Cabale, Kabbale: (phaùp thuaät thoâng truyeàn Kinh thaùnh cuûa Do thaùi, bí thuaät ñeå giao thoâng vôùi theá giôùi sieâu vieät), pheùp bí truyeàn; nhoùm aâm möu

Cabaliste: Bí phaùp gia

Cacographie: Vieát sai; vaên toài

Cacologie: Loái ñaët caâu sai

Cadastre: Ñòa baï/chính; sôû ñaïc ñieàn

Cadre: Khung, khuoân khoå; caùn boä

Caduciteù: Choùng taøn taï, loãi thôøi, hay hö naùt

Cagoule: AÙo truøm ñaàu khoâng tay cuûa tu só

Caïnites: Laïc giaùo (t.k. 2) toân kính Cain vaø Giuña, nhöng laïi thuø gheùt Cöïu Öôùc vaø daân Do thaùi

Calendes: Ngaøy ñaàu thaùng, ngaøy soùc (ñaàu thaùng aâm lòch)

c. grecques: khoâng bao giôø ñeán (Teát Maroác!)

Calendrier: Nieân lòch

eccleùsiastique: giaùo lòch

greùgorien: do ÑGH Greâgoârioâ XIII aán ñònh

julien: do Giulioâ Xeâdareâ aán ñònh

Calice: Cheùn

de beùneùdiction: cheùn chuùc tuïng

eucharistique: cheùn Leã

Calixtin: Phaùi löôõng hình (chuû tröông röôùc leã döôùi hai hình)

Calomnie: Vu khoáng/caùo

Calotte: Muõ soï. muõ choûm (cuûa giaùm muïc, GH, vv)

Calvinisme: Thuyeát/phaùi Calvin

Calvaire: Nuùi/goø soï, goø thaùnh giaù; böùc aûnh thaùnh giaù; noãi ñau khoå dai daúng

Calvairienne/Fille du Calvaire: Nöõ tu Doøng Bieån Ñöùc do Antoinette d’Orleùans saùng laäp, t.k. 16

Calybite: AÅn tu (ôû hang)

Camail: AÙo caùnh choaøng

Camenes: Tam ñoaïn luaän camenes

Cameùrier: Quan haàu caän, thò tuøng

d’honneur: danh döï

secret: maät

Campanile: Thaùp/gaùc chuoâng

Cancel: Lan can chung quanh baøn thôø

Candeùlabre: Chaân ñeøn nhieàu ngoïn, ñeøn truï

Cannibalisme: Thoùi tuïc aên thòt ngöôøi

Canon: Quy taéc, tieâu chuaån; kieåu maãu; thö quy, quy ñieån

d’autel: baûng trôï kinh

de la messe: kinh nguyeän thaùnh theå, leã quy

de l’Ecriture (Bible): (boä, baûn) chính luïc Kinh Thaùnh

d’un concile: tín khoaûn, khoaûn luaät

des Saints: danh boä caùc Thaùnh

Canonicat: Chöùc kinh só

Canoniciteù: (des livres) Thö quy (quy ñieån) tính

Canonique: (livres) Chính luïc, quy ñieån

deuteùro-c.: thöù quy thö

proto-c.: chính quy ..

pseudo-c.: nguïy thö

Canonique: Theo giaùo luaät

aâge c.: 40 tuoåi

forme c.: theo theå thöùc luaät ñònh

heures c.: kinh nhaät tuïng

mission c.: boå nhieäm/söù meänh theo giaùo luaät

Canonisation: Phong thaùnh; tuyeân nhaän vaøo haøng caùc Thaùnh

Canoniste: Nhaø giaùo luaät (gia)

Canossa (aller aø): Haï mình tröôùc moät ngöôøi naøo/moät ñieàu gì

Cantique: Baøi thaùnh ca

des Cantiques: Dieãm ca, D.c.

Caodaisme: Cao Ñaøi tam kyø phoå ñoä

Capaciteù: Khaû naêng, naêng löïc

juridique: phaùp naêng

Capharnaum: Nôi ngoån ngang nhöõng ñoà ñaïc

Capital: Chính yeáu, chuû choát, caên baûn; tö saûn, tö baûn, tieàn voán

Capitaux (peùcheùs): Caên toäi, caùc moái toäi ñaàu

Capitulaire: Thuoäc kinh só ñoaøn; saùch caùc baøi ñoïc; chieáu chæ

Capitule: Baøi ñoïc ngaén

Cappadociens: Giaùo phuï Cappañoâxia

Captatio benevolentiae: Löôøng nònh, laáy loøng

Capucin: Tu só Doøng Phanxicoâ caûi caùch, Capuxinoâ

Capucinieøre: Nhaø Doøng Cap.; (hoäi, nhoùm) ngöôøi suøng ñaïo (mæa mai)

Caracteøre: Tính tình, tính caùch; tö caùch

sacramentel: aán tích

Caracteùristique: Ñaëc tröng, ñaëc saéc, tieâu bieåu; ñaëc ñieåm/neùt

Caracteùrologie: Tính tình hoïc

Carbonarisme: Thaùn phu ñaûng, maät ñaûng Caùcboânarioâ beân YÙ (t.k. 19)

