TÖØ VÖÏNG TRIEÁT THAÀN CAÊN BAÛN

PHAÙP VIEÄTM

Macabre: Cheát choùc, ruøng rôïn

danse m.: tranh aûnh töû thaàn daét tay ngöôøi cheát; ñieäu nhaûy töû thaàn

Macarisme: Coâng thöùc chuùc phuùc

Maccabeùes: Ma-ca-beâ, 1Mcb, 2Mcb

Maceùdonianisme: Laïc giaùo Maxeâñoân (moät daïng cuûa thuyeát Semi-arianisme)

Maceùration: Haønh xaùc

Machiaveùlisme: Chính saùch Machiavelli; xaûo quyeät

Machinisme: Thuyeát ngöôøi maùy (Descartes); chuû tröông duøng maùy moùc (thay coâng nhaân)

Maçonnique: Tam ñieåm

Macro-: Ñaïi, lôùn, to-

Macrocosme: Ñaïi vuõ truï

Mactatio: Saùt teá

Madhyamayana: Trung thöøa/thaëng

Madone: Ñöùc Meï; aûnh töôïng Ñ. Meï

Mage: Phuø thuûy; ñaïo só

Magie: Ma thuaät

blanche: aûo thuaät

noire: quyû thuaät

Magisme: Ma ñaïo, yeâu phaùp

Magisteøre: Giaùo Huaán, Huaán Quyeàn, Quyeàn Giaùo Huaán

extraordinaire: ñaëc bieät, ñaëc huaán

ordinaire: thoâng thöôøng, thöôøng huaán

solennel: long troïng

Magistrat: Quan chöùc/vieân, phaùp quan, quan toøa

Magnanimiteù: Loøng haøo hieäp, ñaïi löôïng

Magneùtisme: Töø hoïc, töø tính

Magnicide: Gieát moät yeáu nhaân

Magnificat: Kinh ngôïi khen

Magnificence: Huy hoaøng, traùng leä, loäng laãy; roäng raõi, xa hoa

Magnifier Dieu: Ngôïi khen TC

Mahayana: Ñaïi thöøa

Mahomeùtisme: Hoài giaùo

Maieutique: Khích bieän phaùp (phöông phaùp gôïi hoûi theo kieåu Soâcrateâ ñeå giuùp nhaän ra chaân lyù coøn tieàm taøng thai ngheùn); phöông phaùp hoä sinh

Maigre: Gaày; khoâng môõ; kieâng thòt; ñaïm baïc

faire m./jour m.: kieâng thòt

Maison: Nhaø

close: nhaø thoå

de Dieu: nhaø thôø

d’eùdition: nhaø xuaát baûn

du roi: caän thaàn cuûa vua

gens de maison: gia nhaân

meøre: nhaø meï

noble: doøng hoï quyù toäc

professe: nhaø tu só khaán troïng (Doøng Teân)

religieuse: nhaø doøng, tu vieän

Maître: Thaày, baäc thaày, ngöôøi giaùo huaán; chuû

de ceùreùmonies: tröôûng ban nghi leã

de chambre: tröôûng phoøng Toâng toøa

des novices: giaùo/giaùm taäp, taäp sö

du Saint Palais: tröôûng ñieän Toâng toøa

du soupçon: bôïm gaây/gieo ngôø vöïc

en theùologie: giaùo sö chuyeân khoa thaàn hoïc

spirituel: vò linh höôùng

Maitreya: Di laïc

Maîtrise: Laøm/töï chuû; tröôøng thaùnh nhaïc; ca ñoaøn; chöùc giaùo vieân; baèng cao hoïc; taøi kheùo

des passions: laøm chuû ñam meâ, duïc voïng

Majesteù: Veû uy nghi

Sa Divine M.: Ñaáng Cao Caû, Chí Toân

Sa Majesteù: Beä haï

Majeur: Lôùn

enfant m.: ñeán tuoåi thaønh nieân

force m.: baát ñaéc dó

Ordre m.: ñaïi chöùc, chöùc lôùn

preùmise m.: ñaïi tieàn ñeà

sol m.: xoân tröôûng

Majordome: Quaûn gia, quan ñaïi noäi

Mal: Ñieàu aùc, söï döõ

de la coulpe, de la faute: söï aùc cuûa toäi phaïm

de la peine: gian khoå cuûa hình phaït

du sieøcle: beänh thôøi ñaïi

meùtaphysique: söï aùc sieâu hình (Leibniz: giôùi haïn cuûa caùc taïo vaät)

Malabar: G.H. Coâng giaùo AÁn ñoä thuoäc nghi thöùc Canñeâ

Malachie: Ma-la-khi, Ml

Maleùfice: Buøa yeåm/baû

Malice: AÙc ñoäc; tinh nghòch/quaùi, hoùm hænh

Malin: Tinh quaùi; aùc tính

esprit m.: quyû thaàn, ma quyû, aùc ma

Malthusianisme: Thuyeát Malthus (chuû tröông haïn cheá sinh ñeû ñeå phaùt trieån kinh teá)

