hôn Extracanonical: X. deuterocanonical Extraconjugal: Ngoaïi hoân heä, ngoaøi hoân nhaân; ngoaïi tình Extracosmic(-al): Ngoaøi vuõ truï Extracurricular: Ngoaïi khoùa Extradite(-tion): Daãn hoaøn, daãn ñoä (trao traû toäi phaïm) Extra Ecclesiam nulla salus: "Ngoaøi Giaùo Hoäi khoâng coù ôn cöùu ñoä" Extrajudicial: Ngoaïi toøa (ngoaøi quy thöùc toøa aùn) Extramarital: Ngoaïi hoân heä, ngoaøi hoân nhaân; ngoaïi tình Extramundane: Ngoaïi theá Extramural: Ngoaïi thaønh; ngoaïi phaân khoa (caùc lôùp daïy) Extraordinary: Khaùc/laï thöôøng; ñaëc
bieät Extraparochial: Ngoaøi phaïm vi xöù ñaïo Extrapolate(-ion): Ngoaïi suy Extrasacramental forum: Ngoaïi toøa bí tích, toøa ngoaøi (laõnh vöïc bí tích) Extrasensory perception: Sieâu giaùc caûm; tri giaùc phi giaùc quan Extraterrestial: Ngoaïi ñòa caàu Extraterritorial: Thuoäc quyeàn laõnh ngoaïi, coù ñaëc quyeàn ngoaïi giao Extravagantes: Saéc chæ ngoaïi boä (saéc chæ cuûa Giaùo Hoaøng khoâng coù trong boä Decretum Gratiani); hai phaàn cuoái cuûa boä Giaùo Luaät Extraversion: Höôùng ngoaïi giôùi Extreme: Cuøng ñoä, toät ñoä, cuøng
taän; quaù möùc; quaù khích, cöïc ñoan; cöïc ñieåm,
thaùi cöïc Extremism: Chuû nghóa cöïc ñoan Extrinsic(-al): Ngoaïi taïi, naèm ngoaøi; ngoaïi lai Extrinsicism: Ngoaïi taïi chuû thuyeát Extrospection: Ngoaïi quan Extroversion: X. extraver-sion Exult(-ation): Vui möøng, haân hoan, hoan hæ Exultet: Baøi coâng boá Phuïc Sinh Exuviae: Da loät, voû loät; loát Ex-voto: nhö ñaõ höùa") Bia taï ôn (taám bia/theû ghi lôøi taï ôn ñeå ôû caùc nôi linh thieâng) Eyewitness: Ng. chöùng kieán, muïc kích Ezekiel: EÂ-deâ-ki-eân, Ed Ezra: EÙt-ra, Er
|
