Iamb(-us): Nhòp thô iambô
Ibid, I"(-em): Töø xuaát xöù ñaõ tröng daãn, nhö treân
Ichthus (Icquù"Symbol"V): Caù (kyù hieäu ghi taét caùc töø Hy laïp, coù nghóa: "Gieâsu Kitoâ Con Thieân Chuùa Cöùu tinh")
Icon, ikon: AÛnh/tranh töôïng thaùnh
Iconoclasm: Ñaäp phaù aûnh töôïng; laïc giaùo baøi tröø aûnh thaùnh
Iconoclast(-ic): Ng. baøi tröø (phaù) huûy aûnh thaùnh
Iconodule: Ng. kính suøng aûnh thaùnh
Iconography: Khoa aûnh thaùnh, aûnh töôïng hoïc
Iconolatry: Thôø aûnh töôïng
Iconomachy: Baøi tröø vieäc thôø aûnh töôïng
Iconostasis: Bình phong aûnh töôïng (ngaên cung thaùnh: Ñoâng phöông)
Idea: YÙ töôûng, yù nieäm, khaùi nieäm; yù kieán
Ideal: Lyù töôûng; maãu möïc (Platoâ); duy taâm
Idealism: Chuû thuyeát duy taâm; chuû nghóa lyù töôûng
Ideation: Hình thaønh yù nieäm, laäp yù
Idem: Nhö treân, cuõng theá
Identify(-ication): Ñoàng nhaát hoùa; nhaän ra, n.bieát; nhaän daïng
Identity: Ñoàng nhaát tính; ñaëc tính; caên tính, baûn saéc; caên cöôùc
i. crisis: khuûng khoaûng baûn saéc
Ideogram: Kyù hieäu ghi yù
Ideology: YÙ thöùc heä, chuû nghóa
Idiom: Thoå ngöõ, tieáng ñòa phöông; thaønh ngöõ, ñaëc ngöõ; caùch dieãn ñaït; ñaëc tính
communication of idioms: chuyeån thoâng ñaëc tính
predication of i.: aùp duïng ñaëc tính (cuûa thieân tính cho nhaân tính vaø traùi laïi)
Idiosyncrasy: Ñaëc tính, tö chaát; ñaëc öùng
Idol: Thaàn töôïng, ngaãu t., ngaãu thaàn
Idolatry: Thôø ngaãu töôïng, ngaãu thaàn
Ignominy(-ious): Ñeâ tieän, ñaùng khinh
Ignorance: Voâ tri (ñk 15), khoâng hay bieát; ngu ñoát, voâ hoïc
invincible i.: voâ tri baát khaû trieät
vincible i.: voâ tri khaû trieät
Ignore: Lôø ñi, æm ñi, laøm nhö khoâng bieát ñeán; khoâng ñeå yù, ñ.taâm ñeán, coi nhö khoâng coù
IHS: Gieâsu (3 chöõ ñaàu cuûa töø Hy laïp Ihsouõ"Symbol" V
Ikon: X. Icon
Illation: Haäu/quy keát, suy ra
Illative: Nhaäp caùch; haäu keát, suy ra
i. sense: yù nghóa haäu keát
Illegal: Baát hôïp phaùp; traùi luaät
Illegitimacy: khoâng hôïp phaùp; ñeû hoang
Illegitimate(-acy): Khoâng hôïp phaùp; khoâng chính ñaùng, kh.ch.thöùc; khoâng hôïp lyù; voâ caên cöù; ngoaøi hoân nhaân, tö sinh
i. child: con hoang
Illicit(-ceity): Baát hôïp phaùp, baát chaùnh, traùi pheùp
Illiteracy: Naïn thaát hoïc, muø chöõ
Illuminati: Phaùi quang chieáu, thieân giaùc (Alumbrados; Rosicrucians, moät daïng tam ñieåm)
Illuminative(-ion): Giaùc ngoä, quang minh, chieáu saùng
i. way: minh ñaïo, ñöôøng/giai ñoaïn giaùc ngoä, baäc ñöùc chieáu
Illuminism: Thuyeát thieân caûm, thieân quang luaän
Illusion: AÛo töôûng, aûo aûnh, aûo giaùc
Illusionism: AÛo töôûng luaän
Illusionist: Nhaø aûo thuaät
Illustration: Minh hoïa, minh trình; thí duï
Image: AÛnh, töôïng; hình töôïng, hình dung; yù töôûng
i. of God: hình aûnh TC
veneration of i.: toân kính aûnh töôïng (ñk 1188)
Imagery: Hình aûnh (vaên chöông); töôïng hình
Imagination: Trí töôûng töôïng; töôïng hình, hình dung
Imago repreasentativa: Hình aûnh bieåu tröng
Imam: Thaày caû (Hoài giaùo)
IMC (International Missio-nary Council): Hoäi truyeàn giaùo quoác teá (Tin laønh)
Imitation: Baét chöôùc, noi (theo) göông
Imitation of Christ: Göông Chuùa Gieâsu, Saùch göông phuùc
Immaculate: Trong traéng; tinh khieát, khoâng tyø veát
I. Conception: ÑM Voâ nhieãm nguyeân toäi
I. Heart: Maãu Tim Voâ nhieãm Ñöùc Maria
Immanence: Noäi taïi tính
divine i.: TC ôû trong moïi söï
Immanent: Noäi taïi
i. justice: coâng chính n. t.