Mammon: Thaàn tieàn, tieàn cuûa

Mana: Naêng löïc huyeàn bí

Mandant: Truyeàn khieán, ng. uûy nhieäm

Mandat: UÛy nhieäm; leänh truyeàn; ngaân phieáu, böu phieáu; nhieäm chöùc/kyø

apostolique: uûy nh. toâng toøa

Mandataire: Ngöôøi ñöôïc uûy nhieäm, thuï uûy

Mandatum: Leã röûa chaân

Mandement: Thö luaân löu, giaùo leänh

de careâme: t.l.l. muøa chay

Mandeùisme: Giaùo phaùi “Taåy ngoä” (Manñeâoâ)

Mandorle: Haøo quang (cuûa Ñöùc Kitoâ trong khung baàu duïc)

Maneùcanterie: Tröôøng nhaïc (cuûa xöù ñaïo)

Maânes: Vong linh/hoàn

Manicheùisme: Phaùi Manikeâoâ, löôõng nguyeân, nhò nguyeân

Manie: AÙm aûnh; thoùi gaøn; ñieân, côn höng caûm

Manieùrisme: Loái kieåu caùch, ngheä thuaät kieåu caùch

Manifestation: Bieåu loä; bieåu tình; hieän hình

de conscience: baøy toû löông taâm

Manipulation: Ñieàu khieån baèng tay; thao taùc; leøo laùi

eùlectorale: troø gian xaûo trong baàu cöû

geùneùtique: caûi bieán nhaân di truyeàn

Manipule: Khaên ñeo tay (khi laøm leã thôøi tröôùc)

Maânisme: Toå suøng

Manitou: Thaàn; oâng truøm

Manne: Man-na

Manse: Trang traïi (cuûa GH, ñöôïc mieãn thueá)

Mantra: Kinh; caâu thaàn chuù

Manu militari: Baèng vuõ löïc

Manuel: Saùch giaùo khoa, pho caåm nang

Manuscrit: Thuû baûn

oncial: ñaïi töï/chöõ oângxian

Manuterge: Khaên lau tay

Maoisme: Thuyeát Mao traïch Ñoâng

Marabout: Ñaïo só (Hoài giaùo); moä cuûa...

Maranatha: Xin Chuùa haõy ñeán!

Marc: Maùc-coâ, Mc (PAÂ)

Marche extatique: Xuaát thaàn tieán höôùng

Marcionisme: Laïc thuyeát Maùcxioân

Mardi gras: Ngaøy thöù 3 aên uoáng vui chôi (tröôùc Muøa Chay)

Marga-aryasatya: Ñaïo ñeá, ñaïo thaùnh ñeá

Marginaliser: Boû rôi, gaït ra beân, ngoaøi leà xaõ hoäi

Marginaliteù: Naèm ngoaøi leà xaõ hoäi

Marguillier: Hoäi vieân quaûn trò taøi saûn giaùo xöù

Mariage: Hoân phoái; hoân nhaân, giaù thuù

blanc: baïch hoân

civil: ñôøi

clandestin: tö hoân

consommeù: hoaøn hôïp

contracteù: giöõa hai ngöôøi kitoâ

de conscience: maät taâm

de contrat: kheá öôùc

douteux: hoà nghi

mixte: khaùc ñaïo, hoãn hôïp

morganatique: dò ñaúng (vua chuùa vôùi thöôøng daân)

nul: voâ hieäu

occulte: thaàm kín, aån hoân

putatif: coi nhö chính thöùc

ratum: thaønh hôïp/nhaän

religieux: pheùp ñaïo

spirituel: thieâng lieâng

valide: thaønh pheùp, höõu hieäu

Marial: Thuoäc veà Ñöùc Maria

Marianistes: Tu só/thuoäc Doøng Ñ. Meï

Mariolatrie: Toân thôø Ñ. Meï

Mariologie: Maria hoïc, Thaùnh Maãu hoïc

Mariste: Doøng Marista

Maronite: Giaùo Hoäi th. Maroân (Liban)

Marraine: Meï ñôõ ñaàu

Marrane: Ngöôøi Do thaùi theo Kitoâ giaùo (ôû Taây ban nha)

Martyr: Töû ñaïo

proto-: tieân khôûi (th. Steâphanoâ)

Martyrium: Giaùo ñöôøng (coù moä) töû ñaïo

Martyrologe: Töû ñaïo danh luïc, saùch lieät keâ danh muïc caùc Thaùnh

Marxien: (thuoäc) Caùc-Maùc

Marxisme: Chuû nghóa Caùc-Maùc

Masculin: Gioáng ñöïc

Mashal: Vaên loaïi Mashal

Masochisme: Khoå daâm; khoaùi chòu khoå

Masque: Maët naï

mortuaire: moâ giai ñuùc khuoân maët ngöôøi cheát

Mass media: Phöông tieän truyeàn thoâng xaõ hoäi

Massacre: Taøn saùt

Masse: Khoái, chaát/khoái löôïng

de perdition: luõ traàm luaân

Massier: Ngöôøi caàm gaäy

Massore, massorah: Baûn chuù giaûi/thích Kinh Thaùnh

Massoreøtes: Nhaø chuù giaûi Kinh Thaùnh (nhoùm Massoreâ)

