Cabale, Kabbale: (phaùp thuaät thoâng truyeàn Kinh thaùnh cuûa Do thaùi, bí thuaät ñeå giao thoâng vôùi theá giôùi sieâu vieät), pheùp bí truyeàn; nhoùm aâm möu

Cabaliste: Bí phaùp gia

Cacographie: Vieát sai; vaên toài

Cacologie: Loái ñaët caâu sai

Cadastre: Ñòa baï/chính; sôû ñaïc ñieàn

Cadre: Khung, khuoân khoå; caùn boä

Caduciteù: Choùng taøn taï, loãi thôøi, hay hö naùt

Cagoule: AÙo truøm ñaàu khoâng tay cuûa tu só

Caïnites: Laïc giaùo (t.k. 2) toân kính Cain vaø Giuña, nhöng laïi thuø gheùt Cöïu Öôùc vaø daân Do thaùi

Calendes: Ngaøy ñaàu thaùng, ngaøy soùc (ñaàu thaùng aâm lòch)

c. grecques: khoâng bao giôø ñeán (Teát Maroác!)

Calendrier: Nieân lòch

eccleùsiastique: giaùo lòch

greùgorien: do ÑGH Greâgoârioâ XIII aán ñònh

julien: do Giulioâ Xeâdareâ aán ñònh

Calice: Cheùn

de beùneùdiction: cheùn chuùc tuïng

eucharistique: cheùn Leã

Calixtin: Phaùi löôõng hình (chuû tröông röôùc leã döôùi hai hình)

Calomnie: Vu khoáng/caùo

Calotte: Muõ soï. muõ choûm (cuûa giaùm muïc, GH, vv)

Calvinisme: Thuyeát/phaùi Calvin

Calvaire: Nuùi/goø soï, goø thaùnh giaù; böùc aûnh thaùnh giaù; noãi ñau khoå dai daúng

Calvairienne/Fille du Calvaire: Nöõ tu Doøng Bieån Ñöùc do Antoinette d’Orleùans saùng laäp, t.k. 16

Calybite: AÅn tu (ôû hang)

Camail: AÙo caùnh choaøng

Camenes: Tam ñoaïn luaän camenes

Cameùrier: Quan haàu caän, thò tuøng

d’honneur: danh döï

secret: maät

Campanile: Thaùp/gaùc chuoâng

Cancel: Lan can chung quanh baøn thôø

Candeùlabre: Chaân ñeøn nhieàu ngoïn, ñeøn truï

Cannibalisme: Thoùi tuïc aên thòt ngöôøi

Canon: Quy taéc, tieâu chuaån; kieåu maãu; thö quy, quy ñieån

d’autel: baûng trôï kinh

de la messe: kinh nguyeän thaùnh theå, leã quy

de l’Ecriture (Bible): (boä, baûn) chính luïc Kinh Thaùnh

d’un concile: tín khoaûn, khoaûn luaät

des Saints: danh boä caùc Thaùnh

Canonicat: Chöùc kinh só

Canoniciteù: (des livres) Thö quy (quy ñieån) tính

Canonique: (livres) Chính luïc, quy ñieån

deuteùro-c.: thöù quy thö

proto-c.: chính quy ..

pseudo-c.: nguïy thö

Canonique: Theo giaùo luaät

aâge c.: 40 tuoåi

forme c.: theo theå thöùc luaät ñònh

heures c.: kinh nhaät tuïng

mission c.: boå nhieäm/söù meänh theo giaùo luaät

Canonisation: Phong thaùnh; tuyeân nhaän vaøo haøng caùc Thaùnh

Canoniste: Nhaø giaùo luaät (gia)

Canossa (aller aø): Haï mình tröôùc moät ngöôøi naøo/moät ñieàu gì

Cantique: Baøi thaùnh ca

des Cantiques: Dieãm ca, D.c.

Caodaisme: Cao Ñaøi tam kyø phoå ñoä

Capaciteù: Khaû naêng, naêng löïc

juridique: phaùp naêng

Capharnaum: Nôi ngoån ngang nhöõng ñoà ñaïc

Capital: Chính yeáu, chuû choát, caên baûn; tö saûn, tö baûn, tieàn voán

Capitaux (peùcheùs): Caên toäi, caùc moái toäi ñaàu

Capitulaire: Thuoäc kinh só ñoaøn; saùch caùc baøi ñoïc; chieáu chæ

Capitule: Baøi ñoïc ngaén

Cappadociens: Giaùo phuï Cappañoâxia

Captatio benevolentiae: Löôøng nònh, laáy loøng

Capucin: Tu só Doøng Phanxicoâ caûi caùch, Capuxinoâ

Capucinieøre: Nhaø Doøng Cap.; (hoäi, nhoùm) ngöôøi suøng ñaïo (mæa mai)

Caracteøre: Tính tình, tính caùch; tö caùch

sacramentel: aán tích

Caracteùristique: Ñaëc tröng, ñaëc saéc, tieâu bieåu; ñaëc ñieåm/neùt

Caracteùrologie: Tính tình hoïc

Carbonarisme: Thaùn phu ñaûng, maät ñaûng Caùcboânarioâ beân YÙ (t.k. 19)

Carcinologie: Ung thö hoïc

Cardinal: Chuû yeáu, chuû choát

vertu c.: baûn ñöùc

Cardinal: Hoàng y

camerlingue: thò thaàn

diacre: phoù teá

doyen: nieân tröôûng

eùveâque: giaùm muïc

palatin: taïi ñieän

preâtre: linh muïc

preùfet: boä tröôûng

protecteur: baûo trôï

proto-diacre: phoù teá tröôûng, tröôûng ñaúng phoù teá

Cardinalat: Chöùc hoàng y

Cardiologie: Taâm y hoïc, khoa tim

Cardiogramme: Taâm ñoà, bieåu ñoà tim

Careâme: Muøa chay

face de c.: maët hoác haùc

c.-prenant: 3 ngaøy tröôùc muøa chay; ngöôøi giaû trang

Cargo (culte du): Phong traøo toân giaùo (thònh haønh taïi) Meâlaneâdi (töông töï nhö Messianisme naif)

Carme: Nam tu Doøng Carrmeâloâ

deùchaux: nhaëp pheùp

Carmeùlite: Nöõ tu Doøng Carmeâloâ, Doøng kín, Caùt Minh

Carnaval: Hoäi caùcnavan, cuoäc vui traù hình tröôùc muøa trai giôùi (Muøa Chay); ngöôøi aên maëc loá laêng

Carteùsianisme: Chuû thuyeát Descartes

Cartomancie: Thuaät boùi baøi

Cartulaire: Theá baï

Cas: Tröôøng hôïp, traïng huoáng

de conscience: nghi vaán/noá löông taâm

de nulliteù: tình traïng hoân nhaân voâ hieäu (khoâng thaønh)

reùserveù: tröôøng hôïp daønh rieâng

Casher, Cawcher, Kascher: Thòt/thöùc aên ñöôïc pheùp duøng theo tuïc leä Do thaùi

Caste: Ñaúng caáp, giôùi

Casualisme: Ngaãu nhieân luaän

Casuel: Ngaãu nhieân, tình côø; boång ngoaïi (tieàn thu baát thöôøng)

Casuistique: Giaûi nghi hoïc, öùng duïng hoïc, kyõ thuaät giaûi caùc noá löông taâm

Cataclysme: Ñaïi bieán

Catacombe: Hang toaïi ñaïo

Cateùcheøse: Huaán giaùo, daïy giaùo lyù

Cateùcheùtique: Thuaät daïy giaùo lyù

Cateùchiser: Daïy giaùo lyù

Cateùchisme: Saùch giaùo lyù, saùch boån

Cateùchumeùnat: (thôøi kyø, baäc) Döï toøng

Cateùchumeøne: (ngöôøi) Döï toøng

Cateùgoreùmatique: Töï maõn töø (chöõ coù yù nghóa töï mình chöù khoâng do maïch vaên)

Cateùgoreøme: Khaû thích duïng; yù nieäm phaïm truø (töø vöïng töï mình coù yù nghóa, chöù khoâng do vaên maïch)

Cateùgoriaux, cateùgoriels: Giôùi loaïi

Cateùgorie: Loaïi, haïng, khoái; phaïm truø

Cateùgorique: Nhaát quyeát, döùt khoaùt; phaïm truø

Cathare: Laïc giaùo Cathar

Catharsis: Taåy luyeän, thanh luyeän noäi taâm

Cathedra Petri: Toøa Thaùnh Pheâroâ

ex cathedra: do/töø thöôïng toøa (giaùo huaán), duøng quyeàn toái thöôïng; döùt khoaùt

