|
TÖØ
VÖÏNG TRIEÁT THAÀN CAÊN BAÛN ANH
VIEÄT
|
|
Gabbatha: Gaùp-ba-tha (Neàn Ñaù: Ga 19:13) Gabriel: Gaùp-ri-en Gaelic: Xen-tô, Celta Galatians: Ng. mieàn Ga-laùt, Gl Galaxy: Ngaân haø; nhoùm tinh hoa Galilean:
Ngöôøi xöù Ga-li-leâ Galilee: Ga-li-leâ Gallican:
Thuoäc GH Phaùp (ngaøy tröôùc: vôùi moät soá ñaëc
quyeàn ñöa tôùi choã giöõ moät vò trí phaàn naøo ñoäc
laäp ñoái vôùi Toøa Thaùnh); ng. chuû tröông giöõ maõi
caùc quyeàn töï do cuûa GH Phaùp (Phaùp giaùo) Gallicanism: Chuû nghóa Phaùp giaùo Gallicism: Töø ngöõ ñaëc Phaùp Gambling:
Troø côø baïc Gamete: Giao töû Gamut: Cung baäc, thang aâm, aâm giai; toaøn boä Garden: Vöôøn, coâng vieân Gargoyle: Mieäng maùng xoái (coù taïc hình ngöôøi hoaëc thuù vaät kyø cuïc) Gati: Luaân hoài, sanh töû Gaudete Sunday: Chuùa nhaät "Haõy vui leân" (thöù 3 Muøa Voïng) Gaudium et Spes: Vui möøng vaø Hy voïng (Hieán cheá muïc vuï cuûa Vaticanoâ II) Gay: Vui veû/töôi; phoùng ñaõng; tình duïc/loaïn daâm ñoàng nam giôùi Gazophylatium: Hoøm cuùng/ tieàn, (ñeàn thôø Gieârusalem) Ge'ez, gheez: Tieáng Gheâ-eâz (phuïng vuï EÂthioâpia) Gehenna: Vöïc löûa, ñòa nguïc Gelasian Decree, Sacramentary: Saéc chæ, Saùch nghi leã cuûa ÑGH Geâlasioâ († 496) Gematria: Phöông phaùp giaûi thích Kinh thaùnh theo soá coïng (nhö kieåu caùc thaàyRabbi hoaëc Kh 13:18 ñaõ laøm) Gender: Gioáng; loaïi; giôùi Gene: Gien, vi töû Genealogy: Gia phaû, phaû heä General: Chung, toaøn theå, toång quaùt; phoå bieán/thoâng;
töôùng soaùi Generalate: Chöùc/nhieäm kyø beà treân toång quyeàn; cô sôû beà treân toång quyeàn Generality: Toång quaùt tính, ñaïi cöông tính; khaùi luaän Generalization: Khaùi quaùt hoùa, toång quaùt hoùa, suy roäng; phoå caäp, phoå bieán Generation: Sinh saûn, phaùt sinh; theá heä Generationism: Di hoàn thuyeát Generic(-al): Thuoäc chuûng loaïi Generosity: Quaûng ñaïi, haøo hieäp/phoùng; ñoä löôïng, khoan dung Genesis: Saùch Saùng theá, St; khôûi nguyeân; caên nguyeân Genetic: Thuoäc: caên nguyeân, phaùt sinh, sinh saûn, di truyeàn Genetics: Di truyeàn hoïc Geneticism: Thuyeát duy di truyeàn Genie(-ius, -ii): Linh thaàn; thieân taøi Genital: Thuoäc cô quan sinh duïc Genitality: Khaû naêng sinh duïc Genitive: Sôû höõu, thuoäc caùch Gennesaret: Ghen-neâ-xa-reùt Genocide: Dieät chuûng Genome: Boä gien ñôn boäi Genotype: Kieåu di truyeàn aån hình, kieåu gien Genre: Theå loaïi Gentile: Löông daân; daân ngoaïi (khoâng Do thaùi) Gentle(-ness): Nheï nhaøng, dòu daøng, hieàn laønh,
hoøa nhaõ; thuoäc doøng hoï quyeàn quyù Genuflect(-exion): Baùi quì, baùi goái, quyø goái Genus: Gioáng; phaùi; loaïi Geocentric: Thuoäc: trung taâm ñòa caàu, ñòa taâm; coi quaû ñaát laø trung taâm Geophysics: Ñòa vaät lyù hoïc Geopolitics: Khoa ñòa chính trò Geostatics: Ñòa tónh hoïc Geostationary: Quó ñaïo ñòa tónh Geosynchronous: Quó ñaïo ñoàng toác (nhö: geostationary) Geotropism: Tính höôùng ñòa (ñaát) Geriatry(-ics), gerontology: Laõo khoa, khoa laõo beänh Germ: Maàm, moäng, phoâi; caên nguyeân, maàm moáng; beänh
