MA: Cöû nhaân vaên chöông
Macabre: Cheát choùc; ruøng rôïn, kinh khuûng
danse m.: ñieäu nhaûy töû thaàn; tranh veõ töû thaàn daét tay ng. cheát
Macarism: Coâng thöùc chuùc phuùc; (GH Hy laïp) taùm moái phuùc thaät
Maccabees: Ma-ca-beâ, 1Mcb, 2Mcb (3Mcb vaø 4Mcb laø nguïy thö)
Macedonianism: Laïc giaùo Maxeâñoânioâ (moät daïng cuûa Semi-arianism, tk 4-5)
Macedonians: Ngöôøi thuoäc phaùi Maxeâñoânioâ
Machiavellism: Chính saùch Machiavelli; thuû ñoaïn quyû quyeät, xaûo quyeät
Macrocosm: Theá giôùi vó moâ, vuõ truï
Mactatio mystica: Saùt teá thaàn bí
Macula: Veát, chaám, ñoám
Madonna: Ñöùc Meï
Magdalens: Kyõ nöõ quy hoái/ chaùnh (phuï nöõ giang hoà/ phoùng ñaõng aên naên hoái caûi)
Magi: Caùc Ñaïo só
Magic: Ma/quyû thuaät; aûo thuaät
Magister: Thaày, sö phuï, giaùo sö
m. sacri palatii: coá vaán thaàn hoïc giaùo trieàu
Magisterial: Thuoäc huaán quyeàn
Magisterium: Huaán quyeàn, quyeàn giaùo huaán
extraordinary m.: h. quyeàn ñaëc bieät, ñaëc huaán
ordinary m.: huaán quyeàn thoâng thöôøng, thöôøng huaán
solemn m.: h. quyeàn troïng thöùc, troïng huaán
Magnanimity: Ñaïi löôïng, haøo hieäp, khoan nhaân, taâm huøng chí ñaïi
Magnificat: Kinh ngôïi khen
Magnificence: Loäng laãy, huy hoaøng, traùng leä, nguy nga
Magnitude: Taàm côõ: to lôùn, quy moâ, roäng raõi; taàm quan troïng; ñoä saùng bieåu kieán (thieân theå)
Mahayana: Ñaïi thöøa
Mahometanism: Hoài giaùo (toân phaùi Mahoâmeùt)
Maieutics: Khích bieän phaùp (phöông phaùp gôïi hoûi theo kieåu cuûa Socrates)
Mainstream: Chuû ñaïo/höôùng
Maitreya: Di laïc
Majestic(-y): Uy nghi, oai veä, cao caû, chí toân
Major: Lôùn; tröôûng thaønh; chuyeân ñeà; ñaïi tieàn ñeà
m. Order: chöùc [thaùnh] lôùn
m. Superior/Moderator: beà treân cao caáp (ñk 620)
Majority: Soá ñoâng, ña soá; tuoåi: thaønh nieân, tröôûng thaønh (ñk 97)
Makarism: Coâng thöùc chuùc phuùc; caùc moái phuùc thaät (Ñoâng phöông)
Malabar Church: GH Malabar (AÁn ñoä)
Malachi: Ma-la-khi, Ml
Malankar Church: GH Malankar (Malabar coâng giaùo)
Male: Trai, nam, ñöïc, troáng
m. chauvinism: thaùi ñoä/naõo traïng troïng nam khinh nöõ
Malediction: Nguyeàn ruûa, oaùn traùch, chuùc döõ; tröøng phaït; tai hoïa
Malefaction: Ñieàu aùc/haïi; haønh ñoäng: gian taø, baát löông
Malestream: Chuû höôùng troïng nam
Malevolence: AÙc yù, aùc taâm, xaáu buïng
Malice: AÙc hieåm/ñoäc, coá tình phaïm loãi; tinh nghòch/quaùi
Malpractice: Haønh ñoäng: baát chính, phi phaùp; baát caån, caåu thaû; laïm duïng: ñòa vò, coâng quyõ
Maltese cross: Thaäp giaù kyù hieäu cuûa Doøng Hieäp só Malta
Malthusianism: Thuyeát Malthus (haïn cheá sinh ñeû ñeå phaùt trieån kinh teá)
Mammon: Thaàn tieàn
Man: Con ngöôøi, nhaân; choàng; ñaøn oâng, nam giôùi
m. of God: ngöôøi: ñaïo ñöùc, suøng ñaïo
m. of Sin: Phaûn Kitoâ
Mandaeanism: Giaùo phaùi Taåy ngoä (Manñeâoâ)
Mandala: Khung veõ bieåu hieän vuõ truï; bieåu töôïng coá gaéng töï caûi thieän
Mandate: Uyû nhieäm thö (ñk 42); meänh leänh, chæ thò
Mandatum: Nghi thöùc röûa chaân (thöù 5 Tuaàn Thaùnh)
Man-God: Nhaân-Thaàn (Ngöôøi-[Thieân] Chuùa)
Manhood: Nhaân loaïi; nhaân tính; tuoåi tröôûng thaønh; nam giôùi; nam tính
Manichaeism: Phaùi Manikeâoâ; thuyeát: löôõng nguyeân, nhò nguyeân
Manifest: Baøy toû, bieåu hieän, bieåu loä/thò; danh saùch (haønh khaùch, haøng hoùa)
Manifestation: Bieåu loä/thò; bieåu tình; hieän hình, khaûi hieän
m. of conscience: baøy toû: taâm hoàn, löông taâm (ñk 630 §5)
Manip(u)le: Khaên ñeo tay (trong Thaùnh Leã thôøi xöa)
Manipulation: Thuû taùc/vaän (vaän haønh hay ñieàu khieån baèng tay), thao taùc; leøo laùi
Mankind: Nhaân loaïi, loaøi ngöôøi
Manna: Man-na
Mantra: Coâng thöùc tuïng nieäm (laëp ñi laëp laïi luùc suy nieäm)
Manu militari: Baèng vuõ löïc
Manual: Saùch giaùo khoa; taäp caåm nang
Manualist: Taùc giaû saùch giaùo khoa hoaëc loaïi saùch thaàn hoïc caåm nang
Manumission: Giaûi phoùng (noâ leä)
Manuscript: Baûn cheùp tay, thuû baûn, baûn thaûo
Manuterge: Khaên lau tay (phuïng vuï)
Mar: Chuùa, Ñöùc, OÂng (toân xöng)
Marabout: Thaày tu Hoài giaùo
Maranatha: "Laïy Chuùa, xin ngöï ñeán!"