Catheùdral: Thuoäc veà ngoâi toøa giaùm muïc

eùglise c.: nhaø thôø chính toøa

Catholicisme: (Giaùo hoäi, tính) Coâng giaùo

Catholiciteù: Tính chaát phoå quaùt, coâng giaùo tính

morale: c.g.t. veà phöông dieän tinh thaàn

physique: c.g.t. veà phöông dieän coâng khai/beân ngoaøi

Catholique: Coâng giaùo

vieux Cathol.: phaùi (ly khai) Coâng giaùo coå

Caudataire: Ngöôøi naâng ñuoâi aùo, xu nònh; chaáp y vieân

Causa sui: Töï nhaân

Causaliteù: Töông quan nhaân quaû, nguyeân nhaân tính

dispositive: chuaån bò

intentionnelle: yù lyù

occasionelle: ngaãu nhieân

physique: vaät lyù

Cause: Lyù do; vuï kieän, vuï aùn, aùn kieän, tuïng khoaûn

contentieuse: vuï hoä söï, tranh chaáp

criminelle: vuï hình söï

de beùatification: aùn tuyeân phong chaân phuùc/aù thaùnh

de canonisation: aùn/vuï phong thaùnh

de for mixte: vuï aùn hoãn hôïp

de nulliteù: veà tình traïng voâ hieäu

de seùparation: veà ly thaân

incidente: phuï ñôùi

peùnale: hình söï

reùserveùe au...: thuoäc thaåm quyeàn...

spitituelle: veà caùc vaán ñeà thieâng lieâng

Cause: Nguyeân nhaân/côù/do; caên côù, lyù do

des causes: toái thöôïng

efficace: höõu hieäu

efficiente: taùc thaønh

eùloigneùe: xa/vieãn nhaân

eùquivoque: dò nghóa

exemplaire: moâ phaïm, kieåu maãu

finale: muïc ñích, cöùu caùnh

formelle: moâ thöùc

instrumentale: duïng cuï

mateùrielle: chaát theå

meùcanique: cô giôùi

morale: luaân lyù

motrice: chuû ñoäng

neùcessaire: taát yeáu

non-causeùe: voâ khôûi

partiale: phaân dieän

perfective: hoaøn haûo hoùa

physique: vaät lyù

premieøre: ñeä nhaát

principale: chuû yeáu/chính nhaân

prochaine: gaàn/caän nhaân

secondaire: phuï thuoäc/thuoäc nhaân

seconde: ñeä nhò

totale: toaøn dieän

univoque: ñoàng nghóa

Causes pies: Vieäc töø thieän

Caution: Baûo chöùng, baûo ñoan/laõnh

Ceindre: Bao quanh, chít quaán

la tiare: leân ngoâi G. Hoaøng

le diadeøme: leân ngoâi

l’eùpeùe: ñeo/trao göôm cho

Celantes: Tam ñoaïn luaän Celantes

Celarent: Tam ñoaïn luaän Celarent

Ceùleùbrant: Chuû teá/leã, ngöôøi cöû haønh nghi leã

Ceùleùbration: Cöû haønh (phuïng vuï); leã nghi, cuoäc möøng

Celebret: Chöùng thö haønh leã (giaáy chöùng nhaän coù pheùp laøm leã, do beà treân thaåm quyeàn caáp phaùt)

Ceùlestin: Tu só Doøng Ceâlestinoâ

Ceùlibat: Ñoäc thaân

Ceùnacle: Nhaø/phoøng tieäc ly; hoäi vaên

Ceøne: Böõa tieäc ly

Cendres (mercredi des): (Thöù tö) Leã tro

Ceùnobite: Ñan só; coäng ñoaøn aån tu

Censure: Kieåm ñònh/duyeät; kieåm tröøng, hình phaït chöõa trò, vaï

a jure: do luaät

eccleùsiastique: giaùo tröøng

meùdicale: döôïc tröøng

reùserveùe: bieät toàn, thuoäc thaåm quyeàn...

Centaure: Nhaân maõ, ngöôøi hình ngöïa; (ñaïi) kò maõ gioûi

Centon: Thi phaåm raùp noái (chaép nhöõng caâu cuûa nhieàu thi só khaùc thaønh moät baøi); chuoãi caùc caâu tröng daãn Kinh Thaùnh

Centrifuge: Ly taâm

Centripeøte: Höôùng taâm

Centurie: Ñoäi (traêm ngöôøi); saùch lòch söû chia theo töøng theá kyû; taäp traêm ñoaïn

Centurion: Quan baùch quaân

Cercle: Voøng troøn; hoäi; caâu laïc boä; phaïm vi

hermeùneutique: voøng chuù giaûi

vicieux: voøng laån quaån

Cercueil: Quan taøi

Ceùreùmonial: Saùch nghi thöùc

Ceùreùmoniaire: Tröôûng nghi

Ceùreùmonie: Nghi thöùc

Ceùrinthien: Laïc giaùo Ceârinthoâ (moät thöù ngoä giaùo)

Ceùrofeùraire: Ngöôøi caàm neán

Certificat: Chöùng thö

d’eùtudes: vaên baèng, chöùng chæ hoïc vaán

de mariage: giaáy hoân phoái, giaáy chöùng hoân

de mort: tôø chöùng töû

Certifier: Thò thöïc, xaùc nhaän, chöùng thöïc

Certitude: Chaéc chaén, ñích xaùc, ñích thöïc; tính xaùc thöïc (söï kieän/theå); nieàm xaùc quyeát (chuû theå)

deùriveùe/participeùe: daãn xuaát

extrinseøque: ngoaïi lyù

formelle: minh baïch, döùt khoaùt

hypotheùtique: giaû ñònh

intrinseøque: noäi lyù

pratique: thöïc tieãn

reùflexe: hoài coá

stricte: theo ñuùng nghóa heïp

vulgaire: thoâng thöôøng, thöôøng tình (trong nhaân gian)

Cesare: Tam ñoaïn luaän Cesare

Ceùsarienne: Moå daï con

Ceùsarisme: Vöông chính thuyeát, cheá ñoä chuyeân cheá, ñoäc taøi quaân söï

Ceùsaropapisme: Cheá ñoä vöông giaùo (ñaïo ñôøi laãn loän)

Cessation: Ñình chæ, maõn kyø

a divinis: caám cöû haønh moïi nghi leã, ñình leã (ngöng quyeàn haønh leã)

de la loi: ñình luaät

Cession: Nhöôøng, di/chuyeån nhöôïng, nhöôïng ñoä

de bail: nhöôïng toâ

des biens: nh. ñoä taøi saûn

de creùance: nh. ñoä traùi quyeàn

Chaines: Taïp chuù

Chair: Xaùc thòt, xaùc phaøm; ngöôøi phaøm

reùsurrection de la ch.: keû cheát soáng laïi

Chaire: Toøa giaûng

de Pierre: Ngai toøa Pheâroâ; uy theá (huaán quyeàn) cuûa G. Hoaøng

Chalceùdoine: Canxeâñoân

Chaldeùen: Ngöôøi Can-ñeâ

eùglise ch.: GH Nestoârioâ

Chaman (Shaman): Phuø thuûy

Chamanisme: Ñaïo Saman

Chambre apostolique: Noäi vuï toâng toøa (vaên phoøng ñaëc traùch veà taøi saûn cuûa Toøa Thaùnh)

Champ: Phaïm vi; tröôøng, vuøng

d’action: taàm/tröôøng taùc duïng

d’activiteù: moâi tröôøng hoaït ñoäng

de conscience: p.v. yù thöùc

de relation: p.v. töông quan/giao teá

eùlectrique: ñieän tröôøng

visuel: p.v. thò giaùc

Chancelier: Chöôûng aán

de la Curie: ch. aán Giaùo phuû

Grand ch.: Ñaïi ch. AÁn

Chandeleur, La: Leã neán (Ñ. Baø daâng Ñ. Gieâsu vaøo ñeàn thaùnh)