Masoreùtique: Theo baûn Massoreâ

Mastaba: Laêng, moä ñaù (Ai caäp)

Masturbation: Thuû daâm

Mateùrialisation: Theå chaát/vaät chaát hoùa; thöïc theå hoùa, theå hieän; cuï theå hoùa

Mateùrialisme: Chuû nghóa duy vaät

dialectique: duy vaät bieän chöùng.

historique: duy vaät söû quan

vulgaire: thoâ keäch/thieån

Materniteù: Laøm meï, sinh ñeû; tình meï; maãu heä.

divine: thieân chöùc laøm Meï Thieân Chuùa.

Mathurins: Tu só doøng Chuùa Ba Ngoâi.

Matheùsiologie: Giaùo duïc hoïc

Matieøre: Vaät chaát, chaát theå

brute: vaät chaát nguyeân thuaàn; nguyeân lieäu.

circa quam: ch.t. höôùng veà

coalescens: ch.t. lieân hôïp

deuxieøme/seconde: ch.t. ñeä nhò

en m./- de: veà maët.

entrer en m.: nhaäp/ vaøo ñeà.

ex qua: noäi chaát theå

imposable: ñoái töôïng ñaùnh thueá.

intelligible: ch.t. khaû nieäm

lointaine: ch.t. xa

premieøre: ch.t. ñeä nhaát; nguyeân lieäu.

proche: ch.t. gaàn.

sensible: ch.t. höõu hình

singulieøre: ch.t. caù bieät.

Matines: Kinh saùng

Matriarcat: Cheá ñoä maãu heä, maãu quyeàn.

Matricide: Toäi/keû gieát meï

Matrilineùaire: Theo doøng meï, maãu heä

Matrimoniales (causes): Tuïng khoaûn ly hoân

Matronyme: Teân hoï meï

Matthieu: Maùt-theâu, Mt

Maturiteù: Chín; thaønh thuïc; tröôûng thaønh

Mausoleù: Laêng moä

Maximal, maximum: Toái ña

Maxime: Chaâm ngoân

Mazdeùisme: Ñaïo Thieän (Ba Tö xöa)

Mea culpa: Thuù toäi, hoái toäi (“loãi taïi toâi”)

Meùcanisme: Boä maùy; cô caáu, guoàng maùy; thuyeát cô giôùi

Meùcaniste, mateùrialisme: Chuû nghóa duy vaät cô giôùi

Meùcreùant: Ngöôøi voâ tín ngöôõng, voâ toân giaùo

Meùdaille: Huy chöông; aûnh ñeo

Media, Mass media: Truyeàn thoâng xaõ hoäi

Meùdiat: Giaùn tieáp

Meùdiateur: Ñaáng Trung gian

Meùdiation: Trung gian

ascendante: höôùng thöôïng

descendante: höôùng haï

Meùdiatiser: Trung gian hoùa, giaùn tieáp hoùa

Meùdicinale (peine): Döôïc hình

Meùdieùval: Trung coå

Meùdire, meùdisance: Noùi xaáu, noùi haønh

Meùditation: Suy nieäm, nguyeän ngaém

affective: taâm tình

contemplative: chieâm nieäm

discursive: suy lyù

Meùdium: Trung ñoä

in quo: giaùn phöông

rationale: lyù trí

rei: söï vaät

Meùdium: Ñoàng coát

Meùdiumniteù: Ñoàng coát löïc, thaàn thoâng löïc

Meùga(lo)-: Ñaïi, to, lôùn-

Meùgalomanie: Hoang töôûng töï ñaïi, thích laøm lôùn, cuoàng vinh

Meùgilloth: Saùch chæ thaûo (goàm 5 cuoán: Ruùt, EÙt-te, Dieãm ca, Huaán ca, Ai ca)

Meùkhitaristes: Doøng Meâkhitar (Bieån Ñöùc AÙcmeânia)

Meùlancolie: Öu saàu, u buoàn, traàm muoän

Meùliorisme: Thuyeát caûi thieän

Melkite, Melchite: Giaùo Hoäi baûo hoaøng (coâng giaùo)

Membre: Phaàn töû, thaønh vieân, hoäi vieân, uûy vieân

de droit: chính/cöù luaät

de l’eùglise: giaùo hoäi

facultatif: phuï luaät

Meâmeteù: Ñoàng nhaát tính

Memento: Soå tay, soå ghi, saùch toùm taét; kinh “Nhôù ñeán”

des morts: keû cheát

des vivants: ngöôøi soáng

Meùmoire: Kyù öùc, trí nhôù

affective: caûm tính

brute: tröïc phaùt

faire m. de: kính nhôù

intellectuelle: trí tueä

organiseùe: trí luaän

Meùmoire: Ñôn, baùo caùo khoa hoïc, khoùa luaän; hoài kyù

Meùmorandum: Giaùc thö; soå ghi

Memorare: Kinh “Haõy nhôù”

