TÖØ VÖÏNG TRIEÁT THAÀN CAÊN BAÛN

PHAÙP VIEÄTT

Tabellaire: In baèng baûn goã; noâ leä ñöa thö (coå Roâma)

Tabellion: Luïc söï (xem notaire)

Tabernacle: Nhaø taïm, nhaø leàu

feâte des t.: leã leàu

Table: Baøn

de communion: nôi chòu Leã

de la parole: baøn tieäc Lôøi Chuùa

de l’Eucharistie: baøn tieäc Th. Theå

ronde: hoäi nghò baøn troøn

Table: Baøn, baûng, bieåu

beùnir la t.: ñoïc kinh aên côm

de la Loi: Bia luaät

de matieøres: muïc luïc

rase: boû saïch caùi cuõ

Tableau: Baûng

d’affichage: yeát thò

d’honneur: danh döï

statistique: thoáng keâ

Tablette: Vaùn keä; thoûi; maët baøn

mettre sur ses t.: ghi laáy

rayer de ses t.: queân ñi

ancestrales: baøi vò, thaàn chuû

Taborite: Phaùi Hussite (xem töø naøy) quaù khích

Tabou: Huùy vaät; caám kò

Tabula rasa: Boû saïch heát caùi cuõ (baét ñaàu laïi töø soá khoâng)

Tache: Veát, ñoám

du peùcheù: tì veát toäi loãi

jaune: ñieåm vaøng

Taâche: Coâng vieäc

aø la t.: laøm khoaùn

Tachycardie: Chöùng maïch nhanh

Tact: Xuùc giaùc; kheùo xöû

manquer de t.: thieáu teá nhò

Tactique: Chieán thuaät; saùch löôïc

Tactisme, taxie (tropisme): Caûm xuùc, öùng ñoäng, tính höôùng theo

Tactum: Caûm giaùc, xuùc kieän

Tael: Löôïng, laïng

Talaire, robe: AÙo daøi ñeán goùt

Talent: Taøi naêng; neùn vaøng

Taleth: Khaên leã (Do thaùi)

Talion: Baùo oaùn/thuø; ñoøn aên mieáng traû mieáng

Talisman: Buøa

Talmud: Saùch Talmud (Do thaùi)

Talon: Goùt, goùt chaân

d’Achille: choã yeáu nhaát

Tangente: Tieáp tuyeán; tang

prendre la t./echaper par la t.: kheùo thoaùt

Tangible: Khaû xuùc, sôø moù ñöôïc; xaùc thöïc

preuves t.: chöùng cöù xaùc thöïc

Tantrisme: Toân phaùi Balamoân, thôø nöõ thaàn Saùcti (maët nöõ cuûa Siva)

Tantum quantum: Bao nhieâu baáy nhieâu (töông öùng vôùi tieâu ñích nhaém tôùi, vôùi khaû naêng coù ñöôïc)

Taoâisme: Ñaïo Laõo, Laõo giaùo

Targum: Baûn dòch Targum

Taurobole: Leã teá boø (ñeàn toäi) daâng cho thaàn Cybeâleâ hoaëc Mithra

Tautologie: Truøng phöùc/yù, ñieäp luaän; haèng ñeà

Taxie: Tính höôùng theo (xem caùc töø tactisme, tropisme)

Taxinomie, taxonomie: Phaân loaïi phaùp

Technique: Kyõ thuaät; chuyeân moân

Technocracie: Cheá ñoä kyõ trò, kyõ thuaät caàm quyeàn, giöõ vai laõnh ñaïo

Technologie: Coâng ngheä hoïc, kyõ thuaät hoïc

Technoscience: Khoa ngheä/thuaät

Tectonique: Kieán taïo hoïc

Te Deum: Baøi ca taùn tuïng “Laïy Thieân Chuùa”

Teilhardisme: Hoïc thuyeát Teilhard de Chardin

Teùleù-: Xa-

Teùleùgonie: AÛnh höôûng caùch truyeàn

Teùleùkineùsie: Ñoäng töø xa

Teùleùmatique: Thoâng tin töø xa

Teùleùologie: Cöùu caùnh hoïc; cöùu caùnh tính

Teùleùologisme: Chuû thuyeát cöùu caùnh

Teùleùonomie: Cöùu caùnh (muïc ñích) trò

Teùleùpathie: Vieãn caûm, thaàn giao caùch caûm

Teùlestheùsie: Vieãn giaùc

Teùlex: Ñieän baùo maùy chöõ, telex

Tellurien, -rique: Thuoäc veà ñaát

Teùmoignage: Chöùng côù; chöùng kieán, baèng chöùng; chöùng cöù; lôøi chöùng, chöùng töø