Carcinologie: Ung thö hoïc

Cardinal: Chuû yeáu, chuû choát

vertu c.: baûn ñöùc

Cardinal: Hoàng y

camerlingue: thò thaàn

diacre: phoù teá

doyen: nieân tröôûng

eùveâque: giaùm muïc

palatin: taïi ñieän

preâtre: linh muïc

preùfet: boä tröôûng

protecteur: baûo trôï

proto-diacre: phoù teá tröôûng, tröôûng ñaúng phoù teá

Cardinalat: Chöùc hoàng y

Cardiologie: Taâm y hoïc, khoa tim

Cardiogramme: Taâm ñoà, bieåu ñoà tim

Careâme: Muøa chay

face de c.: maët hoác haùc

c.-prenant: 3 ngaøy tröôùc muøa chay; ngöôøi giaû trang

Cargo (culte du): Phong traøo toân giaùo (thònh haønh taïi) Meâlaneâdi (töông töï nhö Messianisme naif)

Carme: Nam tu Doøng Carrmeâloâ

deùchaux: nhaëp pheùp

Carmeùlite: Nöõ tu Doøng Carmeâloâ, Doøng kín, Caùt Minh

Carnaval: Hoäi caùcnavan, cuoäc vui traù hình tröôùc muøa trai giôùi (Muøa Chay); ngöôøi aên maëc loá laêng

Carteùsianisme: Chuû thuyeát Descartes

Cartomancie: Thuaät boùi baøi

Cartulaire: Theá baï

Cas: Tröôøng hôïp, traïng huoáng

de conscience: nghi vaán/noá löông taâm

de nulliteù: tình traïng hoân nhaân voâ hieäu (khoâng thaønh)

reùserveù: tröôøng hôïp daønh rieâng

Casher, Cawcher, Kascher: Thòt/thöùc aên ñöôïc pheùp duøng theo tuïc leä Do thaùi

Caste: Ñaúng caáp, giôùi

Casualisme: Ngaãu nhieân luaän

Casuel: Ngaãu nhieân, tình côø; boång ngoaïi (tieàn thu baát thöôøng)

Casuistique: Giaûi nghi hoïc, öùng duïng hoïc, kyõ thuaät giaûi caùc noá löông taâm

Cataclysme: Ñaïi bieán

Catacombe: Hang toaïi ñaïo

Cateùcheøse: Huaán giaùo, daïy giaùo lyù

Cateùcheùtique: Thuaät daïy giaùo lyù

Cateùchiser: Daïy giaùo lyù

Cateùchisme: Saùch giaùo lyù, saùch boån

Cateùchumeùnat: (thôøi kyø, baäc) Döï toøng

Cateùchumeøne: (ngöôøi) Döï toøng

Cateùgoreùmatique: Töï maõn töø (chöõ coù yù nghóa töï mình chöù khoâng do maïch vaên)

Cateùgoreøme: Khaû thích duïng; yù nieäm phaïm truø (töø vöïng töï mình coù yù nghóa, chöù khoâng do vaên maïch)

Cateùgoriaux, cateùgoriels: Giôùi loaïi

Cateùgorie: Loaïi, haïng, khoái; phaïm truø

Cateùgorique: Nhaát quyeát, döùt khoaùt; phaïm truø

Cathare: Laïc giaùo Cathar

Catharsis: Taåy luyeän, thanh luyeän noäi taâm

Cathedra Petri: Toøa Thaùnh Pheâroâ

ex cathedra: do/töø thöôïng toøa (giaùo huaán), duøng quyeàn toái thöôïng; döùt khoaùt

Catheùdral: Thuoäc veà ngoâi toøa giaùm muïc

eùglise c.: nhaø thôø chính toøa

Catholicisme: (Giaùo hoäi, tính) Coâng giaùo

Catholiciteù: Tính chaát phoå quaùt, coâng giaùo tính

morale: c.g.t. veà phöông dieän tinh thaàn

physique: c.g.t. veà phöông dieän coâng khai/beân ngoaøi

Catholique: Coâng giaùo

vieux Cathol.: phaùi (ly khai) Coâng giaùo coå

Caudataire: Ngöôøi naâng ñuoâi aùo, xu nònh; chaáp y vieân

Causa sui: Töï nhaân

Causaliteù: Töông quan nhaân quaû, nguyeân nhaân tính

dispositive: chuaån bò

intentionnelle: yù lyù

occasionelle: ngaãu nhieân

physique: vaät lyù

Cause: Lyù do; vuï kieän, vuï aùn, aùn kieän, tuïng khoaûn

contentieuse: vuï hoä söï, tranh chaáp

criminelle: vuï hình söï

de beùatification: aùn tuyeân phong chaân phuùc/aù thaùnh

de canonisation: aùn/vuï phong thaùnh

de for mixte: vuï aùn hoãn hôïp

de nulliteù: veà tình traïng voâ hieäu

de seùparation: veà ly thaân

incidente: phuï ñôùi

peùnale: hình söï

reùserveùe au...: thuoäc thaåm quyeàn...

