Ab absurdo: Baèng phaûn chöùng/boäi lyù

Ab alio: Tha khôûi

Abandon: Nieàm phoù thaùc

s’abandonner a: Phoù thaùc (vaøo)

Abatial: (nhaø thôø, vv cuûa) Ñan vieän, vieän phuï, vv

Abba: Abba, cha, thaân phuï

Abbaye: Ñan vieän

territoriale: ñ.v. toøng thoå

nullius: bieät haït

Abbeù: Vieän phuï, tu vieän tröôûng

(en France): linh muïc trieàu

geùneùral/primat: v.p. toång quyeàn

titulaire: v.p. hieäu toøa

Abbesse: Nöõ tu vieän tröôûng

Abdias: OÂ-va-ñia, OÂv

Abdication: Töø chöùc, thoaùi vò

Abeùceùdaires: Phaùi sô hoïc (phaùi Tin laønh chuû tröông khoâng caàn phaûi hoïc haønh chöõ nghóa, vì chính Th. Chuùa seõ laøm cho hieåu Kinh Thaùnh; noùi caùch khaùc: chöõ nghóa ít hoaëc muø chöõ, môùi ñöôïc cöùu roãi)

Aberration: Laïc höôùng; sai laïc, leäch laïc, ly chính

Ab extrinseco: Ngoaïi khôûi, do/töï ngoaïi giôùi

Abhidharma pitaka: Kinh luaän taïng

Ab homine (argument): Duøng ñoái thuû ñaùnh laïi ñoái thuû;

(giaùo luaät =) do nhaân

Ab intestat: Khoâng di chuùc

Ab intrinseco: Noäi khôûi, do/töø noäi tính

Abiogeneøse: Thuyeát töï sinh

Abjuration: Theà boû, tuyeân boá boû (ñaïo)

Ablatif: Traïng caùch, phaân caùch

Ablution: Taåy röûa, taåy leã, thanh taåy, traùng cheùn

Abneùgation: Boû mình, queân mình, xaû kyû

Abomination: Gheâ tôûm, gôùm ghieác

Aboulie: Thaát chí, maát nghò löïc

Ab ovo: Töø ñaàu (töø tröùng nöôùc)

Abreùviateur: (Vaticanoâ) Ñoaûn saéc vieân

Abrogation: Pheá chæ, baõi boû, huûy boû

Abside: Haäu ñöôøng, haäu cung

Absidiole: Tieåu haäu cung

Absolu: Tuyeät ñoái (theå)

Absoluiteù: Tuyeät ñoái tính

Absolution: Giaûi toäi, xaù giaûi

canonique=des censures: giaûi kieåm tröøng

d’un complice: ñoàng phaïm

geùneùrale: chung, taäp theå

geùneùrique: toaøn theå

Absolutisme: Chính saùch tuyeät ñoái, chuyeân ñoaùn, chuyeân cheá; tuyeät ñoái luaän

Absolutoire: Xaù toäi, mieãn toäi

Absoute: Laøm pheùp moà; xaù giaûi

Abstinence: Kieâng thòt; tieát duïc, kieâng cö

Abstraire, abstraction, abstractif:  Loaïi tröø taùch ra; tröøu töôïng (hoùa)

Abstrait: Tröøu töôïng

Abus: Laïm duïng

d’autoriteù: laïm quyeàn

de confiance: boäi tín

de jouisance: laïm höôûng

Acadeùmie: Haøn laâm vieän; hoïc vieän

Acadeùmique: Khoa baûng

Acathiste (hymne): Taùn vònh ca

Acatholique: Khoâng Coâng giaùo

Accaparement: Chieám ñoaït, ñoäc chieám; luõng ñoaïn

Acceptation: Öng thuaän, chaáp nhaän; thuï nhaän

beùneùficiaire: thuï nhaän bieät lôïi

Acception des personnes: Thieân vò

Acceøs judiciaire: Lyù khaùm

Accession: Ñaït tôùi, tham döï, gia nhaäp; saùp nhaäp

Accident: Tai naïn, vieäc baát traéc; tuøy theå:

absolu: t.t. tuyeät ñoái

eucharistique:  t.t. cuûa Thaùnh Theå

logique: t.t. luaän lyù

physique: t.t. theå lyù

preùdicable: t.t. khaû thích duïng

preùdicamental: t.t. thuoäc phaïm truø

Accidentel: Phuï

Acclamation: Tung hoâ

Accomodatice: Thích öùng

Accomodation: Thích öùng, thích duïng, ñieàu tieát

Accomplir (s’): Thaønh töïu, hoaøn thaønh

Accomplissement: Laøm troøn, hoaøn taát, hoaøn thaønh, thaønh töïu

Accreùditement: UÛy nhieäm; gaây tín nhieäm

Acculturation: Thích nghi vaên hoùa

Accusatif: Ñoái caùch

Aceùdie: Bieáng nhaùc

Aceùphale: Khoâng coù ñaàu; töï laäp

clerc a.: giaùo só khoâng coù beà treân

Acmeù: Cöïc ñieåm

Acolytat, acolyte: (xöa) Chöùc giuùp leã, ngöôøi giuùp leã; tay chaân, boä haï

A contrario: Nghòch luaän

Acosmisme: Thuyeát phi vuõ truï

Acta Apostolicae Sedis: Coâng baùo Toâng toøa

Acta martyrum: AÙn tích töû ñaïo, chöùng lieäu veà caùc vò töû ñaïo

Acta sanctorum: Söû lieäu veà caùc Thaùnh

Acte: Haønh vi, haønh ñoäng, taùc ñoäng

de foi: haønh vi ñöùc tin, haønh ñoäng tuyeân tín, duïc loøng tin, kinh tin

conjugal: aên ôû vôï choàng, vôï choàng giao hôïp

Acte: (trieát) Hieän/hieån theå

informant: h.t. moâ thöùc hoùa

irreùceptif: h.t. baát khaû thuï nhaän

irreùcept: h.t. baát thuï nhaän

premier: h.t. ñeä nhaát

pur: h.t. thuaàn tuùy

second (-aire): h.t. ñeä nhò

acte et puisance: hieän theå vaø tieàm naêng

Acte: (luaân lyù) Haønh vi

aø double effet: song hieäu

arbitraire: ñoäc ñoaùn, tuøy yù

cateùgorial/cateùgoriel: giôùi loaïi

eùlicite: tröïc khôûi, töï yù

exercitus: thöïc hieän

d’homme: nhaân sinh/con ngöôøi

humain: nhaân linh/nhaân tính

intrinseøquement mauvais: haønh vi/haønh ñoäng xaáu töï noäi tính/töï baûn chaát

impeùreù: giaùn khôûi

involontaire: voâ yù

non-volontaire: ngoaïi yù

salutaire: cöùu roãi

signatus: sô khôûi

de reùconciliation: hoøa giaûi, giaûng hoøa

Acte: (luaät) Taùc vuï, haønh vi, chöùng thö

eccleùsiastique: giaùo vuï

judiciaire: h.v. xeùt xöû, taøi phaùn

juridique: h.v. phaùp lyù

d’accusation: toá caùo traïng, ñôn kieän

authentique: coâng chöùng thö

de cession: chöùng thö di nhöôïng

de deùceøs: giaáy khai töû

de l’eùtat civil: giaáy hoä tòch

de mariage: giaáy hoân thuù

de naissance: giaáy khai sinh

sous seing priveù: chöùng thö tö/kyù tö

Acte (prieøre): Kinh

de chariteù: k. kính meán

de contrition: k. aên naên toäi

d’espeùrance: k. caäy

de foi: k. tin

Actes (Acta): Vaên kieän, vaên thö, coâng vaên taäp

de la curie (Roma): v.k. giaùo trieàu

curie dioceùsaine: v.k. giaùo phuû

de proceùdure: v.k. thuû tuïc

judiciaires: v.k. tö phaùp, haønh ñoäng tö phaùp

Actes des Apoâtres: Coâng Vuï caùc Toâng ñoà, Cv

Actif(viteù): Sinh hoaït, hoaït ñoäng

Action: Hoaït/taùc ñoäng

aø distance: t.ñ. giaùn caùch

ad extra: t.ñ. höôùng ngoaïi

ad intra: t.ñ. höôùng noäi

principiative: t.ñ. nguyeân khôûi

transiens/transitive: t.ñ. ngoaïi taïi/chuyeån quaù

translative: t.ñ. di chuyeån

terminative: t.ñ. chung hoaøn

Catholique: Coâng Giaùo tieán haønh

de graâces: taï ôn

Action: (luaät) Toá tuïng, toá quyeàn

civile: daân söï t.q.

criminelle/peùnale: t.t. hình söï

judiciare: thuû tuïc tö phaùp

publique: coâng t.q., t.t. coâng khai

personnelle:  t.t. ñoái nhaân

Action: (kinh teá) Coå phaàn

Activisme: Baän roän, hieáu ñoäng

Actualisation: Hieän theå, thöïc taïi, hieän taïi hoùa; thôøi söï, thöùc thôøi hoùa

Actualiteù: Hieän theå tính; thôøi söï

Actuation: Hieän theå traïng

Actuel: Hieän taïi, hieän theå; thöùc thôøi

Adage: Caùch ngoân

Adamisme: Phaùi chuû tröông soáng nhö Añam (=traàn truoàng), loõa theå chuû nghóa

Adaptation: Thích nghi/öùng

Ad beneplacitum: Tuøy toân yù

Ad cautelam: Ñeå döï phoøng

Addition: Coäng/theâm vaøo; boå sung/khuyeát

Adeùquation: Toaøn öùng; thích ñaùng

Ad extra: Höôùng/ñoái ngoaïi

Adheùrence: Dính chaët, keát lieàn

Adheùsion: Ñính keát; taùn thaønh; gia nhaäp

Ad hoc: Ñaëc cöû, thích ñaùng, thích öùng, ñeå duøng vaøo vieäc ñoù

Ad hominem: Khaùng ñòch luaän, duøng luaän cöù ñoái thuû ñeå choáng laïi ñoái thuû, duøng “gaäy oâng ñaäp löng oâng”

Ad intra: Höôùng/ñoái noäi

Adjoint: Phoù, phuï taù

Adjuration: Khaån nguyeän, van xin

Ad libitum: Tuøy yù, tieän, sôû thích, töï do choïn löïa

Ad limina: Xem töø Visite

Administrateur: Giaùm quaûn, quaûn lyù

apostolique: g.q. toâng toøa

dioceùsain: g.q. giaùo phaän

Administration: Quaûn trò/lyù

temporelle: q.l. taøi saûn

des sacrements: cöû haønh/ban phaùt caùc bí tích

Administrative (mesure): Haønh phaùp

Admission: Tieáp nhaän

rite d’a.: nghi thöùc t.n.