i. Trinity: Tam Vò töï taïi (ôû trong chính mình)
Immanentism: Thuyeát noäi taïi
Immanuel: TC-ôû-cuøng-chuùng-ta (Mt 1:23)
Immaterial(-ity): Phi vaät chaát, voâ theå; voâ hình; khoâng ñaùng keå
Immaterialism: Thuyeát phi vaät chaát
Immature(-ity): Non nôùt, aáu tró
Immediacy: Tröïc tieáp, tieáp caän; töùc thôøi; khaån caáp
mediated i.: tröïc tieáp tính qua trung gian
Immensity: Meânh moâng, bao la, voâ bieân
Immerge: Chìm vaøo
Immerse(-ion): Dìm, nhuùng, nhaän chìm (trong nöôùc)
baptism by i.: röûa toäi baèng caùch dìm xuoáng nöôùc
Imminent(-ce): Gaàn ñeán, saép xaåy ra, caän keà; caáp baùch
i. expectation: chôø ngaøy quang laâm caän keà
Immoderate(-ion): Thaùi quaù, quaù ñoä; khoâng ñieàu ñoä, voâ ñoä
Immodeste(-y): Khieám nhaõ, voâ leã, baát lòch söï, soã saøng, trô treõn; voâ lieâm sæ; töï phuï
Immolation: Saùt teá; hieán teá
bloody i.: s. t. ñaãm maùu
commemorative i.: s. t. töôûng nieäm
mystical i.: s. t. huyeàn nhieäm
Immoral: Voâ luaân, ñoài baïi
Immoralism: Thuyeát phi ñaïo ñöùc
Immortal(-ity): Baát töû; baát dieät; baát huû
Immortalization: Baát töû hoùa; baát dieät hoùa; baát huû hoùa
Immovability: Khoâng theå thuyeân chuyeån
Immovable: Khoâng theå di chuyeån; baát di dòch, coá ñònh, baát ñoäng; khoâng theå baõi mieãn; kieân ñònh, k. quyeát
i. feasts: ngaøy leã coá ñònh
Immunity: Khaû naêng choáng beänh, kh.n. mieãn dòch; mieãn tröø, ñaëc mieãn
Immunology: Mieãn dòch hoïc
Immutability: Khoâng theå ñoåi thay, baát bieán
Impanation: Nhaäp biùnh ("hieän dieän trong baùnh": laäp tröôøng cho raèng sau truyeàn pheùp, baùnh vaãn coøn nguyeân laø baùnh: Luther)
Impassibility: Baát khaû thuï naïn, khoâng theå ñau khoå
Impassive: Khoâng xuùc ñoäng, thaûn nhieân, ñieàm tónh
Impatience: Thieáu kieân nhaãn, th. nhaãn naïi, soát ruoät
Impeccability: Tính khoâng theå phaïm toäi
metaphysical i.: töï baûn tính
moral i.: do bôûi loøng trung kieân
Impeccancy: Khoâng phaïm (kh.coù) toäi (trong thöïc teá)
Impeded see: Caûn toøa (ñk 412)
Impediment: Ngaên trôû, trôû ngaïi
canonical i.: n. t. giaùo luaät (ñk 180)
diriment i.: n. t. tieâu hoân (ñk 1073)
hindering i.: n. t. caûn hoân
Impenitent(-ence, -ency): Baát hoái, khoâng aên naên, cöùng loøng
final i.: baát hoái khi laâm töû, cheát döõ
Imperative: Baét buoäc, cöôõng baùch, c.cheá; quaû quyeát; caáp baùch; meänh leänh caùch
categorical i.: meänh leänh döùt khoaùt
Imperfect(-ion): Baát toaøn, khieám khuyeát, thieáu soùt
i. contrition: uùy hoái
Impersonal: Phi ngoâi vò, ph.nhaân caùch; khoâng lieân quan ñeán rieâng ai; khoáng chæ; phieám ch.; khaùch quan
i. verb: ñoäng töø khoáng chæ, ñ.t.khoâng ngoâi
Impersonalization: Phi ngoâi vò hoùa; bieán thaønh caùch noùi chæ troáng; khaùc quan hoùa
