![]() |
TÖØ
VÖÏNG TRIEÁT THAÀN CAÊN BAÛN PHAÙP VIEÄT
|
|
Macabre: Cheát choùc, ruøng rôïn danse m.: tranh aûnh töû thaàn daét tay ngöôøi cheát; ñieäu nhaûy töû thaàn Macarisme: Coâng thöùc chuùc phuùc Maccabeùes: Ma-ca-beâ, 1Mcb, 2Mcb Maceùdonianisme: Laïc giaùo Maxeâñoân (moät daïng cuûa thuyeát Semi-arianisme) Maceùration: Haønh xaùc Machiaveùlisme: Chính saùch Machiavelli; xaûo quyeät Machinisme: Thuyeát ngöôøi maùy (Descartes); chuû tröông duøng maùy moùc (thay coâng nhaân) Maçonnique: Tam ñieåm Macro-: Ñaïi, lôùn, to- Macrocosme: Ñaïi vuõ truï Mactatio: Saùt teá Madhyamayana: Trung thöøa/thaëng Madone: Ñöùc Meï; aûnh töôïng Ñ. Meï Mage: Phuø thuûy; ñaïo só Magie: Ma thuaät blanche: aûo thuaät noire: quyû thuaät Magisme: Ma ñaïo, yeâu phaùp Magisteøre: Giaùo Huaán, Huaán Quyeàn, Quyeàn Giaùo Huaán extraordinaire: ñaëc bieät, ñaëc huaán ordinaire: thoâng thöôøng, thöôøng huaán solennel: long troïng Magistrat: Quan chöùc/vieân, phaùp quan, quan toøa Magnanimiteù: Loøng haøo hieäp, ñaïi löôïng Magneùtisme: Töø hoïc, töø tính Magnicide: Gieát moät yeáu nhaân Magnificat: Kinh ngôïi khen Magnificence: Huy hoaøng, traùng leä, loäng laãy; roäng raõi, xa hoa Magnifier Dieu: Ngôïi khen TC Mahayana: Ñaïi thöøa Mahomeùtisme: Hoài giaùo Maieutique: Khích bieän phaùp (phöông phaùp gôïi hoûi theo kieåu Soâcrateâ ñeå giuùp nhaän ra chaân lyù coøn tieàm taøng thai ngheùn); phöông phaùp hoä sinh Maigre: Gaày; khoâng môõ; kieâng thòt; ñaïm baïc faire m./jour m.: kieâng thòt Maison: Nhaø close: nhaø thoå de Dieu: nhaø thôø d’eùdition: nhaø xuaát baûn du roi: caän thaàn cuûa vua gens de maison: gia nhaân meøre: nhaø meï noble: doøng hoï quyù toäc professe: nhaø tu só khaán troïng (Doøng Teân) religieuse: nhaø doøng, tu vieän Maître: Thaày, baäc thaày, ngöôøi giaùo huaán; chuû de ceùreùmonies: tröôûng ban nghi leã de chambre: tröôûng phoøng Toâng toøa des novices: giaùo/giaùm taäp, taäp sö du Saint Palais: tröôûng ñieän Toâng toøa du soupçon: bôïm gaây/gieo ngôø vöïc en theùologie: giaùo sö chuyeân khoa thaàn hoïc spirituel: vò linh höôùng Maitreya: Di laïc Maîtrise: Laøm/töï chuû; tröôøng thaùnh nhaïc; ca ñoaøn; chöùc giaùo vieân; baèng cao hoïc; taøi kheùo des passions: laøm chuû ñam meâ, duïc voïng Majesteù: Veû uy nghi Sa Divine M.: Ñaáng Cao Caû, Chí Toân Sa Majesteù: Beä haï Majeur: Lôùn enfant m.: ñeán tuoåi thaønh nieân force m.: baát ñaéc dó Ordre m.: ñaïi chöùc, chöùc lôùn preùmise m.: ñaïi tieàn ñeà sol m.: xoân tröôûng Majordome: Quaûn gia, quan ñaïi noäi Mal: Ñieàu aùc, söï döõ de la coulpe, de la faute: söï aùc cuûa toäi phaïm de la peine: gian khoå cuûa hình phaït du sieøcle: beänh thôøi ñaïi meùtaphysique: söï aùc sieâu hình (Leibniz: giôùi haïn cuûa caùc taïo vaät) Malabar: G.H. Coâng giaùo AÁn ñoä thuoäc nghi thöùc Canñeâ Malachie: Ma-la-khi, Ml Maleùfice: Buøa yeåm/baû Malice: AÙc ñoäc; tinh nghòch/quaùi, hoùm hænh Malin: Tinh quaùi; aùc tính esprit m.: quyû thaàn, ma quyû, aùc ma Malthusianisme: Thuyeát Malthus (chuû tröông haïn cheá sinh ñeû ñeå phaùt trieån kinh