Marcan: Lieân quan ñeán Maùc-coâ
m. hypothesis: giaû thuyeát veà Phuùc AÂm Mc (cho laø Phuùc aâm xöa nhaát)
Marcionism: Laïc thuyeát Marcion (nhò nguyeân, tk 2)
Marcionite prologues: Lôøi töïa Marcion (cuûa phaùi Marcion giôùi thieäu caùc thö thaùnh Phaoloâ)
Marginated: Bò gaït ra beân leà, ngoaøi leà (xaõ hoäi)
Marian: Lieân quan ñeán Ñöùc Maria
m. rosary: traøng (kinh) maân coâi
m. year: naêm Thaùnh Maãu
Marianists: Tu só Hoäi Doøng Ñöùc Maria (SM, do G.J.Chaminade saùng laäp, n. 1816)
Mariolatry: Toân thôø Ñöùc Maria
Mariology: Thaùnh Maãu hoïc
Marists: Tu só Hoäi Doøng Truyeàn Giaùo Ñöùc Maria (SM, FMS, do J.C.M. Colin saùng laäp n. 1824)
Marital: Thuoäc vôï choàng, hoân nhaân
Mark: Maùc-coâ, Mc
Market economy: Kinh teá thò tröôøng
Marks of the Church: Ñaëc ñieåm GH (duy nhaát, thaùnh thieän, coâng giaùo vaø toâng truyeàn)
Maronite Church: GH thaùnh Maron (Liban)
Marriage: Hoân nhaân, hoân phoái, giaù thuù; leã cöôùi
free/private m.: töï do soáng chung, tö hoân
civil m.: hoân nhaân luaät ñôøi
m. bond: daây hoân phoái, hoân heä
m. certificate: giaáy giaù thuù
m. encounter: phong traøo/ khoùa thaêng tieán hoân nhaân
m. form: theå thöùc hoân phoái (ñk 1108)
m. licences: pheùp keát hoân
mixed m.: hoân nhaân khaùc ñaïo, hoãn hôïp (dò giaùo)
ratified and consummated m.: hoân nhaân chuaån nhaän vaø hoaøn hôïp
religious m.: hoân nhaân luaät ñaïo
sacrament of m.: bí tích hoân phoái
Marrow: Tuûy; coát tuûy/loõi, tinh tuùy
Martyr: ("Chöùng nhaân") Töû ñaïo, tuaãn giaùo
proto-m.: vò töû ñaïo tieân khôûi (thaùnh Steâphanoâ)
Martyrdom: Phuùc: töû ñaïo, tuaãn giaùo
Martyrium: Thaùnh ñöôøng (coù moä) töû ñaïo
Martyrolatry: Toân thôø caùc vò töû ñaïo
Martyrology: Saùch tieåu söû caùc thaùnh töû ñaïo; soå caùc thaùnh
Marxian: Thuoäc tö töôûng cuûa Karl Marx
Marxism: Chuû nghóa Caùc-maùc
Mary: Maria
M. Major, church of St.: Thaùnh ñöôøng Ñöùc Baø Caû (Roâma)
Maryknoll: Hoäi thöøa sai Maryknoll (MM, 1911)
Marymas: Leã Truyeàn Tin (25-3)
Masochism: Khoå/thoáng daâm; chöùng khoaùi: khoå, töï haønh haï chính mình
Masonic: Tam ñieåm
Masoretes: Caùc nhaø ngöõ phaùp Do thaùi tröôøng phaùi Masorah (tk 6-10)
Masoretic text: Baûn vaên Kinh Thaùnh do tröôøng phaùi Masorah baûo löu
Mass: Thaùnh leã
concelebrated m.: leã ñoàng teá
exequial m.: leã an taùng
high, solemn m.: leã troïng theå (coù haùt caùc phaàn cuûa phuïng vuï Thaùnh Leã)
low m.: leã thöôøng, leã ñoïc
m. for the people: leã caàu cho ñoaøn daân (coäng ñoaøn ñöôïc giao phoù trong coi: ñk 534)
m. intention: yù leã, boång leã
m. obligation: boån phaän döï leã (Chuùa nhaät)
m. offering: boång leã (ñk 945)
m. of the catechumens: phaàn phuïng vuï tröôùc Daâng leã
m. of the presanctified: Leã vôùi Mình Thaùnh ñaõ truyeàn pheùp saün (thöù 6 Tuaàn Thaùnh)
m. stipend: boång leã
nuptial m.: leã hoân phoái
pontifical m.: leã ñaïi trieàu (GM)
private m.: leã rieâng
requiem m.: leã caàu hoàn
votive m.: leã ngoaïi lòch
Mass: Quaàn/ñaïi chuùng, ñaùm ñoâng; khoái, khoái löôïng