Impersonate(-ion): Nhaân caùch hoùa; laø hieän thaân cuûa; baét chöôùc, nhaïi laïi, giöõ moät vai dieãn xuaát; maïo danh, m.daïng, giaû daïng, giaû maïo
Impetratory prayer: Khaån nguyeän
Impiety: Nghòch ñaïo, baùng boå; baát hieáu
Implication: Lieân can, l.luïy; haøm yù, nguï yù, tieàm yùù
Implicit: Maëc nhieân, ngaàm aån, tieàm aån
Imposition: Ñaët ñeå; aùp ñaët, baét phaûi chòu
i. of hands: nghi thöùc ñaët tay
i. of penalty: ra hình phaït
Impossibility: Baát khaû dó tính
moral i.: b. kh. dó thöïc teá
physical i.: b. kh. dó vaät lyù
Impotence: Baát löïc; beänh lieät döông
antecedent i.: b. l. dó tieàn (coù tröôùc khi keát hoân)
psychic i.: b. l. dó taâm chöùng/taâm lyù
Imprecatory Psalms: Thaùnh vònh trò aùc (Tv 7,35,69,109, 137; xem: Cursing Psalms)
Impregnation: Thaám nhuaàn, th.ñöôïm, tieâm nhieãm; laøm thuï tinh, th.thai, th.phaán
Imprescriptible: Khoâng thôøi hieäu (phaûi ra toøa)
Imprimatur: Chuaån aùn, cho pheùp in
Imprimi potest: Coù theå in ñöôïc
Impromptu: ÖÙng khaåu; öùng bieán; baøi thô/nhaïc töùc höùng
Improperia: Lôøi than traùch, ta thaùn ca (phuïng vuï thöù 6 Tuaàn Thaùnh)
Impropriation: Theá tuïc hoùa taøi saûn cuûa toân giaùo; cho giaùo daân höôûng boång loäc giaùo só
Impulse: Xung ñoäng, x.naêng; kích giuïc, thuùc ñaåy
Impurity: Dô baån, oâ ueá; daâm oâ
legal i.: oâ ueá theo luaät
Imputability: Coù theå quy traùch, quy toäi
Imputation: Quy gaùn; quy traùch, q.toäi, ñoå loãi
i. theory: giaû thuyeát quy thuoäc (tình traïng coâng chính hoùa chæ coát taïi ôû choã TC "quy thuoäc" cho toäi nhaân söï coâng chính cuûa ÑK, chöù veà phía con ng. thì vaãn khoâng coù gí thay ñoåi)
Imputed justice: Coâng chính quy thuoäc (cuûa ÑK cho con ngöôøi)
In abstracto: Caùch tröøu töôïng
Inaccurate: Khoâng ñuùng, sai; khoâng chính xaùc, khoâng chænh; thieáu soùt
In actu: Hieän theå
i. a .primo: h. th. ñeä nhaát (tieàm naêng)
i. a. exercito: h. th. trong haønh ñoäng
i. a. secundo: h. th. ñeä nhò (hieän thöïc)
i. a. signato: h. th. trong yù nghóa
Inadequate(-cy): Khoâng thích ñaùng, kh. thoûa ñaùng, kh. phuø hôïp; khoâng ñaày ñuû
In adjecto: Nôi phuï töø
In albis: (Chuùa nhaät) AÙo traéng (tieáp sau leã Phuïc sinh)
In alio: Taïi tha
Inanimate: Voâ sinh khí, voâ hoàn; voâ tri voâ giaùc, baát tænh; teû nhaït
In anima vili: Treân thuù vaät (thöû nghieäm)
In articulo mortis: Trong giôø laâm töû, giaây phuùt laâm chung
Inaugurate: Khai maïc, kh. tröông; môû ñaàu, khaùnh thaønh; nhaäm chöùc
Inborn: Baåm sinh, thieân phuù, töï nhieân
Incantation: Thaàn chuù; buøa pheùp
Incapacitating law: Luaät baõi naêng
Incardination: Nhaäp tòch (ñk 265)
Incarnation: Nhaäp theå
Incarnationism: Thuyeát nhaäp theå
In cauda venenum: Ñoäc haïi naèm taïi ñaèng ñuoâi/ñoaïn choùt
In causa: Taïi caên
Incense: Höông traàm; ñoát höông, xoâng h.
Incest: Loaïn luaân
Inchoative: Baét ñaàu, khôûi ñ.