Change: Ñoåi chaùc, maäu dòch

Changement: Bieán ñoåi/chuyeån, thay ñoåi

Chanoine: Kinh só

reùgulier: doøng

honoraire: danh döï

peùnitentier: xaù giaûi

preùbendeù: höôûng boång loäc

titulaire: thöïc thuï

Chant: Khuùc ca, ñieäu haùt

greùgorien: bình ca

sacreù: thaùnh nhaïc/ca

plain c.: bình ca

Chanteur/chantre: Ca só, ca xöôùng vieân

Chaos: Hoãn mang, hoãn ñoän

Chape: AÙo choaøng

Chapelain: Tuyeân uùy

militaire: t.u. quaân ñoäi

Chapelet: Traøng haït, chuoãi

Chapelle: Nguyeän ñöôøng, nhaø nguyeän

ardente: nôi quaøn (ñaët taïm) quan taøi

maître de ch.: quaûn ca

priveùe: phoøng nguyeän

querelle de ch.: caõi nhau trong nhoùm/coäng ñoaøn

Chapitre (chanoines): Kinh só ñoaøn (hoäi)

catheùdral: k.s.ñ. chaùnh toøa

des religieux: Tu nghò, coâng/hoäi nghò

geùneùral: toång tu nghò/coâng hoäi

voix au ch.: quyeàn tham döï/boû phieáu

Charge eùpiscopale: Giaùm chöùc

d’aâmes: nhieäm vuï chaêm lo cho linh hoàn

de messes: traùch vuï veà thaùnh leã

Chargeù d’affaires: Ñaïi bieän laâm thôøi, xöû lyù thöôøng vuï

Charismatique: (theo, trong, thuoäc vv.) Thaàn linh; coù tính caùch/tính chaát ñoaøn/ñaëc suûng

Charisme: Ñoaøn/ñaëc suûng

Chariteù: Baùc/ñöùc aùi, tình yeâu

Charme: Buøa yeâu/meâ, meâ hoaëc; söùc quyeán ruõ; duyeân daùng

Charnel: Xaùc thòt, nhuïc duïc

Charte: Hieán chöông; phaùp ñieån; hieán öôùc

Chartre: Nhaø nguïc

tenir qq. en ch. priveùe: töï yù baét giam

Chartreux: Tu só/thuoäc Doøng th. Brunoâ

Chaâsse: Hoøm

Chasteteù: Ñöùc trong saïch, khieát tònh

conjugale: k.t. vôï choàng (trong hoân nhaân)

Chasuble: AÙo leã ngoaøi

Chef: Ñaàu, thuï laõnh, laõnh tuï, ngöôøi chuû/tröôûng; ñaàu beáp; ñieåm/phaàn chính, yeáu khoaûn

Chemin: Ñöôøng

le ch. de la Croix: ñ. Th. giaù

un ch. de Croix: 14 aûnh töôïng/caùc kinh duøng ñeå ngaém ñaøng Th. giaù

ch. de Damas: (con ñöôøng) hoái caûi

Cheùrubin: Minh thaàn, thieân thaàn Keârubim

Chevalier: Hieäp só

Ordres de Chevalerie: Doøng hieäp só

Chiasma: Hieän töôïng treùo/giao thoa; ñieåm treùo

optique: giao thoa nhò giaùc

Chiasme: Pheùp ñoái ngaãu treùo, caùch ñaët nhò cuù chuyeån hoaùn

Chiastique: Thuoäc pheùp/theo kieåu ñoái ngaãu treùo

Chiliasme: Thieân nieân thuyeát

Chiliarque: Thieân binh tröôûng

Chirographe: Thuû buùt, vaên töï bieát tay

Chiromancie: Thuaät xem chæ (töôùng) tay

Choc: Va chaïm; xung ñoät; xuùc ñoäng; soác (y khoa)

seùmantique: hieän töôïng kích ñoäng ngöõ nghóa

Choeur: Khoaûng troáng chung quanh baøn thôø; ban leã nhaïc; ca ñoaøn, hoäi haùt

angeùlique: phaåm/loaïi thieân thaàn, ñaïi ñoaøn caùc thieân thaàn

enfant de ch.: treû em giuùp leã

=Office Divin: Kinh nhaät tuïng (phuïng vuï)

Choral: Ca ñoaøn

Choreùgraphie: Thuaät bieân ñaïo muùa/dieãn vuõ ñieäu

Choreùveâque: Giaùm muïc nhaø queâ (xöa) coù quyeàn haïn cheá

Chose: Söï vaät; vaät theå

en soi: vaät taïi söï/töï noù

sacreùe: vaät thaùnh

spirituelle: vieäc thieâng lieâng

choses jugeùes: aán söï chung thaåm

Chosifier: Vaät theå hoùa

Chosisme: Thuyeát duy thöïc, duy söï (=reùalisme naif)

Chreâme: Daàu thaùnh/ th. hieán

Chreâmeau: AÙo traéng (maëc khi röûa toäi); khaên GM duøng ñeå lau traùn ngöôøi chòu pheùp theâm söùc

Chresmologue, chreùmologue: Thaày boùi (trong ñeàn coå Hy Laïp); ngöôøi caét nghóa caùc lôøi saám

Chreùtien: Ngöôøi kitoâ, kitoâ höõu

Chreùtienteù: Coäng ñoaøn kitoâ höõu

Chrisme: Chöõ vieát taét cuûa Xριοτόs: ***

Chrismer,-ation: Xöùc daàu thaùnh

Christ: Kitoâ, Ñaáng ñöôïc xöùc daàu; hình töôïng Ñ. Kitoâ treân thaùnh giaù

Ch. janseùniste: Hình Ñ. Kitoâ coù baøn tay ít giang ra

Ch. total: Ñöùc Kitoâ toaøn veïn; toaøn boä Nhieäm Theå

Christianisme: Ñaïo ñöùc Kitoâ, Kitoâ giaùo

Christique: Thuoäc veà/lieân quan ñeán Ñ. Kitoâ

Christocentrisme: Kitoâ höôùng taâm luaän, chuû höôùng ñaët Ñ. Kitoâ laøm trung taâm/quy-Kitoâ

Christologie: Kitoâ hoïc

biblique: kinh thaùnh

fonctionelle:chöùc vuï

ontologique: höõu theå

pneumatique: Thaùnh Linh

Christophanie: Ñ. Kitoâ hieån linh

Chronique: Thuoäc veà thôøi gian; kinh nieân; nieân söû; muïc thôøi luaän

Chroniques: Saùch söû bieân nieân,
1 Sb, 2 Sb

Chtonien: (thaàn) AÂm ty

Chute: Sa ngaõ; thaát thuû

de Jeùrusalem: Gieârusalem thaát thuû

de Jeùsus: Ñöùc Gieâsu ngaõ xuoáng ñaát

originelle: sa ngaõ thôøi nguyeân sô; toäi nguyeân toå, nguyeân toäi

Ciboire: Bình thaùnh (ñöïng Mình Thaùnh Chuùa)

Ciel: Trôøi, Thieân ñaøng

Cierge Pascal: Neán phuïc sinh

Cilice: AÙo loâng gai, aùo sôïi canh, aùo nhaëm (ñeå haønh xaùc)

Cime de l’aâme: Dieäu tri

Cimetieøre: Nghóa trang, ng. ñòa, ñaát thaùnh

Cinnamome: Caây queá, long naõo

Cippe: Moä truï

Circoncision: Caét bì

du coeur: c.b. trong taâm hoàn (hoaùn caûi)

Circonscription: Khu, haït

eccleùsiastique: giaùo khu

Circonstance: Hoaøn caûnh, tröôøng hôïp

aggravante: gia troïng

atteùnuante: giaûm khinh, tình tieát giaûm toäi

Circulaire (lettre): Thö luaân löu

Circulariteù: Hieän töôïng/söï xoay voøng

Circuminc[s]ession: ÔÛ trong nhau, töông taïi (trong Th. Chuùa Ba Ngoâi)

Circumscriptive: Chu taïi, giôùi haïn trong moät chu vi

Cistercien: Tu só/thuoäc Doøng Xitoâ

Citation: Tröng daãn; traùt ñoøi

Citeù: Thò xaõ, ñoâ thò, thaønh ñoâ

ceùleste: thieân quoác, thieân giôùi

de refuge: cöøu meänh

terrestre: nôi traàn theá, haï giôùi

droit de c.: quyeàn coâng daân

Citeau: Doøng Xitoâ

Cithare: Luïc huyeàn caàm

Çivaðsme: Toân phaùi Siva (AÁn Ñoä)

Civil: daân söï, thöôøng daân; beân ñôøi

eùtat civil: hoä tòch

mort civile: töôùc quyeàn coâng daân

Civilisation: Vaên minh

Clair et distinct: Roõ raøng vaø phaân minh

Clairvoyance: Saùng suoát, minh maãn

Clandestiniteù: Giaáu ñuùt/gieám, bí maät, leùn luùt, laäu; aùm muoäi

Claquoir: Caùi phaùch

Clareùtien: Thuoäc Doøng Claret

Clarisse: Nöõ tu Doøng kín th. Clara

Clarteù: AÙnh saùng/quang, saùng suûa, trong saùng, minh baïch

des corps reùsusciteùs: quang dieäu, tình traïng saùng choùi cuûa thaân xaùc phuïc sinh