Teùmoin: Chöùng taù, nhaân chöùng

auriculaire: tröïc thính, tai nghe

de creùdibiliteù: khaû tín

de Jeùhova: chöùng nhaân Jeâhoâva

idoine: thích ñaùng

oculaire: tröïc kieán, maét thaáy

omni exceptione major(es): tuyeät ñaúng

qualifieù: tö caùch, hôïp thöùc

suspect: khaû nghi

Tempeùrament: Tính tình; tính khí, khí chaát

meùlancolique: ña saàu

sanguin: ña huyeát

Tempeùrance: Tieát ñoä

Tempeùrer: Tieát cheá, laøm giaûm dòu

Temple: Ñeàn thôø, giaùo ñöôøng

Templier: Doøng Ñeàn Thôø (hieäp só)

Temporal: (phuïng vuï) Phaàn veà muøa; thaùi döông

Temporel: Ñôøi, tuïc, phaøm/traàn tuïc; nhaát thôøi; thuoäc thôøi gian

Temps: Thì giôø, thôøi gian

astronomique: thieân vaên

fixeù: aán ñònh

imaginaire: töôûng töôïng

intrinseøque: noäi giôùi

psychologique: taâm lyù

Temps liturgique: Muøa phuïng vuï

Tendance: Khuynh/xu höôùng

altruiste: vò tha

assertive: suy ñoaùn

eùgoiste: vò kyû

Tendancieux: Coù duïng yù, khoâng trung thöïc, thieáu khaùch quan; xuyeân taïc

Teùneøbre(s): Boùng toái

divine: thaàn daï

empire des t.: ñòa nguïc, aùc quyeàn

Prince des t.: ñaàu muïc u toái, aùc quyû (Satan)

Tension: Caêng, tröông; aùp suaát; caêng thaúng; ñieän aùp

arteùrielle: aùp löïc ñoäng maïch, aùp huyeát

d’esprit: caêng thaúng trí oùc

diplomatique: c.t. ngoaïi giao

Tentateur: Teân caùm doã

Tentation: Caùm doã

Tente de reùunion: Nhaø taïm/xeáp

Tenter: Laøm thöû; caùm doã

Dieu: thöû Thieân Chuùa

la chance: thöû thôøi vaän

Teùratologie: Quaùi thai hoïc

Terme: Haïn töø, thôøi haïn, kyø haïn

court t.: ngaén haïn

long t.: daøi haïn

de comparaison: veá so saùnh

de la vie: cuoái ñôøi, luùc cheát

en bons t.: quan heä toát

(terminus) ad/ante quem: ñích ñieåm, moác sau

(terminus) a quo/post quem: khôûi ñieåm, moác tröôùc

Terme: Töø ngöõ

ambigu: nöôùc ñoâi, mô hoà

analogue: loaïi suy

deùsuet: heát duøng

disparate: rôøi raïc, luûng cuûng

en d’autres t.: noùi caùch khaùc

eùquivoque: dò nghóa

singulier: ñôn ñoäc

substantif: laäp töø

technique: thuaät ngöõ chuyeân moân

usiteù: quen duøng

vague: vieãn voâng

Terminaison: Ñuoâi (töø), vó toá; phaàn cuoái, ñaàu muùt (thaàn kinh)