Incinerate: Hoûa thieâu/taùng
Inclination: Khuynh höôùng, thieân h., nghieâng chieàu; cuùi ñaàu, cuùi mình
Inclusive(-ion, -ness): Bao goàm, goàm coù, g.haøm
i. language: loái noùi goàm haøm
Incognito: Daáu teân, aån danh, bí maät
go about i.: vi haønh
Incoherence: Rôøi raïc, thieáu maïch laïc; khoâng chaët cheõ
Incommunicable(-bility): Khoâng theå truyeàn ñaït, baát khaû thoâng
Incommutable: Khoâng theå thay theá
Incompetent: Baát taøi thieáu khaû naêng; khoâng ñuû thaåm quyeàn, voâ thaåm quyeàn
Incomprehensibility: Baát khaû thaáu ñaït, khoâng theå hieåu ñöôïc (maàu nhieäm tuyeät ñoái)
Incongruity: Khoâng haøi hoøa, kh.hoøa hôïp; khoâng thích hôïp, kh.caân xöùng; khoâng phaûi pheùp, baát lòch söï
Inconsistent: Khoâng nhaát quaùn, maâu thuaãn
Incontinence: Khoâng tieát duïc, hoang daâm; khoâng kieàm cheá ñöôïc
Incorporation: Phoái hôïp, saùp nhaäp, thu nhaän; gia nhaäp, nhaäp tòch
Incorporeal: Voâ theå, voâ hình; thieâng lieâng
Incorruptibility: Khoâng theå hö naùt (bieán chaát), baát huû; khoâng theå mua chuoäc
Incredible: Baát khaû tín, khoâng theå tin ñöôïc; laï thöôøngï, khoù tin, khoâng theå töôûng töôïng ñöôïc
Incredulity: Voâ tín, khoâng chòu tin, cöùng loøng tin; hoaøi nghi, ngôø vöïc
Incubation: AÁp tröùng; aáp uû; thôøi gian uû beänh; caàu moäng (thuaät boùi toaùn: nguû qua ñeâm nôi caùc ñeàn mieáu mong nhaän ñöôïc moäng baùo cuûa y thaàn baøy cho caùch chöõa laønh beänh)
Incube(-us): Quyû ñöïc (phaù haïi phuï nöõ trong giaác nguû theo meâ tín coå, ñoái laïi vôùi succubus: quyû caùi), boùng ñeø, moäng daâm
Inculturation: Hoäi nhaäp vaên hoùa, baûn ñòa (xöù) hoùa
liturgical i.: baûn xöù hoùa phuïng vuï
Incumbent: Thuoäc phaän söï, coù traùch nhieäm; ng. giöõ nhieäm vuï
Incunabula: AÁn baûn tieân khôûi (tröôùc n. 1501)
Indecent(-cy): Soã saøng, khoâng ñoan trang
i. assault: coâng xuùc thuaàn phong myõ tuïc, taán coâng soã saøng, baïo haønh daâm ñaõng
Indefectibility: Baát khaû khuyeát, baát khaû mai moät; tröôøng toàn
Indefinite: Khoâng xaùc ñònh, baát ñònh, phieám ñònh, maäp môø; voâ haïn; voâ ñònh theå
Indelible character: AÁn tích khoâng taåy xoùa ñöôïc, khoâng phai nhaït
Indeterminacy, principle of: Nguyeân lyù baát xaùc ñònh (Heisenberg)
Indeterminate penalty: Hình phaït khoâng xaùc ñònh
Indeterminism: Thuyeát phi taát ñònh, baát ñònh
Index: Muïc luïc; chæ soá
i. of forbidden books: thö muïc saùch caám
Indict(-ment): Truy toá; baûn caùo traïng
Indifference: Laõnh ñaïm, thôø ô, döûng döng; bình taâm; phieám ñònh; trung laäp, khoâng thieân vò
Indifferentism: Thôø ô, laõnh ñaïm, döûng döng (nhaát laø ñoái vôùi toân giaùo); 1. hoïc thuyeát phuû nhaän boån phaän toân thôø TC; 2. chuû thuyeát ñoàng hoùa caùc toân giaùo (coi ñaïo naøo cuõng theá thoâi/gioáng nhau)
Indigenize(-ation): Baûn xöù hoùa, baûn ñòa hoùa
Indigenous: Baûn xöù/ñòa
Indissolubility: Baát khaû phaân ly (ñk 1056)
intrinsic i.: b. kh. ph. ly noäi taïi
extrinsic i.: b. kh. ph. ly ngoaïi taïi
Individual: Caù nhaân/theå; rieâng reõ, caù bieät; ñoäc ñaùo
i. believer: tín höõu theo tö theá laø caù nhaân
Individualism: Caù nhaân chuû nghóa
Individuality: Caù nhaân tính; caù bieät tính; caù tính; caù nhaân
Individualization: Caù bieät hoùa
Individuation: Caù theå hoùa
In divinis: Trong Thieân Chuùa, thuoäc thaàn söï