Adnotation: Ñaêng kyù

Ad nutum Sanctae Sedis: (tuøy toân yù cuûa Toøa Thaùnh) Taïm thôøi

Adonai: Chuùa toái cao, Chuùa teå

Adoptant, adoptien: Ngöôøi theo phaùi döôõng/nghóa töû

Adoptianisme: Nghóa töû thuyeát; döôõng töû thuyeát/phaùi

Adoption (d’un fils): Nhaän laøm con nuoâi, döôõng nghóa

Adoration: Thôø phöôïng, thôø laïy, toân thôø

perpeùtuelle: chaàu löôït, chaàu phieân

Ad quem: Ñaùo haïn, ñieåm ñeán, tieâu ñích

Ad rem: Ñuùng vaán ñeà, thuoäc vaán ñeà, höôùng söï

Adscrit: Phuï bieân

Adulation: Xieåm nònh, xu nònh, bôï ñôõ

Adulte: Thaønh nieân, ngöôøi khoân lôùn

Adulteøre: Ngoaïi tình, thoâng daâm, gian daâm

Adulteùration: Giaû maïo; xuyeân taïc

Adventice: Ngoaïi caûm, ngoaïi lai; phuï theâm, cheâm vaøo

Adventisme: Taùi lai thuyeát/phaùi

Adventists: Tín höõu Cô Ñoác Phuïc Laâm

Adverbe: Phoù töø

Advertance: YÙ thöùc

confuse: yù thöùc mô hoà

pleine: yù thöùc ñaày ñuû

Ad vitanda scandala: Ñeå traùnh göông xaáu

Aeùtiens: Xin xem töø Anomeùisme

Affaires: Söï vieäc, söï vuï; dòch vuï; aùn vuï

eccleùsiastiques: giaùo vuï

extraordinaires: d.v. ngoaïi thöôøng

publiques: coâng vuï

temporelles: dòch vuï theá tuïc

Affectif: Caûm tính

Affection: Caûm tính, caûm thöông, trìu meán

Affiniteù (mariage): Hoân thuoäc, daây hoï haøng do vieäc keát hoân, hoï keát baïn; quan heä thaân toäc; aùi löïc

Affirmation: Quaû quyeát, khaúng ñònh

theùologique: ñieåm/khoaûn giaùo thuyeát thaàn hoïc

Afflux: Chaûy doàn; ñoå xoâ

A fortiori: Huoáng hoà, huoáng laø, caøng coù lyù maïnh hôn nöõa ñeå...

Agapeâ: Ñöùc aùi, suûng aùi, loøng meán; böõa aên huynh ñeä, tieäc töôûng nieäm; leã taï ôn

Agapeùtes: Trinh nöõ soáng giöõa ñôøi (thôøi xöa; coù ñoan höùa giöõ khieát trinh)

AÂge: Tuoåi; thôøi ñaïi

de raison: tuoåi khoân

d’or: Hoaøng kim thôøi ñaïi

Ageùe: Khaùc-gai, Kg

Agent: Taùc nhaân; nguyeân ñoäng löïc; nhaân vieân

Aggiornamento: Caäp nhaät hoùa, tu nghieäp, thích nghi, ñoåi môùi

Aggravant: Gia troïng

Agiliteù: Tính nhanh nheïn, linh hoaït

Agios: Thaùnh

Agneau: Chieân

de Dieu: Chieân Thieân Chuùa

mystique: aûnh con chieân vôùi haøo quang vaø thaäp giaù

pascal: chieân vöôït qua

Agnoeøte(-isme): Ngöôøi theo voâ tri thuyeát

Agnus Dei: Kinh Laïy Chieân Thieân Chuùa; hình nhoû cuûa CTC

Agnosticisme: Baát khaû tri thuyeát

Agonie: Haáp hoái

Agonistique: Ñaáu tranh; ñieàn kinh

Agora: Coâng tröôøng

Agrafe (mot): Chu moùc (chu laøm khuy moùc lieân keát hai ñoaïn vaên)

Agrapha: Di ngoân ngoaøi Phuùc AÂm, lôøi Ñ. Gieâsu khoâng ghi laïi trong PAÂ

Agreùgation: Nhaäp hoäi; keát tuï

Aigle: Phöôïng hoaøng

de Patmos: Th. Gioan TÑ

de Meaux: Ñöùc Cha Bossuet

A jure: Do luaät

Akaâsa: (Phaät) Hö khoâng, coõi hö khoâng

Albigeois (Albigeùisme): Laïc giaùo Albi

Alcoolisme: Chöùng nghieän röôïu

Aleùatoire: May ruûi, baáp beânh

Alexandrinisme: Phaùi Aleâxanñria

Algophilie: Chöùng öa ñau

Alieùnation: Tha hoùa, vong thaân; chuyeån dòch, chuyeån nhöôïng, di nhöôïng

Alleùgorie: AÙm duï, phuùng duï, nguï yù, nguï ngoân

Alleluia: Haõy chuùc tuïng/ngôïi khen Thieân Chuùa

Alliance: Giao öôùc

Nouvelle: Taân Öôùc

Ancienne: Cöïu Öôùc

peuple de l’a.: Daân Do thaùi

sang de l’a.: maùu ñoå ra ñeå keát öôùc

Alliteùration: Pheùp ñieäp vaän, laùy phuï aâm

Allocution: Baøi ngoû lôøi, huaán duï, dieãn vaên

Allogeøne: (sinh) Ngoaïi lai muoän; (ñòa) tha sinh

Alogique: Phi luaän lyù

Alogisme: Phi luaän chuû nghóa

Alpha et Omega: Thuûy vaø chung, ñaàu vaø cuoái, nguyeân thuûy vaø chung cuïc

Alteùriteù: Tha tính, tính khaùc bieät

Alternative: Ly tieáp ñeà; tuaàn hoaøn, luaân chuyeån, xoay vaàn; theá ñoâi ngaû, löôõng theá; hieän töôïng xen keõ nhau