Classe: Haïng, loaïi

c. sociales: giai caáp xaõ hoäi

lutte des cl.: ñaáu tranh giai caáp

Classicisme: Coå ñieån chuû nghóa

Clause: Ñieàu/öôùc khoaûn

apostolique: toâng toøa

comminatoire: haêm doïa

deùrogatoire: giaûm/giaûi luaät

dirimante: (thuû tieâu, caûn trôû) tieâu hoân

peùnale: tröøng phaït

Claustral: Thuoäc veà tu vieän

Claustration: Nhoát vaøo tu vieän, giam kín

Cleptomanie, kleptomanie: Xung ñoäng aên caép

Clerc: Giaùo só

aceùphale: khoâng coù beà treân

majeur: coù chöùc thaùnh

mineur: coù chöùc nhoû

vagabond: phieâu cö, lang baït

Clergeù (membres du): Haøng/giôùi giaùo só, taêng ni

reùgulier: doøng

seùculier: trieàu

Clergie: Hoïc giôùi, giôùi hoïc thöùc; thaân theá cuûa giaùo só (Trung coå)

beùneùfice de cl.: ñaëc quyeàn cuûa hoïc giôùi

Cleùricalisme: Chuû nghóa giaùo quyeàn, khunh höôùng phoø giaùo só

Cleù: Chìa koùa, bieåu töôïng quyeàn bính

pouvoir des cleùs: quyeàn chìa khoùa

Clocher: Thaùp/gaùc chuoâng; laøng nöôùc, queâ höông

esprit de cl.: oùc cuïc boä, naõo traïng ñòa phöông/beø phaùi heïp hoøi

Clone: Doøng voâ tính

Cloâture: Keát thuùc

de l’instruction: cuoäc thaåm cöùu

Cloâture: Noäi caám/vi

eùpiscopale: (thuoäc quyeàn) giaùm muïc

papale: (t.q.) giaùo hoaøng

Clunisien: Thuoäc Doøng Cluny

Coadamisme: Thuyeát ñoàng nguyeân toå (Añam)

Coadjuteur: Trôï só, phuï taù

auxiliaire: trôï taùc

avec droit de succession (eùveâque c.): giaùm muïc phoù vôùi quyeàn keá vò

personae: toøng vò

sedi: taïi toøa

Cocreùateur: Cuøng saùng taïo

Code: Boä luaät

d’Alliance: luaät Giao Öôùc

civil: boä daân luaät

de droit canonique: boä giaùo luaät

geùneùtique: maõ di truyeàn

patriarcal: luaät thöôïng phuï

peùnale: boä hình luaät

sacerdotal: boä luaät tö teá

Codex (codices): Boä vaên baûn (sao)

oncial: loaïi chöõ hoa

cursif: loaïi chöõ thaùu (thaûo)

Codifier: Phaùp ñieån hoùa, quy taéc hoùa, laäp thaønh luaät

Coeùducation: Giaùo duïc chung

Coeùterniteù: Ñoàng vónh cöûu

Coeur: Traùi tim, taâm loøng

Sacreù-Coeur: Thaùnh Taâm

Coexistence: Ñoàng hieän höõu, cuøng toàn taïi, ñoàng sinh toàn

pacifique: chung soáng hoøa bình

Cogitans: Höõu theå tö duy

Cogito ergo sum: “Toâi suy nghó töùc laø toâi hieän höõu” (nguyeân taéc caên baûn cuûa Descartes: 2^e Meùditation)

Cognition: Tri thöùc

reùflexe: hoài coá

Cognoscibiliteù: Khaû tri tính

Cohabitation: Ñoàng cö, soáng chung

Coheùrence: Lieân ñoàng, dính lieàn; maïch laïc, nhaát quaùn

Cohorte: Ñoäi binh

Coleøre: Côn giaän, thònh noä

peùcheù de c.: toäi noùng giaän

vice de c.: taät noùng giaän

Collaborateur: Ngöôøi coäng söï, hôïp taùc

Collaborer: Coäng taùc, hôïp taùc

Collateùral: Baøng heä, haøng ngang

Collation: Trao chöùc vuï, ban aân boång; ñoái chieáu; böõa aên nheï

Collecte: Kinh toång nguyeän; cuoäc laïc quyeân

Collections canoniques: Boä söu taäp giaùo luaät

Collectiviser: Taäp theå hoùa

Collectivisme: Chuû nghóa taäp saûn, taäp theå hoùa

Colleøge: Tröôøng hoïc, hoïc vieän; taäp ñoaøn, taäp theå; hoäi ñoàng

apostolique: toâng ñoà ñoaøn

eùlectoral: cöû tri ñoaøn

eùpiscopal: GM ñoaøn, ñoaøn theå caùc GM

sacreù: hoàng y ñoaøn

Colleùgial: Thuoäc veà kinh só ñoaøn; taäp ñoaøn, coäng ñoaøn

une colleùgiale: nhaø thôø (khoâng chính toøa) coù kinh só ñoaøn

Colleùgialiteù: Ñoaøn theå/taäp theå tính

Collusion: Thoâng ñoàng/möu

Colossiens: Coâ-loâ-xeâ, Cl

Coma: Hoân meâ

Comices: Ñaïi hoäi tuyeån cöû; hoäi ñoàng

Comique (le): Caùi/neùt khoâi haøi, haøi höôùc

Comiteù: UÛy ban

Comma Johannique: Ñoaïn ghi chuù Gio-an (1 Ga 5,7-8)

Commandement: Giôùi luaät, ñieàu raên

Commeùmoraison: Truy nieäm moät vò Thaùnh (khi laøm leã möøng moät Thaùnh khaùc)

Commeùmoration: Kyû nieäm

des morts: leã caàu hoàn, leã caùc ñaúng linh hoàn

Commencement: Khôûi nguyeân

Commende: Trao ban boång loäc; giaùm hoä

Commendatio animae: Kinh “Phoù daâng linh hoàn...”

Commentaire: Lôøi/saùch chuù giaûi

Commentateur: Ngöôøi daãn Leã; nhaø chuù giaûi

Commerce: Thöông maïi

charnel: thoâng daâm, nhuïc giao, giao du daâm daät

Commettant: Ngöôøi uûy thaùc, uûy nhieäm, chuyeån nhöôïng

Commination: Haêm doïa, thò uy; caûnh caùo

Commissaire: UÛy vieân

Commission: UÛy ban

Commissoire (forme): Theo theå thöùc uûy nhieäm

Commodat: Giaáy cho möôïn ñoà (khoâng laõi), taù kheá

Commuer: Hoaùn/caûi giaûm (hình phaït)

Commun: Chung

des Saints: phaàn chung caùc Thaùnh (trong Saùch Leã)

Communauteù: Coäng ñoaøn

de base: c.ñ. cô baûn, caên baûn

de destin: cuøng chung caûnh ngoä/soá phaän

eccleùsiale: giaùo ñoaøn, coäng ñoaøn GH

primitive: c.ñ. sô khai

Communiant: Ngöôøi chòu leã, ng. chòu leã laàn ñaàu long troïng

Communicabiliteù: Khaû naêng thoâng baùo/truyeàn ñaït, khaû thoâng tính

d’assomptibiliteù: baèng thu nhaän

d’identiteù numeùrique: giöõa ñoàng soá

Communicantes: Kinh “Hieäp cuøng Hoäi Thaùnh...” (trong leã quy)

Communication: Thoâng hieäp/döï; lieân laïc, trao ñoåi; thoâng baùo, truyeàn thoâng, giao thoâng; chuyeån ñaït/thoâng

(communicatio) idiomatum, des “idiomes”: chuyeån thoâng ñaëc tính

in sacris/in divinis: thoâng hieäp trong söï thaùnh; thoâng döï vaøo caùc bí tích (giöõa caùc giaùo phaùi khaùc nhau)

des substances: chuyeån thoâng baûn theå

divine: c.t. thaàn söï

Communion (eùglise): Coäng ñoaøn

Communion (union): Hieäp thoâng

dans la foi: (trong) ñöùc tin

des Saints: caùc Thaùnh thoâng coâng

hieùrarchique: h.t. (theo) phaåm traät

lettre de c.: chöùng thö hieäp thoâng

sacrifice de c.: hy teá hieäp thoâng

Communion (eucharistie): Chòu leã, röôùc leã

freùquente: naêng chòu leã

paschale: muøa phuïc sinh

preùcoce: tröôùc tuoåi (sôùm)

sacramentelle: thaät

spirituelle: thieâng lieâng

sous les deux espeøces: döôùi hai hình

solennelle: troïng theå

Communisme: Chuû nghóa coäng saûn

Commutatif: Giao hoaùn, chuyeån maïch

Commutation: Hoaùn caûi; hoaùn giaûm

de peine: hình phaït

de voeu: lôøi khaán

Compagnie de Jeùsus: Doøng Teân

Comparatisme: Tyû giaûo luaän, ngoân ngöõ hoïc so saùnh (khaûo cöùu vaên phaïm vaø vaên chöông baèng caùch so saùnh)