Indoctrination: Truyeàn thuï; nhoài soï (yù thöùc heä)
Induction: Boå nhieäm; leã nhaäm chöùc; (lyù luaän) quy naïp; daãn chöùng; (ñieän) caûm öùng; (sinh) kích öùng; lôøi töïa
Indulgence: AÂn xaù; khoan dung/thöù; nuoâng chieàu, buoâng thaû
partial i.: tieåu xaù (ñk 993)
plenary i.: ñaïi xaù
Indult: Ñaëc phaùp; ñaëc quyeàn; ñaëc mieãn
i. to leave an Institute: pheùp xuaát doøng (ñk 728)
Indwelling of the Holy Spirit: Thaùnh Thaàn cö nguï trong taâm hoàn
Inebriate: Say söa, nghieän ngaäp; laøm: say söa, meâ maån
Ineffable: Khoân taû, khoù taû neân lôøi
Inerrancy: Voâ ngoä, khoâng sai laàm (Kinh Thaùnh)
Inertia: Quaùn tính; ñoïa tính, tính trô yø
In esse: Höõu theå taïi theå
In extenso: Toaøn boä; toaønbaûn; daøi roäng
In extremis: giaây phuùt cuoái cuøng, giôø laâm chung
Infallibilists: Ng. thuoäc phaùi baát khaû ngoä (trong coâng ñoàng Vaticanoâ I: chuû tröông caàn phaûi ñònh tín ñaëc aân baát khaû ngoä cuûa ÑGH)
Infallibility: Baát khaû ngoä tính
Infallible: Baát khaû ngoä
i. teaching authority: quyeàn giaùo huaán voâ ngoä (ñk 749)
Infamy: Nhuïc nhaõ, oâ danh, bæ oåi
i. of law: oâ danh chieáu luaät
i. of fact: oâ danh chieáu söï
Infancy: Thôøi/ tuoåi thô aáu
i. narratives/gospels: trình thuaät veà thôøi thô aáu cuûa Ñ. Gieâsu, Phuùc aâm aáu thôøi
Infant Baptism: Röûa toäi: treû thô, treû con
Infanticide: Gieát treû thô/ con, saùt nhi
Infatuation: Si meâ, say ñaém, cuoàng meâ
Infer(-ence): Suy dieãn; suy luaän; quy keát
Inferior: Döôùi, thaáp/nhoû hôn; thaáp keùm; ngöôøi beà/caáp döôùi
Infernal: Thuoäc ñòa/hoûa nguïc; quyû quaùi; gheâ gôùm
Infibulation: Tuïc khaâu khoùa (aâm hoä hoaëc ñaàu döông vaät: ngaên giao hôïp)
Infidel(-ity): Löông daân; voâ tín ngöôõng; khoâng trung thaønh, baát trung, boäi baïc
negative i.: voâ tín khieám caùch (voâ toäi )
positive i.: voâ tín coá caùch/ tình (töø choái ñöùc tin)
privative i.: voâ tín khuyeát/ tieâu caùch, maát ñöùc tin (coù loãi)
In fieri: Ñang hình thaønh
Infinite: Voâ bieân, voâ cuøng, voâ taän
potential i.: voâ bieân tieàm caùch
relative i.: voâ bieân töông ñoái
The. I.: Ñaáng Voâ Bieân, Thöôïng Ñeá
Infinitive: Nguyeân theå, daïng voâ ñònh, vò bieán caùch
Infinitude: Tính: voâ bieân, voâ taän
Infinity: Khoâng bôø beán, voâ bieân; voâ cöïc
Inflict: Tuyeân keát/phaït, giaùng phaït, baét phaûi chòu
inflicted penalty: hình phaït haäu keát
Infralapsarian: Tình traïng haäu sa ñoïa (thuyeát cuûa moät nhaùnh Calvin)
Infuse(-ion): Phuù baåm, thoâng ban; thieân phuù
infused knowledge: kieán thöùc thieân phuù
i. virtues: nhaân ñöùc thieân phuù
Ingratitude: Voâ ôn
Inhere(-ence): Gaén lieàn, ñi lieàn, voán coù; coá höõu
Inhibition: ÖÙc cheá, ñình chæ; caám ñoaùn, ngaên chaën
Iniquity: Baát coâng; ñoài phong baïi tuïc, toäi phaïm
mystery of i.: maàu nhieäm toäi aùc (2Ts 2,7)
Initiation: Khai taâm, môû ñaàu, nhaäp moân
Initiative: Saùng kieán, khôûi xöôùng
Initium fidei: Böôùc ñaàu ñöùc tin, ñöùc tin buoåi ñaàu
Injunction: Leänh truyeàn, huaán/meänh leänh, chæ thò; leänh toøa
Injustice: Baát coâng
In memoriam (fidelium defunctorum): Ñeå töôûng nhôù (caùc tín höõu ñaõ qua ñôøi)
Innascibilitas: Baát khaû thuï sinh tính (khoâng theå do sinh nôû maø coù: Tam Vò hoïc)
Innate: Baåm sinh, thieân phuù