Alumbrados: Xem töø Illumineùs

Ambassadeur: Ñaïi söù, söù giaû

extraordinaire: ñ.s. ñaëc meänh

pleùnipotentiaire: ñ.s. toaøn quyeàn

Ambiguiteù: Mô hoà, toái nghóa, khoâng phaân minh; nöôùc ñoâi; hoãn taïp

Ambivalence: Tính ñoâi chieàu, hai maët; khaû naêng song duïng

AMDG: Ñeå vinh quang Thieân Chuùa toû raïng saùng ngôøi hôn (khaåu hieäu Doøng Teân)

AÂme: Hoàn, linh hoàn

charge d’a.: traùch vuï chaêm lo cho caùc linh hoàn

du monde: hoàn vuõ truï

du purgatoire: luyeän hoàn, linh hoàn trong luyeän nguïc

eùtats d’a.: taâm traïng

intellectuelle: trí hoàn

motrice: ñoäng hoàn (hoàn truyeàn ñoäng)

nutritive: döôõng hoàn

pensante: hoàn tö duy

sensitive: giaùc hoàn

sensible: caûm hoàn

seùpareùe: ly hoàn (taùch bieät)

spirituelle: linh hoàn

veùgeùtative: sinh hoàn

universelle: hoàn phoå caäp

Amen: Chính theá, quaû theá (sôû nguyeän laø theá!), ñoàng yù

Amende: Tieàn phaït, tieàn phaït vaï

faire a. honorable = taï toäi coâng khai, nhaän loãi coâng khai

Amendement: Caûi thieän, tu chính

Ameùricanisme: Thuyeát duy haønh, chuû nghóa thöïc tieãn Myõ

Amict: Khaên quaøng vai, kh. vai

Amission: Söï maát

Amissible: Coù theå maát

Amitieù: Tình baïn, tình thaân höõu, baèng höõu, höõu nghò

fausse: giaû doái

sensuelle: thaân tình nhuïc duïc

Amneùsie: Chöùng maát trí nhôù

geùneùrale: toaøn dieän

reùtrograde: chöùng queân veà quaù khöù

Amniocenteøse: Thöû nöôùc baøo thai

Amnistie: Ñaïi xaù, aân xaù

Amnesty International: Toå chöùc aân xaù quoác teá

Amoral: Phi luaân, phi ñaïo ñöùc

Amos: A-moát, Am

Amotion: Caùch chöùc

Amour: Tình yeâu/thöông; ñöùc aùi

affectif: taâm caûm

beùatifique: ty vónh phuùc

de bienveillance: vò nghóa

conjugal: vôï choàng

de convoitise, concupiscence: vò lôïi, tình duïc

de Dieu et du prochain: meán Chuùa yeâu ngöôøi

deùsinteùresseù: voâ vò lôïi

effectif: thieát thöïc

intellectuel, platonique: trí thöùc, aùi tình thuaàn khieát, thanh cao, tình yeâu trong moäng, aùi tình khoâng töôûng

preùfeùrentiel: loøng thöông ñaëc ñaõi

propre: töï aùi

pur: thuaàn aùi, trong saùng

Amour: (trong Th. Chuùa) Nhieäm aùi

actif: sinh/soáng ñoäng

essentiel/substantiel: yeáu tính, tình yeâu töï thaân

miseùricordieux: nhaân thöù

notionnel: nhieäm xuaát

personnel: ngoâi vò (Thaùnh Thaàn)

Amovibiliteù: Coù theå di chuyeån, thuyeân chuyeån, dôøi ñi

Amphibologie: Coù hai nghóa, toái nghóa, löôõng yù

Amphictyonie: Lieân minh boä laïc (tænh thaønh) chung quanh moät mieáu (nôi) linh thieâng

An de graâce: Naêm tieáp sau Ñ. Kitoâ

Anabaptiste: Taùi taåy (giaùo phaùi)

Anachoreøte: AÅn só, aån tu

Anachronisme: Sai ngaøy thaùng, sai thôøi ñaïi, loãi thôøi

Anacoluthe: Maát lieân tuïc cuù phaùp

Anagogie: Tình traïng taâm hoàn ñaït ñeán möùc chieâm nieäm thaàn bí; loái giaûi thích Thaùnh Kinh theo yù nghóa bí nhieäm

Analogatum princeps: Thöïc taïi chính giöõa caùc thöïc taïi loaïi suy

Analogie: Loaïi suy (töông töï)

d’attribution: l.s. yù quy, thuoäc tính

de la foi: tính chaát töông hôïp trong toaøn boä noäi dung caùc chaân lyù ñöùc tin, loaïi suy ñöùc tin

de proportionaliteù: l.s. tyû leä

d’ineùgaliteù: l.s. dò ñoàng

Analphabeùtisme: Naïn muø chöõ, thaát hoïc

Analyse: Phaân tích

existentielle: hieän sinh

existentiale: hieän höõu

reùflexive: phaûn tænh

structurelle: caáu truùc vaên baûn

Anamneøse: Kinh/phaàn hoài töôûng, truy nieäm

Ananda: Hoan hyû, voâ nhieãm

Anaphore: Kinh tieán hieán trong thaùnh leã; caùch laùy chu ñaàu

Anatheùmatisme: Saéc chæ keát aùn (moät) laïc giaùo/thuyeát

Anatheøme: Tuyeät thoâng, ruùt pheùp thoâng coâng, khai tröø; nguyeàn ruûa, chuùc döõ