Terminologie: Heä thoáng thuaät ngöõ, danh töø hoïc

Ternaire (structure): Nhòp ba

Terre: Ñaát; (planeøte): quaû/traùi ñaát

avoir des t.: coù ruoäng ñaát

dans toute la t.: ôû khaép hoaøn caàu

prise de t.: daây ñaát (cho maùy duøng ñieän)

eùtrangeøre: ñaát khaùch

cuite: ñaát nung

promise: ñaát höùa

sainte: ñaát thaùnh

t. aø t.: taàm thöôøng

vierge: ñaát hoang

Territoire eccleùsiastique: Ñòa/
giaùo haït

Territorialiteù: Tính chaát, quyeàn laõnh thoå

Terrorisme: Khuûng boá

Tertiaire: Kyû thöù ba; kyø ba; doøng ba

Tertium quid: Ñeä tam vaät, caùi thöù ba

Tertre: Moâ ñaát, goø

Test: Thöû nghieäm, traéc nghieäm

Testament: Giao öôùc

Ancient T.: Cöïu Öôùc

Nouveau T.: Taân Öôùc

Testament: Chuùc thö, di chuùc/ngoân, tôø troái

Testimonial: Chöùng cöù, baèng chöùng

Teùtanos: Beänh uoán vaùn; co cöùng cô

Teâte: Ñaàu; oùc; ngoïn, choûm, muõ

Teùtra-: Boán, töù-

Teùtradrachme: Ñoàng haøo boán

Teùtragramme: Töù töï, boán chöõ (YHWH)

Teùtramorphe: Töù theå (boán Phuùc aâm)

Teùtrarque: Thuû hieán, quaän vöông, thaùi thuù

Teutonique: Doøng chieán só Teuton (Ñöùc); thuoäc veà Ñöùc

Texte: Baûn vaên

original: nguyeân baûn

sacreù: kinh thaùnh

traduit: baûn dòch

Textuel: Ñuùng nguyeân vaên

Textus receptus: Baûn chuaån nhaän

Thanatologie: Töû nguyeân hoïc

Thaumaturge: Ngöôøi laøm pheùp laï

Theùandrisme: Thaàn nhaân luaän

Theùatin: Tu só/thuoäc Doøng Theâatinoâ

Theùisme: Höõu thaàn thuyeát

Theùmatique: Thuoäc chuû ñeà/ñeà taøi, nhöõng chuû ñeà, chuû toá

Theùmatiser: Laøm ñoái töôïng hoaït ñoäng trí tueä; ñaët thaønh chuû ñeà, chuû ñeà hoùa

Theøme: Chuû ñeà, ñeà taøi

Theùo-: Thaàn, Thieân Chuùa-

Theùocentrisme: Qui thaàn luaän (ñaët TC laøm trung taâm)

Theùocratie: Thaàn chuû, thaàn chính, cheá ñoä thaàn quyeàn

Theùodiceùe: Thaàn lí hoïc, bieän thaàn luaän

Theùogonie: Thaàn heä

Theùologal: Ñoái thaàn, höôùng thaàn, thaàn tính

Theùologie, -gique: Thaàn hoïc

affective: taâm caûm

asceùtique et mystique: tu ñöùc vaø thaàn bí

biblique: thaùnh kinh

commune: phoå caäp

contextuelle: traïng huoáng/boái caûnh

de la croix: thaäp giaù

dogmatique: tín lyù

fondamentale: caên baûn

historique: söû quan

keùrygmatique: rao giaûng

missionnaire: truyeàn giaùo

morale: luaân lyù

mystique: huyeàn nhieäm

naturelle: töï nhieân, thaàn lyù hoïc

patristique: Giaùo Phuï

pastorale: muïc vuï

positive: truy nguyeân, thöïc chöùng

speùculative: thuaàn lyù

spirituelle: tu ñöùc

systeùmatique: heä thoáng (tín lyù)

Theùologisme: Duy thaàn hoïc, thaàn hoïc quaù khích

Theùologumenon: Tieân ñeà thaàn hoïc

Theùomorphe: Thaàn maïo/traïng

Theùonomie: Thaàn luaät/quyeàn

participeùe: t.q. thoâng phaàn

Theùopaschites: Thöôïng ñeá thuï naïn thuyeát

Theùopathie: Thaàn caûm

Theùophanie: Thaàn hieän/hieån (TC hieän ra)

Theùopraxis: Thaàn haønh

Theùoreøme: Ñònh lyù

Theùoreùtique: Nhaém vaøo lyù thuyeát, theo lyù thuyeát

Theùorie: Thuyeát, lyù thuyeát; ñoaøn, phaùi ñoaøn

de connaissance: tri luaän hoïc thuyeát

unifieùe: lyù thuyeát toång hôïp

Theùosophie: Thuyeát thaàn trí, thoâng thaàn luaän, thoâng thieân hoïc

Theùotokos: Meï Thieân Chuùa

Theùrapeute: Moân phaùi Do thaùi soáng nhö aån tu (taïi Ai caäp)