m. communication: thoâng tin ñaïi chuùng
m. education: giaùo duïc ñaïi chuùng
m. media: phöông tieän truyeàn thoâng ñaïi chuùng
m. psychology: taâm lyù quaàn chuùng
Master: Thaày, sö phuï, chuû
m. General: Beà treân toång quyeàn Doøng Ñaminh
m.-key (pass key): chìa caùi, chìa vaïn naêng
m. of ceremonies: tröôûng ban nghi leã
m./mistress of novices: giaùo taäp, giaùm taäp, taäp sö
m. of the Sacred Palace: tröôûng ñieän Toâng toøa
m. of the Sentences: Pheâroâ Loâmbarñoâ († 1160; taùc giaû cuoán Toång luaän caùc chuû ñeà thaàn hoïc)
masterpiece: kieät taùc
m. plan: sô ñoà (keá hoaïch) toång theå
Masturbation: Thuû daâm
Materia: Vaät chaát; chaát theå
m. et forma: chaát theå vaø moâ thöùc
m. ex qua: noäi chaát theå, chaát theå chaát lieäu
m. sacramenti: chaát theå bí tích
Material: Vaät chaát; höõu hình; vaät lieäu
m. cooperation: hôïp taùc cöù söï (baèng haønh ñoäng beân ngoaøi chöù khoâng yù thöùc hoaëc khoâng coá tình)
m. principle: nguyeân toá chaát theå
m. sin: toäi cöù söï (laøm ñieàu xaáu, nhöng khoâng maéc toäi vì haønh ñoäng maø khoâng yù thöùc hoaëc maát töï do)
Materialism: Chuû nghóa duy vaät
dialectical m.: duy vaät bieän chöùng
historical m.: duy vaät lòch söû
practical m.: duy vaät thöïc tieãn
Materials: X. hylics
Maternity: Tö caùch (chöùc naêng) laøm meï; sinh ñeû; tình meï; maãu heä
m. hospital: nhaø hoä sinh
m. leave: nghæ vieäc thôøi sinh nôû (saûn phuï)
Mathurins: Tu só Doøng Chuùa Ba Ngoâi
Matins or mattins: Kinh saùng
Matriarchy: Cheá ñoä maãu quyeàn
Matricide: Gieát meï, saùt maãu (x. patricide: gieát cha)
Matrilineal: Doøng/hoï meï, maãu heä
Matrilocal: Cö truù/soáng beân hoï meï, thuoäc cö sôû maãu toäc (x. patrilocal, virilocal, uxori-local)
Matrimonial: Thuoäc: hoân nhaân, hoân phoái
m. consent: öng thuaän keát hoân
m. contract: hoân öôùc
m. court: toøa aùn hoân phoái
m. covenant: giao öôùc hoân phoái
m. impediment: ngaên trôû hoân phoái
Matrimony: Hoân phoái/nhaân
Matrix(-es, -ces): Töû cung, daï con; khuoân ñuùc/coái; ma traän; soå caùi (thueá vuï)
Matter: Vaät chaát; chaát theå; vaán ñeà, chuû ñeà; noäi dung, söï kieän
m. and form: chaát theå vaø moâ thöùc
m. of life and death: vaán ñeà soáng cheát
m. of a sacrament: chaát theå bí tích
prime m.: nguyeân lieäu
printed m.: aán phaåm
Matthew: Maùt-theâu, Mt
Matthias: Maùt-thi-a
Gospel of St.M.: Phuùc aâm theo thaùnh Mathia (nguïy thö)
Mattins: Kinh saùng
Mature(-ity): Tröôûng thaønh, chín chaén, thaønh thuïc
Maundi Thursday: Thöù 5 Tuaàn Thaùnh
Maurists: Tu só Doøng thaùnh Maur
Maxim: Caùch/chaâm ngoân; phöông chaâm, toân chæ
Maximalist: Ng. yeâu saùch/ñoøi hoûi toái ña
Meaning: YÙ nghóa
Mechanism: Boä maùy; cô caáu, guoàng maùy; thuyeát cô giôùi
Medal: Huy chöông; aûnh ñeo
Medi(a)eval: Thuoäc Trung coå
Mediation: Trung gian, moâi giôùi, hoøa giaûi
Mediator: Ñaáng trung gian; moâi giôùi
Mediatrix: Ñöùc Nöõ trung gian (töôùc hieäu ÑM)
M. of all graces: Ñöùc Nöõ tr. gian caùc ôn
Medical ethics: Luaân lyù/ñaïo ñöùc hoïc y khoa (xin x. bioethics)