Anatman: Voâ ngaõ

Anatocisme: Chuyeån laõi thaønh voán

Ancient Testament: Cöïu Öôùc

Androgyne: Löôõng tính, nam daïng nöõ

AÂne de Buridan: “Con treâ cuõng tieác, con gieác cuõng öng”; thaùi ñoä löøng khöøng/do döï bôûi tham lam

Aneùantissement: Tieâu dieät, huûy dieät

du Christ: töï huûy

Ange: Thieân thaàn, söù thaàn

gardien: t.t. baûn meänh

Angeùlologie: Thieân thaàn hoïc

Angelus: Kinh Truyeàn tin

Anglican, Anglicanisme: Anh Giaùo

Anglo-Catholicisme: Anh-Coâng Giaùo (giaùo phaùi hoãn hôïp Anh Giaùo vaø Coâng Giaùo)

Angulaire (pierre): Ñaù goùc

An-historique: Ngoaïi lòch söû

Animation: Phuù hoàn, truyeàn sinh khí, laøm cho linh ñoäng/soáng ñoäng, linh hoaït hoùa

immeùdiate: p.h. tröïc tieáp (do Th. Chuùa)

meùdiate: p.h. giaùn tieáp (qua cha meï)

chreùtienne des reùaliteùs terrestres: ñem tinh thaàn Kitoâ vaøo trong caùc thöïc taïi traàn theá

Animisme: Ñaïo thôø vaät linh (thaàn linh), vaät hoàn giaùo, thuyeát vaïn vaät coù hoàn

Animitta: Voâ töôùng

Anitya: Voâ thöôøng

Annate: Thueá nieân loäc giaùo só

Anneùe: Naêm

jubilaire: toaøn xaù

liturgique: phuïng vuï

sabbatique: thaát tuaàn, aân xaù; naêm nghæ vieäc

sainte: thaùnh

Anneau: Nhaãn

du peâcheur: nhaãn GH

pastoral: nhaãn GM

Annihilation (aneùantissement): Tieâu huûy, thuû tieâu, hö voâ hoùa; tình traïng töï huûy

Anno Domini: Coâng nguyeân

Annonce de l’Evangile: Loan baùo Tin Möøng

Annonciation: Truyeàn tin; loan baùo

Annotation: Lôøi daãn giaûi, chuù thích, phuï chuù

Anomalie: Dò thöôøng, khaùc thöôøng; quaùi traïng; ngoaïi leä

Anomeùisme: Thuyeát dò ñoàng (phaùi Arioâ chuû tröông Chuùa Con khoâng gioáng nhö Chuùa Cha: Aetius, Eunomius)

Anomie: Voâ luaän; voâ toå chöùc/quy phaïm

Anonyme: Voâ danh; naëc danh

Antagonisme: Choáng nhau, kình ñòch, ñoái khaùng, ñoái laäp

Anteùceùdent: Dó tieàn, veà tröôùc; tieàn ñeà; tieàn leä, tieàn kieän

Anteùchrist: Phaûn Kitoâ

Anteùdiluvien: Tröôùc Ñaïi Hoàng thuûy

Anteùlapsaire: Tröôùc Nguyeân toäi (tröôùc luùc loaøi ngöôøi sa ngaõ)

Anteùniceùens: Tröôùc coâng ñoàng Nixeâa

Anteùrioriteù (droit d’): Quyeàn tieân thuû

Anthropique: Do ngöôøi

Anthropocentrisme: Qui nhaân luaän, (thuyeát coi con ngöôøi laø trung taâm)

Anthropologie: Nhaân chuûng hoïc, nhaân loaïi hoïc

Anthropomorphisme: Thuyeát nhaân hình (Thieân Chuùa sinh soáng kieåu loaøi ngöôøi)

Anthroposophie: Hoïc thuyeát duy nhaân (chuû tröông coi con ngöôøi laø trung taâm cuûa khoa hoïc vaø ñaïo ñöùc, ngöôïc vôùi Theùosophie)

Anthropotheùisme: Nhaân thaàn thuyeát

Anticipation: Laøm tröôùc thôøi gian, döï lieäu, tieân lieäu; tieân cöû, tieàn döï

Anticleùricalisme: Baøi (choáng) giaùo só

Anticonceptionnelles (pratiques): Phöông thöùc choáng thuï thai, ngöøa thai

Antideùpresseur: Choáng traàm caûm

Antienne, Antiphone: Ñieäp ca, ñieäp xöôùng

majeure: daøi

mineure: ngaén

Anti-intellectualisme: Phaûn trí luaän

Antilogie: Phaûn yù, nghòch luaän

biblique: n.l. thuoäc Kinh Thaùnh

Antimatieøre: Ñoái theå, (lyù) phaûn chaát

Antimodernisme: Luaän traøo choáng naõo traïng taân thôøi

Antinomie: Töông phaûn, maâu thuaãn veà nguyeân lyù

Antinomisme: Phaùi phi luaät (Ep 4,19)

Antipape: Giaùo hoaøng nguïy

Antiphonaire: Ñoái xöôùng thö, saùch ñieäp xöôùng

Antiphone: Maùy khaùng aâm

Antiseùmitisme: Baøi Do Thaùi (chuû nghóa)