teá) Mammon: Thaàn tieàn, tieàn cuûa Mana: Naêng löïc huyeàn bí Mandant: Truyeàn khieán, ng. uûy nhieäm Mandat: UÛy nhieäm; leänh truyeàn; ngaân phieáu, böu phieáu; nhieäm chöùc/kyø apostolique: uûy nh. toâng toøa Mandataire: Ngöôøi ñöôïc uûy nhieäm, thuï uûy Mandatum: Leã röûa chaân Mandement: Thö luaân löu, giaùo leänh de careâme: t.l.l. muøa chay Mandeùisme: Giaùo phaùi “Taåy ngoä” (Manñeâoâ) Mandorle: Haøo quang (cuûa Ñöùc Kitoâ trong khung baàu duïc) Maneùcanterie: Tröôøng nhaïc (cuûa xöù ñaïo) Maânes: Vong linh/hoàn Manicheùisme: Phaùi Manikeâoâ, löôõng nguyeân, nhò nguyeân Manie: AÙm aûnh; thoùi gaøn; ñieân, côn höng caûm Manieùrisme: Loái kieåu caùch, ngheä thuaät kieåu caùch Manifestation: Bieåu loä; bieåu tình; hieän hình de conscience: baøy toû löông taâm Manipulation: Ñieàu khieån baèng tay; thao taùc; leøo laùi eùlectorale: troø gian xaûo trong baàu cöû geùneùtique: caûi bieán nhaân di truyeàn Manipule: Khaên ñeo tay (khi laøm leã thôøi tröôùc) Maânisme: Toå suøng Manitou: Thaàn; oâng truøm Manne: Man-na Manse: Trang traïi (cuûa GH, ñöôïc mieãn thueá) Mantra: Kinh; caâu thaàn chuù Manu militari: Baèng vuõ löïc Manuel: Saùch giaùo khoa, pho caåm nang Manuscrit: Thuû baûn oncial: ñaïi töï/chöõ oângxian Manuterge: Khaên lau tay Maoisme: Thuyeát Mao traïch Ñoâng Marabout: Ñaïo só (Hoài giaùo); moä cuûa... Maranatha: Xin Chuùa haõy ñeán! Marc: Maùc-coâ, Mc (PAÂ) Marche extatique: Xuaát thaàn tieán höôùng Marcionisme: Laïc thuyeát Maùcxioân Mardi gras: Ngaøy thöù 3 aên uoáng vui chôi (tröôùc Muøa Chay) Marga-aryasatya: Ñaïo ñeá, ñaïo thaùnh ñeá Marginaliser: Boû rôi, gaït ra beân, ngoaøi leà xaõ hoäi Marginaliteù: Naèm ngoaøi leà xaõ hoäi Marguillier: Hoäi vieân quaûn trò taøi saûn giaùo xöù Mariage: Hoân phoái; hoân nhaân, giaù thuù blanc: baïch hoân civil: ñôøi clandestin: tö hoân consommeù: hoaøn hôïp contracteù: giöõa hai ngöôøi kitoâ de conscience: maät taâm de contrat: kheá öôùc douteux: hoà nghi mixte: khaùc ñaïo, hoãn hôïp morganatique: dò ñaúng (vua chuùa vôùi thöôøng daân) nul: voâ hieäu occulte: thaàm kín, aån hoân putatif: coi nhö chính thöùc ratum: thaønh hôïp/nhaän religieux: pheùp ñaïo spirituel: thieâng lieâng valide: thaønh pheùp, höõu hieäu Marial: Thuoäc veà Ñöùc Maria Marianistes: Tu só/thuoäc Doøng Ñ. Meï Mariolatrie: Toân thôø Ñ. Meï Mariologie: Maria hoïc, Thaùnh Maãu hoïc Mariste: Doøng Marista Maronite: Giaùo Hoäi th. Maroân (Liban) Marraine: Meï ñôõ ñaàu Marrane: Ngöôøi Do thaùi theo Kitoâ giaùo (ôû Taây ban nha) Martyr: Töû ñaïo proto-: tieân khôûi (th. Steâphanoâ) Martyrium: Giaùo ñöôøng (coù moä) töû ñaïo Martyrologe: Töû ñaïo danh luïc, saùch lieät keâ danh muïc caùc Thaùnh Marxien: (thuoäc) Caùc-Maùc Marxisme: Chuû nghóa Caùc-Maùc Masculin: Gioáng ñöïc Mashal: Vaên loaïi Mashal Masochisme: Khoå daâm; khoaùi chòu khoå Masque: Maët naï mortuaire: moâ giai ñuùc khuoân maët ngöôøi cheát Mass media: Phöông tieän truyeàn thoâng xaõ hoäi Massacre: Taøn saùt Masse: Khoái, chaát/khoái löôïng de perdition: luõ traàm luaân Massier: Ngöôøi caàm gaäy Massore, massorah: Baûn chuù giaûi/thích Kinh Thaùnh Massoreøtes: Nhaø chuù giaûi Kinh Thaùnh (nhoùm Massoreâ) Masoreùtique: Theo baûn Massoreâ Mastaba: Laêng, moä ñaù (Ai caäp) Masturbation: Thuû daâm Mateùrialisation: Theå chaát/vaät chaát hoùa; thöïc theå hoùa, theå hieän; cuï theå hoùa Mateùrialisme:
Chuû nghóa duy
vaät dialectique: duy vaät bieän chöùng. historique: duy vaät söû quan vulgaire: thoâ keäch/thieån Materniteù: Laøm meï, sinh ñeû; tình meï; maãu heä. divine: thieân chöùc laøm Meï Thieân Chuùa. Mathurins: Tu só doøng Chuùa Ba Ngoâi. Matheùsiologie: Giaùo duïc hoïc Matieøre: Vaät chaát, chaát theå brute: vaät chaát nguyeân thuaàn; nguyeân lieäu. circa quam: ch.t. höôùng veà coalescens: ch.t. lieân hôïp deuxieøme/seconde: ch.t. ñeä nhò en m./- de: veà maët. entrer en m.: nhaäp/ vaøo ñeà. ex qua: noäi chaát theå imposable: ñoái töôïng ñaùnh thueá. intelligible: ch.t. khaû nieäm lointaine: ch.t. xa premieøre: ch.t. ñeä nhaát; nguyeân lieäu. proche: ch.t. gaàn. sensible: ch.t. höõu hình singulieøre: ch.t. caù bieät. Matines:
Kinh saùng Matriarcat: Cheá ñoä maãu heä, maãu quyeàn. Matricide: Toäi/keû gieát meï Matrilineùaire: Theo doøng meï, maãu heä Matrimoniales (causes): Tuïng khoaûn ly hoân Matronyme: Teân hoï meï Matthieu: Maùt-theâu, Mt Maturiteù:
Chín; thaønh thuïc; tröôûng thaønh Mausoleù:
Laêng moä Maximal, maximum: Toái ña Maxime: Chaâm ngoân Mazdeùisme: Ñaïo Thieän (Ba Tö xöa) Mea culpa: Thuù toäi, hoái toäi (“loãi taïi toâi”) Meùcanisme: Boä maùy; cô caáu, guoàng maùy; thuyeát cô giôùi Meùcaniste, mateùrialisme: Chuû nghóa duy vaät cô giôùi Meùcreùant: Ngöôøi voâ tín ngöôõng, voâ toân giaùo Meùdaille: Huy chöông; aûnh ñeo Media,
Mass media: Truyeàn
thoâng xaõ hoäi Meùdiat:
Giaùn tieáp Meùdiateur:
Ñaáng Trung gian Meùdiation:
Trung gian ascendante:
höôùng thöôïng descendante:
höôùng haï Meùdiatiser:
Trung gian hoùa, giaùn tieáp hoùa Meùdicinale
(peine): Döôïc hình Meùdieùval:
Trung coå Meùdire, meùdisance: Noùi xaáu, noùi haønh Meùditation:
Suy nieäm, nguyeän ngaém affective: taâm tình contemplative: chieâm nieäm discursive: suy lyù Meùdium:
Trung ñoä in quo: giaùn phöông rationale: lyù trí rei: söï vaät Meùdium: Ñoàng coát Meùdiumniteù: Ñoàng coát löïc, thaàn thoâng löïc Meùga(lo)-: Ñaïi, to, lôùn- Meùgalomanie: Hoang töôûng töï ñaïi, thích laøm lôùn, cuoàng vinh Meùgilloth: Saùch chæ thaûo (goàm 5 cuoán: Ruùt, EÙt-te, Dieãm ca, Huaán ca, Ai ca) Meùkhitaristes: Doøng Meâkhitar (Bieån Ñöùc AÙcmeânia) Meùlancolie: Öu saàu, u buoàn, traàm muoän Meùliorisme: Thuyeát caûi thieän Melkite, Melchite: Giaùo Hoäi baûo hoaøng (coâng giaùo) Membre: Phaàn töû, thaønh vieân, hoäi vieân, uûy vieân de droit: chính/cöù luaät de l’eùglise: giaùo hoäi facultatif: phuï luaät Meâmeteù: Ñoàng nhaát tính Memento: Soå tay, soå ghi, saùch toùm taét; kinh “Nhôù ñeán” des morts: keû cheát des vivants: ngöôøi soáng Meùmoire: Kyù öùc, trí nhôù affective: caûm tính brute: tröïc phaùt faire m. de: kính nhôù intellectuelle: trí tueä organiseùe: trí luaän Meùmoire: Ñôn, baùo caùo