Compendium theùologique: Baûn toùm löôïc thaàn hoïc, caåm nang thaàn hoïc

Compeùneùtration: Töông nhaäp, thaâm nhaäp laãn nhau

Compensation: Ñoái khaáu, boài thöôøng, buø tröø

des dettes: nôï

des deùpenses judiciares: aùn phí

occulte: buø tröø kín

Compeùtence: Thaåm quyeàn; sôû tröôøng; khaû naêng; thaønh thaïo

Compleùment: Boå ngöõ

Complexe: Phöùc taïp; maëc caûm

d’infeùrioriteù: m.c. töï ti

de supeùrioriteù: m.c. töï toân

Complice: Toøng phaïm, ñoàng loõa

Complies: Kinh toái

Componction: AÊn naên, thoáng hoái; trang nghieâm

Comportement: Caùch/thaùi ñoä xöû söï, hoaït ñoäng; taäp tính; taùc phong

Composant: Caáu/thaønh toá

Composeù: Hôïp theå

humain: h.t. con ngöôøi

Composition: Hôïp laïi, caáu/hôïp thaønh; saùng taùc

Compossible: Coäng toàn, ñoàng khaû höõu

Compreùhenseur: Phuùc nhaân, chieâm nhaân

Compreùhension: Khaû naêng hieåu bieát, lónh hoäi; noäi haøm, noäi dung; thoâng caûm

Compreùhensibiliteù: Coù theå hieåu ñöôïc; haøm suùc, bao haøm, quaûng haøm tính

Compromis: Ñieàu ñình, giaøn xeáp, hoøa giaûi, dung hôïp; thoûa hieäp

Compte de conscience: Baøy toû taâm hoàn

Comput paschal: Caùch tính leã Phuïc Sinh

Computiste: Ngöôøi laøm lòch phuïng vuï

Concateùnation: Lieân keát, noái keát theo moùc xích

Conceùleùbration: Ñoàng teá

Concept: Khaùi nieäm, yù nieäm

adeùquat: thích ñaùng

associeù: lieân töôûng

claire: roõ raøng

compatible: töông hôïp

composeù: phöùc hôïp

complet: hoaøn bò, toaøn dieän

compreùhensif: bao haøm

confus: mô hoà

disparate: rôøi raïc

incomplet: khieám khuyeát

obscur: toái nghóa

positivo-neùgatif: tích-tieâu cöïc

pur: thuaàn tuùy

quidditatif: nieäm tính

reùel: thöïc taïi

reùflexe: hoài coá

reùpugnant: phaûn kyõ

simple: ñôn giaûn

singulier: caù bieät

universel: phoå caäp

Conception: Thuï thai; quan nieäm, quan ñieåm

Immaculeùe: Ñaáng voâ nhieãm nguyeân toäi (Ñöùc Maria khoâng vöôùng maéc nguyeân toäi ngay töø luùc môùi ñöôïc thuï thai)

virginale: trinh thai (Ñöùc Maria thuï thai Ñ. Gieâsu maø vaãn ñoàng trinh)

Conceptualisme: Thuyeát khaùi nieäm/duy yù nieäm (Abeâlarñoâ)

Concile: Coâng ñoàng

geùneùral: chung

national: toaøn quoác

oecumeùnique: chung

particulier: rieâng

pleùnier: lieân giaùo tænh, mieàn

provincial: giaùo tænh

reùgional: mieàn

Conciliarisme: Coâng ñoàng thuyeát (ñaët c.ñ. treân G. Hoaøng)

Concionnateur: Ngöôøi giaûng thuyeát

Conclave: Maät nghò hoàng y (ñeå baàu Giaùo Hoaøng), maät vieän

Conclusion: Keát luaän/thuùc

in causa: keát thuùc ñieàu tra

Concomittant: Ñi keøm, ñoàng thôøi/phaùt

Concordance: Phuø/töông hôïp

biblique: Kinh Thaùnh hôïp daãn

Concordat: Thoûa/thaân öôùc

Concordia discors: Nhaát trí maø dò bieät; hoøa hôïp maø baát ñoàng (caùc Phuùc aâm nhaát laõm vöøa gioáng nhau maø cuõng vöøa khaùc nhau)

Concordisme: Thuyeát töông phuø

Concours: Goùp vaøo, hôïp/coäng taùc, giuùp ñôõ, hoä trôï; kyø thi tuyeån

divin: hoä trôï cuûa TC

efficace: h.t. höõu hieäu

geùneùral: h.t. chung

praevius: h.t. tieân baøi, tieân trôï

Concreùeù: Ñoàng thuï taïo

Concret: Cuï theå

Concubin (clerc): (giaùo só) Tö tình, tö hoân

Concubinage: Soáng chung ngoaøi hoân nhaân; cuoäc soáng tö hoân

Concupiscence: Loøng ham muoán; duïc voïng, daâm duïc, duïc tính; taø daâm

anteùceùdente: ñi tröôùc, dó tieàn

conseùquente: theo sau, dó haäu

Concupiscible: Khôi/khieâu duïc, gôïi loøng ham muoán

Concurrence: Tranh ñua, caïnh tranh; tieáp ngoä, truøng nhau (caùc ngaøy leã möøng)

Concussion: AÊn hoái loä/cuûa ñuùt loùt

Condamner: Keát aùn, xöû phaït

Condigne: Thích/xöùng ñaùng

Condition: Thaân phaän; ñieàu kieän

reùsolutoire: ñ.k. giaûi tröø

sine qua non: ñ.k. khoâng coù khoâng ñöôïc, tieân quyeát, thieát yeáu

suspensive: ñ.k. ñình chæ

Conditionalisme: Ñieàu kieän chuû nghóa

Conditionneù: Tuøy thuoäc ñieàu kieän, chòu ñieàu kieän, phuï thuoäc vaøo

Condionnel: Theo ñieàu kieän; coù ñieàu kieän

proposition cond.: meänh ñeà ñieàu kieän

Conduite: Daãn daét, ñieàu khieån; tö caùch, taùc phong, haønh vi, haïnh kieåm

au cimetieøre: haønh toáng

Confeùrence (Congreøs): Hoäi thaûo, hoäi nghò

(Exposeù): thuyeát trình

Confeùrence: Hoäi ñoàng

des Supeùrieurs majeurs: caùc Beà treân cao caáp

eùpiscopale: Giaùm Muïc

Confesse (aller aøla): Xöng toäi

Confesser:  Xöng ra, tuyeân xöng; giaûi toäi

la foi: tuyeân xöng ñöùc tin

ses peùcheùs: xöng toäi

un peùnitent: giaûi toäi

Confesseur: Thaùnh hieån tu; vò giaûi toäi

extraordinaire: ngoaïi thöôøng

ordinaire: thoâng thöôøng

suppleùmentaire: döï khuyeát

Confession: (bí tích) Vieäc xöng toäi, pheùp giaûi toäi

annuelle: naêm

auriculaire: kín (“keà beân tai”), trong toøa

distincte: phaân minh

douloureuse: ñau xoùt

geùneùrale: chung

geùneùrique: ñaïi loaïi

inteùgrale: troïn veïn

publique: coâng khai

sacramentelle: bí tích

Confession: Toân/giaùo phaùi, tín hoäi

Confession: Baøn thôø nôi moä cuûa moät vò töû ñaïo

de St Pierre aø Rome: Moä Th. Pheâroâ taïi Roâma

Confession: Xöng ra, thuù nhaän

judiciare: thuù toäi

de la foi: tuyeân xöng ñöùc tin

de St Augustin: taùc phaåm “Nhöõng lôøi traàn tình” cuûa th. Aug.