spitituelle: veà caùc vaán ñeà thieâng lieâng

Cause: Nguyeân nhaân/côù/do; caên côù, lyù do

des causes: toái thöôïng

efficace: höõu hieäu

efficiente: taùc thaønh

eùloigneùe: xa/vieãn nhaân

eùquivoque: dò nghóa

exemplaire: moâ phaïm, kieåu maãu

finale: muïc ñích, cöùu caùnh

formelle: moâ thöùc

instrumentale: duïng cuï

mateùrielle: chaát theå

meùcanique: cô giôùi

morale: luaân lyù

motrice: chuû ñoäng

neùcessaire: taát yeáu

non-causeùe: voâ khôûi

partiale: phaân dieän

perfective: hoaøn haûo hoùa

physique: vaät lyù

premieøre: ñeä nhaát

principale: chuû yeáu/chính nhaân

prochaine: gaàn/caän nhaân

secondaire: phuï thuoäc/thuoäc nhaân

seconde: ñeä nhò

totale: toaøn dieän

univoque: ñoàng nghóa

Causes pies: Vieäc töø thieän

Caution: Baûo chöùng, baûo ñoan/laõnh

Ceindre: Bao quanh, chít quaán

la tiare: leân ngoâi G. Hoaøng

le diadeøme: leân ngoâi

l’eùpeùe: ñeo/trao göôm cho

Celantes: Tam ñoaïn luaän Celantes

Celarent: Tam ñoaïn luaän Celarent

Ceùleùbrant: Chuû teá/leã, ngöôøi cöû haønh nghi leã

Ceùleùbration: Cöû haønh (phuïng vuï); leã nghi, cuoäc möøng

Celebret: Chöùng thö haønh leã (giaáy chöùng nhaän coù pheùp laøm leã, do beà treân thaåm quyeàn caáp phaùt)

Ceùlestin: Tu só Doøng Ceâlestinoâ

Ceùlibat: Ñoäc thaân

Ceùnacle: Nhaø/phoøng tieäc ly; hoäi vaên

Ceøne: Böõa tieäc ly

Cendres (mercredi des): (Thöù tö) Leã tro

Ceùnobite: Ñan só; coäng ñoaøn aån tu

Censure: Kieåm ñònh/duyeät; kieåm tröøng, hình phaït chöõa trò, vaï

a jure: do luaät

eccleùsiastique: giaùo tröøng

meùdicale: döôïc tröøng

reùserveùe: bieät toàn, thuoäc thaåm quyeàn...

Centaure: Nhaân maõ, ngöôøi hình ngöïa; (ñaïi) kò maõ gioûi

Centon: Thi phaåm raùp noái (chaép nhöõng caâu cuûa nhieàu thi só khaùc thaønh moät baøi); chuoãi caùc caâu tröng daãn Kinh Thaùnh

Centrifuge: Ly taâm

Centripeøte: Höôùng taâm

Centurie: Ñoäi (traêm ngöôøi); saùch lòch söû chia theo töøng theá kyû; taäp traêm ñoaïn

Centurion: Quan baùch quaân

Cercle: Voøng troøn; hoäi; caâu laïc boä; phaïm vi

hermeùneutique: voøng chuù giaûi

vicieux: voøng laån quaån

Cercueil: Quan taøi

Ceùreùmonial: Saùch nghi thöùc

Ceùreùmoniaire: Tröôûng nghi

Ceùreùmonie: Nghi thöùc

Ceùrinthien: Laïc giaùo Ceârinthoâ (moät thöù ngoä giaùo)

Ceùrofeùraire: Ngöôøi caàm neán

Certificat: Chöùng thö

d’eùtudes: vaên baèng, chöùng chæ hoïc vaán

de mariage: giaáy hoân phoái, giaáy chöùng hoân

de mort: tôø chöùng töû

Certifier: Thò thöïc, xaùc nhaän, chöùng thöïc

Certitude: Chaéc chaén, ñích xaùc, ñích thöïc; tính xaùc thöïc (söï kieän/theå); nieàm xaùc quyeát (chuû theå)

deùriveùe/participeùe: daãn xuaát

extrinseøque: ngoaïi lyù

formelle: minh baïch, döùt khoaùt

hypotheùtique: giaû ñònh

intrinseøque: noäi lyù

pratique: thöïc tieãn

reùflexe: hoài coá

stricte: theo ñuùng nghóa heïp

vulgaire: thoâng thöôøng, thöôøng tình (trong nhaân gian)

Cesare: Tam ñoaïn luaän Cesare

Ceùsarienne: Moå daï con

Ceùsarisme: Vöông chính thuyeát, cheá ñoä chuyeân cheá, ñoäc taøi quaân söï

Ceùsaropapisme: Cheá ñoä vöông giaùo (ñaïo ñôøi laãn loän)

Cessation: Ñình chæ, maõn kyø

a divinis: caám cöû haønh moïi nghi leã, ñình leã (ngöng quyeàn haønh leã)

de la loi: ñình luaät

Cession: Nhöôøng, di/chuyeån nhöôïng, nhöôïng ñoä

de bail: nhöôïng toâ

des biens: nh. ñoä taøi saûn

de creùance: nh. ñoä traùi quyeàn

Chaines: Taïp chuù

Chair: Xaùc thòt, xaùc phaøm; ngöôøi phaøm

reùsurrection de la ch.: keû cheát soáng laïi

Chaire: Toøa giaûng

de Pierre: Ngai toøa Pheâroâ; uy theá (huaán quyeàn) cuûa G. Hoaøng

Chalceùdoine: Canxeâñoân

Chaldeùen: Ngöôøi Can-ñeâ

eùglise ch.: GH Nestoârioâ

Chaman (Shaman): Phuø thuûy

Chamanisme: Ñaïo Saman

Chambre apostolique: Noäi vuï toâng toøa (vaên phoøng ñaëc traùch veà taøi saûn cuûa Toøa Thaùnh)