Antitheùisme: Chuû tröông baøi thaàn linh

Antitheøse: Phaûn ñeà

Antitrinitaire: Choáng Tam Vò, phuû nhaän TC coù ba Ngoâi

Antitype: Ñoái tröng, ñoái hình, ñoái maãu

Anxieùteù: Lo aâu, öu tö, aùy naùy

Apagogique: Laäp luaän baèng nghòch lyù, baèng phaûn chöùng

A pari: Ñoàng luaän, cuõng vaäy

Apartheit: Chính saùch phaân bieät chuûng toäc

Apatheia: Voâ thieân höôùng

Apathie: Voâ caûm, laõnh ñaïm

Aperception: Thöùc/tröïc caûm, toång giaùc

Aphorisme: Chaâm ngoân, ngaïn ngöõ

Apocalypse: Khaûi huyeàn

Apocalyptique: Huyeàn bí; kinh khuûng nhö caûnh taän theá

Apocatastase (restauration): Cöùu vôùt muoân loaøi muoân vaät, cöùu vôùt baùch linh; thôøi nguyeân traïng (thuyeát Origeâneâ)

Apocryphe: Nguïy thö, nguïy kinh

Apodictique: Xaùc quyeát, taát nhieân/yeáu

Apollinarisme: Phaùi Apollinaris (laïc giaùo chuû tröông Ñöùc Kitoâ khoâng coù linh hoàn nhaân tính, vì Ngoâi Lôøi thay theá linh hoàn)

Apologie: Bieän hoä

Apologeùtique: Khoa minh giaùo, bieän giaùo

Apologiste: Nhaø bieän giaùo

Apophatique: Thaàn hoïc tieâu cöïc, t.h. thaàn bí (voâ ngoân)

Apophtegme: Caùch ngoân cuûa moät hieàn nhaân, danh ngoân

Aporeùtique: Hoaøi nghi

Aporie: Vaán naïn nan giaûi

Apostasie: Boäi giaùo, boû/phaûn ñaïo

a fide: boäi tín

a religione: boäi tu, boû ñôøi tu

A posteriori: Haäu thieân, haäu nghieäm

Apostolat: Söù vuï; vieäc toâng ñoà

de la prieøre: hoäi toâng ñoà caàu nguyeän

Apostoliciteù: Toâng truyeàn tính

Apostolique: Toâng truyeàn; (vieäc) toâng ñoà; thuoäc toâng toøa

Apoâtre: Söù ñoà, Toâng ñoà

Apotheùose: Thaàn hoùa, phong thaàn

Apparence: Bieåu dieän

Apparent: Bieåu kieán

Apparition: Hieän ra, hieån hieän, hieän hình, xuaát hieän

Appel, appellation: Keâu goïi, hieäu trieäu; khaùng caùo, thöôïng toá

Appeler aux Ordres: Tieán cöû, goïi chòu chöùc (thaùnh)

Appellant: Ngöôøi choáng aùn

Apperception, aperception: Caûm nhaän veà mình vôùi yù thöùc vaø suy nghó saùng suoát, minh giaùc

Appeùtit: Ngon mieäng; theøm muoán; duïc voïng

concupiscible: tham duïc

irascible: noä duïc

rationel: taâm duïc

sensible: giaùc duïc

Application: AÙp duïng; öùng chæ

de la messe: öùng chæ yù leã

des indulgences: nhöôøng aân xaù (cho caùc linh hoàn)

Appreciative: Ñaùnh giaù, thaåm löôïng

Appreùhension: E sôï, lo ngaïi khoâng ñaâu; am hieåu, lónh hoäi, toång giaùc

Approbation: Öng thuaän, chaáp nhaän, chuaån nhaän, taùn ñoàng

Approche: Tieáp caän; phöông thöùc nghieân cöùu/baøn ñeán

Appropriation: Thích öùng/duïng; chieám höõu, chieám giöõ

(Tam Vò hoïc): quy cho, bieät öùng

A priori: Tieân thieân, tieân nghieäm; thoaït ñaàu

Apthartodoceùtisme: Thuyeát traù thuï naïn (laøm boä nhö laø chòu ñau khoå thaät)

Apthartolaâtre: Traù thuï naïn

Apriorisme: Tieân thieân thuyeát

Aquariens: Phaùi duy thuûy

A quo: Khôûi haïn, khôûi ñieåm

Arameùen: Ngöôøi/tieáng Aram

Arbitrage: Taøi phaùn, troïng taøi

Arbitraire: Ñoäc ñoaùn, voõ ñoaùn, töï yù, töï tieän, töï quyeàn

Arbitre: Troïng taøi

libre arbitre: yù chí töï do

Arbre: Caây

de consanguineùiteù: toäc heä

geùneùalogique: gia phaû, phaû heä

porphyriane: phaïm truø heä, caây Porphyrio, baûng phaân loaïi höõu theå cuûa Porphyrio

de la science du bien et du mal: caây bieát laønh bieát döõ

Arcane: ñieàu bí maät/nhieäm, bí thuaät

discipline d’a.: kyõ thuaät veà bí thuaät

Archange: Toång söù thaàn, toång laõnh thieân thaàn

Arche: Voøm, nhòp caàu

de l’Alliance: hoøm bia giao öôùc

de salut: taøu cöùu roãi (GH)

Archeùe: Söùc soáng, nguyeân sinh khí

Archeùtype: Maãu goác, maãu lyù töôûng, nguyeân maãu

Archeveâque: Toång giaùm muïc

eùmeùrite: nguyeân t.g.m.