Medicinal penalty: Döôïc hình, hình phaït ñieàu trò (ñk 1331tt)
Mediocrity: Taàm thöôøng
Meditation: Suy nieäm, nguyeän ngaém
Medium: Trung dung/ñoä; moâi giôùi; duïng cuï; ñoàng coát
Meek(-ness): Hieàn laønh, nhu mì, oân hoøa
Megalomania: Hoang töôûng töï ñaïi (thoùi öa laøm lôùn)
Melanchthonians: Phaùi Meâlanchton (1497-1560, Tin laønh)
Melch(k)ites: GH baûo hoaøng (Coâng giaùo)
Melchizedek: Men-ki-xeâ-ñeâ
Meliorism: Thuyeát caûi thieän
Melismatic chant: Ca ñieäu ñoäc vaän ña aâm (moät vaàn maø haùt ngaân nga qua nhieàu daáu nhaïc lieân tuïc)
Melitians: Phaùi ly khai Melitius (tk 4)
Member: Chi theå; boä phaän; phaàn töû, hoäi/thaønh vieân; veá
Membership: Tö caùch hoäi vieân; soá hoäi vieân
m. of the Church: phaàn töû cuûa GH, giaùo höõu
Memento: Soå tay; caåm nang; kinh töôûng nhôù
m. of the dead: kinh töôûng nhôù keû cheát
m. of the living: kinh caàu cho ngöôøi soáng
Memorabilia: Nhöõng söï ñaùng ghi nhôù
Memorandum(-s, -a): Soå ghi, nhaät kyù; giaùc thö
Memorare: Kinh "Haõy nhôù"
Memorial: Kyû nieäm, töôûng nhôù, hoài nieäm; ñaøi kyû nieäm; leã nhôù
m. acclamation: caâu tung hoâ (sau truyeàn pheùp)
m. service: leã truy ñieäu
obligatory m.: leã nhôù quy ñònh (theo phuïng vuï chung)
optional m.: leã nhôù tuøy yù
Memorization: Ghi nhôù, hoïc thuoäc loøng
Memory: Kyù öùc, trí nhôù
in m. of: ñeå ghi nhôù ...
Mendacity: Noùi doái/ñieâu; xuyeân taïc
Mendelism: Thuyeát di truyeàn cuûa LM Mendel († 1884)
Mendicants: Tu só Doøng khaát thöïc
Mennonite: Giaùo phaùi Menno
Menology(-ion): Lieät truyeän caùc thaùnh
Menorah: Chaân ñeøn baûy ngoïn (Do thaùi)
Mensa: Maët baøn thôø; baøn
Mental: Thuoäc trí tueä, tinh thaàn, taâm thaàn
m. ability: taøi trí
m. attitude: thaùi ñoä taâm linh
m. home (hospital): nhaø thöông ñieân
m. prayer: taâm nguyeän
m. reservation (restriction): tieàm cheá yù nghóa (chæ trình baøy söï vieäc maø khoâng muoán noùi roõ ra heát yù nghóa)
Mentality: Taâm thöùc, taâm tính, naõo traïng
Meontology: Voâ höõu theå hoïc
Mercedarians: Tu só Doøng Ñöùc Baø thöông xoùt (chuoäc keû laøm toâi/noâ leä); doøng nöõ Ñ.Baø thöông xoùt (thöøa sai)
Mercy: Thöông xoùt, nhaân haäu, n.töø, töø bi, khoan dung
m. killing: laøm cho cheát eâm dòu, an töû (x. euthanasia)
m. seat: toøa thöông xoùt (taám vaøng phuû hoøm bia trong ñeàn thôø Gieârusalem, cho laø toøa Giaveâ)
works of m.: coâng taùc töø thieän (Thöông ngöôøi coù 14 moái: thöông xaùc 7 moái, thöông linh hoàn 7 moái)
Meretricious: Ñaøng ñieám, thuoäc gaùi ñieám; ñeïp giaû taïo
Merger of Institutes: Saùp nhaäp caùc hoäi doøng (ñk 582)
Merit: Laäp coâng; coâng ñöùc, coâng lao/traïng; giaù trò; xöùng ñaùng, ñaùng ñöôïc
Meritorious: Ñaùng thöôûng; coù coâng
Merry: Vui veû, hôùn hôû; ngaø ngaø (hôi say)
Mesolithic: Trung thaïch ñaïi (thôøi tieàn söû töø 10.000-8.500 n. tröôùc coâng nguyeân, giöõa paleolithic vaø neolithic: xem)
Mesopotamia: Mieàn trung löôõng haø (xöù Irak ngaøy nay, naèm giöõa hai con soâng Tigre [Tigris: Dajla] vaø Euphrate [Euphrates: Al Furaõt])