khoa hoïc, khoùa luaän; hoài kyù Meùmorandum: Giaùc thö; soå ghi Memorare: Kinh “Haõy nhôù” Meùmorial: Vieäc töôûng nhôù; baûn kyù söï; ñaøi kyû nieäm Mendiant (Ordres): (Doøng) Haønh khaát, khaát só Mennaisianisme, mennaisien: Thuyeát Lamennais Mennonite: Giaùo phaùi Mennoâ Meùnologe: Lieät truyeän caùc thaùnh Meùnopause: Kyø maõn kinh Mens: Tinh thaàn, taâm trí Mense: Lôïi töùc, thu nhaäp abbatiale: cuûa tu vieän tröôûng capitulaire: cuûa kinh só hoäi commune: cuûa tu só khaán ñôn troïn ñôøi conventuelle: cuûa tu vieän eùpiscopale: cuûa giaùm muïc Mensonge: Noùi doái, löøa loïc officieux: n.d. vì muoán giuùp pieux: n.d. keûo ngöôøi ta buoàn Mensurable: Ño ñöôïc Mental: Taâm trí, trí tueä Mentaliser: Taâm trí hoùa Mentaliteù: Taâm thöùc, naõo traïng; taâm tính/ñòa Mention: Neâu leân; lôøi chuù bien: haïng öu Meùpris: Khinh bæ/mieät/thöôøng des peines canoniques: hình luaät giaùo hoäi Meùprise: Laàm laãn, ngoä nhaän Mer: Bieån d’airain: bieån (bình) ñoàng morte: b. cheát rouge: b. ñoû Merceùdaires (Ordre de N.-D. de la Merci): Doøng Ñ. Baø Thöông xoùt (Chuoäc keû laøm toâi/noâ leä) Meøre: Meï abbesse: Meï beà treân de Dieu: Meï Thieân Chuùa, Ñöùc Meï des dieux: thaàn Cybeâleâ Maison-M.: Nhaø Meï doøng tu reine m.: hoaøng thaùi haäu Meùrite: Coâng ñöùc/nghieäp/traïng Meùsologie: Moâi tröôøng hoïc, hoaøn caûnh hoïc Meùsopotamie: Löôõng Haø Message: Söù ñieäp Messalianisme: Phong traøo duy caàu nguyeän Messe: Thaùnh leã avant Messe: phuïng vuï Lôøi Chuùa basse: leã ñoïc chanteùe: leã haùt chrismale: leã laøm pheùp daàu conceùleùbreùe: ñoàng teá conforme aø l’office: hôïp lòch conventuelle: cho coäng ñoaøn tu só d’ange: leã moà cho treû sô sinh ñaõ röûa toäi de Beata: leã kính Ñ. Trinh Nöõ de paroisse: leã giaùo xöù de requiem: leã caàu hoàn des anges: leã boä caùc thieân thaàn (Kyrie 8) des cateùchumeønes: phaàn phuïng vuï tröôùc Daâng leã des morts: leã caàu cho keû cheát des preùsanctifieùs: phuïng vuï röôùc leã dialogueùe: leã ñoái thoaïi d’obseøques: leã quy laêng fondeùe: leã phaûi daâng theo yù chæ cuûa thieän quyõ grand-m.: ñaïi leã, leã haùt greùgorienne: leã caàu hoàn lieân tieáp 30 ngaøy noire: toân thôø Satan pontificale: leã ñaïi trieàu, leã Giaùm muïc priveùe: leã rieâng pro populo/pour le peuple: leã chæ cho daân Chuùa, coäng ñoaøn giaùo xöù seøche: leã xuoâng votive: leã ngoaïi lòch Messianique: (thuoäc) Ñaáng Thieân sai; Cöùu Tinh; phong traøo giaûi phoùng Messianisme: Nieàm mong ñôïi Ñaáng Thieân sai; phong traøo giaûi phoùng Messie: Meâsia, Ñaáng xöùc daàu/thieân sai Mesure: Ño löôøng, ñôn vò ño löôøng; kích thöôùc; bieän phaùp Meùta-: Haäu, ñoåi, sieâu- Meùtabolisme: Chuyeån hoùa, bieán sinh thaùi, bieán hoùa trong cô theå Meùtacentre: Taâm nghieâng (cuûa vaät noåi) Meùtageneøse: Bieán hình sinh thöïc Meùtahistoire: Sieâu lòch söû Meùtalangage: Sieâu ngoân ngöõ Meùtamorphose: Bieán hình, b. daïng. b. thaùi Meùtanie: Nghi thöùc cuùng baùi Metanoïa: Hoái caûi, trôû laïi; thay ñoåi taâm thöùc Meùtaphore: Pheùp aån duï, duï ngoân Meùtaphrase: Phieân dòch