reùsidentiel: t.g.m. chính toøa

majeur: t.g.m. tröôûng

titulaire: t.g.m. hieäu toøa

Archiconfreùrie: Toång phuïng hoäi, hieäp hoäi ñaïo ñöùc

Archidiaconie: Haït toång phoù teá

Archidiacre: Toång phoù teá

Archidioceøse: Toång Giaùo phaän, Giaùo tænh

Archimandrite: Ñan vieän tröôûng (Ñoâng phöông)

Archipreâtre: Linh muïc nieân tröôûng, cha chính ñòa phaän

Archisynagogue: Toång giaûng ñöôøng, g.ñ. chính

Architriclinus: Quaûn gia/tieäc, chuû chi

Archives: Taøi lieäu löu tröõ; coâng haøm; sôû vaên khoá

Areùopage: Toøa aùn Atheâneâ (Hy Laïp); hoäi ñoàng baùc hoïc

Areùtologie: Tuïng ngoân

Argument: Lyù chöùng

cornu: löôõng ñaàu

deùductif: dieãn dòch

inductif: quy naïp

a simultaneo: ñoàng luaän

Argumentation: Luaän chöùng

apodictique: taát chöùng

dialectique: bieän chöùng

sophistique: nguïy chöùng, nguïy bieän

Arianisme: Phaùi/laïc giaùo Arioâ

Ariditeù: Khoâ khan

Aristocratie: Quyù toäc

Armeùe du Salut: Ñoäi quaân cöùu roãi

Arminimiens: Phaùi Arminioâ (moät nhaùnh Tin laønh Calvin)

Armoiries: AÁn hieäu, huy hieäu, quoác huy

Arrhe: Baûo chöùng; tieàn ñaët coïc

Art sacreù: Ngheä thuaâït thaùnh

Article: Khoaûn, muïc, baøi; maïo töø

de la foi: tín khoaûn, tín ñieàu

fondamentaux: t.k. cô baûn

organiques: phuï khoaûn hieán phaùp

Article de mort: Luùc laâm chung, giôø laâm töû

Artiste: Ngheä só

Arûpa: Voâ saéc

Arya-sacca: Ñieäu ñeá, töù ñieäu ñeá

Ascendance: Theá heä tieàn nhaân, caùc theá heä tröôùc, cha oâng, doøng hoï; ñaø ñi/tieán leân

Ascendance (ascensus): Thaêng luaän

copuleùe: thuï tieáp

copulative: chuû tieáp

disjointe: thuï bieät

disjointive: chuû bieät

Ascension: Leân cao; leân trôøi, thaêng thieân

Asceøse: Tu luyeän khoå haïnh, tu ñöùc, taâm thuaät/luyeän

A se: Töï höõu

Aseùiteù: Töï höõu tính

Asile (droit d’): Quyeàn truù nguï, quyeàn tî hoä

Asmodeùe: Teân quyû (Tb 3,8: thaáu bieát taâm tình saâu kín cuûa con ngöôøi)

Aspersion: Raûy nöôùc (thaùnh)

Aspirant: Ngöôøi nuoâi öôùc voïng (ñöôïc moät ñieàu gì); thænh sinh, döï tu

Assembleùe: Hoäi ñoàng, hoäi nghò; cöû toïa, coäng ñoaøn

constituante: h.n./quoác hoäi laäp hieán

eucharistique: coäng ñoàng tham döï Thaùnh Leã, c.ñ. Thaùnh Theå

leùgislative: h.n./quoác hoäi laäp phaùp

nationale: quoác hoäi

Assentiment: Ñoàng yù, tin theo, chaáp nhaän, öng thuaän

Assermenteùs: Caùc giaùo só tuyeân theä giöõ Hieán phaùp (sau 1790 taïi Phaùp)

Assertion: Quyeát ñoaùn

indeùpendente: bieät laäp

technique du dogme: chuyeân moân cuûa tín ñieàu

Assesseur: Phuï thaåm, boài thaåm

Assiette: Theá vöõng; caùch ngoài; cô sôû; caên baûn; ñóa

Assistance: Trôï giuùp, baûo trôï, trôï löïc

de l’Esprit: cuûa Thaùnh Thaàn

neùgative: tieâu cöïc

positive: tích cöïc

aø la messe: döï, giuùp leã

au mariage: chöùng (giaùm) nhaân hoân phoái

judiciaire: trôï giuùp veà maët tö phaùp

Assistant: Phuï taù, ngöôøi döï, töôùng leã; hoä trôï vieân

judiciare: h.t.v. tö phaùp

Association: Noái/lieân keát; hieäp hoäi, ñoaøn theå, hoäi ñoaøn

des ideùes: lieân töôûng

pieuse: hoäi töø thieän

priveùe/publique: tö/coâng

Associationisme: Phaùi lieân töôûng/lieân hôïp

Assomption: Tieàn quy ñeà

Assomption: Ñöa veà trôøi

de Moise: Moâseâ ñöôïc ñöa leân trôøi

de la Vierge: Ñ. Meï hoàn xaùc leân trôøi, Moâng trieäu

des valeurs terrestres: thaêng hoa (hoùa) caùc giaù trò traàn theá

Assomptionistes: Doøng Moâng Trieäu

Assumer: Caùng ñaùng, ñaûm nhaän, gaùnh vaùc

Astrologie: Thuaät chieâm tinh

Astronomie: Thieân vaên hoïc

Asyllogistique: Baát dieãn dòch

Ataraxie: Voâ caûm xuùc, khoâng caûm ñoäng, thanh tònh, bình thaûn

Atavisme: Neùt toå truyeàn, laïi gioáng

Athanase, symbole de St.: Baûn tuyeân tín th. Anataxioâ

(khoaûng t.k. 5; cuõng goïi laø Quicumque)