Meùmorial: Vieäc töôûng nhôù; baûn kyù söï; ñaøi kyû nieäm

Mendiant (Ordres): (Doøng) Haønh khaát, khaát só

Mennaisianisme, mennaisien: Thuyeát Lamennais

Mennonite: Giaùo phaùi Mennoâ

Meùnologe: Lieät truyeän caùc thaùnh

Meùnopause: Kyø maõn kinh

Mens: Tinh thaàn, taâm trí

Mense: Lôïi töùc, thu nhaäp

abbatiale: cuûa tu vieän tröôûng

capitulaire: cuûa kinh só hoäi

commune: cuûa tu só khaán ñôn troïn ñôøi

conventuelle: cuûa tu vieän

eùpiscopale: cuûa giaùm muïc

Mensonge: Noùi doái, löøa loïc

officieux: n.d. vì muoán giuùp

pieux: n.d. keûo ngöôøi ta buoàn

Mensurable: Ño ñöôïc

Mental: Taâm trí, trí tueä

Mentaliser: Taâm trí hoùa

Mentaliteù: Taâm thöùc, naõo traïng; taâm tính/ñòa

Mention: Neâu leân; lôøi chuù

bien: haïng öu

Meùpris: Khinh bæ/mieät/thöôøng

des peines canoniques: hình luaät giaùo hoäi

Meùprise: Laàm laãn, ngoä nhaän

Mer: Bieån

d’airain: bieån (bình) ñoàng

morte: b. cheát

rouge: b. ñoû

Merceùdaires (Ordre de N.-D. de la Merci): Doøng Ñ. Baø Thöông xoùt (Chuoäc keû laøm toâi/noâ leä)

Meøre: Meï

abbesse: Meï beà treân

de Dieu: Meï Thieân Chuùa, Ñöùc Meï

des dieux: thaàn Cybeâleâ

Maison-M.: Nhaø Meï doøng tu

reine m.: hoaøng thaùi haäu

Meùrite: Coâng ñöùc/nghieäp/traïng

Meùsologie: Moâi tröôøng hoïc, hoaøn caûnh hoïc

Meùsopotamie: Löôõng Haø

Message: Söù ñieäp

Messalianisme: Phong traøo duy caàu nguyeän

Messe: Thaùnh leã

avant Messe: phuïng vuï Lôøi Chuùa

basse: leã ñoïc

chanteùe: leã haùt

chrismale: leã laøm pheùp daàu

conceùleùbreùe: ñoàng teá

conforme aø l’office: hôïp lòch

conventuelle: cho coäng ñoaøn tu só

d’ange: leã moà cho treû sô sinh ñaõ röûa toäi

de Beata: leã kính Ñ. Trinh Nöõ

de paroisse: leã giaùo xöù

de requiem: leã caàu hoàn

des anges: leã boä caùc thieân thaàn (Kyrie 8)

des cateùchumeønes: phaàn phuïng vuï tröôùc Daâng leã

des morts: leã caàu cho keû cheát

des preùsanctifieùs: phuïng vuï röôùc leã

dialogueùe: leã ñoái thoaïi

d’obseøques: leã quy laêng

fondeùe: leã phaûi daâng theo yù chæ cuûa thieän quyõ

grand-m.: ñaïi leã, leã haùt

greùgorienne: leã caàu hoàn lieân tieáp 30 ngaøy

noire: toân thôø Satan

pontificale: leã ñaïi trieàu, leã Giaùm muïc

priveùe: leã rieâng

pro populo/pour le peuple: leã chæ cho daân Chuùa, coäng ñoaøn giaùo xöù

seøche: leã xuoâng

votive: leã ngoaïi lòch

Messianique: (thuoäc) Ñaáng Thieân sai; Cöùu Tinh; phong traøo giaûi phoùng

Messianisme: Nieàm mong ñôïi Ñaáng Thieân sai; phong traøo giaûi phoùng

Messie: Meâsia, Ñaáng xöùc daàu/thieân sai

Mesure: Ño löôøng, ñôn vò ño löôøng; kích thöôùc; bieän phaùp

Meùta-: Haäu, ñoåi, sieâu-

Meùtabolisme: Chuyeån hoùa, bieán sinh thaùi, bieán hoùa trong cô theå

Meùtacentre: Taâm nghieâng (cuûa vaät noåi)

Meùtageneøse: Bieán hình sinh thöïc

Meùtahistoire: Sieâu lòch söû

Meùtalangage: Sieâu ngoân ngöõ

Meùtamorphose: Bieán hình, b. daïng. b. thaùi

Meùtanie: Nghi thöùc cuùng baùi

Metanoïa: Hoái caûi, trôû laïi; thay ñoåi taâm thöùc

Meùtaphore: Pheùp aån duï, duï ngoân

Meùtaphrase: Phieân dòch theo noäi dung (hôn laø theo vaên töï)