Inner: Beân trong, saâu kín
i. man: con ng. noäi taâm (Rm 7:22)
i. word: noäi ngoân
Innocent: Ngaây thô; voâ toäi, trong traéng
The In.s: Caùc thaùnh Anh Haøi
In nuce: Taét moät lôøi
In obliquo: Giaùn chæ
Inopportunists: Ng. thuoäc phaùi baát thuaän thôøi (hoài coâng ñoàng Vaticanoâ I: cho raèng vieäc minh ñònh tín ñieàu veà ñaëc aân baát khaû ngoä cuûa ÑGH laø khoâng hôïp thôøi)
In partibus: ("nôi löông daân") Theo hieäu toøa
In periculo mortis: Luùc nguy töû
In persona Christi: Trong baûn thaân ÑKâ, thay maët ÑK
In petto: Giöõ kín (trong loøng)
In potentia: Trong tieàm theå
i. p. proxima: t. t. th. gaàn
i. p. remota: t. t. theå xa
Inquisition: Toøa thaåm tra (veà tính chaát chính thoáng cuûa giaùo lyù; coù töø n. 1233), thaåm vaán
In re: Hieän söï, noäi söï
In recto: Tröïc chæ
INRI (Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum): Gieâsu Nadareùt Vua daân Do thaùi
In sacris: Ñaõ chòu chöùc thaùnh
Insanity: Tình traïng maát trí; beänh ñieân
Inscription: Caâu ghi; ñaêng kyù, ghi danh
In se: Taïi söï, töï taïi
Insemination: Truyeàn tinh; truyeàn gioáng; thuï tinh
heterologous artificial i.: thuï tinh nhaân taïo vôùi tinh dòch khoâng phaûi cuûa ng. choàng
homologous a. i.: th. t. nh. t. noäi hoân (tinh dòch cuûa ng. choàng)
Insight: Thaáu suoát, minh maãn; nhaän thöùc: saùng suoát, saâu saéc
Insignia of the canons: Huy hieäu kinh só
In situ: Taïi choã
In solidum: Lieân ñôùi, caû taäp theå
Inspiration: Linh öùng, thaàn höùng
verbal i.: l. ö. nguyeân vaên, l. ö. ngoân töï (töøng chöõ)
Inspire: Linh öùng
Installation: Boå nhieäm; ñaûm nhieäm, nhaäm chöùc; laép raùp, thieát bò
Instance: Thí duï; tröôøng hôïp; lôøi: yeâu caàu, khaån xin
court of first i.: toøa aùn: sô thaåm, sô caáp
c. of second i.: t. aùn ñeä nhò caáp
Instinct: Baûn naêng, thieân höôùng; naêng khieáu
Institute: Hoïc vieän; theå cheá; tu hoäi, hoäi doøng
Institution: Thaønh laäp, thieát laäp; hoäi ñoaøn, toå chöùc; theå cheá; cô sôû, cô quan
i. of office: boå nhieäm giaùo vuï (ñk 147)
i. of sacrament: thieát laäp bí tích
words of i.: coâng thöùc thaønh laäp Thaùnh Theå
Institutional Church: Giaùo hoäi theå cheáù
Institutionalization: Theå cheá hoùa, ñònh cheá/cô cheá hoùa
Instruct(-ion): Chæ daïy, chæ daãn, thoâng ñaït; uûy nhieäm; huaán thò, chæ thò, thoâng tö
Instrument: Duïng cuï; khí cuï, coâng cuïï
tradition of the i.: trao ñöa thaùnh cuï
Instrumentalism: Thuyeát coâng cuï
Insufflation: Thoåi hôi (trong nghi thöùc laøm pheùp daàu thaùnh)
Insult: Laêng maï/nhuïc, xæ vaû
Insurance: Baûo ñaûm/hieåm
Integral: Troïn veïn; nguyeân veïn, veïn toaøn, toaøn boä
Integralism: Thuyeát toaøn dieän (thuyeát cho laø GH phaûi ñieàu khieån moïi haønh vi cuûa caùc giaùo höõu)
Integrate(-ion): Hoäi nhaäp, hoøa nhaäp, dung hôïp, phoái hôïp; saùp nhaäp
Integrity: Troïn veïn, toaøn veïn, nguyeân tuyeàn; lieâm khieát, thanh lieâm
i. of confession: xöng toäi ñaày ñuû
Intellect: Trí naêng/tueä, lyù trí
Intellectual: Thuoäc trí naêng, trí löïc; nhaø trí thöùc
i. ability: taøi naêng trí tueä
i. sacrifice: hy sinh tö yù/kieán
Intellectualism: Thuyeát chuû trí, th.duy trí
Intellectualization: Lyù trí hoùa
Intellectus fidei: Nhaän thöùc ñöùc tin
Intelligence: Trí thoâng minh/tueä; thoâng hieåu; lieân heä (tin töùc) bí maät