Confessionnal: Toøa giaûi toäi

Confessionalisme: Tín phaùi thuyeát, chuû thuyeát toân phaùi

Confessionnel: Thuoäc vieäc tuyeân xöng ñöùc tin; thuoäc toân phaùi

Confirmation: Xaùc nhaän; laøm cho vöõng maïnh/kieân cöôøng theâm; Pheùp Theâm söùc

Confirmer: Kieän chöùng, laøm cho vöõng chaéc theâm; ban Pheùp Theâm söùc

Confiteor: Kinh caùo mình

Conformiteù: Töông/thuaän hôïp, phuø hôïp; y/tuaân theo; nhaát trí

aø la volonteù de Dieu: soáng ñuùng theo thaùnh yù Chuùa

Confraterniteù: Tình thaân höõu, ñoàng nghieäp, ñoàng hoäi

Confreùrie: Phuïng hoäi

Confrontation: Ñoái chieáu

de critique: ñ.c. pheâ bình

Confucianisme: Hoïc thuyeát Khoång töû, Khoång giaùo

Congreùgation (du Vatican): Boä

des causes des saints: Boä phong thaùnh

pour la doctrine de la foi (du St Office, ngaøy tröôùc): Boä giaùo lyù ñöùc tin

pour le clergeù: Boä giaùo só

pour le culte et la discipline des sacrements: Boä phuïng töï vaø quy caùch cöû haønh bí tích

pour l’eùducation catholique: Boä giaùo duïc coâng giaùo

pour les EÙglises Orientales: Boä Giaùo hoäi Ñoâng phöông

pour l’EÙvangeùlisation des peuples (pour la Propagation de la Foi, ngaøy tröôùc): Boä Truyeàn Giaùo/Boä rao giaûng Tin Möøng

pour les eùveâques: Boä Giaùm muïc

pour les Instituts de vie consacreùe et les Communauteùs de vie apostolique: Boä doøng tu vaø tu hoäi toâng ñoà

Congreùgation: Hoäi ñoaøn/nghò

anteùpreùparatoire: phieân hoäi truø bò

religieuse: doøng tu

Congreùgationalisme: (Tin Laønh) Thuyeát/phong traøo giaùo ñoaøn

Congreøs: Ñaïi hoäi, hoäi nghò

eucharistique: ñ.h. Thaùnh Theå

Congrue (portion): Nieân phí xöùng hôïp

Congruence: Thích hôïp; töông hôïp; töông ñaúng

Congruisme: Thuyeát töông hôïp

Conjoint: Lieân hôïp/keát; vôï choàng, baïn traêm naêm; phoái ngaãu

Conjonctif: Lieân keát

Conjoncture: Cô hoäi, thôøi cô, cuïc dieän, traïng huoáng

Conjonction: Keát hôïp; lieân töø; giao hoäi

Conjugaison: Chia (ñoäng töø); lieân hôïp; tieáp hôïp; hôïp söùc

Conjugal (droit): Quyeàn vôï choàng

Conjugicide: Gieát vôï/choàng

Conmixtion: Pha troän (hoøa Mình vaø Maùu Ñ. Kitoâ trong cheùn thaùnh)

Connaissance: Kieán thöùc, tri thöùc, hieåu bieát

de soi: h.b. veà mình

discursive: t.t. lyù luaän

intellectuelle: trí tueä

reflexe: phaûn tænh

sensible: caûm giaùc

sensorielle: giaùc quan, xuùc giaùc

theùorie de la c.: lyù thuyeát veà nhaän thöùc

Connaturaliteù: Ñoàng baûn tính

Connotation: Noäi haøm, haøm suùc (caû nghóa phuï laãn nghóa chính), nghóa môû roäng

Connexion, connexiteù: Noái keát, lieân quan, lieân heä

des causes: lieân can tuïng khoaûn

Connubii (jus): Quyeàn laäp gia ñình

Conopeùe: Khaên phuû nhaø taïm

Consacrer: Thaùnh hieán, taän hieán; taán phong, truyeàn chöùc, truyeàn pheùp

Consanguiniteù: Huyeát toäc, quan heä maùu muû, thaân toäc

Conscience: YÙ thöùc

collective: taäp theå

de soi: töï giaùc, veà mình

morale: luaân lyù

reùfleùchie: hoài coá, phaûn hoài

spontaneùe: töï phaùt

Conscience: Löông taâm

douteuse: hoaøi nghi

droite: ngay thaúng

erroneùe: sai laàm, sai leäch

eùtroite: heïp/nghieâm ngaët/nhaët

large: roäng/phoùng ñaït

laxe: phoùng thöù, lôi loûng

oblique: leäch laïc

perflexe: löôõng löï, luùng tuùng

scrupuleuse: boái roái

timoreùe: ruït reø

vraie: chaân thöïc

avoir bonne c.: yeân löông taâm

avoir mauvaise cons.: aùy naùy, khoâng yeân löông laâm

objection de c.: löông taâm khaùng baùc (töø choái caàm suùng ñaùnh giaëc vì caûm thaáy traùi vôùi löông taâm)

Conscientisation: Gaây yù thöùc, laøm cho yù thöùc veà...

Conseùcration: Thaùnh hieán, phong chöùc, taán phong; taän hieán; truyeàn pheùp

Conseùcution, conseùcutif: Lieân tuïc

Conseil: Hoäi ñoàng

d’administration: h.ñ. quaûn trò

de fabrique: h.ñ. quaûn trò taøi saûn (giaùo hoäi, xöù ñaïo, vv)

oecumeùnique des EÙglises: Hoäi ñoàng ñaïi keát caùc Giaùo hoäi Kitoâ

eùpiscopal: uûy ban giaùm muïc

laical: h.ñ. giaùo daân

pastoral: h.ñ. muïc vuï

pour les affaires publiques de l’EÙglise: H.ñ. ngoaïi vuï Toøa Thaùnh (Boä ngoaïi giao T.Th.)

presbyteùral: h.ñ. linh muïc

synagogal: h.ñ. giaûng ñöôøng

Conseils eùvangeùliques: Caùc lôøi khuyeân Phuùc aâm

Consensuel (contrat): (hôïp ñoàng) Öng thuaän

Consensus: Ñoàng caûm thöùc, nhaát trí, ñoàng taâm nhaát trí

Consentant: Ñoàng yù, ñoàng tình, öng thuaän

Consentement: Thoûa thuaän, öng thuaän, ñoàng yù

explicite: minh nhieân

implicite: maëc nhieân

Conseùquence: Haäu keát, haäu quaû

Conseùquentialisme: Hoïc thuyeát heä quaû, duy haäu quaû

Consideùrant: Chieáu chi, chieåu theo; lyù do (xeùt raèng/vì)

Consignation: Kyù thaùc

Consistance: Maät ñoä, ñaäm ñaëc; chaéc chaén, kieân coá; kieân quyeát

Consistoire: Hoäi nghò hoàng y, hoäi nghò giaùo trieàu

publique: hoäi nghò hoàng y coâng khai (coù ngöôøi khaùc tham döï)

secret: maät nghò h.y. (chæ coù ÑGH vaø caùc hoàng y hoäi hoïp)

semi-publique: hoäi nghò h.y. baùn coâng khai (coù caùc giaùo só khaùc tham döï)

(Tin laønh): ban phuï traùch moät khu ñaïo

(Do thaùi): ban ñaïi dieän coäng ñoaøn

Consolation: An uûi (thieâng lieâng)

Consommation: Tieâu hao, tieâu duøng; hoaøn thaønh, hoaøn taát, hoaøn thieän, thaønh töïu toaøn veïn

en Dieu: (ñaït tôùi) möùc hoaøn bò trong TC

en sainteteù: ...trong söï thaùnh thieän

du sacerdoce: möùc vieân maõn cuûa chöùc linh muïc

des sieøcles: hoài taän cuøng cuûa thôøi gian

du mariage: hoaøn hôïp hoân phoái

socieùteù de c.: xaõ hoäi tieâu thuï

Consonne: Phuï aâm

Constance: Kieân taâm, kieân trì

Constante: Haèng soá; haèng löôïng

fondamentale: h.l. cô baûn

Constat: Bieân baûn ghi nhaän

Constituant: Caáu thaønh, laäp thaønh, laäp hieán

Constitutif: Caáu toá, yeáu toá caáu taïo

Constitution: Caáu thaønh, thieát ñònh; theå taïng

Constitution: Hieán phaùp, hieán chöông/cheá

apostolique: Toâng hieán

civile du clergeù: quy cheá veà toå chöùc daân söï cuûa haøng giaùo só (Phaùp, 1790)

des religieux: quy cheá veà doøng tu

dogmatique: hieán cheá tín lyù

pastorale: h.c. muïc vuï

Consubstantiel: Ñoàng baûn tính

Consubstantialiteù: Ñoàng baûn theå

Consubstantiation: Cuøng baûn theå

Consultatif: Tö vaán (tính caùch)