Meùtaphysique: Sieâu hình hoïc

Meùtapsychique: Sieâu linh, sieâu taâm lyù

Meùtastase: Di caên; chuyeån ñi; böôùc buoâng

Metatheory: Sieâu hoïc thuyeát

Meùtempirique: Sieâu kinh nghieäm

Meùtempsychose: Luaân hoài

Meùthode: Phöông phaùp

de correùlation: töông quan lieân ñôùi (thaàn hoïc)

de reùgression/reùversion: hoài nguyeân

d’invention: truy kieán

de reùsidus: thaëng dö

des tests: traéc nghieäm

Meùthodisme: Giaùo phaùi Meâthoâñista, G.p. Giaùm lyù

Meùthodologie: Phöông phaùp luaän

Meùtonymie: Pheùp hoaùn duï

Meøtre: Meùt; thöôùc; nhòp phaùch; vaän luaät, aâm luaät

Meùtrique, systeøme: Heä thoáng meùt

Meùtropole: Chính quoác; thaønh phoá chính, thuû ñoâ; toøa toång GM

Meùtropolitain: (thuoäc) Toøa Toång GM

Meùtropolite: Tröôûng Giaùo chuû (Ñoâng phöông: giöõa thöôïng phuï vaø giaùm muïc)

Meubles: Ñoà ñaïc; baøn gheá; ñoäng saûn

sacreùs: ñoà duøng thaùnh

Meurtre: Gieát ngöôøi, coá saùt

du conjoint: saùt phu/theâ

Micheùe: Mi-kha, Mk

Micr-, micro-: Tieåu, nhoû, vi-

Microbe: Vi truøng, vi sinh vaät

Microceùphale: Ñaàu nhoû

Microcosme: Tieåu vuõ truï, vuõ truï vi moâ

Micro-eùconomie: Kinh teá caù theå

Microeùdition: Xuaát baûn microfim

Micro-onde: Vi ba

Microscope: Kính hieån vi

Microsillon: Raõnh mòn

Midrash: Chuyeän kieåu Midrash (kieåu giaûi thích)

Migration: Di cö/truù, di chuyeån

Milieu: Ñieåm giöõa; chieát trung; moâi tröôøng, caûnh vöïc, hoaøn caûnh; giôùi

juste milieu: trung dung

divin: thaàn giôùi, caûnh vöïc thaàn linh (Teilhard de Chardin)

Militaires (Ordres): Doøng chieán só

Militant: Chieán ñaáu; chieán só

eùglise m.: GH chieán ñaáu, taïi theá

Milleùnarisme: Thieân nieân thuyeát

Millenium: Thieân nieân; trì vò ngaøn naêm

Mimeùtisme: Nguïy trang, moâ phoûng (hoïc, tính) baét chöôùc

Minaret: Thaùp (Hoài giaùo)

Mine: Veû maët; moû; neùn baïc

Mineur: Thöù yeáu, nhoû, vò thaønh nieân

Ordres m.: chöùc nhoû

Freøres m.: Anh em heøn moïn

proposition m.: tieåu tieàn ñeà

ton, mode m.: ñieäu thöù

Minimes: Doøng Th. Phanxicoâ ñeä Phaoloâ

Minimal, minimum: Toái thieåu, nhoû nhaát

Ministeøre: Chöùc vuï; nhieäm vuï, thöøa taùc vuï, söù vuï

apostolique: toâng vuï

ordonneù: coù truyeàn chöùc, chöùc thaùnh

Ministre: Thöøa taùc vieân

de la messe: linh muïc cöû haønh Th. leã

des clefs: xaù giaûi

des sacrements: caùc bí tích

extraordinaire: ngoaïi thöôøng

Geùneùral: toång quyeàn (Doøng Phanxicoâ)

ordinaire: thoâng thöôøng

Minjung (theùologie): Thaàn hoïc tieän daân (Ñaïi Haøn)

Minorat: Chöùc vuï caùc chöùc nhoû

Minoreù: Thaày chöùc nhoû

Minoriteù: Thieåu soá; (tình traïng, thôøi kyø) vò thaønh nieân

Minus habens: Keùm thoâng minh

Minutum: Ñoàng xeøng

Miracle: Pheùp laï; thaàn dieäu

Miraculeù: Ngöôøi ñöôïc pheùp laï

Misanthrope: Gheùt ngöôøi/ñôøi, yeám theá

Miscellaneùes: Taïp vaên

Mise: Söï boû, ñaët, ñeå; tieàn huøn

aø la retraite: veà höu

aø l’eau: haï thuûy

aø prix: ñt giaù

au jour: tieát loä

au point: hieäu chænh

au roâle: thi haønh chöùc vuï

en cours: cho löu haønh

en pages: leân trang

en sceøne: ñaïo dieãn, boá trí, daøn caûnh

hors de cause: mieãn toá

hors la loi: ñaët ngoaøi voøng phaùp luaät

Miseøre: Khoán khoå, khoán cuøng; tai hoïa

Miserere: Tv 51; baûn phoå nhaïc Tv 51; lôøi than vaõn

colique de m.: chöùng taét tòt ruoät

Miseùricorde: Loøng khoan dung, nhaân töø

Mishna: Saùch Mishna (söu taàm luaät leä)