Champ: Phaïm vi; tröôøng, vuøng

d’action: taàm/tröôøng taùc duïng

d’activiteù: moâi tröôøng hoaït ñoäng

de conscience: p.v. yù thöùc

de relation: p.v. töông quan/giao teá

eùlectrique: ñieän tröôøng

visuel: p.v. thò giaùc

Chancelier: Chöôûng aán

de la Curie: ch. aán Giaùo phuû

Grand ch.: Ñaïi ch. AÁn

Chandeleur, La: Leã neán (Ñ. Baø daâng Ñ. Gieâsu vaøo ñeàn thaùnh)

Change: Ñoåi chaùc, maäu dòch

Changement: Bieán ñoåi/chuyeån, thay ñoåi

Chanoine: Kinh só

reùgulier: doøng

honoraire: danh döï

peùnitentier: xaù giaûi

preùbendeù: höôûng boång loäc

titulaire: thöïc thuï

Chant: Khuùc ca, ñieäu haùt

greùgorien: bình ca

sacreù: thaùnh nhaïc/ca

plain c.: bình ca

Chanteur/chantre: Ca só, ca xöôùng vieân

Chaos: Hoãn mang, hoãn ñoän

Chape: AÙo choaøng

Chapelain: Tuyeân uùy

militaire: t.u. quaân ñoäi

Chapelet: Traøng haït, chuoãi

Chapelle: Nguyeän ñöôøng, nhaø nguyeän

ardente: nôi quaøn (ñaët taïm) quan taøi

maître de ch.: quaûn ca

priveùe: phoøng nguyeän

querelle de ch.: caõi nhau trong nhoùm/coäng ñoaøn

Chapitre (chanoines): Kinh só ñoaøn (hoäi)

catheùdral: k.s.ñ. chaùnh toøa

des religieux: Tu nghò, coâng/hoäi nghò

geùneùral: toång tu nghò/coâng hoäi

voix au ch.: quyeàn tham döï/boû phieáu

Charge eùpiscopale: Giaùm chöùc

d’aâmes: nhieäm vuï chaêm lo cho linh hoàn

de messes: traùch vuï veà thaùnh leã

Chargeù d’affaires: Ñaïi bieän laâm thôøi, xöû lyù thöôøng vuï

Charismatique: (theo, trong, thuoäc vv.) Thaàn linh; coù tính caùch/tính chaát ñoaøn/ñaëc suûng

Charisme: Ñoaøn/ñaëc suûng

Chariteù: Baùc/ñöùc aùi, tình yeâu

Charme: Buøa yeâu/meâ, meâ hoaëc; söùc quyeán ruõ; duyeân daùng

Charnel: Xaùc thòt, nhuïc duïc

Charte: Hieán chöông; phaùp ñieån; hieán öôùc

Chartre: Nhaø nguïc

tenir qq. en ch. priveùe: töï yù baét giam

Chartreux: Tu só/thuoäc Doøng th. Brunoâ

Chaâsse: Hoøm

Chasteteù: Ñöùc trong saïch, khieát tònh

conjugale: k.t. vôï choàng (trong hoân nhaân)

Chasuble: AÙo leã ngoaøi

Chef: Ñaàu, thuï laõnh, laõnh tuï, ngöôøi chuû/tröôûng; ñaàu beáp; ñieåm/phaàn chính, yeáu khoaûn

Chemin: Ñöôøng

le ch. de la Croix: ñ. Th. giaù

un ch. de Croix: 14 aûnh töôïng/caùc kinh duøng ñeå ngaém ñaøng Th. giaù

ch. de Damas: (con ñöôøng) hoái caûi

Cheùrubin: Minh thaàn, thieân thaàn Keârubim

Chevalier: Hieäp só

Ordres de Chevalerie: Doøng hieäp só

Chiasma: Hieän töôïng treùo/giao thoa; ñieåm treùo

optique: giao thoa nhò giaùc

Chiasme: Pheùp ñoái ngaãu treùo, caùch ñaët nhò cuù chuyeån hoaùn

Chiastique: Thuoäc pheùp/theo kieåu ñoái ngaãu treùo

Chiliasme: Thieân nieân thuyeát

Chiliarque: Thieân binh tröôûng

Chirographe: Thuû buùt, vaên töï bieát tay

Chiromancie: Thuaät xem chæ (töôùng) tay

Choc: Va chaïm; xung ñoät; xuùc ñoäng; soác (y khoa)

seùmantique: hieän töôïng kích ñoäng ngöõ nghóa

Choeur: Khoaûng troáng chung quanh baøn thôø; ban leã nhaïc; ca ñoaøn, hoäi haùt

angeùlique: phaåm/loaïi thieân thaàn, ñaïi ñoaøn caùc thieân thaàn

enfant de ch.: treû em giuùp leã

=Office Divin: Kinh nhaät tuïng (phuïng vuï)

Choral: Ca ñoaøn

Choreùgraphie: Thuaät bieân ñaïo muùa/dieãn vuõ ñieäu

Choreùveâque: Giaùm muïc nhaø queâ (xöa) coù quyeàn haïn cheá

Chose: Söï vaät; vaät theå

en soi: vaät taïi söï/töï noù

sacreùe: vaät thaùnh

spirituelle: vieäc thieâng lieâng

choses jugeùes: aán söï chung thaåm

Chosifier: Vaät theå hoùa

Chosisme: Thuyeát duy thöïc, duy söï (=reùalisme naif)