gift of i.: ôn thoâng minh
divine i.: thaàn trí
Intelligences: Trí thaàn (phaåm traät thieân thaàn)
i. quotient (IQ): chæ soá thoâng minh
I. Service: Cuïc tình baùo
Intelligibility: Khaû tri, khaû nieäm, coù theå hieåu, deã hieåu
Intention: YÙ ñònh, yù höôùng; muïc ñích; yù nguyeän, yù chæ
Intentional: Coá yù, coá tình
i .behavior: thaùi ñoä coá yù
Interact(-ion): Taùc ñoäng qua laïi, taùc duïng töông hoã, töông taùc
Intercede: Caàu baàu, chuyeån caàu; can thieäp (giuùp)
Intercession: Caàu thay nguyeän giuùp, chuyeån caàu, can thieäp, can thænh
Intercessor: Ngöôøi: can thieäp, xin giuøm, laøm trung gian
Interchange of predicates: Chuyeån thoâng ñaëc tính (x. communication of properties, communicatio idiomatum)
Inter-Church: Lieân giaùo hoäi
Intercommunion: Thoâng hieäp bí tích lieân giaùo phaùi
Interconfessional: Lieân tín phaùi, lieân giaùo hoäi
Interdenominational: Lieân giaùo phaùi
Interdepedence: Phuï thuoäc laãn nhau, hoã/töông thuoäc
Interdict: Caám chæ (khoâng ñöôïc haønh söû chöùc vuï hay söû duïng nôi choán naøo ñoù); treo cheùn; vaï caám cheá (ñk 1332)
Interdisciplinary: Lieân khoa, lieân ngaønh
Interim: Taïm quyeàn, laâm thôøi
Augsburg I.: coâng thöùc giaùo lyù laâm thôøi Augsburg (n. 1548)
i. eschatology: tình traïng ng. cheát tröôùc khi soáng laïi; caùnh chung hoïc vong nhaân traïng (veà tình traïng kia cuûa nhöõng ng. quaù coá)
Interior: Beà trong, noäi giôùi; noäi taâm
i. life: ñôøi soáng: noäi taâm, thieâng lieâng
Interiorism: Thuyeát noäi nguyeân (chaân lyù phaùt nguyeân töø tö duy noäi quan)
Interiorize: Noäi taâm hoùa; noäi hieän
Intermarriage: Hoân nhaân dò/lieân chuûng; hoân nhaân ñoàng toäc; h. nh. cuøng nhoùm
Interment: An taùng
Intermediate state: Trung traïng (giöõa luùc cheát vaø luùc soáng laïi)
Internal forum: Toøa trong
Internuncio: Ñaëc söù, coâng söù Toøa thaùnh
Interpersonal: Lieân baûn vò, lieân ngoâi vò
Interpolation: Maïo nhaäp, theâm vaên; noäi suy
Interpret(-ation): Giaûi thích
strict i.: g. t.: saùt nghóa, theo nghóa heïp
Interregnum: Thôøi gian khuyeát vò (giöõa hai ñôøi vua hoaëc Giaùo Hoaøng...)
Interrupt(-ion): Giaùn ñoaïn, ngaét quaõng
Inter-school: Lieân tröôøng
Interstices: Khe, keõ hôû; giaùn kyø (thôøi gian giaùn caùch toái thieåu caàn phaûi giöõ nhöõng khi chòu caùc chöùc [thaùnh])
Inter-Testamental: Thôøi kyø giöõa Cöïu vaø Taân Öôùc
Interventionism: Chuû nghóa can thieäp
Intestate(-acy): Khoâng di chuùc
i. estate or succession: phaùp ñònh thöøa keá
to succeedto an i. estate: keá thöøa theo phaùp ñònh
Intimacy: Quen thaân, thaân maät, maät thieát; tö tình, gian daâm
intimacies: cöû chæ suoàng saõ
Intimate: Thaân maät, maät thieát; thaâm saâu
Intimation: Thoâng tri, th. baùo, th.caùo; thoâng/toáng ñaït
Intinction: Chaám, nhuùng (röôùc leã baèng caùch chaám Mình vaøo Maùu Thaùnh)
Intolerance: Baát khoan dung, khoâng: nhaân nhöôïng, bao dung; baát nhaãn, coá chaáp
In toto: Toaøn boä, toång theå
Intransitive: Noäi ñoäng
i. form: daïng noäi ñoäng
i. verb: noäi ñoäng töø
Intrinsic evil: AÙc/döõ töï baûn chaát
Introduction: Nhaäp moân, n. ñeà, vaøo ñeà, daãn nhaäp, daãn luaän; khai taâm; du nhaäp; khuùc daïo ñaàu (nhaïc)
i. of the case: khôûi toá (ñk 1501)
Introductory rites: Nghi thöùc: môû ñaàu, nhaäp leã
Introit: Kinh nhaäp leã