Consulteur: Tö vaán (ngöôøi)

Contact: Tieáp xuùc

Contagion, contamination: Truyeàn nhieãm

Contemplatif (Institut): Doøng chieâm nieäm

Contempler, -ation: Chieâm ngaém/ngöôõng, chieâm nieäm

c. dans l’action: chieâm nieäm trong/giöõa hoaït ñoäng

oraison de c.: chieâm nieäm

Contentieux: Hoä söï, vuï tranh chaáp

Contention: Tranh caõi, tình traïng caêng thaúng

Contestation: Phaûn khaùng; phaûn chöùng; tranh chaáp

du proceøs: tranh tuïng

Contexte: Vaên maïch, ngöõ caûnh; boái caûnh, traïng huoáng

Contextualisation: Ñaët vaøo/hoøa nhaäp vaøo trong boái caûnh/traïng huoáng, hoäi nhaäp boái caûnh, thích nghi theo traïng huoáng, nhaän thöùc theo boái caûnh, maïch laïc hoùa

Contextuel: Theo/thuoäc vaên maïch, boái caûnh

theùologie context: Thaàn hoïc caûnh huoáng

Contiguiteù: Tieáp caän tính

Continence: Tieát cheá; tieát/cheá duïc, trinh khieát, khieát tònh

peùriodique: ñònh kyø

Contingence: Baát taát, ngaãu nhieân, ñoät xuaát

Continu: Lieân tuïc/tieáp, nguyeân khoái

Continuum: Khoâng-thôøi gian boán chieàu

Contraception: Ngöøa thai

Contradiction: Maâu thuaãn

signe de contr.: côù choáng ñoái, vaáp phaïm

Contradictoire: Maâu thuaãn

in adjecto: nôi phuï töø

in terminis: nôi chính töø

Contrainte: Cöôõng baùch, caâu thuùc

Contraire: Traùi ngöôïc, ñoái laäp, töông khaéc

Contra jus/legem: Traùi luaät/pheùp, phaûn phaùp

Contra naturam: Phaûn/traùi vôùi töï nhieân

Contraposition: Phaûn höôùng, pheùp ñoái vò

Contraste: Töông phaûn; traùi ngöôïc; khaùc nhau haún

Contrat: Kheá öôùc

social: daân öôùc

bilateùral ou synallagmatique: song phöông

de mariage: (kheá öôùc/ñieàu ñình) tröôùc hoân phoái, hoân öôùc

unilateùral: ñôn phöông

aø titre gratuit: voâ thöôøng

aø titre oneùreux: höõu thöôøng

solennel: troïng theå

Contrepoids: Ñoái troïng

Contre-reùforme: Phaûn caûi caùch, caûi caùch öùng ñoái/Coâng giaùo

Contrition: AÊn naên, thoáng hoái, saùm hoái, aùi hoái (hoái caûi vì yeâu meán Chuùa)

appretiative summa: tuyeät löôïng

atteùnueùe: nhöôïc ñoä, giaûm khinh

imparfaite: caùch chaúng troïn, baát toaøn

intense: maõnh lieät

parfaite: caùch troïn, hoaøn haûo (aùi hoái)

virtuelle: tieàm maïc

Contritionisme: Phaùi/thuyeát aùi hoái (chuû tröông caàn phaûi aên naên toäi caùch troïn thì xöng toäi môùi neân)

Controâle de nataliteù: Kieåm soaùt/ñieàu hoøa sinh saûn

Controverse: Tranh luaän

Contumace: Baát khaúng, khuyeát tòch, khoâng chòu ra toøa; ngöôøi bò keát aùn khuyeát tòch

Convalidation: Höõu hieäu/thaønh söï hoùa

radicale: höõu hieäu hoùa = (sanatio in radice: ñieàu trò) taän caên

Convenance: (raison de) Lyù do thoâng leä: vì ñuùng vôùi pheùp xöû theá/lòch söï, bôûi phuø hôïp vôùi leä thöôøng

Conventicule: Hoäi kín, cuoäc hoïp möu phaûn

Convention: Hôïp ñoàng; quy öôùc

Conventionalisme: Thuyeát quy öôùc

Conventuel: Neà neáp tu vieän; moät nhaùnh Tieåu ñeä Phanxicoâ

Convergence: Ñoàng quy, hoäi tuï

Convers/e (freøre/soeur): Nam/nöõ tu trôï só

Conversion: Hoaùn vò, hoaùn chuyeån; trôû laïi, hoaùn caûi, hoái caûi, quy chính

continue: hoái caûi lieân tuïc, khoâng ngöøng

eucharistique: bieán theå

Convertible: Khaû hoaùn, chuyeån ñoåi ñöôïc

Coopeùration: Coäng taùc, hôïp taùc

formelle: coá yù

mateùrielle: khoâng coá yù

Coopter: Tuyeån löïa boå sung, thu naïp

Coordination: Phoái hôïp, phoái trí

Copernicien: Thuyeát Copernic

Revolution/changement c.: thay ñoåi/caûi caùch/canh taân taän goác

Copiste: Ngöôøi sao/cheùp laïi

Coprolalie: Chöùng boäi tuïc, noùi tuïc

Coprovident: Cuøng quan phoøng

Copte: Coáp, GH coáp (Ai caäp)

Copulatif: Lieân hôïp, noái tieáp; lieân töø

Copule: Giao hôïp; heä/lieân töø

Coran: Kinh Coran (Hoài giaùo)

Corban: Cuûa daâng cuùng

Cordeùliers: Tu só Doøng Phanxicoâ

Coreùdemption: Hieäp coâng cöùu chuoäc (cuøng cöùu chuoäc)

Coreligionnaire: Ngöôøi ñoàng ñaïo

Coresponsabiliteù: Ñoàng traùch nhieäm, traùch nhieäm chung

Corinthiens: Tín höõu Coâ-rin-toâ, 1Cr, 2Cr

Corollaire: Heä luaän; heä quaû

Corporal: Khaên thaùnh

Corporaliteù: Tính caùch höõu hình, vaät theå tính

Corporeùiteù: Vaät theå tính

Corps: Thaân theå/xaùc, theå xaùc, thaân mình

apostolique: Toâng ñoà ñoaøn

eùpiscopal: GM ñoaøn

de l’eùglise: Toång theå HG

mystique: Nhieäm theå

intermeùdiaires: trung gian, moâi giôùi

paulinien: boä vaên baûn/vaên boä (caùc thö) Phaoloâ

pneumatique/spirituel: xaùc thaàn thieâng

psychique (animal): xaùc khí huyeát

Corpus: Vaên boä (boä caùc vaên baûn cuøng taùc giaû, v.g.: vaên boä Phaoloâ)

Corpus Christi: Leã Thaùnh Theå, Leã Mình Maùu Thaùnh Chuùa

Corpusculaire (theùorie): Thuyeát haït

Corpuscule: Haït, vi theå

Correction: Khieån traùch, söûa sai

fratemelle: anh em söûa loãi nhau

Correùlation: Ñoàng töông quan, töông lieân; quan heä qua laïi

des caracteøres: giöõa caùc ñaëc tính

Correspondance: Töông öùng; thö töø; lieân vaän

Corruption: Hoái loä, tham nhuõng, ñoài baïi, huû hoùa

Cosmique: Thuoäc veà vuõ truï

Cosmodiceùe: Vuõ truï luaän

Cosmogeùneøse: Hình thaønh vuõ truï

Cosmogonie: Saùng theá luaän, vuõ truï khai nguyeân (nguoàn goác) luaän, tinh nguyeân hoïc (thieân vaên)

Cosmographie: Vuõ truï hoïc

Cosmologie: Vuõ truï luaän

Cosmologique (preuve): Luaän chöùng vuõ truï (laáy söï vieäc vuõ truï hieän höõu baát taát ñeå chöùng minh Thieân Chuùa hieän höõu)

Cosmopolite: Ngöôøi soáng nhieàu nôi trong theá giôùi; goàm ngöôøi nhieàu nöôùc; theo ñaïi ñoàng chuû nghóa

Cosmos: Vuõ truï

Cosmotheùtique: Thuyeát vuõ truï taâm linh (chuû tröông vuõ truï coù linh hoàn)

Coâteù de l’eùvangile: Phía Phuùc aâm (cuûa baøn thôø)

