TÖØ VÖÏNG TRIEÁT THAÀN CAÊN BAÛN

PHAÙP VIEÄTN

Nabi: Tieân tri, ngoân söù

Nahum: Na-khum, Nk

Nadir: Thieân ñeå, ñieåm ñaùy (ngöôïc vôùi zeùnith)

Naos: Ñeàn thôø, cung thaùnh

Nappe: Khaên baøn thôø

de communion: khaên röôùc leã

Narcissisme: Loøng aùi kyû quaù ñaùng, tính töï yeâu mình, töï kyû aùi moä

Narcoanalyse: Phaân tích teâ meâ, phöông phaùp ñaùnh meâ

Narratologie: Töï söï hoïc

Narthex: Theàm, hieân (tröôùc nhaø thôø)

Natale: Ngaøy gioã, ngaøy möøng leã moät vò thaùnh

Nataliteù: Tyû leä sinh ñeû, sinh saûn

Nationalisme: Quoác gia/daân toäc chuû nghóa

Nativisme: Thieân phuù luaän, thuyeát baåm sinh

Nativiteù de NSJC: Sinh nhaät Ñöùc Gieâsu Kitoâ

Naturaliser: Cho nhaäp quoác tòch; nhaäp tòch; thuaàn hoùa

Naturalisme: Töï nhieân chuû nghóa

Nature: Thieân nhieân

naturante: nguyeân nhaân (Taïo Hoùa), töï nhieân töï taïo

natureùe: haäu quaû (taïo vaät)

Nature: Baûn tính

blessure de n.: veát thöông do nguyeân toäi

deùchue: sa ngaõ

divine: thieân tính

gracieùe/gueùrie: aân xaù/phuïc hoài (ñöôïc chöõa laønh)

humaine: nhaân tính

innocente: voâ toäi

inteøgre: nguyeân tuyeàn

peùcheù de n.: vi quaû nguyeân toäi

pure: thuaàn tuùy

Naturel: Töï nhieân; baåm sinh; taát nhieân; baûn tính

droit n.: luaät töï nhieân

enfant n.: con (ñeû) hoang

histoire n.: vaïn vaät hoïc

parties n.: boä phaän sinh duïc

sciences n.: töï nhieân hoïc

Naturisme: Suøng baùi thieân nhieân

Navette: Taøu/bình höông; con thoi

faire la n.: ñi ñi laïi laïi

Nazirat, nazireat: Khaán nguyeän töï hieán cho Yaveâ; thôøi kyø khaán nguyeän

Nazireùen: Ngöôøi khaán töï hieán cho Yaveâ

Nazisme: Quoác xaõ chuû nghóa

Neùant: Hö voâ

Neùantisation, neùantiser: Hö khoâng hoùa

Neùcessaire: Caàn thieát, taát yeáu; taát höõu

hypotheùtique: giaû ñònh

simpliciter: ñôn thuaàn

Neùcessiteù: Caàn/khaån thieát

de moyen: caàn thieát veà maët phöông tieän

de preùcepte: caàn thieát do giôùi luaät

extreâme: toái khaån

grave: troïng khaån

Neùcro-: Töû, cheát-

Neùcrogeneøse: Töû khôûi sinh

Neùcrologie: Soå töû; tieåu söû ngöôøi cheát

Neùcromancie: Thuaät chieâu hoàn, ñoàng boùng

Neùcrophile: Loaïn daâm töû thi

Neùcropole: Nghóa ñòa lôùn

Nef: Loøng nhaø thôø

Neùfaste: Xaáu, tai haïi

jour n.: ngaøy xaáu

Neùgatif: Tieâu cöïc; phuû ñònh

nombre n.: soá aâm

Neùgation: Phuû nhaän/ñònh; huûy theå

de la neùgation: cuûa huûy theå, phuû ñònh cuûa ph.ñ.