Theravada: Tieåu thöøa

Thermo-: Nhieät, noùng-

Thermodynamique: Nhieät ñoäng hoïc

Thermonucleùaire: Haït nhaân noùng

bombe t.: bom nhieät haïch

Theøse: Ñeà, luaän ñeà/aùn, chính ñeà

politique: luaän cöông ch. trò

et antitheøse: chính ñeà vaø phaûn ñeà

soutenir une t.: baûo veä/trình luaän aùn

Thessaloniciens: Theâ-xa-lo-ni-ca, 1Tx, 2Tx

Theùurgie: Thaàn löïc hoïc; thaàn thuaät

Thigmotropisme: Tính höôùng vaät, höôùng tieáp xuùc

Thomisme: Hoïc thuyeát Thaùnh Toâma

neùo-t.: taân h.t. ...

Thora: Luaät; Nguõ thö

Thurifeùraire: Ngöôøi caàm bình höông; keû nònh bôï

Thyroïde: Tuyeán giaùp

Tiare: Muõ ba taàng voøng, ngoïc mieän

Tieùdeur: Haâm haåm; laõnh ñaïm

Tierce: Giôø ba

opposition: ñeä tam nhaân ñeà khaùng/khaùng aùn

Tiers: Thöù ba

arbitre: troïng taøi thöù ba

exclu: trieät tam, khöû tam

monde: theá giôùi thöù ba

ordre: doøng ba

Timotheùe: Ti-moâ-theâ, 1Tm, 2Tm

Tite: Ti-toâ, Tt

Titre: Teân, danh/töôùc hieäu, ñaàu ñeà; töôùc vò; danh nghóa

aø titre de...: laáy danh nghóa...

canonique (ordination, mission): ñaûm hieäu

de bourse: chöùng khoaùn

de livre: nhaõn saùch

d’eùglise: thaùnh hieäu nhaø thôø

Titulaire: Hieäu toøa, thöïc hieäu

Tobie: Toâ-bi-a, Tb

Tohu bohu: Hoãn mang

Toleùrance: Khoan dung, dung thöù; ñieàu chaâm chöôùc (cheá)

Tolerandi: Tuyeät thoâng khaû dung

Tollendo ponens: Bieät ñeà xuoâi

Tonsure: Pheùp caét toùc, voøng toùc caét (treân ñaàu)

Topique: Uyeân nguyeân hoïc; hoïc thuyeát veà caùc phaïm truø toång quaùt; thuoác ñaép/ròt ngoaøi da; thuoäc ñòa phöông; ñi saùt vaán ñeà, thích ñaùng