Coâteù (du Christ): Caïnh söôøn Ñ. Kitoâ

Cotta: AÙo giuùp leã

Coudeùe: Khuyûu tay (ñôn vò ño chieàu daøi)

sacreùe: k.t. daøi

vulgaire: k.t. vaén

Coupe: Cheùn

de communion: hieäp thoâng

de coleøre: thònh noä

de salut: cöùu ñoä

Cour: Trieàu ñình

pontificale: giaùo trieàu

romaine: g.t. Roma; caùc toøa aùn Roma

Courant: Troâi chaûy, thoâng thöôøng; doøng; luoàng, traøo löu

de penseùe, des ideùes: traøo löu tö töôûng

de conscience: doøng yù thöùc

Couronne: Voøng/vaønh, trieàu thieân

cleùricale: voøng toùc giaùo só

d’eùpines: voøng gai

royale: vöông mieän

Couronnement: Ñaêng quang

Cours de la nature: Vaän haønh trong thieân nhieân

Cours de Theùo./Philo.: Giaùo trình Trieát/Thaàn

Course aux armements: Chaïy ñua voõ trang

Coutume: Taäp quaùn/tuïc, tuïc leä, thoùi quen, thoâng leä

centenaire: laâu ñôøi

contra jus/contre le droit: traùi luaät

immeùmoriale: töø xa xöa, muoân thuôû

particulieøre: ñaëc bieät

praeter jus: ngoaïi luaät

universelle: phoå caäp

Couvent: Nhaø doøng, tu vieän

Craignant-Dieu: Ngöôøi kính sôï TC (Do thaùi giaùo)

Crainte: Sôï haõi

anteùceùdente: ñi tröôùc, dó tieàn

concomitante: ñi keøm, ñoàng thôøi

conseùquente: theo sau, dó haäu

extrinseøque/exteùrieure: töø beân ngoaøi

filiale: thaûo kính

grave: naëng/cao ñoä

initiale: sô phaùt

intrinseøque: töø beân trong

leùgeøre: nheï/khinh ñoä

physique: theå lyù

psychologique: taâm lyù

servile: noâ leä, noâ uùy

servilement servile: noâ leä ñeâ heøn

simplement servile: noâ leä ñôn thuaàn

reùveùrentielle: kính sôï

Creùance (lettre de, accreùditement): UÛy nhieäm thö

Creùancier: Chuû nôï

Creùateur: Ñaáng Taïo Hoùa, Hoùa coâng

Creùatianisme: Thuyeát taïo hoàn

Creùation: Saùng taïo, döïng neân, taïo thaønh

ab aeterno: töø ñôøi ñôøi

active: chuû ñoäng

a nihilo/aø partir de rien: töø hö voâ, töø khoâng khoâng

passive: thuï ñoäng

Creùationisme: Thuyeát saùng taïo

Creùature: Thuï taïo, taïo vaät

Creùcelle: Moõ

Creøche: Hang ñaù

Creùdence: Tieåu aùn, baøn ñeå ñoà leã

Creùdentiteù: Taát tín tính/traïng

Creùdibiliteù: Tính caùch ñaùng tin/khaû tín

actuelle: hieän taïi

impeùrative: boù buoäc, quyeát leänh

impeùreùe: tuyeät ñoái

neùcessitante/cateùgorique: taát/nhaát thieát

rationelle: hôïp lyù

simple: hôïp leõ

surnaturelle: sieâu nhieân

Creùdo: Kinh Tin kính; baûn tuyeân xöng ñöùc tin, baûn tuyeân tín

Creùdule, creùduliteù: Caû tin, nheï daï

Creùmation: Hoûa taùng/thieâu

Crime: Toäi aùc

de faux: toäi nguïy taïo

Criminaliteù: Tính chaát troïng toäi, tình traïng phaïm troïng toäi

Criminologie: Toäi phaïm hoïc

Crise: Khuûng hoaûng

Criteøre/criteùrium: Tieâu chuaån, tieâu chí

de certitude: veà tính chaát chaéc chaén/xaùc thöïc

de creùdibiliteù: veà tính chaát khaû tín, ñaùng tin

de veùriteù: ñeå nhaän ra chaân lyù

de l’inspiration: veà tính chaát linh öùng

estheùtico-dogmatique: thaåm myõ tín lyù

externe: ngoaïi taïi

interne: noäi taïi

supreâme: toái cao

Criticisme: Chuû nghóa pheâ bình

Critique: Pheâ bình

biblique: kinh thaùnh

de la raison pure: lyù trí thuaàn tuùy

de la raison pratique: lyù trí thöïc tieãn

exeùgeùtique: bình/chuù giaûi

haute c.: thöôïng taàng

historique: lòch söû

indeùpendante: ñoäc laäp

litteùraire: vaên chöông

reùelle: yù nghóa, noäi dung

textuelle: vaên töï

tempeùrature cr.: nhieät ñoä tôùi haïn

Critiquer: Chæ trích, leân aùn, pheâ phaùn, pheâ bình

Croire: Tin töôûng, tin

Dieu: Thieân Chuùa

aø Dieu: tin kính vaøo TC

en Dieu: tin ôû, tín thaùc vaøo TC

de foi divine/theùologale: thuoäc ñöùc tin thaàn khôûi

Croisade: Ñaïo binh thaùnh giaù, thaäp töï quaân, nghóa binh

eucharistique: nghóa binh thaùnh theå

Croiseù: Binh só thaùnh giaù, nghóa binh thaùnh theå

Croisement: Giao nhau, nôi gaëp nhau; laïi gioáng, taïp giao

Croix: Thaäp töï/giaù; noãi ñau khoå

papale: t.g. giaùo hoaøng

pectorale: t.g. ñeo ngöïc

gammeùe: chöõ thaäp ngoaëc

Croix logique (crux logicorum): Traéc luaän

Croix-Rouge: Hoäi chöõ thaäp ñoû

Crosse: Gaäy giaùm muïc

Croyance: Tín ngöôõng

Crucifeøre: Ngöôøi caàm thaùnh giaù

Crucifix: Töôïng/aûnh thaùnh giaù

Crucifixion: Treo treân/ñoùng ñinh vaøo thaäp giaù; khoå hình th. giaù

Crucifragium: Ñaùnh daäp oáng chaân

Crux interpretum: Ñoaïn Kinh thaùnh khoù giaûi thích

Crypte: Nhaø thôø ngaàm; nhaø nguyeän taàng haàm

Cryptologie: AÅn ngöõ, aån ngöõ hoïc

Culpabiliteù: Tính caùch coù toäi, toäi traïng

complexe de c.: maëc caûm toäi loãi

Culte: Phuïng töï/thôø, toân kính

d’hyperdulie: bieät toân

de dulie: toân kính

de latrie: toân thôø

priveù: tö

public: coâng

Cultisme, culteùranisme: Loái vaên caàu kyø

Culturalisme: Thuyeát chuû vaên hoùa (trong nhaân chuûng hoïc)

Culture: Vaên hoùa

Culturisme: Thuyeát/loái soáng duy theå duïc; theå duïc bieät theå

Cumul: Kieâm nhieäm/chöùc

Cura animarum: Taùc vuï chaêm lo cho caùc linh hoàn

Curatelle: Chöùc quaûn lyù taøi saûn/quaûn taøi

Curateur: Ngöôøi quaûn lyù taøi saûn, trôï quaûn

Cure: Giaùo/nhaø xöù

Cureù: LM chính xöù/quaûn xöù; cha sôû

Curetage: Naïo thai

Curie: Truï sôû, cô sôû trung öông/chính cuûa moät toå chöùc, ñoaøn theå

dioceùsaine: toøa giaùm muïc

romaine: giaùo trieàu Roma

geùneùralice: nhaø meï (cuûa Doøng tu)

Curriculum vitae: Lyù lòch

Curseur: Toáng ñaït vieân, tuøy phaùi

Cursif (manuscrit): Baûn thaûo

Cursillos de Cristiandad: Phong traøo “cursillos”

Custode: Tu só thay theá Beà treân Tænh; tieåu haïp (hoäp thuûy tinh ñöïng Mình Thaùnh trong maët nhaät); vaûi phuû bình thaùnh

Cyberneùtique: Ñieàu khieån hoïc

Cycle: Chu kyø

Cyclothymie: Khí saéc chu kyø

Cygne de Cambray: Feùneùlon

Cynisme: Khuyeån nho thuyeát; hoïc phaùi Xiníc; thaùi ñoä trô treõn/voâ sæ

Cynoceùphale: Coù ñaàu choù; khæ ñaàu choù

Cynomorphe: Coù daïng choù, gioáng choù

Cypreøs: Caây baùch

Cyrillique: Chöõ caùi Xyrilloâ

Cytologie: Teá baøo hoïc