Atheùisme: Thuyeát voâ thaàn

systeùmatique: coù heä thoáng

pratique: loái soáng voâ thaàn, v.t. thöïc tieãn

Atheùe: Ngöôøi voâ thaàn

Atman: Tieåu ngaõ

Atomisme: Thuyeát nguyeân töû

mental: taâm thaàn

Atrophie: Suy nhöôïc, gaày moøn, teo toùp

Attaquer le mariage: Khaùng nghò/coâng kích choáng hoân nhaân

Attentat: Xaâm phaïm, xuùc phaïm; möu saùt

de mariage: möu hoân

Attenter le mariage: Möu hoân (caùch phi luaät)

Attention: Chuù yù

sensorielle: caûm quan

sensitive: caûm giaùc

inteùrieure: noäi giôùi

perceptive: tri giaùc

Atteùnuation: Laøm nheï bôùt, giaûm khinh

Attestation: Chöùng nhaän/thöïc; chöùng thö

Attitude: Thaùi ñoä

mentale: taâm thaàn, naõo traïng

Attribut: Thuoäc tính/töø; öu phaåm, tính chaát ñaëc bieät

communicable: ö.p. khaû thoâng

entitatif: ö.p. höõu theå

Attribution: Trao cho, gaùn cho, qui vaøo; qui thuoäc, bieät quy

acquisition par a.: ñaéc thuû qui thuoäc (coù vì ñaõ ñöôïc trao cho)

Attrition: UÙy hoái, aên naên (vì sôï hình phaït)

Attritionisme: Thuyeát uùy hoái (cho raèng aên naên hoái toäi caùch khoâng troïn cuõng ñuû ñeå chòu bí tích caùo giaûi neân)

Aube: AÙo traéng daøi (phuïng vuï)

Au-delaø: Theá giôùi beân kia

Audience: Buoåi tieáp kieán, yeát kieán (chung/rieâng); phieân toøa

Audiens: Laïc giaùo Auñioâ (tk 4)

Audiovisuel: Thính thò

Auditeur: Döï thaåm, boài thính; thính giaû

Aufklaerung: (thôøi ñaïi) aùnh saùng

Augsbourg, Confession d’: Baûn tuyeân ngoân Augsburg (Tin laønh, naêm 1555)

Augustinians recolect: Doøng thaùnh AÂugutinoâ caûi caùch

Augustinianisme: Chuû höôùng theo leà loái th. AÂugutinoâ moät caùch quaù chaët cheõ

Augustinisme: Hoïc thuyeát th. AÂugutinoâ

Aumoâne: Cuûa boá thí/daâng cuùng

Aumoânier: Tuyeân uùy

de Sa Sainteteù: vò ñaëc traùch dòch vuï töø thieän cuûa ÑGH

Aureùole: Haøo quang

Austeùriteù: Kham/khaéc khoå

Autarcie: Töï tuùc/trò

Autel: Baøn thôø

des holocaustes: teá ñaøn

des parfums: höông aùn

fixe: coá ñònh

lateùral: caïnh

majeur/maître: chính

mobile: löu ñoäng

portatif: xaùch tay

privileùgieù: ñaëc aân

Authentique: Ñích thöïc, chaân chính, trung thöïc; chính xaùc, xaùc thöïc; chính thöùc

Autisme: Töï kyû (töï thu mình caùch beänh hoaïn vaøo trong theá giôùi rieâng cuûa mình)

Autoceùphale: Töï trò, bieät laäp (moät Giaùo hoäi)

Autocratie: Cheá ñoä chuyeân cheá

Autodafeù: Hình phaït hoûa thieâu

Autodynamisme: Naêng ñoäng töï phaùt

Auto-expression: Töï kyû thöïc hieän

Autogestion: Töï quaûn

Autographe: Thuû buùt, baûn vieát töï tay

Auto-interpreùtation: Töï kyû minh giaûi

Automate: Ngöôøi maùy, töï ñoäng höõu

Automatisme: Töï ñoäng tính

Autonomie: Töï trò/quyeàn

du temporel: tính caùch ñoäc laäp cuûa caùc thöïc taïi traàn theá

relationneùe/ralativiseùe: töï quyeàn lieân heä/lieân quan (töông ñoái)

Autoptique: Töï quan/kieán

Auto-reùalisation: Töï kyû thaønh töïu

Autoriteù: Theá giaù, uy theá, uy quyeàn; ngöôøi coù uy tín

civile: theá quyeàn, chính q.

divine: thaàn quyeàn

Autosuggestion: Töï aùm thò

Auto-transcendance: Töï sieâu thaêng

Autre, l’: Tha vò

Auxiliaire (eùveâque): Giaùm muïc phuï taù

Avant-propos: Lôøi töïa

Avarice: Tính haø tieän, bieån laän, keo kieát, buûn xæn

Ave: Kinh Kính möøng

Avent: Muøa voïng

Averroisme: Hoïc thuyeát Averroes

Aveu: Thuù nhaän

Avijja: Voâ minh

Avocat: Luaät sö

du diable: “Ngöôøi bieän hoä cho phe ma quæ”/choáng phong thaùnh

Avortement: Phaù thai

Avorton: Thai saåy, con sinh non

Axiologie: Giaù trò hoïc

Axiologique: Thuoäc giaù trò hoïc, lieân quan tôùi giaù trò

Axiome: Ñònh lyù, tieân ñeà; chaâm ngoân; ñieàu hieån nhieân

Azyme: Baùnh khoâng men

Azymistes: Phaùi duøng baùnh khoâng men