Topologie: Ñòa theå hoïc; uyeân nguyeân hoïc

Torah, thora: Leã luaät; Nguõ thö

Totalisant: Toång theå; phoå ñeà

Totaliser: Toång coäng, doàn caû laïi

Totalitarisme: Chính saùch ñoäc taøi, cheá ñoä cöïc quyeàn

Totaliteù: Toång soá; toaøn theå/boä, toång theå; toaøn dieän

Totem: Vaät toå

Toteùmisme: Vaät toå giaùo, suøng baùi vaät toå

Toteùmique: Thuoäc veà vaät toå

Totipotent: Toång naêng

Tourieøre: Nöõ tu ngoaïi vuï

Toussaint: Leã Chö Thaùnh

Tout (le): Toaøn theå, toaøn boä

Tout-puissant: Toaøn naêng

Toxicomane: Nghieän ma tuùy

Traditeur: Keû noäp saùch thaùnh

Tradition: Löu truyeàn; truyeàn thoáng

apostolique: toâng ñoà

constitutive: caáu thaønh

continuative: lieân tuïc

deùclarative: tuyeân thò

des peuples: taäp truyeàn caùc daân toäc

divine: thaàn truyeàn

divino-apostolique: thaàn toâng

dogmatique: tín lyù

eccleùsiastique: giaùo hoäi

explicative: giaûi thích

juive: coå truyeàn Do thaùi

orale: khaåu truyeàn, töông truyeàn

sacreùe: Thaùnh truyeàn

Tradition: Phuù trao, truyeàn giao; giao naïp

des instruments: trao phoù thaùnh cuï

Traditionalisme: Thuyeát duy truyeàn

Traducianisme: Thuyeát di hoàn

Traduction: Phieân dòch; baûn dòch

des aâmes: di hoàn

libre: phoûng dòch

Tragique: Bi kòch; bi thaûm, thaûm thöông

Trahir: Phaûn boäi

la confiance: phuï loøng tin

la penseùe: boùp meùo tö töôûng

ses eùmotions: ñeå loä caûm xuùc

un secret: tieát loä bí maät

Trait: Ca tieáp lieân

Trait: Keùo loâi; daây keùo; neùt; neùt saéc saûo

avoir t.aø: coù quan heä vôùi

Traite: Vaét söõa; hoái phieáu; quaõng ñöôøng; chuyeân chôû

des blanches: duï gaùi laøm ñó

des neøgres/noirs: buoân baùn ngöôøi da ñen

d’un traite: moät maïch

commerciale: thöông phieáu

Traiteù: Khaûo luaän; ñieàu öôùc, hieäp öôùc; giaùo trình

Traitement: Ñoái xöû; chöõa trò, ñieàu trò; cheá bieán; löông boång

des matieøres premieøres: xöû lyù nguyeân lieäu

des textes: xöû lyù vaên baûn

Transaction: Ñieàu ñình, daøn xeáp, thoûa hieäp; giao dòch

Transcendance: Sieâu vieät tính, thöôïng sieâu vieät

Transcendental: Sieâu/tieân nghieäm

Transcendentalisme: Phaùi sieâu nghieäm

Transcender: Vöôït leân treân, sieâu thaêng

Transcription: Cheùp laïi, sao laïi; baûn sao

phoneùtique: phieân aâm

Transcriptum: Baûn sao

Transe: Xuaát thaàn, ñoàng nhaäp

Trans-eccleùsial: (traøo löu) Sieâu giaùo hoäi

Transept: Caùnh Thaùnh Giaù, caùnh ngang nhaø thôø

Transfert: Di chuyeån, dôøi ñi; chuyeån nhöôïng; thuyeân chuyeån

de technologie: chuyeån nhöôïng kyõ thuaät

Transfiguration: Bieán hình

Transfinalisation: Chuyeån ñoåi cöùu caùnh

Transfini: Sieâu haïn

Transformer: Bieán ñoåi/hoùa; bieán cheá

Transformisme: Thuyeát bieán chuûng, bieán hoùa

Transgression: Vi phaïm

Transignification: Chuyeån ñoåi yù nghóa, bieán nghóa

Transitif: Tieáp lieân, chuyeån tieáp; coù taùc ñoäng höôùng ngoaïi

relation t.: quan heä baéc caàu

verbe t.: ngoaïi ñoäng töø

Transition: Chuyeån tieáp, quaù ñoä; caâu chuyeån maïch

Transitoire: Nhaát thôøi, quaù ñoä

Transitus: Chuyeån vaän

Translation: Di chuyeån, chuyeån dôøi

Transmettre: Truyeàn thuï

Transmigration: Luaân hoài, ñaàu thai laïi; di cö

Transmission: Löu truyeàn, truyeàn ñaït, chuyeån giao

Transnaturel: Xuyeân nhieân

Transplant: Boä phaän gheùp

Transrationalisme: Thuyeát sieâu lyù

Transubstantiation: Bieán theå, bieán ñoåi baûn theå

Trappiste: Doøng Trappe

Trappistine: Nöõ tu doøng Trappe

Travail: Lao ñoäng; coâng vieäc

eùcrire un t.: vieát moät coâng trình/taùc phaåm

intellectuel: trí thöùc

manuel: chaân tay

theùologie du t.: thaàn hoïc lao ñoäng

Travailleur: Coâng nhaân, ng. lao ñoäng

Travesti: Giaû trang

Trente: Trentoâ

Treùpasseù: Ngöôøi cheát, quaù coá

feâte des t.: leã caàu cho caùc tín höõu ñaõ qua ñôøi (02/11)

Treùsors de l’EÙglise: Kho taøng coâng ñöùc cuûa G.H.