Mesozoic: Ñòa trung sinh, mesozoi (ñòa chaát)
Message: Thoâng/thö tín; söù ñieäp; thoâng ñieäp
Messalianism: Phaùi duy caàu nguyeän (Ñoâng phöông)
Messenger: Ngöôøi ñöa tin, söù giaû
Messiah or Messias: Ñöùc Meâsia, Ñaáng Thieân sai (tieáng Hy laïp dòch laø CristoùV: Kitoâ, Ñaáng chòu xöùc daàu)
Messianic: Thuoäc Ñaáng Thieân sai
m. secret: bí maät veà Ñaáng Thieân sai (moät ñaëc ñieåm cuûa Phuùc AÂm thaùnh Maùc-coâ)
Messianism: Nieàm chôø mong Ñaáng Thieân sai; chuû nghóa Meâsia; phong traøo giaûi phoùng cöùu tinh
Metacritical: Pheâ bình hoài kieåm
Metahistoric: Sieâu lòch söû
Metalanguage: Sieâu ngoân ngöõ
Metamorphosis: Bieán daïng, b.hình, b.thaùi
Metanoia: Thay ñoåi taâm thöùc, naõo traïng, caùch suy nghó; saùm hoái, caûi thieän
Metaphor: Pheùp aån duï
Metaphysic(-s): Sieâu hình (hoïc)
Metatheory: Sieâu hoïc thuyeát
Metempirical: Sieâu kinh nghieäm
Metempsychosis: Luaân hoài (x. reincarnation)
Method: Phöông phaùp, caùch thöùc, phöông thöùc
Methodism: Giaùo phaùi: Meâthoâñist, Giaùm lyù
Methodology: Phöông phaùp luaän
Metonymy: Hoaùn duï
Metrical Psalter: Saùch haùt Thaùnh vònh (Tin laønh)
Metropolitan: Toång GM chính toøa (ñk 435tt)
Micah or Micheas: Mi-kha, Mk
Michael: Mi-ca-en
M.-mas: leã toång laõnh thieân thaàn Micaen (29-9)
Microcosm: Theá giôùi vi moâ; (vaên) theá giôùi thu nhoû
Middle: Giöõa, nöûa, trung
m. age: trung nieân
M. Ages: Trung coå
m. class: giôùi trung löu
M.-East: Trung ñoâng
m. name: teân ñeäm
m.-man: ng.: moâi giôùi, trung gian
Midpoint of time: Trung ñieåm thôøi gian
Midrash: Chuyeän kieåu Miñrash (kieåu giaûi thích)
Migne: Boä Giaùo phuï hoïc (goàm 217 cuoán baèng tieáng Latinh vaø 161 cuoán baèng tieáng Hy laïp)
Migration: Di cö; di truù
m. of souls: luaân hoài
Militant Church: GH chieán ñaáu, GH taïi theá
Military: Quaân söï/ñoäi
m. chaplain: tuyeân uùy quaân ñoäi
m. orders: doøng chieán só
m. ordinariate: giaùo phaän quaân ñoäi
Mill Hill (Missionaries, Sisters): Tu só Doøng thaùnh Giuse thöøa sai (MHM)
Millenar(ian)ism: Thieân nieân thuyeát
Millenium: Thieân kyû/nieân; trì vò ngaøn naêm
Mime: Moâ phoûng, baét chöôùc
Mind: Taâm trí; taâm linh, tinh thaàn; yù nghó, tö duy
m. of the legislator: chuû yù cuûa nhaø laäp phaùp
m. of the Church: chuû yù (tinh thaàn) cuûa GH
Minims: Tu só Doøng thaùnh Phanxicoâ Paola (n. 1435)
Minister: Thöøa taùc vieân (ñk 232tt)
sacred m.: thöøa taùc vieân chöùc thaùnh
Ministerial: Thöøa taùc
m. priesthood: chöùc tö teá thöøa taùc
Ministry: Thöøa taùc vuï
ordained m.: thöøa taùc vuï chöùc thaùnh
Minjung theology: Thaàn hoïc tieän daân (Ñaïi Haøn)
Minor: Nhoû, beù, thöù; vò thaønh nieân (ñk 97)
m. orders: caùc chöùc nhoû
m. prophets: caùc tieân tri ‘nhoû’
Friars m.: anh em heøn moïn
Minorites: Anh em heøn moïn (Doøng Phanxicoâ)
Minority: Thieåu soá; tuoåi vò thaønh nieân
Minster: Nhaø thôø lôùn (thöôøng laø cuûa tu vieän)
Miracle: Pheùp laï; ñieàu kyø dieäu
m. plays: kòch toân giaùo