Chreâme: Daàu thaùnh/ th. hieán

Chreâmeau: AÙo traéng (maëc khi röûa toäi); khaên GM duøng ñeå lau traùn ngöôøi chòu pheùp theâm söùc

Chresmologue, chreùmologue: Thaày boùi (trong ñeàn coå Hy Laïp); ngöôøi caét nghóa caùc lôøi saám

Chreùtien: Ngöôøi kitoâ, kitoâ höõu

Chreùtienteù: Coäng ñoaøn kitoâ höõu

Chrisme: Chöõ vieát taét cuûa Xριοτόs: ***

Chrismer,-ation: Xöùc daàu thaùnh

Christ: Kitoâ, Ñaáng ñöôïc xöùc daàu; hình töôïng Ñ. Kitoâ treân thaùnh giaù

Ch. janseùniste: Hình Ñ. Kitoâ coù baøn tay ít giang ra

Ch. total: Ñöùc Kitoâ toaøn veïn; toaøn boä Nhieäm Theå

Christianisme: Ñaïo ñöùc Kitoâ, Kitoâ giaùo

Christique: Thuoäc veà/lieân quan ñeán Ñ. Kitoâ

Christocentrisme: Kitoâ höôùng taâm luaän, chuû höôùng ñaët Ñ. Kitoâ laøm trung taâm/quy-Kitoâ

Christologie: Kitoâ hoïc

biblique: kinh thaùnh

fonctionelle:chöùc vuï

ontologique: höõu theå

pneumatique: Thaùnh Linh

Christophanie: Ñ. Kitoâ hieån linh

Chronique: Thuoäc veà thôøi gian; kinh nieân; nieân söû; muïc thôøi luaän

Chroniques: Saùch söû bieân nieân,
1 Sb, 2 Sb

Chtonien: (thaàn) AÂm ty

Chute: Sa ngaõ; thaát thuû

de Jeùrusalem: Gieârusalem thaát thuû

de Jeùsus: Ñöùc Gieâsu ngaõ xuoáng ñaát

originelle: sa ngaõ thôøi nguyeân sô; toäi nguyeân toå, nguyeân toäi

Ciboire: Bình thaùnh (ñöïng Mình Thaùnh Chuùa)

Ciel: Trôøi, Thieân ñaøng

Cierge Pascal: Neán phuïc sinh

Cilice: AÙo loâng gai, aùo sôïi canh, aùo nhaëm (ñeå haønh xaùc)

Cime de l’aâme: Dieäu tri

Cimetieøre: Nghóa trang, ng. ñòa, ñaát thaùnh

Cinnamome: Caây queá, long naõo

Cippe: Moä truï

Circoncision: Caét bì

du coeur: c.b. trong taâm hoàn (hoaùn caûi)

Circonscription: Khu, haït

eccleùsiastique: giaùo khu

Circonstance: Hoaøn caûnh, tröôøng hôïp

aggravante: gia troïng

atteùnuante: giaûm khinh, tình tieát giaûm toäi

Circulaire (lettre): Thö luaân löu

Circulariteù: Hieän töôïng/söï xoay voøng

Circuminc[s]ession: ÔÛ trong nhau, töông taïi (trong Th. Chuùa Ba Ngoâi)

Circumscriptive: Chu taïi, giôùi haïn trong moät chu vi

Cistercien: Tu só/thuoäc Doøng Xitoâ

Citation: Tröng daãn; traùt ñoøi

Citeù: Thò xaõ, ñoâ thò, thaønh ñoâ

ceùleste: thieân quoác, thieân giôùi

de refuge: cöøu meänh

terrestre: nôi traàn theá, haï giôùi

droit de c.: quyeàn coâng daân

Citeau: Doøng Xitoâ

Cithare: Luïc huyeàn caàm

Çivaðsme: Toân phaùi Siva (AÁn Ñoä)

Civil: daân söï, thöôøng daân; beân ñôøi

eùtat civil: hoä tòch

mort civile: töôùc quyeàn coâng daân

Civilisation: Vaên minh

Clair et distinct: Roõ raøng vaø phaân minh

Clairvoyance: Saùng suoát, minh maãn

Clandestiniteù: Giaáu ñuùt/gieám, bí maät, leùn luùt, laäu; aùm muoäi

Claquoir: Caùi phaùch

Clareùtien: Thuoäc Doøng Claret

Clarisse: Nöõ tu Doøng kín th. Clara

Clarteù: AÙnh saùng/quang, saùng suûa, trong saùng, minh baïch

des corps reùsusciteùs: quang dieäu, tình traïng saùng choùi cuûa thaân xaùc phuïc sinh