Misogyne: Gheùt phuï nöõ

Missa: Thaùnh Leã Misa

Missel (Missale): Saùch leã

Missing link: Khaâu coøn khuyeát

Missiologie: Truyeàn giaùo hoïc

Mission: Söù meänh

canonique: baøi sai/uûy nhieäm

divine: cuûa moät Ngoâi vò TC

Mission: Thöøa sai; truyeàn giaùo, giaûng daïy; tuaàn ñaïi phuùc

dioceùsaine: tuaàn ñaïi phuùc trong ñòa phaän

eùtrangeøre: tr. giaùo taïi nöôùc ngoaøi

permanente: tr. giaùo daøi haïn, thöôøng tröïc

poste de mission: thí ñieåm truyeàn giaùo

Mission (terre): Mieàn truyeàn giaùo

sui juris: bieät laäp

Missionnaire: Truyeàn giaùo

un m.: thöøa sai, nhaø tr. giaùo

Mithra(c)isme: Ñaïo Mithra

Mitigation des peines: Giaûm khinh hình phaït

Mitigeù: Giaûm nheï, dòu ñi

morale m.: ñaïo ñöùc buoâng loûng

Mitre: Muõ leã giaùm muïc

Mitreù: Ñöôïc ñoäi muõ GM

abbeù m.: ñan vieän phuï

Mixte: Hoãn hôïp

cause: tuïng khoaûn hoãn hôïp

matieøre: chaát lieäu hoãn hôïp

Mixtion: Pha troän

Mneøme: Kyù naêng, khaû naêng nhôù

Mneùmonique, mneùsique: Thuoäc veà kyù öùc, giuùp trí nhôù

Mneùmotechnique: Thuaät nhôù, kyù öùc

Mobilier sacreù: Ñoà duøng thaùnh

Modalisme: Laïc thuyeát hình thaùi (Tam Vò hoïc: cho raèng ba “Ngoâi” chæ laø ba “caùch thöùc” cuûa moät Ngoâi vò duy nhaát)

Modaliteù: Hình thaùi, daïng thöùc; theå thöùc

Mode: Caùch theå, cung caùch; caùch/phöông thöùc

Modeøle: Maãu, kieåu, khuoân; moâ hình/bieåu; moâ phaïm

de comportement: khuoân maãu haønh ñoäng

culturel: khuoân maãu vaên hoùa

Modeùrateur: Tieát cheá; chuû toïa

de la curie: toång thö kyù Giaùo Phuû; toång thö kyù toøa GM

Supreâme: Beà treân toång quyeàn/quaûn

Modeùration: Ñieàu ñoä, tieát cheá

Moderne: Hieän ñaïi, toái taân

histoire m.: lòch söû caän ñaïi

les M.: caùc taùc giaû môùi (sau thôøi Phuïc höng)

Modernisme: Duy taân thuyeát
/phaùi, chuû nghóa taân thôøi

Moderniteù: Hoïc thuyeát môùi, naõo traïng taân thôøi/hieän ñaïi; taân ñaïi

Modulation: Ngaân nga; ñieàu bieán

de freùquence: taàn soá ñieàu bieán

Module: Moâñun, xuaát, chuaån

Modus vivendi: Taïm öôùc

Moeurs: Phong hoùa/tuïc

Moi: Baûn ngaõ, toâi

ideùal: lyù töôûng

non-moi: phi ngaõ

objet: ñoái töôïng

reùel: hieän thöïc

sur-moi: sieâu ngaõ

Moine: Ñan só, thaày doøng chieâm nieäm

Moïse: Moâseâ

Moksa: Giaûi phoùng

Molaire: Khoái “mole”

Mole: Phaân töû gam

Moleùcule: Phaân töû

Molinisme: Thuyeát Molina

Molinosisme: Thuyeát Molinos

Mollah, mulla: Ngaøi (Hoài giaùo)

Moloch: Thaàn aùc ñoäc taøn baïo

(daân Ammon): con nhoâng/caéc keø gai

Monacal: Thuoäc ñôøi ñan só

Monachisme: Loái soáng ñan tu, tu haønh

Monadisme: Ñôn töû thuyeát

Monadologie: Ñôn töû hoïc

Monarchianisme: Laïc thuyeát nhaát chuû/ngoâi vò ñoäc nhaát (khoâng nhaän laø coù ba Ngoâi trong TC)