theo noäi dung (hôn laø theo vaên töï) Meùtaphysique: Sieâu hình hoïc Meùtapsychique: Sieâu linh, sieâu taâm lyù Meùtastase: Di caên; chuyeån ñi; böôùc buoâng Metatheory: Sieâu hoïc thuyeát Meùtempirique: Sieâu kinh nghieäm Meùtempsychose: Luaân hoài Meùthode: Phöông phaùp de correùlation: töông quan lieân ñôùi (thaàn hoïc) de reùgression/reùversion: hoài nguyeân d’invention: truy kieán de reùsidus: thaëng dö des tests: traéc nghieäm Meùthodisme: Giaùo phaùi Meâthoâñista, G.p. Giaùm lyù Meùthodologie: Phöông phaùp luaän Meùtonymie: Pheùp hoaùn duï Meøtre: Meùt; thöôùc; nhòp phaùch; vaän luaät, aâm luaät Meùtrique, systeøme: Heä thoáng meùt Meùtropole:
Chính quoác;
thaønh phoá chính, thuû ñoâ; toøa toång GM Meùtropolitain: (thuoäc) Toøa Toång GM Meùtropolite: Tröôûng Giaùo chuû (Ñoâng phöông: giöõa thöôïng phuï vaø giaùm muïc) Meubles: Ñoà ñaïc; baøn gheá; ñoäng saûn sacreùs: ñoà duøng thaùnh Meurtre: Gieát ngöôøi, coá saùt du conjoint: saùt phu/theâ Micheùe: Mi-kha, Mk Micr-, micro-: Tieåu, nhoû, vi- Microbe: Vi truøng, vi sinh vaät Microceùphale: Ñaàu nhoû Microcosme: Tieåu vuõ truï, vuõ truï vi moâ Micro-eùconomie: Kinh teá caù theå Microeùdition: Xuaát baûn microfim Micro-onde: Vi ba Microscope: Kính hieån vi Microsillon: Raõnh mòn Midrash: Chuyeän kieåu Midrash (kieåu giaûi thích) Migration: Di cö/truù, di chuyeån Milieu: Ñieåm giöõa; chieát trung; moâi tröôøng, caûnh vöïc, hoaøn caûnh; giôùi juste milieu: trung dung divin: thaàn giôùi, caûnh vöïc thaàn linh (Teilhard de Chardin) Militaires (Ordres): Doøng chieán só Militant: Chieán ñaáu; chieán só eùglise m.: GH chieán ñaáu, taïi theá Milleùnarisme: Thieân nieân thuyeát Millenium: Thieân nieân; trì vò ngaøn naêm Mimeùtisme: Nguïy trang, moâ phoûng (hoïc, tính) baét chöôùc Minaret: Thaùp (Hoài giaùo) Mine: Veû maët; moû; neùn baïc Mineur: Thöù yeáu, nhoû, vò thaønh nieân Ordres m.: chöùc nhoû Freøres m.: Anh em heøn moïn proposition m.: tieåu tieàn ñeà ton, mode m.: ñieäu thöù Minimes: Doøng Th. Phanxicoâ ñeä Phaoloâ Minimal, minimum: Toái thieåu, nhoû nhaát Ministeøre: Chöùc vuï; nhieäm vuï, thöøa taùc vuï, söù vuï apostolique: toâng vuï ordonneù: coù truyeàn chöùc, chöùc thaùnh Ministre: Thöøa taùc vieân de la messe: linh muïc cöû haønh Th. leã des clefs: xaù giaûi des sacrements: caùc bí tích extraordinaire: ngoaïi thöôøng Geùneùral: toång quyeàn (Doøng Phanxicoâ) ordinaire: thoâng thöôøng Minjung (theùologie): Thaàn hoïc tieän daân (Ñaïi Haøn) Minorat: Chöùc vuï caùc chöùc nhoû Minoreù: Thaày chöùc nhoû Minoriteù: Thieåu soá; (tình traïng, thôøi kyø) vò thaønh nieân Minus habens: Keùm thoâng minh Minutum: Ñoàng xeøng Miracle: Pheùp laï; thaàn dieäu Miraculeù: Ngöôøi ñöôïc pheùp laï Misanthrope: Gheùt ngöôøi/ñôøi, yeám theá Miscellaneùes: Taïp vaên Mise: Söï boû, ñaët, ñeå; tieàn huøn aø la retraite: veà höu aø l’eau: haï thuûy aø prix: ñaët giaù au jour: tieát loä au point: hieäu chænh au roâle: thi haønh chöùc vuï en cours: cho löu haønh en pages: leân trang en sceøne: ñaïo dieãn, boá trí, daøn caûnh hors de