Neùgativisme: Chuû nghóa phuû ñònh/tieâu cöïc

Neùgligence: Sao laõng, cheånh maûng, caåu thaû, baát caån

Neøgre: Ngöôøi da ñen

traite des n.: buoân baùn ng. da ñen

Negro-spiritual: Thaùnh ca (kieåu) ng. da ñen (ôû Myõ)

Neùheùmie: Nô-kheâ-mi-a, Nkm

Nemrod: Vò ñi saên (xem St 10,8)

Neùo-: Taân, môùi-

Neùo-chalceùdonisme: Taân phaùi Canxeâñoân

Neùocateùcumeùnat: Phong traøo taân döï toøng

Neùo-criticisme: Taân hoïc thuyeát pheâ bình

Neùologisme: Töø môùi, nghóa môùi

Neùomeùnie: Taân nguyeät, traêng non; ngaøy ñaàu thaùng

Neùophyte: Taân toøng, tín ñoà môùi

Neo-scolasticisme: Hoïc thuyeát/phaùi taân kinh vieän

Neùpotisme: Thoùi “con oâng chaùu cha”, gia ñình trò

Nescience: Baát khaû tri

Nestorianisme: Laïc giaùo Nestoârioâ, Caûnh giaùo (hai chuû theå trong Ñ. Kitoâ)

Neurastheùnie: Suy nhöôïc thaàn kinh

Neuvaine: Tuaàn cöûu nhaät, tuaàn chín ngaøy

Neveu/nieøce: Chaùu

aø la mode de Bretagne: chaùu hoï

Neùvrose: Loaïn thaàn kinh

Niceùe: Nixeâa

Nicolaïtes: Laïc giaùo Nicoâla (xem Kh 2, 6.14-15.24)

Nidana: Nhaân duyeân

Nihilisme: Hö voâ thuyeát; dieät tính thuyeát; töï huûy

Nihil obstat: “Khoâng gì ngaên trôû” (coù theå aán haønh)

Nimbe: Vaàng haøo quang

crucifeøre: coù thaäp giaù (daønh cho Ñ. Kitoâ)

tiangulaire: hình tam giaùc (daønh cho T. Chuùa Ba Ngoâi)