Monarchie: Cheá ñoä quaân chuû; Thieân Chuùa nhaát vò nhaát chuû

absolue: q.c. chuyeân cheá

Monasteøre: Ñan/tu vieän

Monde: Theá giôùi/gian

psychique: th. giôùi taâm linh

psychologique: th. giôùi taâm lyù

tiers m.: th. giôùi thöù ba

Mongol, moghol, mogol, moghul: Moâng coå

Mongolisme: Beänh Land-ñon-Ñao

Moniale: Nöõ tu Doøng kín

Monisme: Nhaát nguyeân thuyeát

Moniteur (liturgie): Ngöôøi daãn giaûi

Monition: Khuyeán caùo; huaán töø

canonique: k.c. giaùo luaät

Monitoire: Leänh khai chöùng, traùt ñoøi chöùng nhaân haàu toøa

Mono-: Nhaát, ñôn, moät-

Monoeùnergisme: Thuyeát nhaát naêng

Monogame: Moät vôï moät choàng

Monogamie: Ñôn hoân, moät vôï moät choàng

Monogeøne: Con moät; ñôn tính

Monogeneøse: Ñoàng nguyeân, sinh saûn ñôn thöùc

Monogeùnisme: Thuyeát ñoäc toå (nhaân loaïi phaùt sinh töø moät ngöôøi, moät oâng toå duy nhaát), thuyeát nhaân loaïi ñoàng nguyeân

Monogramme du Christ: Ñoäc töø, chöõ keát teân “Kitoâ”: ***, JHS

Monolaâtrie: Ñoäc toân; ñoäc thaàn giaùo

Monopatrisme: Ñoäc phuï nguyeân (Chuùa T. Thaàn chæ bôûi Ñ.C.Cha maø ra)

Monophyleùtisme: Thuyeát ñoäc chi, nhaát chi (nhaân loaïi phaùt sinh töø moät chi toäc goàm nhieàu caù theå)

Monophysisme: Laïc giaùo nhaát tính (Ñ. Kitoâ chæ coù moät baûn tính laø thieân tính), nhaát tính thuyeát

Monopole eùducatif/scolaire: Ñoäc quyeàn giaùo duïc/hoïc vuï

Monopsychisme: Nhaát hoàn

Monotheùisme: Nhaát thaàn, ñoäc thaàn thuyeát (chæ coù moät TC)

Monotheùlisme: Nhaát yù thuyeát (Ñ. Kitoâ chæ coù moät yù chí maø thoâi)

Mont: Nuùi

des beùatitudes: “Baùt phuùc”

des oliviers: caây daàu

de pieùteù: nhaø vaïn baûo, nhaø caàm ñoà

Montanisme: Laïc giaùo Montanoâ (phong traøo huyeàn bí khaéc khoå, caám taùi hoân; t.k. 2-3)

Monteùe humaine: Phaùt trieån, thaêng tieán con ngöôøi

Moral: Luaân lyù/thöôøng, ñaïo ñöùc; tinh thaàn

Morale: Luaân lyù, ñaïo ñöùc hoïc; baøi hoïc [ñaïo ñöùc]

close/statique: kheùp kín, tónh

de situation: tuøy hoaøn caûnh

empirique: thöôøng nghieäm

ouverte/dynamique: côûi môû, ñoäng

Moralisant, -sateur: Giaùo hoùa, raên baûo, daïy ñôøi

Moralisme: Thuyeát duy luaân lyù

Moratoire: Gia haïn

Moraliteù: Luaân lyù ñaïo ñöùc

source de la m.: nguoàn maïch, xuaát xöù cuûa luaân lyù

Moraves (Freøres): Toân phaùi Moâravoâ (moät nhaùnh cuûa phaùi Hus)

More majorum: Theo tuïc toå tieân

Morganatique: Dò ñaúng (hoaøng toäc keát hoân vôùi thöù daân)

Mormon: Giaùo phaùi Moùcmoân, GH Ñ. Kitoâ cuûa caùc Thaùnh ngaøy cuoái cuøng

Morose (deùlectation): (khoaùi laïc) Dieân trì, keùo daøi laâu

Morphologie: Hình thaùi hoïc

Morpheøme: Hình vò

Mort: Cheát

aø soi-meâme: cho chính mình

aø l’article de: giôø laâm töû

au monde: cho theá gian

ceùreùbrale: cheát naõo/naõo boä

clinique: cheát laâm saøng

de l’aâme: linh hoàn cheát (toäi troïng)

en danger de m.: nguy töû

seconde: thöù nhì, ñôøi ñôøi

Mortaliteù: Soá töû vong; tyû leä cheát

Mortel: Cheát, phaûi cheát

blessure m.: veát töû thöông

deùpouille m.: xaùc cheát

peùcheù m.: toäi troïng

Mortification: Khoå haïnh/cheá, haõm mình

des actes bons/des meùrites: maát coâng nghieäp do toäi troïng

exteùrieure: beân ngoaøi

inteùrieure: noäi taâm

Morula: Phoâi daâu (giai ñoaïn ñaàu heát trong tieán trình phaùt trieån cuûa baøo thai)