Classe: Haïng, loaïi

c. sociales: giai caáp xaõ hoäi

lutte des cl.: ñaáu tranh giai caáp

Classicisme: Coå ñieån chuû nghóa

Clause: Ñieàu/öôùc khoaûn

apostolique: toâng toøa

comminatoire: haêm doïa

deùrogatoire: giaûm/giaûi luaät

dirimante: (thuû tieâu, caûn trôû) tieâu hoân

peùnale: tröøng phaït

Claustral: Thuoäc veà tu vieän

Claustration: Nhoát vaøo tu vieän, giam kín

Cleptomanie, kleptomanie: Xung ñoäng aên caép

Clerc: Giaùo só

aceùphale: khoâng coù beà treân

majeur: coù chöùc thaùnh

mineur: coù chöùc nhoû

vagabond: phieâu cö, lang baït

Clergeù (membres du): Haøng/giôùi giaùo só, taêng ni

reùgulier: doøng

seùculier: trieàu

Clergie: Hoïc giôùi, giôùi hoïc thöùc; thaân theá cuûa giaùo só (Trung coå)

beùneùfice de cl.: ñaëc quyeàn cuûa hoïc giôùi

Cleùricalisme: Chuû nghóa giaùo quyeàn, khunh höôùng phoø giaùo só

Cleù: Chìa koùa, bieåu töôïng quyeàn bính

pouvoir des cleùs: quyeàn chìa khoùa

Clocher: Thaùp/gaùc chuoâng; laøng nöôùc, queâ höông

esprit de cl.: oùc cuïc boä, naõo traïng ñòa phöông/beø phaùi heïp hoøi

Clone: Doøng voâ tính

Cloâture: Keát thuùc

de l’instruction: cuoäc thaåm cöùu

Cloâture: Noäi caám/vi

eùpiscopale: (thuoäc quyeàn) giaùm muïc

papale: (t.q.) giaùo hoaøng

Clunisien: Thuoäc Doøng Cluny

Coadamisme: Thuyeát ñoàng nguyeân toå (Añam)

Coadjuteur: Trôï só, phuï taù

auxiliaire: trôï taùc

avec droit de succession (eùveâque c.): giaùm muïc phoù vôùi quyeàn keá vò

personae: toøng vò

sedi: taïi toøa

Cocreùateur: Cuøng saùng taïo

Code: Boä luaät

d’Alliance: luaät Giao Öôùc

civil: boä daân luaät

de droit canonique: boä giaùo luaät

geùneùtique: maõ di truyeàn

patriarcal: luaät thöôïng phuï

peùnale: boä hình luaät

sacerdotal: boä luaät tö teá

Codex (codices): Boä vaên baûn (sao)

oncial: loaïi chöõ hoa

cursif: loaïi chöõ thaùu (thaûo)

Codifier: Phaùp ñieån hoùa, quy taéc hoùa, laäp thaønh luaät

Coeùducation: Giaùo duïc chung

Coeùterniteù: Ñoàng vónh cöûu

Coeur: Traùi tim, taâm loøng

Sacreù-Coeur: Thaùnh Taâm

Coexistence: Ñoàng hieän höõu, cuøng toàn taïi, ñoàng sinh toàn

pacifique: chung soáng hoøa bình

Cogitans: Höõu theå tö duy

Cogito ergo sum: “Toâi suy nghó töùc laø toâi hieän höõu” (nguyeân taéc caên baûn cuûa Descartes: 2^e Meùditation)

Cognition: Tri thöùc

reùflexe: hoài coá

Cognoscibiliteù: Khaû tri tính

Cohabitation: Ñoàng cö, soáng chung

Coheùrence: Lieân ñoàng, dính lieàn; maïch laïc, nhaát quaùn

Cohorte: Ñoäi binh

Coleøre: Côn giaän, thònh noä

peùcheù de c.: toäi noùng giaän

vice de c.: taät noùng giaän

Collaborateur: Ngöôøi coäng söï, hôïp taùc

Collaborer: Coäng taùc, hôïp taùc

Collateùral: Baøng heä, haøng ngang

Collation: Trao chöùc vuï, ban aân boång; ñoái chieáu; böõa aên nheï

Collecte: Kinh toång nguyeän; cuoäc laïc quyeân

Collections canoniques: Boä söu taäp giaùo luaät

Collectiviser: Taäp theå hoùa

Collectivisme: Chuû nghóa taäp saûn, taäp theå hoùa

Colleøge: Tröôøng hoïc, hoïc vieän; taäp ñoaøn, taäp theå; hoäi ñoàng

apostolique: toâng ñoà ñoaøn

eùlectoral: cöû tri ñoaøn

eùpiscopal: GM ñoaøn, ñoaøn theå caùc GM

sacreù: hoàng y ñoaøn

Colleùgial: Thuoäc veà kinh só ñoaøn; taäp ñoaøn, coäng ñoaøn

une colleùgiale: nhaø thôø (khoâng chính toøa) coù kinh só ñoaøn

Colleùgialiteù: Ñoaøn theå/taäp theå tính

Collusion: Thoâng ñoàng/möu

Colossiens: Coâ-loâ-xeâ, Cl

Coma: Hoân meâ

Comices: Ñaïi hoäi tuyeån cöû; hoäi ñoàng

Comique (le): Caùi/neùt khoâi haøi, haøi höôùc

Comiteù: UÛy ban

Comma Johannique: Ñoaïn ghi chuù Gio-an (1 Ga 5,7-8)

Commandement: Giôùi luaät, ñieàu raên

Commeùmoraison: Truy nieäm moät vò Thaùnh (khi laøm leã möøng moät Thaùnh khaùc)

Commeùmoration: Kyû nieäm

des morts: leã caàu hoàn, leã caùc ñaúng linh hoàn

Commencement: Khôûi nguyeân

Commende: Trao ban boång loäc; giaùm hoä

Commendatio animae: Kinh “Phoù daâng linh hoàn...”