cause: mieãn toá hors la loi: ñaët ngoaøi voøng phaùp luaät Miseøre: Khoán khoå, khoán cuøng; tai hoïa Miserere: Tv 51; baûn phoå nhaïc Tv 51; lôøi than vaõn colique de m.: chöùng taét tòt ruoät Miseùricorde: Loøng khoan dung, nhaân töø Mishna: Saùch Mishna (söu taàm luaät leä) Misogyne: Gheùt phuï nöõ Missa: Thaùnh Leã Misa Missel (Missale): Saùch leã Missing link: Khaâu coøn khuyeát Missiologie: Truyeàn giaùo hoïc Mission: Söù meänh canonique: baøi sai/uûy nhieäm divine: cuûa moät Ngoâi vò TC Mission: Thöøa sai; truyeàn giaùo, giaûng daïy; tuaàn ñaïi phuùc dioceùsaine: tuaàn ñaïi phuùc trong ñòa phaän eùtrangeøre: tr. giaùo taïi nöôùc ngoaøi permanente: tr. giaùo daøi haïn, thöôøng tröïc poste de mission: thí ñieåm truyeàn giaùo Mission
(terre):
Mieàn
truyeàn giaùo sui juris: bieät laäp Missionnaire: Truyeàn giaùo un m.: thöøa sai, nhaø tr. giaùo Mithra(c)isme: Ñaïo Mithra Mitigation des peines: Giaûm khinh hình phaït Mitigeù: Giaûm nheï, dòu ñi morale m.: ñaïo ñöùc buoâng loûng Mitre: Muõ leã giaùm muïc Mitreù: Ñöôïc ñoäi muõ GM abbeù m.: ñan vieän phuï Mixte: Hoãn hôïp cause: tuïng khoaûn hoãn hôïp matieøre: chaát lieäu hoãn hôïp Mixtion: Pha troän Mneøme: Kyù naêng, khaû naêng nhôù Mneùmonique, mneùsique: Thuoäc veà kyù öùc, giuùp trí nhôù Mneùmotechnique: Thuaät nhôù, kyù öùc Mobilier sacreù: Ñoà duøng thaùnh Modalisme: Laïc thuyeát hình thaùi (Tam Vò hoïc: cho raèng ba “Ngoâi” chæ laø ba “caùch thöùc” cuûa moät Ngoâi vò duy nhaát) Modaliteù: Hình thaùi, daïng thöùc; theå thöùc Mode: Caùch theå, cung caùch; caùch/phöông thöùc Modeøle: Maãu, kieåu, khuoân; moâ hình/bieåu; moâ phaïm de comportement: khuoân maãu haønh ñoäng culturel: khuoân maãu vaên hoùa Modeùrateur: Tieát cheá; chuû toïa de la curie: toång thö kyù Giaùo Phuû; toång thö kyù toøa GM Supreâme: Beà treân toång quyeàn/quaûn Modeùration: Ñieàu ñoä, tieát cheá Moderne: Hieän ñaïi, toái taân histoire m.: lòch söû caän ñaïi les M.: caùc taùc giaû môùi (sau thôøi Phuïc höng) Modernisme:
Duy taân thuyeát Moderniteù: Hoïc thuyeát môùi, naõo traïng taân thôøi/hieän ñaïi; taân ñaïi Modulation:
Ngaân nga;
ñieàu bieán de freùquence: taàn soá ñieàu bieán Module: Moâñun, xuaát, chuaån Modus vivendi: Taïm öôùc Moeurs: Phong hoùa/tuïc Moi: Baûn ngaõ, toâi ideùal: lyù töôûng non-moi: phi ngaõ objet: ñoái töôïng reùel: hieän thöïc sur-moi: sieâu ngaõ Moine: Ñan só, thaày doøng chieâm nieäm Moïse: Moâseâ Moksa: Giaûi phoùng Molaire: Khoái “mole” Mole: Phaân töû gam Moleùcule: Phaân töû Molinisme: Thuyeát Molina Molinosisme: Thuyeát Molinos Mollah, mulla: Ngaøi (Hoài giaùo) Moloch: Thaàn aùc ñoäc taøn baïo (daân Ammon): con nhoâng/caéc keø gai Monacal: Thuoäc ñôøi ñan só Monachisme: Loái soáng ñan tu, tu haønh Monadisme: Ñôn töû thuyeát Monadologie: Ñôn töû hoïc Monarchianisme: Laïc thuyeát nhaát chuû/ngoâi vò ñoäc nhaát (khoâng nhaän laø coù ba Ngoâi trong TC) Monarchie: Cheá ñoä quaân chuû; Thieân Chuùa nhaát vò nhaát chuû absolue: q.c. chuyeân cheá Monasteøre: Ñan/tu vieän Monde: Theá giôùi/gian psychique: th. giôùi taâm