Nirvana: Nieát baøn, dieät ñoä

Nisan: Thaùng Nisan

Nisus: Coá gaéng (voâ yù thöùc), ñaø

Niveau: Möùc, ño

de l’eau: möùc nöôùc

de culture: trình ñoä vaên hoùa

de niveau: baèng phaúng

de vie: möùc soáng

Noachique: Thuoäc veà Noeâ

Noce: Hoân leã, leã cöôùi

d’argent: ngaân hoân, leã baïc

de diamant: leã kim cöông, leã ngoïc

de l’Agneau: tieäc cöôùi Chieân Con

d’or: kim hoân, leã vaøng

secondes: taùi hoân, tuïc huyeàn

Nocturne: Daï kinh, kinh saùch

Noël: Leã Giaùng Sinh, No-en

Noeøme: YÙ nieäm

Noeøse: Tö duy

Noeùtique: Tri thöùc luaän; thuoäc veà tinh thaàn

Nolens volens: Duø muoán duø khoâng

Noli me tangere: Ñöøng sôø/ñuïng ñeán toâi

Nolition: Khoâng muoán, phaûn chí

Nolonteù: Phaûn chí, yù chí phaûn khaùng

Nom: Danh; teân

notionnel: yù danh

gens de nom: giôùi quyù toäc

Nomade: Du muïc/cö

No man’s land: Khu naèm giöõa hai quaân tuyeán

Nombres: Saùch Daân Soá, Ds

Nominalisme: Thuyeát duy danh, duy töø

Nominatif: Neâu teân; danh caùch

Nomination: Boå nhieäm

Nominaux, nominalistes: Ngöôøi theo thuyeát duy danh

Nomisme: Thuyeát duy luaät

Non-: Khoâng, baát, phi, vò-

-assomption: baát thuû nhaän

-baptiseù: ngöôøi chöa röûa toäi

-conformisme: baát ñoàng hoùa luaän

-consommation: baát hoaøn hôïp

-engendreù: baát nhieäm sinh

-eâtre: phi theå, phi höõu, hö voâ

-intervention: khoâng can thieäp

-lieu: mieãn toá

-moi: phi ngaõ

-placet: khoâng taùn chuaån

-reùpugnance: baát töông phaûn

-reùtroactiviteù: baát hoài toá

-violence: baát baïo ñoäng

Nonce: Söù thaàn toøa thaùnh

None: Giôø thöù chín

Nonne: Nöõ tu

Noologie: Tinh thaàn hoïc

Noologique: Thuoäc tinh thaàn/trí naêng

Normalisation: Chuaån hoùa; bình thöôøng hoùa

Normatif, normativite: Quy phaïm, chuaån möïc/taéc

Norme: Quy phaïm/taéc, tieâu chuaån

geùneùrale: toång quaùt

normante: quy phaïm chuaån taéc

Noso-: Beänh-

Nota bene (N.B.): Chuù/löu yù, chuù thích

Notaire: Luïc söï, chöôûng kheá, coâng chöùng vieân

Notation: Neùt ghi, kyù hieäu; kyù phaùp

Note: Cöôùc chuù; ñaëc ñieåm

pastorale: Vaên kieän muïc vuï

verbale: coâng haøm khoâng kyù teân

Notes de l’eùglise: Ñaëc ñieåm GH

theùologique: ñònh möùc thaàn hoïc

Notifier, notification: Baùo, thoâng baùo, toáng ñaït

Notion: YÙ, khaùi nieäm

divine (en Dieu): ñaëc nieäm (cuûa moãi Ngoâi TC)

Notionnel: Thuoäc veà khaùi nieäm/ñaëc nieäm

actes/puissances n.: haønh ñoäng/naêng löïc rieâng bieät cuûa moãi Ngoâi Vò (trong TC)

Notoire, notorieùteù: Coâng tri/khai, moïi ngöôøi ñeàu bieát

de droit: hieån nhieân cöù luaät

de fait: hieån nhieân cöù thöïc

Noumeøne: Töï/baûn theå

Nous: Tinh thaàn, trí khoân

Nouveau: Môùi

-converti: taân toøng

-neù: sô sinh

-Testament: Taân Öôùc

Nouvelle EÙvangeùlisation: xem töø EÙvangeùlisation

Novateur: Nhaø tieàn phong; thaàn hoïc gia Tin laønh xöa

Novatianisme: Laïc thuyeát Noâvaxianoâ (caám tha toäi troïng)

Novice: Ngöôøi taäp söï, chöa coù kinh nghieäm; taäp sinh

Noviciat: Nhaø taäp, taäp vieän

Novissima: Caùc ñieàu cuoái cuøng, thöïc taïi thôøi caùnh chung

De Novissimis: Caùnh chung hoïc

Noyau: Coát loõi

Nuance: Saéc thaùi; tieåu dò

Nuancer: Toâ maøu ñaäm/nhaït daàn; dieãn ñaït tinh vi; giaûm dòu caùc dò bieät, minh giaûi ñeå dung hoøa

Nubiliteù: Tuoåi caäp keâ, caäp hoân (trai 16, gaùi 14)

Nudisme: Thuyeát/phong traøo khoûa thaân

Nue-proprieùteù: Quyeàn sôû höõu veà moät ñieàu maø ngöôøi khaùc coù quyeàn duøng

Nuit: Ñeâm toái; ban ñeâm

de l’aâme: ñeâm toái taâm hoàn, ñeâm ñen noäi taâm

de l’esprit: ñeâm taâm thaàn

des sens: ñeâm ñen giaùc caûm/quan

Nul, nulliteù: Baát thaønh, voâ hieäu

Numen: Thaàn löïc

Numerus clausus: Soá haïn cheá

Numineux: Linh vöïc

Nuncupatif, testament (nuncupation): Chuùc thö tuyeân boá mieäng

Nymphomane: Phuï nöõ cuoàng daâm