Commentaire: Lôøi/saùch chuù giaûi

Commentateur: Ngöôøi daãn Leã; nhaø chuù giaûi

Commerce: Thöông maïi

charnel: thoâng daâm, nhuïc giao, giao du daâm daät

Commettant: Ngöôøi uûy thaùc, uûy nhieäm, chuyeån nhöôïng

Commination: Haêm doïa, thò uy; caûnh caùo

Commissaire: UÛy vieân

Commission: UÛy ban

Commissoire (forme): Theo theå thöùc uûy nhieäm

Commodat: Giaáy cho möôïn ñoà (khoâng laõi), taù kheá

Commuer: Hoaùn/caûi giaûm (hình phaït)

Commun: Chung

des Saints: phaàn chung caùc Thaùnh (trong Saùch Leã)

Communauteù: Coäng ñoaøn

de base: c.ñ. cô baûn, caên baûn

de destin: cuøng chung caûnh ngoä/soá phaän

eccleùsiale: giaùo ñoaøn, coäng ñoaøn GH

primitive: c.ñ. sô khai

Communiant: Ngöôøi chòu leã, ng. chòu leã laàn ñaàu long troïng

Communicabiliteù: Khaû naêng thoâng baùo/truyeàn ñaït, khaû thoâng tính

d’assomptibiliteù: baèng thu nhaän

d’identiteù numeùrique: giöõa ñoàng soá

Communicantes: Kinh “Hieäp cuøng Hoäi Thaùnh...” (trong leã quy)

Communication: Thoâng hieäp/döï; lieân laïc, trao ñoåi; thoâng baùo, truyeàn thoâng, giao thoâng; chuyeån ñaït/thoâng

(communicatio) idiomatum, des “idiomes”: chuyeån thoâng ñaëc tính

in sacris/in divinis: thoâng hieäp trong söï thaùnh; thoâng döï vaøo caùc bí tích (giöõa caùc giaùo phaùi khaùc nhau)

des substances: chuyeån thoâng baûn theå

divine: c.t. thaàn söï

Communion (eùglise): Coäng ñoaøn

Communion (union): Hieäp thoâng

dans la foi: (trong) ñöùc tin

des Saints: caùc Thaùnh thoâng coâng

hieùrarchique: h.t. (theo) phaåm traät

lettre de c.: chöùng thö hieäp thoâng

sacrifice de c.: hy teá hieäp thoâng

Communion (eucharistie): Chòu leã, röôùc leã

freùquente: naêng chòu leã

paschale: muøa phuïc sinh

preùcoce: tröôùc tuoåi (sôùm)

sacramentelle: thaät

spirituelle: thieâng lieâng

sous les deux espeøces: döôùi hai hình

solennelle: troïng theå

Communisme: Chuû nghóa coäng saûn

Commutatif: Giao hoaùn, chuyeån maïch

Commutation: Hoaùn caûi; hoaùn giaûm

de peine: hình phaït

de voeu: lôøi khaán

Compagnie de Jeùsus: Doøng Teân

Comparatisme: Tyû giaûo luaän, ngoân ngöõ hoïc so saùnh (khaûo cöùu vaên phaïm vaø vaên chöông baèng caùch so saùnh)

Compendium theùologique: Baûn toùm löôïc thaàn hoïc, caåm nang thaàn hoïc

Compeùneùtration: Töông nhaäp, thaâm nhaäp laãn nhau

Compensation: Ñoái khaáu, boài thöôøng, buø tröø

des dettes: nôï

des deùpenses judiciares: aùn phí

occulte: buø tröø kín

Compeùtence: Thaåm quyeàn; sôû tröôøng; khaû naêng; thaønh thaïo

Compleùment: Boå ngöõ

Complexe: Phöùc taïp; maëc caûm

d’infeùrioriteù: m.c. töï ti

de supeùrioriteù: m.c. töï toân

Complice: Toøng phaïm, ñoàng loõa

Complies: Kinh toái

Componction: AÊn naên, thoáng hoái; trang nghieâm

Comportement: Caùch/thaùi ñoä xöû söï, hoaït ñoäng; taäp tính; taùc phong

Composant: Caáu/thaønh toá

Composeù: Hôïp theå

humain: h.t. con ngöôøi

Composition: Hôïp laïi, caáu/hôïp thaønh; saùng taùc

Compossible: Coäng toàn, ñoàng khaû höõu

Compreùhenseur: Phuùc nhaân, chieâm nhaân

Compreùhension: Khaû naêng hieåu bieát, lónh hoäi; noäi haøm, noäi dung; thoâng caûm