Miraculous Medal: Linh aûnh (aûnh töôïng ÑM laøm pheùp laï, Paris, Catherine Laboureù, n. 1830)
Misanthrope: Gheùt ñôøi, yeám theá
Misbehaviour: Cö xöû sai traùi, khoâng phaûi caùch/pheùp, thaùi ñoä khieám nhaõ
Misbeliever: Ngöôøi khoâng tín ngöôõng
Misconduct: Cö xöû sai pheùp, haønh ñoäng sai traùi; haønh söû/ xöû lyù caåu thaû; laêng nhaêng tình caûm; haïnh kieåm xaáu
Miserere: Tv 50 (51) ("Xin xoùt thöông")
Misery: Cuøng cöïc, khoán cuøng; baát haïnh, tai hoïa
Mishnah: Saùch Mishnah (söu taàm luaät leä Do thaùi)
Mismarriage: Hoân nhaân: khoâng hoøa hôïp eâm aám, thieáu haïnh phuùc
Misogyny: Gheùt phuï nöõ, yeám nöõ
Missa: Thaùnh Leã, Leã Misa
Missal: Saùch leã
Missing link: Khaâu [coøn] khuyeát
Missio: Söù meänh
m. canonica: uûy nhieäm thö
m. Dei: vieäc TC phaùi göûi; söù meänh TC uûy thaùc
Missiology: Truyeàn giaùo hoïc
Mission: Söù maïng; vieäc hoaëc vuøng truyeàn giaùo
divine m.: söù maïng cuûa moät Ngoâi Vò TC; nhieäm xuaát
Missionary: Nhaø: truyeàn giaùo, thöøa sai
Missioner: Nhaø truyeàn giaùo
Mitre: Leã maõo/muõ leã GM
Mithraism: Ñaïo Mithra
Mixed: Laãn loän, pha troän
m. blessing: caùi may maø laïi chua cay
m. chalice: cheùn röôïu coù pha nöôùc (leã Misa)
m. marriage: hoân phoái hoãn hôïp (ñk 1124tt)
m. religion: ngaên trôû khaùc ñaïo (hoân phoái, ñk 1983)
Mnemonics: Thuaät nhôù (giuùp trí nhôù)
Modalism: Laïc thuyeát hình thaùi (cho raèng Ba Ngoâi chæ laø ba "caùch theå" cuûa cuøng moät Ngoâi Vò duy nhaát)
Modality: Daïng thöùc; theå thöùc; phöông/caùch thöùc
Mode: Hình thöùc; daïng thöùc, caùch theå/thöùc
modes of responsibility (morality): moâ daïng traùch nhieäm luaân lyù (hoïc thuyeát cuûa J. Finnis vaø G. Grisez)
Model: Maãu, kieåu, moâ hình; moâ bieåu/maãu; göông maãu
Moderate: Tieát cheá; oân hoøa, ñieàu ñoä
Moderator of the curia: Giaùm söï giaùo phuû
supreme m.: beà treân toång quyeàn
Modernism: Chuû nghóa ñoåi môùi; töø ngöõ môùi
Modernity: Hieän ñaïi tính
Modes: AÂm giai bình ca
Modesty: Khieâm toán/nhöôøng; ñoan trang, neát na
Modus: Caùch thöùc; cung caùch
m. operandi: caùch thöùc haønh ñoäng, cung caùch tieán haønh
m. vivendi: caùch soáng; taïm öôùc
Mohammedanism: Hoài giaùo
Molech or Moloch: Thaàn oâ nhuïc (2V 23:10; Gr 32:35)
Molinism: Thuyeát Molina († 1600)
Monad: Ñôn töû; ñôn sinh vaät
Monadism: Ñôn töû thuyeát (moãi phaàn töû -vaät chaát vaø tinh thaàn- ñeàu ñöùng ñoäc laäp)
Monandry: Cheá ñoä nhaát phu (moät choàng)
Monarchianism: Laïc thuyeát ñoäc nhaát thaàn vò (chuû tröông chæ coù moät Ngoâi Vò ñoäc nhaát trong TC)
Monarchical bishop: GM ñoäc nhieäm
Monarchy: Cheá ñoä quaân chuû; TC nhaát nguyeân nhaát vò
Monastery: Ñan/tu vieän
Monastic: Thuoäc ñan/tu vieän, phong caùch ñan só
Monasticism: Loái soáng ñan vieän, aån tu
Monenergism or Monoenerg(et)ism: Laïc thuyeát ñôn naêng (cho raèng trong ÑK chæ coù moät naêng löïc ñoäc nhaát hoaït ñoäng, ñoù laø naêng löïc thieân tính, tk 7; x. Monophysitism vaø Monothelitism)
Monergism: Thuyeát ñoäc taùc (moät mình Thaùnh Thaàn taùc ñoäng thaùnh hoùa con ngöôøi)