linh psychologique: th. giôùi taâm lyù tiers m.: th. giôùi thöù ba Mongol, moghol, mogol, moghul: Moâng coå Mongolisme: Beänh Land-ñon-Ñao Moniale: Nöõ tu Doøng kín Monisme: Nhaát nguyeân thuyeát Moniteur (liturgie): Ngöôøi daãn giaûi Monition: Khuyeán caùo; huaán töø canonique: k.c. giaùo luaät Monitoire: Leänh khai chöùng, traùt ñoøi chöùng nhaân haàu toøa Mono-: Nhaát, ñôn, moät- Monoeùnergisme: Thuyeát nhaát naêng Monogame: Moät vôï moät choàng Monogamie: Ñôn hoân, moät vôï moät choàng Monogeøne: Con moät; ñôn tính Monogeneøse: Ñoàng nguyeân, sinh saûn ñôn thöùc Monogeùnisme: Thuyeát ñoäc toå (nhaân loaïi phaùt sinh töø moät ngöôøi, moät oâng toå duy nhaát), thuyeát nhaân loaïi ñoàng nguyeân Monogramme du Christ: Ñoäc töø, chöõ keát teân “Kitoâ”: ***, JHS Monolaâtrie: Ñoäc toân; ñoäc thaàn giaùo Monopatrisme: Ñoäc phuï nguyeân (Chuùa T. Thaàn chæ bôûi Ñ.C.Cha maø ra) Monophyleùtisme: Thuyeát ñoäc chi, nhaát chi (nhaân loaïi phaùt sinh töø moät chi toäc goàm nhieàu caù theå) Monophysisme: Laïc giaùo nhaát tính (Ñ. Kitoâ chæ coù moät baûn tính laø thieân tính), nhaát tính thuyeát Monopole eùducatif/scolaire: Ñoäc quyeàn giaùo duïc/hoïc vuï Monopsychisme: Nhaát hoàn Monotheùisme: Nhaát thaàn, ñoäc thaàn thuyeát (chæ coù moät TC) Monotheùlisme: Nhaát yù thuyeát (Ñ. Kitoâ chæ coù moät yù chí maø thoâi) Mont: Nuùi des beùatitudes: “Baùt phuùc” des oliviers: caây daàu de pieùteù: nhaø vaïn baûo, nhaø caàm ñoà Montanisme: Laïc giaùo Montanoâ (phong traøo huyeàn bí khaéc khoå, caám taùi hoân; t.k. 2-3) Monteùe humaine: Phaùt trieån, thaêng tieán con ngöôøi Moral: Luaân lyù/thöôøng, ñaïo ñöùc; tinh thaàn Morale: Luaân lyù, ñaïo ñöùc hoïc; baøi hoïc [ñaïo ñöùc] close/statique: kheùp kín, tónh de situation: tuøy hoaøn caûnh empirique: thöôøng nghieäm ouverte/dynamique: côûi môû, ñoäng Moralisant, -sateur: Giaùo hoùa, raên baûo, daïy ñôøi Moralisme: Thuyeát duy luaân lyù Moratoire: Gia haïn Moraliteù: Luaân lyù ñaïo ñöùc source de la m.: nguoàn maïch, xuaát xöù cuûa luaân lyù Moraves (Freøres): Toân phaùi Moâravoâ (moät nhaùnh cuûa phaùi Hus) More majorum: Theo tuïc toå tieân Morganatique: Dò ñaúng (hoaøng toäc keát hoân vôùi thöù daân) Mormon: Giaùo phaùi Moùcmoân, GH Ñ. Kitoâ cuûa caùc Thaùnh ngaøy cuoái cuøng Morose (deùlectation): (khoaùi laïc) Dieân trì, keùo daøi laâu Morphologie: Hình thaùi hoïc Morpheøme: Hình vò Mort: Cheát aø soi-meâme: cho chính mình aø l’article de: giôø laâm töû au monde: cho theá gian ceùreùbrale: cheát naõo/naõo boä clinique: cheát laâm saøng de l’aâme: linh hoàn cheát (toäi troïng) en danger de m.: nguy töû seconde: thöù nhì, ñôøi ñôøi Mortaliteù: Soá töû vong; tyû leä cheát Mortel: Cheát, phaûi cheát blessure m.: veát töû thöông deùpouille m.: xaùc cheát peùcheù m.: toäi troïng Mortification: Khoå haïnh/cheá, haõm mình des actes bons/des meùrites: maát coâng nghieäp do toäi troïng exteùrieure: beân ngoaøi inteùrieure: noäi taâm Morula: Phoâi daâu (giai ñoaïn ñaàu heát trong tieán trình phaùt trieån cuûa baøo thai) Morule: Khoaûn ngaén, tieåu trì