Introspection: Noäi quan/ kieåm, töï xem xeùt/quan saùt noäi taâm (cuûa mình)
Introversion: Höôùng ngaõ, noäi höôùng
Intuition: Tröïc giaùc/quan
Intuitionism: Tröïc giaùc thuyeát
Intuitive vision: Tröïc kieán (TC treân thieân ñaøng)
Invalid: Voâ hieäu löïc; voâ caên cöù; voâ giaù trò, baát thaønh; taøn pheá, pheá binh, pheá nhaân
Invalidate: Voâ hieäu hoùa, baõi hieäu
Invalidating law: Luaät baõi hieäu
Invention of the Cross: Phaùt hieän Thaùnh Giaù
Inversion: Ñaûo ngöôïc, nghòch ñaûo, chuyeån ñaûo
Invest: Trao quyeàn, boå nhieäm; bao vaây; ñaàu tö
Investigation: Ñieàu tra; tra cöùu, nghieân cöùu
Investiture: Taán phong; thuï phong, töïu chöùc
i. controversy: vuï tranh caõi veà quyeàn chæ ñònh giaùo chöùc (giöõa ÑHG vaø hoaøng ñeá, tk 11-12)
lay i.: vieäc giaùo daân chæ ñònh giaùo só giöõ caùc giaùo chöùc
i. with ring and crosier (staff): leã trao quyeàn (vôùi nhaãn vaø gaäy: bieåu hieäu quyeàn GM)
Invincible: Khoâng theå chinh /khaéc phuïc, baát khaû thaéng, voâ ñòch; baát khaû trieät
i. ignorance: voâ tri baát khaû trieät (ngoaøi söùc hieåu bieát)
Invisibility: Voâ hình
Invitation: Keâu môøi; môøi goïi; moïc goïi
Invitatory: Thaùnh vònh giaùo ñaàu, ca nhaäp tuïng
In vitro: Trong oáng nghieäm
In vivo: Trong cô theå
Invocation: Khaån caàu, caàu khaán, keâu caàu; phuø hoä
Invoke: Vieän daãn; caàu khaån/ xin; goïi leân, gôïi laïi/ra
Involuntary: Voâ tình/yù, khoâng: chuû taâm, coá yù; ngoaøi yù muoán
Involution: Raéc roái, khoù khaên; cuoän thu laïi; thoaùi hoùa/boä; teo toùp
Involvement: Tham gia, dính líu, can döï; goàm haøm
Inward(-ness): Phía trong; noäi taâm; noäi dung saâu saéc
Iota: Chöõ i; chi tieát nhoû nhaát
Ipsissima verba (vox) Christi: Ngoân töø/lôøi cuûa chính ÑK
Ipso facto: Töï/do chính söï vieäc; töùc khaéc
Irenic(-nism): Thaùi ñoä chuû hoøa, dung nhöôïng; chuû höôùng thoûa hieäp
Irenics, i. theology: Thaàn hoïc hoøa hôïp (giöõa caùc giaùo hoäi, coù tính caùch phoái hôïp)
Ironic(-ical), irony: Mæa mai, chaâm bieám
Irrational: Phi lyù, phaûn lyù, khoâng hôïp lyù; khoâng coù lyù trí, phi lyù tính; voâ tyû
Irrationalism: Phi lyù tính; thuyeát phi lyù tính (naêng löïc phi lyù tính chi phoái vuõ truï)
Irredentism: Phong traøo taùi chieám laõnh ñòa (cuûa quoác gia, taïi YÙ)
Irregularity: Baát hôïp luaät (ñk 1040), traùi quy phaùp, ngaên trôû (chòu chöùc)
Irrelevance, -cy: Khoâng thích ñaùng/hôïp; laïc ñeà; khoâng: ñuùng luùc, hôïp thôøi
Irreligion(-ious): Voâ toân giaùo
Irremissible: Khoâng theå tha thöù
Irremovability: Khoâng theå: di chuyeån, thuyeân chuyeån
Irreversible: Khoâng theå ñaûo ngöôïc, chuyeån hoài
Irvingi(ani)sm: Phaùi hoaëc thuyeát Irving (1792-1834: töï xöng laø Catholic Apostolic Church: GH Coâng giaùo Toâng truyeàn)
Isaac: I-sa-ac
Isagogics: Phaàn daãn nhaäp
Isaiah: I-sai-a, Is
Ascension of I.: Isaia thaêng thieân (nguïy thö)
Islam: Hoài giaùo
Israel: Ít-ra-en
Israeli: Coâng daân quoác gia Israel
Israelite: Do thaùi
Issue: Vaán ñeà, tranh ñieåm; keát thuùc; keát quaû; phaùt xuaát; phaùt haønh; soá baùo
Ite, missa est: Leã xong, haõy ra veà
Iteration: Taùi haønh/dieãn, laëp laïi nhieàu laàn
Itinerant(-ancy): Löu ñoäng
Itinerary: Haønh/loä trình
IUD: Voøng traùnh thai
Iure divino: Do thaàn luaät
Ius: Luaät, phaùp luaät (x. jus)