Morule: Khoaûn ngaén, tieåu trì

Mosaïque: Lieân quan ñeán Moâseâ

Mosqueùe: Giaùo ñöôøng Hoài giaùo

Motet: Thaùnh ca chaàu pheùp laønh

Moteur: Ñoäng cô

immobile: chuû ñoäng baát khaû thuï ñoäng

premier: chuû ñoäng ñeä nhaát, nguyeân ñoäng löïc

Motif: Lyù do, côù

de creùdibiliteù: ñeå tin

Motion: Baûn kieán nghò; chuyeån/cöû ñoäng; taùc ñoäng

divine: söï thuùc ñaåy cuûa TC

Motivation: Lyù do, ñoäng löïc

Motriciteù: Chöùc naêng vaän ñoäng

Motu propio: Töï saéc (do yù muoán rieâng cuûa ÑGH)

Motus: Ñoäng caûm

primo-primi: sô thuûy

secundo-primi: baùn yù thöùc

secundi: yù thöùc

Moutier: Tu vieän

Mouture: Ñeà taøi khai thaùc laïi; baûn soaïn thaûo laïi

seconde m.: (baøi, saùch) soaïn laïi laàn thöù hai

Mouvement: Chuyeån ñoäng, vaän chuyeån/ñoäng

ab intrinseco: töø beân trong

ab extrinseco: töø beân ngoaøi

actif: chuû ñoäng

charnel: nhuïc caûm

de l’aâme: traïng thaùi taâm hoàn

intentionel: höõu höôùng

perfectif: hoaøn haûo

pieux: ñaïo caûm

Mouvements: Phong traøo

d’action catholique: coâng giaùo tieán haønh

charismatique: thaùnh linh

de foyers: toå aám gia ñình

Moyen: Phöông tieän

de communication sociale: p.t. truyeàn thoâng xaõ hoäi

de production: tö lieäu saûn xuaát

terme: trung töø

Moyen-AÂge: Trung coå/ñaïi

Moyenne: Trung bình

Mozarabe: Kitoâ höõu Taây ban nha döôùi aùch AÛ raäp

Mozzette, mosette: AÙo khoaùc ngaén

Muezzin: Thaày baùo giôø kinh (Hoài giaùo)

Mufti: Luaät só Hoài giaùo

Mules: Giaøy vaûi cuûa GH

Multilocation: Ña/phöùc taïi (hieän dieän nhieàu nôi cuøng moät luùc)

Multiple: Nhieàu, phöùc soá; phöùc taïp

Multiplex: Maùy ñieän baùo phöùc; maùy phoùng baûn ñoà traéc ñòa

Multitudinarisme: Chuû höôùng duy ñaïi chuùng

Murmure(r): Laåm baåm, keâu ca

Musique sacreùe: Thaùnh nhaïc

Musulman: Ngöôøi Hoài giaùo

Mutant: Caù theå ñoät bieán

Mutation: Thuyeân chuyeån; thay theá; chuyeån nhöôïng; bieán dòch, ñoät bieán

Mutationisme: Thuyeát ñoät bieán

Mutatis mutandis: Ñoåi nhöõng gì caàn phaûi ñoåi, caàn caûi bieán laïi cho hôïp

Mutualisme: Hoã sinh; thuyeát töông teá

Myron: Daàu thaùnh

Myrrhe: Moäc döôïc, nhöïa traùm höông

Mystagogie: Khai taâm (Kitoâ giaùo)

cateùcheøse mystagogique: giaùo lyù khai taâm

Mysteøre: Maàu nhieäm; huyeàn nhieäm; kòch toân giaùo

cultuels: m.n. phuïng töï

d’iniquiteù: m.n. toäi aùc

douloureux: naêm söï thöông

dynamique: m.n. sinh ñoäng

glorieux: naêm söï möøng

joyeux: naêm söï vui

mysteøres (paiens): thaàn bí (ngoaïi giaùo)

ouvert: m.n. côûi môû

religion aø myst.: toân giaùo huyeàn bí

Mysteùrieux: Bí nhieäm

Mysteùrique: Thuoäc veà maàu nhieäm phuïng töï, thaàn bí

preùsence myst.: söï hieän dieän nhieäm maàu cuûa Ñ. Kitoâ trong phuïng töï

Mysticisme: Thaàn bí caûm nghieäm

Mystifier: Löøa phænh

Mystique: Thaàn bí hoïc; khoa tu ñöùc thaàn bí caûm nghieäm; huyeàn nhieäm

Corps m.: Nhieäm Theå

vie m.: ñôøi soáng huyeàn nhieäm

union m.: nhieäm hieäp

Mythe: Thaàn/huyeàn thoaïi

Mythique: Thuoäc thaàn thoaïi, hoang ñöôøng, kyø dieäu

Mythologeøme: Thuaät duïng ngöõ theo kieåu thaàn thoaïi (thí duï: xuoáng nguïc toå toâng)

Mythologie: Thaàn thoaïi hoïc

Mythomane: Quen thoùi bòa chuyeän