Mongolism: Beänh Down, beänh Lang-ñoân-Ñao
Monism: Nhaát nguyeân thuyeát
Monition: Caûnh caùo; caûnh giôùi; giaáy goïi ra toøa
Monitum: Khuyeán caùo
Monk: Ñan só, tu só doøng chieâm nieäm, taêng löõ
Monocentric: Ñoäc taâm, höôùng/quy ñoäc taâm
Monoenerg(et)ism: X. Monenergism
Monogamist: Ng. theo theå cheá moät vôï moät choàng
Monogamy: Theå cheá: moät vôï moät choàng, ñôn hoân, nhaát phu nhaát phuï
Monogenesis: Sinh saûn ñôn thöùc, ñoàng nguyeân
Monogenism: Thuyeát ñoäc toå
Monograph: Chuyeân khaûo (coâng trình nghieân cöùu)
Monogyny: Cheá ñoä ñoäc theâ (moät vôï)
Monolatry: Thôø duy moät thaàn (duø tin coù nhieàu)
Monophyletism: Thuyeát ñoäc chi/toäc
Monophysi(ti)sm: Laïc thuyeát nhaát tính (ÑK chæ coù moät baûn tính laø thieân tính)
Monopsychism: Thuyeát nhaát hoàn (moät hoàn thieâng cho caû nhaân loaïi: Averroes)
Monotheism: Ñoäc [nhaát] thaàn giaùo
Monothele(i)tism: Laïc thuyeát nhaát chí (cho raèng ÑK chæ coù moät yù chí ñoäc nhaát laø yù chí TC, tk 7)
Monsignor: Ñöùc oâng
Monstrance: Maët nhaät, haøo quang
Montanism: Laïc giaùo Montanoâ (tk 2-3, khaéc khoå vaø caám taùi hoân)
Month's mind: Leã gioã 30 ngaøy
Moonies: Toân phaùi Moon (Mun)
Moral: Luaân lyù, ñaïo ñöùc
m. argument: taâm cöù ñaïo (laáy tieáng löông taâm laøm baèng cöù ñeå chöùng minh TC hieän höõu)
m. certainty: xaùc tính öùc quyeát (thöïc söï coù khaû naêng laø ñuùng/seõ xaûy ra)
m. certitude: xaùc tín öùc quyeát (tin chaéc laø ñuùng)
m. conscience: löông taâm
m. development: quaù trình phaùt trieån luaân lyù ñaïo ñöùc hoaëc löông taâm
m. determinants: ñieàu kieän luaân lyù
m. dilemma/emergency: löôõng theá/khaån traïng luaân lyù (caàn töùc thôøi laáy phaùn ñoaùn luaân lyù giöõa hai phía xem ra ñeàu chính ñaùng hoaëc ngöôïc laïi, ñeå haønh ñoäng)
m. discipline: leà luaät luaân lyù
m. evil: söï aùc luaân lyù (toäi loãi)
m. goodness: ñieàu thieän luaân lyù
m. insanity: ñoài baïi luaän lyù, ñoài phong baïi tuïc
m. judgment: phaùn ñoaùn luaân lyù
m. law: luaät luaân lyù
m. life: ñôøi soáng luaân lyù
m. order: traät töï luaân lyù
m. permisiveness: buoâng thaû phong hoùa
m. person: phaùp nhaân
m. philosophy: ñaïo ñöùc hoïc
m. positivism: ñaïo ñöùc thöïc chöùng chuû thuyeát
m. rearmament: phong traøo chaán/phuïc höng luaân lyù ñaïo ñöùc (tk 19)
m. sense: caûm thöùc luaân lyù
m. support: uûng hoä tinh thaàn
m. theology: thaàn hoïc luaân lyù
m. virtues: nhaân ñöùc luaân lyù
Morale: Tinh thaàn, chí khí
Moralist: Nhaø ñaïo ñöùc hoïc
Moralistic: Thuoäc chuû nghóa duy luaân lyù; ñaïo ñöùc coá chaáp; öa daïy ñôøi
Morality: Luaân lyù, ñaïo ñöùc, ñaïo nghóa; ñöùc haïnh
m. play: kòch luaân lyù (thôøi Trung coå: tranh luaän giöõa Thieän vaø AÙc)
Morals: Luaân thöôøng ñaïo lyù, ñaïo nghóa
Moravian Brethren (Church): GH Moâravia (töïa nhö Tin laønh)
Morganatic Marriage: Hoân nhaân dò ñaúng (ng. quyù toäc keát hoân vôùi thöù daân)
Mormons: Giaùo phaùi Moùcmon: GH ÑK cuûa caùc thaùnh thôøi cuoái cuøng (thieân nieân giaùo; x. Latter-Day S.)