Treøve de Dieu: Höu chieán vì TC (Trung coå)

Triade (Trias): Tam vò/theå; boä ba; (Hegel) tam ñoaïn thöùc

Tribu: Boä laïc, chi toäc

Tribulations: Saàu khoå, noãi cay ñaéng

Tribun: Quaân ñoaøn tröôûng; quan baûo daân; thaønh vieân vieän döï luaät

Tribunal: Toøa aùn

colleùgial: taäp ñoaøn

de dernieøre instance: chung thaåm

de la signature apostolique: toái cao phaùp vieän Toøa Thaùnh

de premieøre instance: toøa sô caáp

Tribune: Dieãn ñaøn; khaùn ñaøi

Tribut: Coáng thueá/phaåm; thueá maù (coå Roma)

Trichotomie: Chia laøm ba; tam phaân luaän

Triduum: Tuaàn tam nhaät

Trigramme: Kyù hieäu ba chöõ (IHS)

Trilateùral: Ba caïnh

Trimûrti: Tam daïng (Brahma, Visnu, Siva)

Trinage, triner: Laøm ba leã moät ngaøy

Trinitaire: Thuoäc Ba Ngoâi; tu só Doøng Chuùa Ba Ngoâi

Triniteù: Tam Vò, Thieân Chuùa Ba Ngoâi

eùconomique: trong keá hoaïch cöùu ñoä

immanente: noäi taïi

Trinoâme: Tam thöùc

Triomphalisme, -iste: Thaùi ñoä ñaéc thaéng, khoe khoang, thoùi khoa tröông, ñaéc chí, töï toân

Triomphante (EÙglise): (Giaùo Hoäi) Hieån thaéng, khaûi hoaøn

Triptyque: Tranh boä ba; taùc phaåm ba hoài

Trisagion: Kinh “Thaùnh, Thaùnh, Thaùnh”

Trismeùgiste, Hermeøs: Hermes ba laàn vó ñaïi

Tritheùisme: Laïc giaùo Tam Thaàn, Tam Thieân

Triumvirat: Cheá ñoä tam huøng, tam ñaàu cheá

Trivium: Cao ñaúng tam khoa

Tronc: Hoäp/thuøng quyeân tieàn (nhaø thôø)

Troâne: Ngai, toøa

Troânes: Thieân toøa (moät phaåm thieân thaàn)

Trope: Pheùp chuyeån nghóa/nguï nghóa

Tropheùe: Chieán quaû/tích/coâng

Tropisme: Xu tính, tính höôùng ñoäng/höôùng theo

Trou noir: Loã ñen

Troupeau: Ñaøn chieân; ñoaøn giaùo daân

Truisme: Meänh ñeà hieån nhieân; leõ ñöông nhieân/dó nhieân

Trust: Xí nghieäp lieân hôïp

Tumulus: Naám moà

Tunique: AÙo trong; aùo phoù teá (leã phuïc)

Turlupin: Teân laïc giaùo (t.k. 13-14); chaøng heà thoâ tuïc

Turpitude: Xaáu xa, oâ/sæ nhuïc

Tuteùlaire: Giaùm hoä; baûo trôï

ange t.: thieân thaàn hoä meänh

Tuteur, tutelle: Giaùm hoä, baûo veä

Tutior pars: Beân/quan ñieåm/laäp tröôøng coù lyù leõ chaéc hôn

Tutiorisme: Ñaïi xaùc caùch thuyeát (laäp tröôøng chuû tröông caàn phaûi haønh ñoäng theo phía coù lyù leõ chaéc hôn khi hoà nghi veà maët luaân lyù)

rigide: nhieäm nhaët

mitigeù: oân hoøa

Tychisme: Thuyeát ngaãu nhieân, phi taát ñònh (chuû tröông coù ngaãu nhieân tuyeät ñoái)

Type; Kieåu, maãu, loaïi; ñieån hình; tieâu chuaån; (bible) tieân tröng

Typique: Haønh töôûng/luaân löôûng phaùp, phaân loaïi hoïc; tieâu bieåu, ñieån hình

Typologie: Kieåu maãu song ñoái; nhaân hình luaän; loaïi hình hoïc; heä thoáng caùc kieåu; (bible) thuaät tieân tröng

Tyrannicide: Gieát baïo chuùa

Tyranniser: Haø hieáp, aùp böùc/cheá; haønh haï