caên, vi truøng German(-ic): Thuoäc daân Ñöùc, nöôùc Ñöùc Gerund: Ñoäng danh töø Gerundive: Ñoäng tónh töø Gesta Dei: Kyø coâng/kieät taùc cuûa TC Gestalt: Hình thöùc toaøn dieän, caáu truùc Gestapo: Toå chöùc coâng an maät, (Ñöùc quoác xaõ) Gesture: Ñieäu boä, cöû chæ, ñoäng taùc Gethsemane: Gheát-seâ-ma-ni Ghetto: Xoùm Do thaùi; khu bieät cö Ghibelines: Phaùi hoaøng ñeá Ñöùc (ôû YÙ thôøi trung coå) Ghost: Tinh thaàn; ma, hoàn ma Gift: AÂn hueä, quaø taëng; thieân taøi Gigantomachy: Cuoäc ñaáu cuûa caùc ngöôøi khoång loà (choáng caùc vò thaàn) Girdle: Daây thaét löng (trong leã phuïc) Gladiator: Ñaáu só Glagolithic alphabet: Boä chöõ Glagoâlít (do thaùnh Cyrilloâ phaùt minh ñeå vieát tieáng Slavô) Gland: Tuyeán, haïch Glebe: Ruoäng ñaát; ñaát nhaø chung Global: Toaøn caàu; toaøn theå Globule: Huyeát caàu; vieân nhoû Gloria: Kinh "Vinh danh" Glorified body: Theå xaùc vinh hoùa (sau phuïc sinh) Glorify: Vinh hoùa; toân leân; taùn döông, tuyeân döông Glorious mysteries: Naêm söï möøng Glory: Vinh danh; vinh quang; thieân ñaøng Gloss: Lôøi baøn, chuù thích/giaûi Glossa ordinaria: Baûn chuù giaûi thöôøng duøng (ôû thôøi trung coå ñeå caét nghóa KT) Glossator: Ngöôøi chuù giaûi Glossolaly: Ôn ngoân ngöõ; noùi huyeân thuyeân Gloves (episcopal): Bao tay (xöa) GM mang khi cöû haønh caùc nghi leã Gluttony: Haùu aên, aên phaøm, aên tham Gnomic: Thuoäc: chaâm ngoân, ngaïn ngöõ Gnoseology: Tri thöùc luaän Gnosis: Tri thöùc, tröïc tri; ngoä ñaïo, ngoä giaùc Gnosticism: Ngoä ñaïo thuyeát Goal: Muïc tieâu/ñích, ñích ñieåm God: Thieân Chuùa, Thöôïng Ñeá; thaàn Godfearing: Ngoan ñaïo; kính sôï TC (ngöôøi löông giöõ ñaïo Do thaùi maø khoâng chòu caét bì) Godhead: Thieân Chuùa, Thöôïng ñeá; thieân tính Godhood: Thaàn/thieân tính God-hypothesis: Giaû thuyeát Thieân Chuùa hieän höõu Godly: Toân suøng TC, soát saéng, ñaïo ñöùc God-man: Thaàn-nhaân God-spell: Tin möøng (cuõ) Goel: Keû baûo veä Gog and Magog: Goác vaø Ma-goác (Kh 20:8, töôïng tröng cho caùc nöôùc choáng laïi Hoäi thaùnh); keû thuø quaùi gôû Golden: Baèng vaøng; quyù baùu G. legend: Kim söû (lòch söû caùc Thaùnh do Jacobus de
Voragineâ († 1298) bieân soaïn) Goliath: Goâ-li-aùt Good: Toát, hay, thieän; löông thieän; söï thieän Goodness: Thieän tính; ñöùc haïnh; loøng toát Goods: Taøi saûn; cuûa caûi; haøng hoùa Goodwill: Thieän yù/chí, loøng toát Gordian knot: Vaán ñeà hoùc buùa, khoù khaên nan giaûi Gospel: Tin möøng, Phuùc aâm Gospeller: Ngöôøi ñoïc hoaëc haùt Phuùc aâm trong phuïng vuï Gossip: Chuyeän: ngoài leâ ñoâi maùch, maùch leûo, nhaûm nhí Gothic: Goâ-tích; hoang daõ Govern: Cai quaûn, c.trò, quaûn trò; laøm chuû; höôùng daãn Governance: Quyeàn: quaûn trò, thoáng trò Government: Cai trò; thoáng tri; chính phuû/quyeàn; noäi caùc Goy, goyim: Ngoaïi ñaïo (Do thaùi) Grace: AÂn hueä; aân suûng, ôn thaùnh Gracious(-ness): Nhaân töø; töû teá; thanh lòch Gradation: Tieäm tieán, taêng daàn Grade: Caáp, baäc, traät, möùc, ñoä, haïng, ñaúng caáp;