Compreùhensibiliteù: Coù theå hieåu ñöôïc; haøm suùc, bao haøm, quaûng haøm tính

Compromis: Ñieàu ñình, giaøn xeáp, hoøa giaûi, dung hôïp; thoûa hieäp

Compte de conscience: Baøy toû taâm hoàn

Comput paschal: Caùch tính leã Phuïc Sinh

Computiste: Ngöôøi laøm lòch phuïng vuï

Concateùnation: Lieân keát, noái keát theo moùc xích

Conceùleùbration: Ñoàng teá

Concept: Khaùi nieäm, yù nieäm

adeùquat: thích ñaùng

associeù: lieân töôûng

claire: roõ raøng

compatible: töông hôïp

composeù: phöùc hôïp

complet: hoaøn bò, toaøn dieän

compreùhensif: bao haøm

confus: mô hoà

disparate: rôøi raïc

incomplet: khieám khuyeát

obscur: toái nghóa

positivo-neùgatif: tích-tieâu cöïc

pur: thuaàn tuùy

quidditatif: nieäm tính

reùel: thöïc taïi

reùflexe: hoài coá

reùpugnant: phaûn kyõ

simple: ñôn giaûn

singulier: caù bieät

universel: phoå caäp

Conception: Thuï thai; quan nieäm, quan ñieåm

Immaculeùe: Ñaáng voâ nhieãm nguyeân toäi (Ñöùc Maria khoâng vöôùng maéc nguyeân toäi ngay töø luùc môùi ñöôïc thuï thai)

virginale: trinh thai (Ñöùc Maria thuï thai Ñ. Gieâsu maø vaãn ñoàng trinh)

Conceptualisme: Thuyeát khaùi nieäm/duy yù nieäm (Abeâlarñoâ)

Concile: Coâng ñoàng

geùneùral: chung

national: toaøn quoác

oecumeùnique: chung

particulier: rieâng

pleùnier: lieân giaùo tænh, mieàn

provincial: giaùo tænh

reùgional: mieàn

Conciliarisme: Coâng ñoàng thuyeát (ñaët c.ñ. treân G. Hoaøng)

Concionnateur: Ngöôøi giaûng thuyeát

Conclave: Maät nghò hoàng y (ñeå baàu Giaùo Hoaøng), maät vieän

Conclusion: Keát luaän/thuùc

in causa: keát thuùc ñieàu tra

Concomittant: Ñi keøm, ñoàng thôøi/phaùt

Concordance: Phuø/töông hôïp

biblique: Kinh Thaùnh hôïp daãn

Concordat: Thoûa/thaân öôùc

Concordia discors: Nhaát trí maø dò bieät; hoøa hôïp maø baát ñoàng (caùc Phuùc aâm nhaát laõm vöøa gioáng nhau maø cuõng vöøa khaùc nhau)

Concordisme: Thuyeát töông phuø

Concours: Goùp vaøo, hôïp/coäng taùc, giuùp ñôõ, hoä trôï; kyø thi tuyeån

divin: hoä trôï cuûa TC

efficace: h.t. höõu hieäu

geùneùral: h.t. chung

praevius: h.t. tieân baøi, tieân trôï

Concreùeù: Ñoàng thuï taïo

Concret: Cuï theå

Concubin (clerc): (giaùo só) Tö tình, tö hoân

Concubinage: Soáng chung ngoaøi hoân nhaân; cuoäc soáng tö hoân

Concupiscence: Loøng ham muoán; duïc voïng, daâm duïc, duïc tính; taø daâm

anteùceùdente: ñi tröôùc, dó tieàn

conseùquente: theo sau, dó haäu

Concupiscible: Khôi/khieâu duïc, gôïi loøng ham muoán

Concurrence: Tranh ñua, caïnh tranh; tieáp ngoä, truøng nhau (caùc ngaøy leã möøng)

Concussion: AÊn hoái loä/cuûa ñuùt loùt

Condamner: Keát aùn, xöû phaït

Condigne: Thích/xöùng ñaùng

Condition: Thaân phaän; ñieàu kieän

reùsolutoire: ñ.k. giaûi tröø

sine qua non: ñ.k. khoâng coù khoâng ñöôïc, tieân quyeát, thieát yeáu

suspensive: ñ.k. ñình chæ

Conditionalisme: Ñieàu kieän chuû nghóa

Conditionneù: Tuøy thuoäc ñieàu kieän, chòu ñieàu kieän, phuï thuoäc vaøo

Condionnel: Theo ñieàu kieän; coù ñieàu kieän

proposition cond.: meänh ñeà ñieàu kieän

Conduite: Daãn daét, ñieàu khieån; tö caùch, taùc phong, haønh vi, haïnh kieåm

au cimetieøre: haønh toáng

Confeùrence (Congreøs): Hoäi thaûo, hoäi nghò

(Exposeù): thuyeát trình

Confeùrence: Hoäi ñoàng

des Supeùrieurs majeurs: caùc Beà treân cao caáp

eùpiscopale: Giaùm Muïc

Confesse (aller aøla): Xöng toäi

Confesser:  Xöng ra, tuyeân xöng; giaûi toäi

la foi: tuyeân xöng ñöùc tin

ses peùcheùs: xöng toäi

un peùnitent: giaûi toäi

Confesseur: Thaùnh hieån tu; vò giaûi toäi

extraordinaire: ngoaïi thöôøng

ordinaire: thoâng thöôøng

suppleùmentaire: döï khuyeát

Confession: (bí tích) Vieäc xöng toäi, pheùp giaûi toäi

annuelle: naêm

auriculaire: kín (“keà beân tai”), trong toøa

distincte: phaân minh

douloureuse: ñau xoùt

geùneùrale: chung

geùneùrique: ñaïi loaïi

inteùgrale: troïn veïn

publique: coâng khai

sacramentelle: bí tích

Confession: Toân/giaùo phaùi, tín hoäi

Confession: Baøn thôø nôi moä cuûa moät vò töû ñaïo

de St Pierre aø Rome: M