Mosaïque: Lieân quan ñeán Moâseâ Mosqueùe: Giaùo ñöôøng Hoài giaùo Motet: Thaùnh ca chaàu pheùp laønh Moteur: Ñoäng cô immobile: chuû ñoäng baát khaû thuï ñoäng premier: chuû ñoäng ñeä nhaát, nguyeân ñoäng löïc Motif: Lyù do, côù de creùdibiliteù: ñeå tin Motion: Baûn kieán nghò; chuyeån/cöû ñoäng; taùc ñoäng divine: söï thuùc ñaåy cuûa TC Motivation: Lyù do, ñoäng löïc Motriciteù: Chöùc naêng vaän ñoäng Motu propio: Töï saéc (do yù muoán rieâng cuûa ÑGH) Motus: Ñoäng caûm primo-primi: sô thuûy secundo-primi: baùn yù thöùc secundi: yù thöùc Moutier: Tu vieän Mouture: Ñeà taøi khai thaùc laïi; baûn soaïn thaûo laïi seconde m.: (baøi, saùch) soaïn laïi laàn thöù hai Mouvement: Chuyeån ñoäng, vaän chuyeån/ñoäng ab intrinseco: töø beân trong ab extrinseco: töø beân ngoaøi actif: chuû ñoäng charnel: nhuïc caûm de l’aâme: traïng thaùi taâm hoàn intentionel: höõu höôùng perfectif: hoaøn haûo pieux: ñaïo caûm Mouvements: Phong traøo d’action catholique: coâng giaùo tieán haønh charismatique: thaùnh linh de foyers: toå aám gia ñình Moyen: Phöông tieän de communication sociale: p.t. truyeàn thoâng xaõ hoäi de production: tö lieäu saûn xuaát terme: trung töø Moyen-AÂge: Trung coå/ñaïi Moyenne: Trung bình Mozarabe: Kitoâ höõu Taây ban nha döôùi aùch AÛ raäp Mozzette, mosette: AÙo khoaùc ngaén Muezzin: Thaày baùo giôø kinh (Hoài giaùo) Mufti: Luaät só Hoài giaùo Mules: Giaøy vaûi cuûa GH Multilocation: Ña/phöùc taïi (hieän dieän nhieàu nôi cuøng moät luùc) Multiple: Nhieàu, phöùc soá; phöùc taïp Multiplex: Maùy ñieän baùo phöùc; maùy phoùng baûn ñoà traéc ñòa Multitudinarisme: Chuû höôùng duy ñaïi chuùng Murmure(r): Laåm baåm, keâu ca Musique sacreùe: Thaùnh nhaïc Musulman: Ngöôøi Hoài giaùo Mutant: Caù theå ñoät bieán Mutation: Thuyeân chuyeån; thay theá; chuyeån nhöôïng; bieán dòch, ñoät bieán Mutationisme: Thuyeát ñoät bieán Mutatis mutandis: Ñoåi nhöõng gì caàn phaûi ñoåi, caàn caûi bieán laïi cho hôïp Mutualisme: Hoã sinh; thuyeát töông teá Myron: Daàu thaùnh Myrrhe: Moäc döôïc, nhöïa traùm höông Mystagogie: Khai taâm (Kitoâ giaùo) cateùcheøse mystagogique: giaùo lyù khai taâm Mysteøre: Maàu nhieäm; huyeàn nhieäm; kòch toân giaùo cultuels: m.n. phuïng töï d’iniquiteù: m.n. toäi aùc douloureux: naêm söï thöông dynamique: m.n. sinh ñoäng glorieux: naêm söï möøng joyeux: naêm söï vui mysteøres (paiens): thaàn bí (ngoaïi giaùo) ouvert: m.n. côûi môû religion aø myst.: toân giaùo huyeàn bí Mysteùrieux: Bí nhieäm Mysteùrique: Thuoäc veà maàu nhieäm phuïng töï, thaàn bí preùsence myst.: söï hieän dieän nhieäm maàu cuûa Ñ. Kitoâ trong phuïng töï Mysticisme:
Thaàn bí caûm
nghieäm Mystifier: Löøa phænh Mystique: Thaàn bí hoïc; khoa tu ñöùc thaàn bí caûm nghieäm; huyeàn nhieäm Corps m.: Nhieäm Theå vie m.: ñôøi soáng huyeàn nhieäm union m.: nhieäm hieäp Mythe: Thaàn/huyeàn thoaïi Mythique: Thuoäc thaàn thoaïi, hoang ñöôøng, kyø dieäu Mythologeøme: Thuaät duïng ngöõ theo kieåu thaàn thoaïi (thí duï: xuoáng nguïc toå toâng) Mythologie: Thaàn thoaïi hoïc Mythomane: Quen thoùi bòa chuyeän
|