Morning offering: Kinh daâng ngaøy (cho Thaùnh Taâm Chuùa)
Morphology: Hình thaùi hoïc
Mortal: Cheát, hay cheát, phaûi cheát, laøm cho cheát
m. remains: töû thi, di haøi/coát
m. sin: toäi troïng
Mortality: Tính hay/phaûi cheát; tyû leä cheát
Mortification: Haõm mình, haønh xaùc, khoå cheá
Mortuary: Nhaø xaùc
Mosaic: Thuoäc Moâ-seâ
m. Law: Luaät Moâseâ
Moslem: Hoài giaùo
Mosque: Nhaø thôø Hoài giaùo
Motet: Thaùnh ca chaàu pheùp laønh
Mother: Meï, maãu
M. Church: Giaùo hoäi Meï
m. country: Toå quoác, maãu quoác, queâ höông
m. of God: Meï TC
m. Superior: Meï beà treân
m. surrogate: ng. thay theá meï, theá maãu
Motherhood: Tính meï, chöùc/ ñaïo laøm meï
Motivation: Ñoäng cô/löïc, lyù do thuùc ñaåy
Motivational hierarchy: Baäc thang ñoäng cô
Motto: Phöông chaâm, caùch ngoân, chaâm ngoân; khaåu hieäu
Motu proprio: Töï saéc
rescript m. p.: phuùc nghò nhieäm yù (ñk 38)
Motus: Ñoäng/öùng/xuùc caûm
m. primo-primi: ñ. c. sô thuûy (phaûn xaï, khoâng yù thöùc)
m. secundo-primi: ñoäng caûm baùn yù thöùc
m. secundi: ñoäng caûm yù thöùc
Mourn(-ing): Than khoùc; thöông tieác; tang toùc, saàu thaûm
Movable feasts: Leã di ñoäng
Movement: Chuyeån ñoäng, vaän chuyeån, v.ñoäng; cöû ñoäng, hoaït ñoäng; bieán ñoäng; xuùc ñoäng; nhaïc ñoaïn; phong traøo
Mover: Ñoäng taùc nhaân; ñoäng cô/löïc; ng.: phaùt ñoäng, chuû xöôùng, chuû ñoäng, ñeà xuaát
prime m.: nguyeân ñoäng taùc nhaân; nguyeân ñoäng löïc; nguyeân nhaân voâ nguyeân nhaân (TC)
unmoved m.: nguyeân ñoäng taùc nhaân baát bieán
Mozarabic rite: Leã ñieån Moâzaraùb (Taây ban nha)
Mozzetta: AÙo khoaùc ngaén (GM vaø ÑGH thöôøng duøng, khoaùc leân ngoaøi aùo doøng)
Multilocation: Phöùc taïi (hieän dieän taïi nhieàu nôi cuøng moät luùc)
Multiple: Nhieàu; phöùc taïp; boäi soá
m. personality: nhaân caùch ña daïng
Multiplicity: Nhieàu, voâ soá; ña daïng
Multipresence: X. Multilocation
Muratorian fragment (canon): Baûn maûnh thö muïc Muratori (xöa nhaát -cuoái tk 2- ghi teân caùc saùch trong Taân Öôùc)
Murder: Gieát ngöôøi, saùt nhaân; taøn saùt
Musical instruments: Nhaïc cuï/khí
Musician: Nhaïc só; nhaïc coâng
Muslim: Hoài giaùo
Mustum: Nöôùc nho eùp (tröôùc khi leân men thaønh röôïu)
Mutation: Bieán/thay ñoåi; ñoät bieán; thay theá, thuyeân chuyeån; chuyeån nhöôïng; chuyeån hoùa
Mutatis mutandis: Ñoåi nhöõng gì caàn phaûi ñoåi, vôùi nhöõng söûa ñoåi thích ñaùng
Mutilation: Caét maát/huûy hoaïi moät phaàn cô theå, laøm cho queø quaët, taøn taät; phaù hö/hoûng; caét xeùn (vaên baûn)
Mutualism: Hoã sinh/trôï; thuyeát/phong traøo töông teá
Mutuality: Trao ñoåi qua laïi; giuùp ñôõ laãn nhau, hoã töông/ trôï tính
Myriad: Muoân vaøn, voâ soá
Myron: Daàu thaùnh
Mystagogic: Thuoäc vieäc khai taâm
Mystagogue: Ngöôøi khai taâm
Mystagogy: Khai taâm (daãn nhaäp vaøo maàu nhieäm)
Mysterium: Maàu nhieäm
m. tremendum: maàu nhieäm khuûng khieáp
Mystery: Maàu nhieäm; huyeàn nhieäm; huyeàn bí
m. cults: toân phaùi thaàn bí
m. of iniquity: m. nh. toäi aùc
m. of the Rosary: maàu nhieäm maân coâi
m. play: kòch toân giaùo
m. religions: toân giaùo huyeàn bí
m. theory: hoïc thuyeát maàu nhieäm (O. Casel)
Mystic: Baäc thaàn nghieäm (thaàn hieäp uyeân nghieäm; xöa= thaàn bí)
Mystical: Thaàn nghieäm, thaàn caûm; huyeàn nhieäm
m. Body: Nhieäm Theå
m. experience: kinh nghieäm thaàn caûm, thaàn nghieäm
m. immolation/sacrifice: saùt teá/hy teá huyeàn nhieäm
m. life: ñôøi soáng thaàn nghieäm
m. marriage: nhieäm hoân
m. sense of Scripture: yù nghóa thaàn nghieäm hoaëc bieåu töôïng cuûa KT
m. spirituality: tu ñöùc thaàn nghieäm
m. theology: thaàn hoïc thaàn nghieäm
m. union: nhieäm hieäp
Mysticism: Thöïc taïi/hieän töôïng thaàn nghieäm, khoa thaàn nghieäm
Myth: Huyeàn thoaïi; thaàn thoaïi, chuyeän hoang ñöôøng
Mythical: Huyeàn thoaïi, hoang ñöôøng
Mythicism: Thaàn thoaïi thuyeát
Mythism: Thaàn thoaïi tính
Mythologist: Nhaø chuyeân moân veà thaàn thoaïi hoaëc thaàn thoaïi hoïc
Mythologize: Thaàn thoaïi hoùa
Mythology: Huyeàn/thaàn thoaïi hoïc