gia caáp, taàng lôùp Gradin(-e): Buïc, beä, caáp, baäc thang Gradual: Ca tieán caáp Graduale Romanum: Saùch haùt leã Roâma Graduality Law: Luaät tieäm tieán (luaân lyù) Graffito(-i): Hình hay chöõ vieát treân töôøng (coâng coïng) Grail, The Holy: Cheùn thaùnh (Chuùa duøng trong böõa tieäc ly) Grail Movement: Phong traøo Graal (saùng laäp naêm 1921, ôû Haø lan, cho giaùo daân cg) Grammar: Ngöõ phaùp Grand: Cao quyù; cao caáp, vó ñaïi; quan troïng, öu tuù,
cöø khoâi; chính yeáu, chuû yeáu Graphic: Ñoà hoïa, ñ.thò, bieåu ñoà; hoïa hìnhõ Graphism: Caùch vieát, thuaät: ghi hoïa, veõ; buùt tính, neùt chöõ Graphology: Khoa xem chöõ vieát, buùt töôùng, thuaät chieát töï Gratia: AÂn suûng Gratification: Ban thöôûng; gia ôn; haøi loøng, maõn nguyeän; tieàn thuø lao Gratis:
Bieáu khoâng, mieãn phí, nhöng khoâng Gratitude: Loøng bieát ôn, tri aân Gratuitous(-ness):
Nhöng khoâng, bieáu kh.; mieãn phí, voâ vò lôïi; voâ
côù, vu vô Gratuity: Tieàn thöôûng (khi: veà höõu, giaûi nguõ); tieàn traø nöôùc Gratulatory: Chuùc möøng Gravamen(-ina): Than vaõn, oaùn traùch; chuû ñieåm caùo traïng Grave: Phaàn
moä, naám moà Graven image: Thaàn töôïng Gravestone: Bia, moä chí Graveyard: Nghóa ñòa Gravitation(-al): Söï huùt; söùc huùt, haáp löïc Gravity: Trang nghieâm; nghieâm/traàm troïng; troïng löïc Great(-ness): To lôùn, vó ñaïi; tuyeät vôøi; taøi
tình Great Awekening: Ñaïi giaùc ngoä (phong traøo phuïc höng Tin laønh Myõ, n 1740) Great Church: Nhaø thôø chính (Ñoâng phöông); (nay=) GH phoå quaùt Great Schism: Ñaïi ly khai (hai yù nghóa: 1. ly khai Ñoâng-Taây n. 1054; 2. chia reõ trong GH Taây phöông n. 1378-1417) Greca: AÙo khoaùc (cuûa giaùo só) Grecism: Töø ngöõ ñaëc Hy laïp Greed(-iness): Tham lam, theøm khaùt; tham tieàn, haùm cuûa Greek: Hy laïp Gregarious: Soáng thaønh ñaøn, quaàn cö, taäp quaàn; (kieåu) ñaïi chuùng, quaàn chuùng Gregorian calendar: Lòch Greâgoârioâ (do Ñ.
Greâgoârioâ XIII caûi caùch n. 1582, töùc laø lòch chung
hieän duøng) Gremial(-e): Khaên phuû ñaàu goái (GM duøng khi haønh leã) Grey eminence: Taâm phuùc; möu só, quaân sö aån dieän Grey Friars: Thaày Doøng Phanxicoâ (xöa) Grey Nuns: Nöõ tu Baùc aùi Grieve: Gaây ñau buoàn, laøm ñau loøng; ñau ñôùn, phieàn naõo Grievous: Gaây ñau khoå; traàm troïng, naëng neà Grille: Löôùi saét (toøa giaûi toäi), tuôøng chaán song (noäi caám/vi) Grosso modo: Ñaïi khaùi, ñaïi ñeå, ñaïi theå Ground: Maët ñaát, saøn ñaát; khoaûng/baõi ñaát; ñaùy, neàn; lyù do, caên nguyeân; cô sôû; caên cöù vaøo, döïa vaøo, ñaët cô sôû Group: Nhoùm, taäp ñoaøn/theå; loaïi Guardian: Ngöôøi giaùm hoä; beà treân nhaø (Doøng
Phanxicoâ) Guelfs: Phaùi Giaùo Hoaøng (Trung coå) Guidance: Höôùng daãn, chæ ñaïo, dìu daét Guild: Hoäi, nghieäp hoäi Guillotine: Maùy cheùm Guilt: Toäi, toäi loãi Guilty: Phaïm toäi, coù toäi, toäi loãi Gulag: Traïi taäp trung (Xoâvieát) Guru: Vò thaày linh höôùng Gymnasium: Nhaø (phoøng) taäp theå duïc; tröôøng trung hoïc (Ñöùc, Thuïy só) Gynaeceum: Khueâ phoøng Gynaecology: Phuï khoa Gynandry: AÙi nam aùi nöõ Gyrovagus(-i): Nhaø tu haønh lang baït
|